Мұрат Мұхтарұлы Әуезов

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Мұрат Мұхтарұлы Әуезов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8440</id>
    <revision>
      <id>3617579</id>
      <parentid>3568515</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bektenbai Bekzhan</username>
        <id>138856</id>
      </contributor>
      <comment>/* Отбасы */</comment>
      <origin>3617579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14581" sha1="00ks1o24gy1scq6l9y95mhvxuo2qk9z" xml:space="preserve">{{шатастырмаңыз|Мұхтар Омарханұлы Әуезов{{!}}Мұхтар Әуезовпен}}
{{Жазушы
 |Есімі               = Мұрат Әуезов
 |Шынайы есімі        = Мұрат Мұхтарұлы Әуезов
 |Суреті              =
 |Суреттің аты        = 
 |Туған күні        = 1.01.1943
 |Туған жері        = {{туғанжері|Меркі|Меркіде}}, [[Меркі ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 14.06.2024
 |Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]&lt;ref name=&quot;qoctasiw&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-almaty-public-memorial-service-for-murat-auezov/32994888.html |title= Мұрат Әуезовпен қоштасу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-06-16 |accessdate= 2024-06-16}}&lt;/ref&gt;
 |Азаматтығы          = {{КСРО}}{{KAZ}}
 |Ұлты                = қазақ 
 |Мансабы             = мәдениеттанушы, дипломат 
 |Марапаттары         ={{Құрмет ордені}}
{{Парасат ордені}}
{{Барыс ордені}}
{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} 
 |Сыйлықтары          = 
 |Сайты               = {{URL|http://www.auezov.kz/}}
 |Білімі=[[М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]]}}
'''Мұрат Мұхтарұлы Әуезов''' ([[1 қаңтар]] [[1943 жыл]], [[Мерке|Мерке кенті]], [[Жамбыл облысы]]&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл&lt;/ref&gt; – [[14 маусым]] [[2024 жыл]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32993504.html |title= Қоғам қайраткері, ғалым Мұрат Әуезов қайтыс болды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-06-14 |accessdate= 2024-06-14}}&lt;/ref&gt; [[Алматы]]&lt;ref name=&quot;qoctasiw&quot; /&gt;) — мемлекет және қоғам қайраткері, мәдениеттанушы, фиолология ғылымдарының кандидаты (1969), Қазақстанның [[Қытай]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші]]сі (1992–1996), жазушы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]тың ұлы.

== Өмірбаяны ==
1943 жылғы 1 қаңтарда [[Жамбыл облысы]]нда [[Мерке|Мерке кентінде]] қазақтың жазушысы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] пен [[Фатима Ғабитова]]ның отбасында дүниеге келді. [[Қожа|Қожа руынан]] шыққан. 

1949 жылы әкесі Мұхтар Алматы қаласындағы екі қазақ мектебінің бірі – ұлдарға арналған №18 мектеп-интернатқа апарып, оқытады. Қазақ мектебінде 3 жыл оқып, орыс тілді №39 мектепке ауысады. 

[[М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]]нің Шығыс тілдері институтын «Қытай филологиясы» мамандығы бойынша бітірді.

Мәскеу қаласында оқып жүрген кезінде, 1963 жылғы 7 қараша күні [[Жас тұлпар|&quot;Жас тұлпар&quot;]] ұйымының негізін салады. Ұйым Мәскеуде оқып жүрген қазақ студенттерінің басын қосып, қазақ мәдениетін, тарихын, тілін, әдебиетін насихаттауды көздеді. &quot;Жас тұлпар&quot; сұрапыл Сталиндік заманнан соң, қазақ жастарының алғашқы ұлттық намысын көрсетуі еді. Ұйым ықпалымен жастар қазақша әуен тыңдай бастап, аты-аңызға айналған [[Гүлдер (ансамбль)|&quot;Гүлдер&quot;]], [[Дос-Мұқасан|&quot;Дос-Мұқасан&quot;]] ансамбльдері құрылды. 

КСРО Ғылым Академиясының әлем әдебиеті институтында әдебиет теориясы бойынша филология ғылымының кандидаты дәрежесіне диссертация қорғады.

Қазақстан Журналистика Академиясының 2007 жылғы 27 ақпандағы жалпы жиналысы арқылы Академияның толық мүшесі болып сайланды (диплом №44; 2007 жылғы 27 ақпан).

2024 жылғы 14 маусымда Әуезов [[Алматы]]да қайтыс болды. Онымен қоштасу рәсімі 16 маусымда өтті де, ол [[Орталық зират (Алматы)|Алматы Орталық зираты]]нда, әкесі [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің қасында жерленді.&lt;ref name=&quot;qoctasiw&quot; /&gt;

== Қызметі ==
1963–1966 жылдарда [[Жас тұлпар|&quot;Жас тұлпар&quot; ұйымына]] көшбасшылық етті. 

1965–1966 жылдарда [[КСРО Ғылым Академиясы|КСРО Ғылым академиясының]] Азия және Африка халықтары институтында зерттеуші болып қызмет етті. 

1970–1976 жылдарда Мұрат Әуезов «''Эстетика кочевья''» ұжымдық монографиясын әзірлеген (1975) философия және құқық институтындағы эстетика тобына жетекшілік етті.

1977–1980 жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан жазушылар одағында]] әдеби кеңесші;

1980–1982 жылдарда Қазақ КСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамының Орталық кеңесінде бөлім меңгерушісі;

1982–1987 жылдарда [[Қазақфильм]] киностудиясында бас редактор және көркемдік жетекші болып қызмет атқарды.

1988–1989 жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның көркем аударма және әдеби өзара байланыстар жөніндегі бас алқасын басқарды.

1989–1990 жылдарда Халықаралық антиядролық &quot;Невада-Семей&quot; қозғалысының Вице-Президенті;

1990–1992 жылдарда [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] Халық депутаты, Президиум мүшесі, сыртқы қарым-қатынас пен парламентаралық байланыстар жөніндегі Комитеттің төрағасы болды.

1992–1995 жылдарда Қазақстанның [[Қытай|Қытай Халық Республикасындағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін атқарды. 

1995–1998 жылдарда Мұрат Әуезов Мәдениет проблемалары ғылыми орталығының тарих және мәдениет теориясы бөлімінің меңгерушісі; «Мир» телерадиокомпаниясының Қазақстандағы көркемдік жетекшісі болды.

1996–1999 жылдарда &quot;Азамат&quot; демократиялық партиясының төрағасы;

1998 жылы [[Алматы облысы|Алматы облыстық]] ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының басшысы;

1998–1999 жылдарда Мұхтар Әуезов мұражай-үйінің жетекші ғылыми-қызметкері; 

1999 жылғы желтоқсаннан [[Сорос-Қазақстан қоры|«Сорос-Қазақстан»]] қорының атқарушы директоры, 2002 жылғы шілдеден 2003 жылғы шілдеге дейін қордың президенті.

2003–2007 жылдары [[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы|Қазақстан Республикасы Ұлттық кітапханасының]] Бас директоры қызметіне тағайындалды.

2003 жылдан бастап [[Бішкек|Бішкек қаласындағы]] &quot;Планетарное око&quot; фестивалінің Президенті;

2005 жылғы сәуірден бастап &quot;Алматы мәдениеттанушылар форумының&quot; төрағасы;

2007 жылдан бастап Мұхтар Әуезов қорының Президенті. 

=== Мүшелігі ===

* [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан жазушылар одағының]] мүшесі;
* [[Қазақстан Кинематографияшылар Одағы]] мүшесі;
* Қазақстан ПЕН-Клубының мүшесі;
* ҚР Президенті жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі;
* &quot;Мәдени мұра&quot; мемлекеттік бағдарламасының қоғамдық кеңес мүшесі;
* ЮНЕСКО ісі жөніндегі Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы мүшесі;
* &quot;Ұлы Жібек жолындағы талқы&quot; үкіметтік емес ұйым мүшесі;
* ҚР Параламенті Мәжілісі жанындағы қоғамдық кеңес мүшесі;

== Марапаттары ==
'''Мемлекеттік марапаттар'''
* 2001 — [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»]] атағы берілді;
* 2006 — [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]];
* 2011 — [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]];
* 2022 (22 қазан) — 1 дәрежелі [[Барыс ордені|«Барыс» ордені]] (Ақордада ҚР Президенті табыстаған);
* 2024 (18 сәуір) — «Данакер» ордені ([[Қырғызстан]]) — ''Қырғызстан мен Қазақстан арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтқаны үшін''
'''Халықаралық және қоғамдық марапаттар'''
* 2003 — &quot;Тарлан&quot; сыйлығының лауреаты (''&quot;Ағарту ісіне қосқан үлесі үшін&quot;'' санатында);
* 2005 — «Алтын асық» сыйлығының лауреаты, «Алтын Адам-Человек года» фестивалінің арнайы сыйлық лауреаты;
* 2005 — «Интеллигенция для интеллигенции» номинациясында сыйлық лауреаты;
* 2005 — Қазақстан журналистика академиясының &quot;Алтын жұлдыз-2005&quot; сыйлығының лауреаты (''&quot;Үздік авторлық бағдарлама&quot;'' номинациясында);
* ЮНЕСКО қола медалі – ''Ұлы жібек жолының зерттелуі мен жаңғыруы қосқан үлесі үшін;''
'''Үкіметтік медальдер'''

* &quot;Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл&quot; медалі (2005);
* &quot;Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл&quot; медалі (2006);
* &quot;Астана 10 жыл&quot; медалі (2008);
* &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл&quot; медалі (2011);
* &quot;Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл&quot; медалі (2015);
* &quot;Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл&quot; медалі (2015);
* &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл&quot; медалі (2016);
* &quot;Астана 20 жыл&quot; медалі (2018);
* &quot;Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл&quot; медалі (2020);
* &quot;Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл&quot; медалі (2020);
* &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл&quot; медалі (2021);

== Шығармашылығы ==
*Времён связущая нить. Монография. Алматы, «Жазушы» (1972); 
*Иппокрена Хождение к колодцам времен (1997).
* Ділім
* Қазақ рухы

== Отбасы ==
* Әкесі — [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] 
* Анасы — [[Фатима Ғабитова]] 
* Әпкелері — [[Мұғамила Мұхтарқызы Әуезова]]
* [[Ләйла Мұхтарқызы Әуезова]] 
* Інісі — [[Ернар Мұхтарұлы Әуезов]]
* Ұлы — [[Мағжан Мұратұлы Әуезов]]
* Қызы — [[Зифа-Алуа Мұратқызы Әуезова]]
'''Әйелдері''':
* Хорлан Рахiмбек (қызы — Зифа-Алуа Мұратқызы Әуезова)
* Зәуреш (ұлдары — Мағжан Мұратұлы Әуезов)
* Тамара

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстанның Қытайдағы елшілері]]
[[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]]</text>
      <sha1>00ks1o24gy1scq6l9y95mhvxuo2qk9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617610</id>
      <parentid>3617579</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bektenbai Bekzhan</username>
        <id>138856</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қызметі */</comment>
      <origin>3617610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14945" sha1="dljlpnjwgqfsscf821hzac0th0h3e1b" xml:space="preserve">{{шатастырмаңыз|Мұхтар Омарханұлы Әуезов{{!}}Мұхтар Әуезовпен}}
{{Жазушы
 |Есімі               = Мұрат Әуезов
 |Шынайы есімі        = Мұрат Мұхтарұлы Әуезов
 |Суреті              =
 |Суреттің аты        = 
 |Туған күні        = 1.01.1943
 |Туған жері        = {{туғанжері|Меркі|Меркіде}}, [[Меркі ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 14.06.2024
 |Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]&lt;ref name=&quot;qoctasiw&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-almaty-public-memorial-service-for-murat-auezov/32994888.html |title= Мұрат Әуезовпен қоштасу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-06-16 |accessdate= 2024-06-16}}&lt;/ref&gt;
 |Азаматтығы          = {{КСРО}}{{KAZ}}
 |Ұлты                = қазақ 
 |Мансабы             = мәдениеттанушы, дипломат 
 |Марапаттары         ={{Құрмет ордені}}
{{Парасат ордені}}
{{Барыс ордені}}
{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} 
 |Сыйлықтары          = 
 |Сайты               = {{URL|http://www.auezov.kz/}}
 |Білімі=[[М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]]}}
'''Мұрат Мұхтарұлы Әуезов''' ([[1 қаңтар]] [[1943 жыл]], [[Мерке|Мерке кенті]], [[Жамбыл облысы]]&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл&lt;/ref&gt; – [[14 маусым]] [[2024 жыл]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32993504.html |title= Қоғам қайраткері, ғалым Мұрат Әуезов қайтыс болды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-06-14 |accessdate= 2024-06-14}}&lt;/ref&gt; [[Алматы]]&lt;ref name=&quot;qoctasiw&quot; /&gt;) — мемлекет және қоғам қайраткері, мәдениеттанушы, фиолология ғылымдарының кандидаты (1969), Қазақстанның [[Қытай]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші]]сі (1992–1996), жазушы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]тың ұлы.

== Өмірбаяны ==
1943 жылғы 1 қаңтарда [[Жамбыл облысы]]нда [[Мерке|Мерке кентінде]] қазақтың жазушысы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] пен [[Фатима Ғабитова]]ның отбасында дүниеге келді. [[Қожа|Қожа руынан]] шыққан. 

1949 жылы әкесі Мұхтар Алматы қаласындағы екі қазақ мектебінің бірі – ұлдарға арналған №18 мектеп-интернатқа апарып, оқытады. Қазақ мектебінде 3 жыл оқып, орыс тілді №39 мектепке ауысады. 

[[М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]]нің Шығыс тілдері институтын «Қытай филологиясы» мамандығы бойынша бітірді.

Мәскеу қаласында оқып жүрген кезінде, 1963 жылғы 7 қараша күні [[Жас тұлпар|&quot;Жас тұлпар&quot;]] ұйымының негізін салады. Ұйым Мәскеуде оқып жүрген қазақ студенттерінің басын қосып, қазақ мәдениетін, тарихын, тілін, әдебиетін насихаттауды көздеді. &quot;Жас тұлпар&quot; сұрапыл Сталиндік заманнан соң, қазақ жастарының алғашқы ұлттық намысын көрсетуі еді. Ұйым ықпалымен жастар қазақша әуен тыңдай бастап, аты-аңызға айналған [[Гүлдер (ансамбль)|&quot;Гүлдер&quot;]], [[Дос-Мұқасан|&quot;Дос-Мұқасан&quot;]] ансамбльдері құрылды. 

КСРО Ғылым Академиясының әлем әдебиеті институтында әдебиет теориясы бойынша филология ғылымының кандидаты дәрежесіне диссертация қорғады.

Қазақстан Журналистика Академиясының 2007 жылғы 27 ақпандағы жалпы жиналысы арқылы Академияның толық мүшесі болып сайланды (диплом №44; 2007 жылғы 27 ақпан).

2024 жылғы 14 маусымда Әуезов [[Алматы]]да қайтыс болды. Онымен қоштасу рәсімі 16 маусымда өтті де, ол [[Орталық зират (Алматы)|Алматы Орталық зираты]]нда, әкесі [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің қасында жерленді.&lt;ref name=&quot;qoctasiw&quot; /&gt;

== Қызметі ==
1963–1966 жылдарда [[Жас тұлпар|&quot;Жас тұлпар&quot; ұйымына]] көшбасшылық етті. 

1965–1966 жылдарда [[КСРО Ғылым Академиясы|КСРО Ғылым академиясының]] Азия және Африка халықтары институтында зерттеуші болып қызмет етті. 

1970–1976 жылдарда Мұрат Әуезов «''Эстетика кочевья''» ұжымдық монографиясын әзірлеген (1975) философия және құқық институтындағы эстетика тобына жетекшілік етті.

1977–1980 жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан жазушылар одағында]] әдеби кеңесші;

1980–1982 жылдарда Қазақ КСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамының Орталық кеңесінде бөлім меңгерушісі;

1982–1987 жылдарда [[Қазақфильм]] киностудиясында бас редактор және көркемдік жетекші болып қызмет атқарды.

1988–1989 жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның көркем аударма және әдеби өзара байланыстар жөніндегі бас алқасын басқарды.

1989–1990 жылдарда Халықаралық антиядролық &quot;Невада-Семей&quot; қозғалысының Вице-Президенті;

1990–1992 жылдарда [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] Халық депутаты, Президиум мүшесі, сыртқы қарым-қатынас пен парламентаралық байланыстар жөніндегі Комитеттің төрағасы болды.

1992–1995 жылдарда Қазақстанның [[Қытай|Қытай Халық Республикасындағы]] Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін атқарды. 

1995–1998 жылдарда Мұрат Әуезов Мәдениет проблемалары ғылыми орталығының тарих және мәдениет теориясы бөлімінің меңгерушісі; «Мир» телерадиокомпаниясының Қазақстандағы көркемдік жетекшісі болды.

1996–1999 жылдарда &quot;Азамат&quot; демократиялық партиясының төрағасы;

1998 жылы [[Алматы облысы|Алматы облыстық]] ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының басшысы;

1998–1999 жылдарда Мұхтар Әуезов мұражай-үйінің жетекші ғылыми-қызметкері; 

1999 жылғы желтоқсаннан [[Сорос-Қазақстан қоры|«Сорос-Қазақстан»]] қорының атқарушы директоры, 2002 жылғы шілдеден 2003 жылғы шілдеге дейін қордың президенті.

2003–2007 жылдары [[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы|Қазақстан Республикасы Ұлттық кітапханасының]] Бас директоры қызметіне тағайындалды.

2003 жылдан бастап [[Бішкек|Бішкек қаласындағы]] &quot;Планетарное око&quot; фестивалінің Президенті;

2005 жылғы сәуірден бастап &quot;Алматы мәдениеттанушылар форумының&quot; төрағасы;

2007 жылдан бастап Мұхтар Әуезов қорының Президенті. 

=== Мүшелігі ===

* [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан жазушылар одағының]] мүшесі;
* [[Қазақстан Кинематографияшылар Одағы]] мүшесі;
* Қазақстан ПЕН-Клубының мүшесі;
* ҚР Президенті жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі;
* &quot;Мәдени мұра&quot; мемлекеттік бағдарламасының қоғамдық кеңес мүшесі;
* ЮНЕСКО ісі жөніндегі Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы мүшесі;
* &quot;Ұлы Жібек жолындағы талқы&quot; үкіметтік емес ұйым мүшесі;
* ҚР Параламенті Мәжілісі жанындағы қоғамдық кеңес мүшесі;

== Өлімі ==
2024 жылы 14 маусымда созылмалы дерттен көз жұмды. Алматыдағы Орталық зиратта жерленген.
[[Сурет:Әкелі-балалы_Мұхтар_және_Мұрат_Әуезовтер_жерленген_орын._Орталық_зират,_Алматы_қаласы.jpg|нобай]]

== Марапаттары ==
'''Мемлекеттік марапаттар'''
* 2001 — [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»]] атағы берілді;
* 2006 — [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]];
* 2011 — [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]];
* 2022 (22 қазан) — 1 дәрежелі [[Барыс ордені|«Барыс» ордені]] (Ақордада ҚР Президенті табыстаған);
* 2024 (18 сәуір) — «Данакер» ордені ([[Қырғызстан]]) — ''Қырғызстан мен Қазақстан арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтқаны үшін''
'''Халықаралық және қоғамдық марапаттар'''
* 2003 — &quot;Тарлан&quot; сыйлығының лауреаты (''&quot;Ағарту ісіне қосқан үлесі үшін&quot;'' санатында);
* 2005 — «Алтын асық» сыйлығының лауреаты, «Алтын Адам-Человек года» фестивалінің арнайы сыйлық лауреаты;
* 2005 — «Интеллигенция для интеллигенции» номинациясында сыйлық лауреаты;
* 2005 — Қазақстан журналистика академиясының &quot;Алтын жұлдыз-2005&quot; сыйлығының лауреаты (''&quot;Үздік авторлық бағдарлама&quot;'' номинациясында);
* ЮНЕСКО қола медалі – ''Ұлы жібек жолының зерттелуі мен жаңғыруы қосқан үлесі үшін;''
'''Үкіметтік медальдер'''

* &quot;Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл&quot; медалі (2005);
* &quot;Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл&quot; медалі (2006);
* &quot;Астана 10 жыл&quot; медалі (2008);
* &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл&quot; медалі (2011);
* &quot;Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл&quot; медалі (2015);
* &quot;Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл&quot; медалі (2015);
* &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл&quot; медалі (2016);
* &quot;Астана 20 жыл&quot; медалі (2018);
* &quot;Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл&quot; медалі (2020);
* &quot;Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл&quot; медалі (2020);
* &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл&quot; медалі (2021);

== Шығармашылығы ==
*Времён связущая нить. Монография. Алматы, «Жазушы» (1972); 
*Иппокрена Хождение к колодцам времен (1997).
* Ділім
* Қазақ рухы

== Отбасы ==
* Әкесі — [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] 
* Анасы — [[Фатима Ғабитова]] 
* Әпкелері — [[Мұғамила Мұхтарқызы Әуезова]]
* [[Ләйла Мұхтарқызы Әуезова]] 
* Інісі — [[Ернар Мұхтарұлы Әуезов]]
* Ұлы — [[Мағжан Мұратұлы Әуезов]]
* Қызы — [[Зифа-Алуа Мұратқызы Әуезова]]
'''Әйелдері''':
* Хорлан Рахiмбек (қызы — Зифа-Алуа Мұратқызы Әуезова)
* Зәуреш (ұлдары — Мағжан Мұратұлы Әуезов)
* Тамара

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстанның Қытайдағы елшілері]]
[[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]]</text>
      <sha1>dljlpnjwgqfsscf821hzac0th0h3e1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аманат (партия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17888</id>
    <revision>
      <id>3617765</id>
      <parentid>3617496</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T01:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33723" sha1="2zrtf8ok17k60d7zi4t6n9rlxa3ocmi" xml:space="preserve">{{Партия
| партия атауы   = Аманат
| шынайы атауы   = 
| логотипі       = Logo of the Amanat political party.svg
| логотип ені    = 200px
| сурет атауы    = «Аманат» саяси партиясының ресми логотипі
| партия түсі    = #55B4A0
| басшысы        = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| лауазым        = Атқарушы хатшысы
| лауазым иесі   = [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]]
| негіздеуші     = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] 
| құрылуы        = [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]]
| таратылуы      = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]
| штаб-пәтері    = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1
| идеологиясы    = Әмбебап партия&lt;br&gt;[[Центризм]]&lt;br&gt;[[ұлтшылдық|Азаматтық ұлтшылдық]]&lt;br&gt;[[консерватизм|Әлеуметтік консерватизм]]&lt;br&gt;[[Этатизм]]
| интернационалы    = 
| одақтастар        =
| мүшелер саны   = 800 мың
| жастар ұйымы      = {{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg|border=}} [[Жастар рухы]] 
| Төменгі палатадағы орындар           = {{Партия/Орындар|23|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|42|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|98|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|83|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|84|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|76|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}}
| Төменгі палатадағы орындар_параметр  = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандат саны&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
| Жоғарғы палатадағы орындар           = 
| Жоғарғы палатадағы орындар_параметр  = 
| Еуропарламенттегі орындар            = 
| әнұраны           = 
| партиялық мөр     = 
| тұлғалар          = 
| ресми сайты       = [https://amanatpartiasy.kz amanatpartiasy.kz]
}}
'''«Amanat» партиясы''' (''2022 жылға дейін «Nur Otan»'') — [[Қазақстан]]да бұрын билік еткен ең ірі президентшіл [[саяси партия]]. Партияның соңғы төрағасы — Мәжілістің соңғы спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]].

Партия [[1999 жыл]]ы экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен «Отан» партиясы деген атпен құрылған. 

Парламент сайлауына [[1999 жыл]]дан бері қатысып келді. Соңғы рет қатысқан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде жалпы дауыс санының 53,9%-ын жинап, жалпы 98 ішінен 62 мандатқа ие болды. Президент сайлауына [[2005 жыл]]дан бері қатысып, қызметтегі президентті қолдап отырды.

2026 жылғы 14 маусымда өткен съезде «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]&lt;/ref&gt;

== Аталуы ==
Партияның ресми атауы:
* «Отан» Республикалық саяси партиясы (1999–2006)
* «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы (2006–2013)
* «Нұр Отан» партиясы (2013–2019)
* «Nur Otan» партиясы (2019–2022)
* «AMANAT» партиясы (2022–2026)

[[2006 жыл]]ы [[22 желтоқсан]]да «Отан» партиясының кезектен тыс X съезінде «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданып, «Отан» РСП-ның Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы шығарылды. Атаудағы &quot;Нұр&quot; - сол уақыттағы Қазақстан президентіне - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] сілтеме.

[[2022 жыл]]ы [[1 наурыз]]да &quot;Нұр Отан&quot; партиясының кезектен тыс съезінде мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] партияның атын &quot;Аманат&quot; деп атау туралы ұсыныс жасады. Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] бұл ұсынысты қолдады.&lt;ref&gt;[https://www.azattyq.org/a/31729531.html &quot;Нұр Отан&quot; партиясы &quot;Аманат&quot; болып өзгерді. Саяси кеңес құрамына төрт адам қосылды]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
{{Қазақстан саясаты}}

[[1998 жыл]]ғы [[21 қазан]]да [[Қазақстан|Қазақстан Республикасында]] «Президентке үміткер [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]ты қолдаудың қоғамдық штабы» қоғамдық қозғалысы тіркелді. Штаб сайлау науқаны кезінде саяси партиялар және қозғалыстармен бірге қызмет істеді. Штаб жұмысына белгілі мемлекет және саясат қайраткерлері – [[Сергей Александрович Терещенко|Терещенко С.А]], Дунаев Г.И., Такуов Х.Ш белсене ат салысты. Тап сол кездері қоғамдық қозғалысты саяси партияға айналдыру туралы идея дүниеге келді.

1999 жылғы 19 қаңтарда жиналыс өтіп, Қоғамдық штабты Республикалық «Отан» саяси партиясы» етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1999 жылғы 12 ақпанда партия Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркеуден өтті. Осы күн Тәуелсіз Қазақстанның жаңа тарихындағы партия қызметінің өз жұмысын бастаған уақыты болып есептеледі.

Партия мұрағатында Республикалық «Отан» саяси партиясының мүшесі [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] [[1999 жыл]]дың [[22 ақпан]]ымен белгіленген есеп кітапшасы мұқият сақтаулы.

[[1999 жыл]]ғы [[1 наурыз]]да партияның І құрылтай сьезі өтіп, онда [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] бірауыздан партия Төрағасы болып сайланып, Саяси кеңес, Орталық ревизия комиссиясының құрамы бекітіліп, партия Жарғысы қабылданды. Сонымен бірге сьезд делегаттары маңыздылығы жағынан тарихи болып саналатын «Отан» республикалық саяси партиясының, Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы, Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның [[Либерализм|либералдық]] қозғалысы, [[Қазақстан 2030|«Қазақстан – 2030»]] қозғалысымен бірігуі туралы  қарарды қабылдады.

2002 жылғы 9 қарашада Алматы қаласында «Отан» республикалық саяси партиясының кезектен тыс IV съезінде «Отан» РСП-на Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясының қосылуы туралы шешім қабылданды.

2006 жылғы 4 шілдеде [[Астана]]да Республикалық «Отан» саяси партиясының кезектен тыс IX съезі өтіп, [[Асар партиясы|«Асар» партиясының]], ал 2006 жылғы 22 желтоқсанда өткен кезектен тыс Х-сьезде Азаматтық және Аграрлық партиялардың «Отан» РСП қатарына қосылуы туралы шешім қабылданды.

Партияның Х-съезінде көпшілік дауыспен Қазақстанның жетекші саяси күшін «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы етіп өзгерту туралы шешім қабылданды.

2008 жылғы 17 қаңтарда Елбасы – Партия Лидері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] төрағалық етуімен «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы өтіп, партияның халықтық платфомасын іске асырудың бағдарламасы қабылданды.

[[2008 жыл]]ғы [[14 мамыр]]да «[[Жас Отан]]&lt;nowiki/&gt;» жастар қанатының І сьезі өтті.

[[2009 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]да Партия Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің бірінші ұйымдық отырысы өтті.

[[2013 жыл]]ғы [[18 қазан]]да «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясы «Нұр Отан» партиясы болып өзгертілді. Сол күні партияның жаңа Доктринасы қабылданды.

[[2022 жыл]]ғы [[1 наурыз]]дағы кезектен тыс XXII Съезде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] саяси партияның атауын «Аманат» деп өзгертуді ұсынады. Сол жылдың [[26 сәуір]]інде партияның кезектен тыс XXIII съезінде Президент партиядан шығып, төрағалық [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановқа]] берілді және [[Адал (партия)|«Адал»]] партиясы «Аманат» партиясына қосылды.

2026 жылғы 6 маусымда «Аманат» партиясы саяси кеңесінің отырысы өтіп, кеңес мүшелері «президенттің күн тәртібі төңірегінде топтасуға» үндеу жасады. 12 маусымда өткізілген съезде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділетпен»]] бірігу туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]&lt;/ref&gt; 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының съезінде бұл шешім мақұлданды.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]&lt;/ref&gt;

== Съездер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Съезі
!Күні
!Өткізу орны
|-
|«Отан» партиясының I құрылтай съезі:
|1 наурыз 1999 жыл. Өкілдер бірауыздан [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] партияның бірінші төрағасы етіп сайлады. Партияға Қазақстанның халық бірлігі партиясы («Отанның» алдындағы билеуші партия), Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның либералдық қозғалысы, «Қазақстан–2030» қозғалысы қосылды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының II кезектен тыс съезі:
|18 тамыз 1999 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының III съезі:
|20 сәуір 2001 жыл.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының IV съезі:
|9 қараша 2002 жыл. «Отан» партиясына Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясы қосылды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының V съезі:
|12 шілде 2003 жыл.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының VI съезі:
|12 наурыз 2004 жыл. Төрағаның үш орынбасары тағайындалды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының VII съезі:
|18 шілде 2004 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша қатысатын кандидаттар бекітілді. Партияның «Қазақстандық жол-2009» сайлауалды тұғырнамасы қабылданды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының VIII съезі:
|9 қыркүйек 2005 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының IX съезі:
|4 шілде 2006 жыл. «Отан» және Республикалық «[[Асар партиясы|Асар]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының (200 мың мүше) бірігуі.
|[[Астана]]
|-
|«Отан» партиясының Х съезі:
|22 желтоқсан 2006 жыл. [[Қазақстан аграрлық партиясы|Қазақстан Аграрлық партиясы]] және [[Қазақстан азаматтық партиясы|Қазақстан Азаматтық партиясы]] (130-150 мың мүше) «Отан» партиясына қосылды. «Отан» партиясының атауы «Нұр Отан» болып өзгерді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XI съезі
|4 шілде 2007 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XII съезі:
|15 маусым 2009 жыл. Партияның 2009-2012 жылдарға арналған даму стратегиясы қабылданды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XIII съезі:
|11 ақпан 2011 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XIV съезі:
|25 қараша 2011 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XV съезі:
|18 қазан 2013 жыл. «Нұр Отан. Нұрлы болашақ жолында!» доктринасы қабылданды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XVI съезі:
|11 наурыз 2015 жыл. Партия атынан Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ҚР Президенттігіне ұсыну туралы қаулы қабылданды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XVII съезі:
|29 наурыз 2016 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы қабылданды, Парламент Мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімі бекітіліп, партияның Саяси кеңесі құрамына өзгеріс енгізілді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XVIII съезі:
|27 ақпан 2019 жыл. Партияның 2030 жылға бағытталған бағдарламасы қабылданды, партия атауы кириллицадан латын қарпіне өзгертілді, партия саяси кеңесінің құрамы жаңартылды.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XIX съезі:
|23 сәуір 2019 жыл. Партия президенттікке үміткерлікке Қасым-Жомарт Тоқаевты ұсынды.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XX съезі:
|25 қараша 2020 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XXI съезі:
|28 қаңтар 2022 жыл. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партия төрағасы болып сайланды, жарғыға өзгерістер енгізіліп, жаңа саяси кеңес бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XXII съезі:
|1 наурыз 2022 жыл. Партияның аты «Amanat» болып өзгерді, жаңа саяси кеңес құрамы бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXIII съезі:
|26 сәуір 2022 жыл. «Adal» партиясы (300 мың мүше) «Аmanat» партиясымен бірікті, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партиядан шығып, партияның жаңа төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXIV съезі:
|6 қазан 2022 жыл. Партия Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы қарсаңында президенттікке Қасым-Жомарт Тоқаевты кандидат ретінде ұсынды, партияның жаңа Саяси тұғырнамасы бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXV съезі:
|7 ақпан 2023 жыл. Мәжіліс сайлауына қатысатын партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша кандидаттар ұсынылды.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXVI съезі:
|12 маусым 2026 жыл. [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды.
|[[Астана]]
|}

== Партияны басқару жүйесі ==
Жоғары басшы органдар:
* Партия съезі
* Партия филиалының конференциясы
* Бастауыш партия ұйымының жиналысы

Жоғары өкілді органдар:
* Партия Саяси кеңесі
* Партия филиалының Саяси кеңесі

Басшы органдар:
* Партия Саяси кеңесінің Бюросы
* Партия филиалы Саяси кеңесінің Бюросы

Бақылау-тексеру және бақылау органдары:
* Партияның Орталық бақылау-тексеру комиссиясы
* Партия филиалының Бақылау-тексеру комиссиясы
* Партиялық бақылау комитеті
* Партиялық бақылау комитетінің аймақтық және аумақтық комиссиялары

Атқарушы органдар:
* Партия орталық аппараты
* Партия филиалының аппараты
* Бастауыш партия ұйымының Бюросы, ол болмаса Төрағасы&lt;ref&gt;[https://amanatpartiasy.kz/charter?lang=kz «AMANAT» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]&lt;/ref&gt;

Партия жанындағы ұйымдар:
* «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі
* «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі
* «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі
* «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
* [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

== Басшылығы ==
[[Сурет:Amanat party HQ Astana.jpg|thumb|right|[[Астана]]дағы «Аманат» партиясы штабтарының бірі]]

=== Партия төрағалары ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan=&quot;2&quot; | Басқарған уақыты
|-
| 1 || [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 1 наурыз 1999 || 28 қаңтар 2022
|-
| 2 || [[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped 2).jpg|99px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || 28 қаңтар 2022 || 26 сәуір 2022
|-
| 3 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || 26 сәуір 2022 || 14 маусым 2026
|}

=== Партияның атқарушы хатшылары ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan=&quot;2&quot; | Басқарған уақыты
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Партия төрағасының міндетін атқарушы (1999—2007)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] || 1 наурыз 1999 || 21 қазан 2002
|-
| 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] || 21 қазан 2002 || 18 сәуір 2005
|-
| 3 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 18 сәуір 2005 || 4 шілде 2007
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Партия төрағасының бірінші орынбасары (2007—2022)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 4 шілде 2007 || 23 қаңтар 2008
|-
| 2 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008
|-
| 3 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] || 13 қазан 2008 || 19 қараша 2009
|-
| 4 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 19 қараша 2009 || 24 қыркүйек 2012
|-
| 5 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] || 24 қыркүйек 2012 || 16 қаңтар 2013
|-
| 6 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 17 қаңтар 2013 || 8 тамыз 2015
|-
| 7 || [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|99px]] || [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] || 8 тамыз 2015 || 6 мамыр 2016
|-
| 8 || [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] || 6 мамыр 2016 || 1 ақпан 2018
|-
| 9 || [[Сурет:Maulen Ashimbayev.jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || 1 ақпан 2018 || 29 маусым 2019
|-
| 10 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 29 маусым 2019 || 2 ақпан 2022
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Партияның атқарушы хатшысы (2022 жылдан бастап)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || 2 ақпан 2022 || 4 қаңтар 2023
|-
| 2 || [[Сурет:Елнур Сабыржанович Бейсенбаев (cropped).jpg|99px]] || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 4 қаңтар 2023 || 17 шілде 2023
|-
| 3 || [[Сурет:Daulet Karibek (cropped).jpg|99px]] || [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] || 17 шілде 2023 || 14 маусым 2026
|}

=== Партия Саяси кеңесі Бюросының соңғы құрамы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! № !! Суреті !! Аты-жөні !! Лауазымы 
|-
| 1 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || Парламент Мәжілісінің және «AMANAT» партиясының Төрағасы 
|-
| 2 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || Парламент Сенатының Төрағасы 
|-
| 3 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || Президент көмекшісі
|-
| 4 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары
|-
| 5 || [[Сурет:Darhan Qidirali (2023-09-01).jpg|99px]] || [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] || Парламент Сенатының депутаты 
|-
| 6 || [[Сурет:NUR 4157 (cropped).jpg|99px]] || [[Ләззат Молдабекқызы Қалтаева|Ләззат Қалтаева]] || Парламент Сенаты Төрағасының кеңесшісі 
|-
| 7 || [[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|99px]] || Ерлан Саиров || Парламент Мәжілісінің депутаты 
|-
| 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Аббат Өрісбаев || Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары 
|-
| 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Геннадий Зенченко || «Зенченко и К» командиттік серіктестігінің директоры 
|-
| 10 || [[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|99px]] || Максим Рожин || Парламент Мәжілісінің депутаты 
|-
| 11 || [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || Элина Масагутова || Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі
|}

== Сайлау == 
=== Президент ===

=== Парламент ===

== Сын ==
Қазақстан оппозициясы «Nur Otan» партиясын [[Назарбаевтың жеке басына табыну|Назарбаевтың тұлғасын тым әсірелеп]] насихаттаушы псевдодемократиялық және [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] немесе [[Авторитаризм|авторитарлық]] партия деп санайды. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] секілді халықаралық ұйымдар әкімшілік ресурстарды пайдалануын және сайлауларды бұрмалауларын айыптайды.&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102210459/http://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html |date=2019-01-02 }}&lt;/ref&gt; Партияның бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] суды үнемдеу туралы бастамасы теріс пікірге ие болды және соған қатысты әлеуметтік желілерде көптеген демотиватор суреттер жарияланды.&lt;ref&gt;http://expertonline.kz/a10411/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530230638/http://expertonline.kz/a10411/ |date=2013-05-30 }}&lt;/ref&gt; «Nur Otan»  партиясының аудандық филиалының жаңа ғимаратының құрылысына мұғалімдерден ақша жинау бастамасы көптеген дау-дамай туғызды.&lt;ref&gt;https://rus.azattyq.org/a/shymkent-uchitelya-pobory/25258358.html&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ndp-nurotan.kz Ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220204014/http://www.ndp-nurotan.kz/ |date=2014-12-20 }}

[[Санат:Қазақстан бұрынғы саяси партиялары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>2zrtf8ok17k60d7zi4t6n9rlxa3ocmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Риддер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20265</id>
    <revision>
      <id>3617771</id>
      <parentid>3506580</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T02:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3617771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12097" sha1="i73mqr5vr405rrqiqc2xrqnmn2y7oag" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = қала
 |атауы                   =Риддер
 |сурет                   = Город Риддер на закате.jpg
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = CoA Ridder, Kazakhstan.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =50 |lat_min =21|lat_sec = 
  |lon_deg =83 |lon_min =31|lon_sec = 
  |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ
  |CoordScale             = 
 |ел картасының өлшемi    = 300 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Шығыс Қазақстан облысы
 |кестедегі облыс         = Шығыс Қазақстан облысы
 |ауданы                  = Риддер қалалық әкімдігі
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = Думан Есдәулетұлы Рахметқалиев
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 45 510&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[орыстар]] (80,22 %)&lt;br /&gt;[[қазақтар]] (16,35 %)&lt;br /&gt;  [[немістер]] (0,97 %)&lt;br /&gt; [[татарлар]] (0,88 %)&lt;br /&gt; басқалары (1,58 %)&lt;br /&gt; (2022 ж.)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            =  
 |пошта индексі           = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-ridder?lang=kk Риддер қаласының әкімдігі
 |сайт тілі               =kz
 |сайт тілі 2               = ru
}}
'''Риддер''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның солтүстік-шығысындағы қала ([[1932]] жылдан), темір жол станциясы, [[Риддер қалалық әкімдігі]] орталығы. Іргесі [[1784]] жылы орыс инженер-технигі Ф.Риддер осы маңнан полиметалл кенін ашуына байланысты қаланды. 1941 жылға дейін Риддер, [[1941]] — [[2002]] жылы Лениногорск деп аталған. [[1917]] жылға дейін қала шетел капиталистерінің қолында болған. Шығыс Қазақстан облысындағы Риддер қаласы 1786 жылы Риддер кенті ретінде негізгі қаланған және кен орнын бірінші ашқан инженер Филипп Риддердің есімі берілген.

== Халқы ==	
XX ғасырдың басында кенттегі халық саны 4 мың адам болды, ең көп шоғырланған кезең 70-ші жылдары- 72 мыңнаң артып түсті. Бүгінде қалада 61,5 мың адам тұрады. Қазіргі Риддер қаласының аумағы 77,52 км² құрайды. Тұрғыны 51,9 мың адам ([[2004]]).

Әкімшілік аумағына 9 елді мекен және бір кенттік аймақ кіреді. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындысы бойынша халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||50500 ||{{құлдырау}}45859 ||90,8 ||23308 ||{{құлдырау}}21116 ||90,6 ||27192 ||{{құлдырау}}24743 ||91
|}

Риддер қаласының әкімшілік аумағы кенді Алтайдың орталық бөлігінде, Лениногор «шұңқырында», таулы орманды дала өңірінде орналасқан. Лениногор ойпаты оңтүстік шығыста «Иванов белдеуі» жотасымен, оңтүстікте-«Проходной белдеуі» беткейлерімен, батыста және оңтүстік-батыста «Синюхин белдеуі» беткейлерімен шектелген.	
== Геология ==
Облыс орталығы — [[Өскемен]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 101 км жерде, [[Үлбі жотасы|Үлбі]] және [[Иванов жотасы|Иванов]] жоталарының аралығында, [[Үлбі (өзен)|Үлбі]] өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 1000 м биіктікте орналасқан.

== Гидрология ==
Негізгі өзендері Тихая, Филипповка, Быструха, Громотуха, Журавлиха, Шаравка, басқа да өзендер таудан ағатындықтан ағыны қатты, жағалаулары тасты болып келеді. Өлкеде суық родон суы көздерінің бар екендігі анықталды, емдік мақсатта пайдалануға болады. Риддерде кен өндіру және түсті металдар өнеркәсібінің салалары дамыған.	
== Экономика ==
Риддерді қоршаған тамаша табиғат туристік саланы дамытуға, оған тек қана қала тұрғындары емес, облыс, республика, алыс және жақын шет елдердегі туристік ұйымдарды қатыстыруға алғы шарттар толығымен бар. Қала аймағында бірнеше туристік және спорттық базалар орналасқан.

Қалада көлік және байланыс кәсіпорындары, құрылыс фирмалары, тамақ және күту саласындағы кәсіпорындар табысты қызмет атқаруда.

Риддер қаласы Өскемен агломерат құрамына кіреді, түрлі түсті металдардың кен орындарымен, су және орман, құрылыс материалдарын өндіру қорларымен қамтамасыз етілген. Түрлі түсті металдар кен орындарының ішінде алтын араласқан қорғасын-мырыш кендері, күміс, кадмий, сүрме, күшәлә, қалайы, темір, күкірт және басқа элементтер басым. Құрылыс материалдарының ішінде кірпіш шикізаттары, түйіршек-құмқоспалары және құмдар мол. Лениногор «шұңқыры» таулы, орманды дала ландшафт өңіріне жатады: қоңыр-қылқанды тайга, аралас ормандар, бұталар және әртүрлі шөп түрлері көп. Риддер қаласы маңайының басым бөлігін шыршалы орман алып жатыр. Жер бедері таулы болғандықтан шаруашылық мақсатында кеңінен пайдалануға қиындық келтіреді.

Мұнда қорғасын, күміс, алтын өндіретін және түгелімен қол еңбегіне негізделген бірнеше ұсақ кеніштер мен қуаты шамалы балқыту зауытыты жұмыс істеді. Кеңес үкіметі және 2-дүниежүзілік соғысы жылдары жаңа техникамен жабдықталған қуатты кеніштер мен байыту және балқыту зауыттары салынды. Риддер Қазақстандағы түсті металлургияның ірі орталықтарының бірі. Қалада “Қазмырыш” АҚ-на қарайтын қорғасын, мырыш және сирек металдар өндіретін кеніштер (Сокольный, Быструшин, Андреев, Тишинский), екі байыту комбинаты, балқыту зауыты жұмыс істейді. Басқа өнеркәсіп салаларынан Риддерде “АЭС ТЭЦ” ЖШС-і, “Нан комбинаты”, “Напитки”, “Сұлулық”, “Шем-Азат” және “Арман” АІ-тарына қарасты құрылыс материалдары мен ағаш өндіру және өңдеу комб-тары бар.

== Әлеуметтік ==
Білім беру, мәдениет және денсаулық сақтау мекемелерінен Риддерде агр.-тех. колледж, екі кәсіптік-тех. мектеп, жалпы білім беретін 19 мектеп, музыкалық мектеп, балалар бақшасы, кітапханалар, демалыс саябағы, Мәдениет сарайы, Инженерлер үйі, стадион, қалалық клиникалық аурухана, полиметалл комбинатының ауруханасы мен емханасы, тубдиспансер, балалар ауруханасы, т.б. бар. Дәрілік өсімдіктерді жинау және оларға селекция жүргізумен айналысатын [[1935]] жылы құрылған [[КСРО]] ҒА Шығыс бөлімшесінің Алтай ботаник. бағы жұмыс істейді.

Қала арқылы Түрксіб темір жолының Локоть — Риддер темір жолы тармағы өтеді.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 7 том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Шығыс Қазақстан облысы}}
{{Қазақстан қалалары}}
{{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}}

[[Санат:Халықтар Достығы орденімен марапатталған қалалар]]
[[Санат:1786 жылы құрылған елді мекендер]]
[[Санат:Риддер]]
[[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]]</text>
      <sha1>i73mqr5vr405rrqiqc2xrqnmn2y7oag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23562</id>
    <revision>
      <id>3617671</id>
      <parentid>3438442</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10486" sha1="fa2cxtqq2bwn6lw8ifncqng3ftvg2eq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;
* Қазақ ауыл шаруашылық институтын (1941)
* [[Мәскеу]] жоғары [[партия]] мектебін (1945) бітірген. 
* 1941–63 жылдары әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. 
* 1963–81 жылдары [[Қазақ ауыл шаруашылық институты]]ның (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) ректоры
* 1981–90 жылдары осы [[институт]]та кафедра меңгерушісі, профессор болды.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Октябрь революциясы
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}
{{Bio-stub}}

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>fa2cxtqq2bwn6lw8ifncqng3ftvg2eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617672</id>
      <parentid>3617671</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10438" sha1="j2t4qz75rv8up3uy6l3r3ptl0krdgar" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;
* Қазақ ауыл шаруашылық институтын (1941)
* [[Мәскеу]] жоғары [[партия]] мектебін (1945) бітірген. 
* 1941–63 жылдары әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. 
* 1963–81 жылдары [[Қазақ ауыл шаруашылық институты]]ның (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) ректоры
* 1981–90 жылдары осы [[институт]]та кафедра меңгерушісі, профессор болды.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Октябрь революциясы
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>j2t4qz75rv8up3uy6l3r3ptl0krdgar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617686</id>
      <parentid>3617672</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14145" sha1="tdgii04ds39fcie6bma8hxhwjzvykix" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;

[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтын]] (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1943—1945) бітірді, агроном-егінші, экономика ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы: «Жамбыл облысындағы «Қызыл Жұлдыз» ауыл шаруашылығы артелін дамытудың бесжылдық жоспары», 1954), профессор, Қазақстан ҒА корреспондент-мүшесі (1962), Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының және «Экология» халық академиясының құрметті академигі (1995).

1941 жылы кеңшар агрономы болып еңбек етті.

1942 жылы Алматы кеңшарлар тресіндегі саяси сектор басшысының көмекшісі болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссариаты Саяси басқармасы басшысының көмекшісі қызметін атқарды.

1945—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті секторының меңгерушісі болып еңбектенді.

1946—1947 жылдары Қазақ КСР техникалық дақылдар халық комиссарының – министрінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1947—1950 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1950 жылы Қазақ КСР мақта шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып күн көрді.

1950—1952 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952—1954 жылдары Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіндегі (Мәскеу) Қазақ КСР павильонының директоры болып істеді.

1954—1957 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрінің 1-орынбасары қызметін атқарды.

1957 жылы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры болып еңбектенді.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың тамызына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының президенті болып жұмыс істеді.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі болып күн көрді.

1962 жылдың мамырынан — 1963 жылға дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1963—1981 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры болып істеді.

1981—1987 жылдары Қазақ ауыл шаруашылығы институты кафедрасының меңгерушісі болып күн көрді.

1987 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымы депутаты. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-4 және 7-9 шақырылымдары депутаты.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Октябрь революциясы
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>tdgii04ds39fcie6bma8hxhwjzvykix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617690</id>
      <parentid>3617686</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттары */</comment>
      <origin>3617690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14376" sha1="dmnv0yy9ug82mz4czuzwlw9acsn4btt" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;

[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтын]] (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1943—1945) бітірді, агроном-егінші, экономика ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы: «Жамбыл облысындағы «Қызыл Жұлдыз» ауыл шаруашылығы артелін дамытудың бесжылдық жоспары», 1954), профессор, Қазақстан ҒА корреспондент-мүшесі (1962), Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының және «Экология» халық академиясының құрметті академигі (1995).

1941 жылы кеңшар агрономы болып еңбек етті.

1942 жылы Алматы кеңшарлар тресіндегі саяси сектор басшысының көмекшісі болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссариаты Саяси басқармасы басшысының көмекшісі қызметін атқарды.

1945—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті секторының меңгерушісі болып еңбектенді.

1946—1947 жылдары Қазақ КСР техникалық дақылдар халық комиссарының – министрінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1947—1950 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1950 жылы Қазақ КСР мақта шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып күн көрді.

1950—1952 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952—1954 жылдары Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіндегі (Мәскеу) Қазақ КСР павильонының директоры болып істеді.

1954—1957 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрінің 1-орынбасары қызметін атқарды.

1957 жылы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры болып еңбектенді.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың тамызына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының президенті болып жұмыс істеді.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі болып күн көрді.

1962 жылдың мамырынан — 1963 жылға дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1963—1981 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры болып істеді.

1981—1987 жылдары Қазақ ауыл шаруашылығы институты кафедрасының меңгерушісі болып күн көрді.

1987 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымы депутаты. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-4 және 7-9 шақырылымдары депутаты.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1967)
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің медалдары мен құрмет грамоталары
* Қазан төңкерісі ордені
* 2 рет [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]]
* [[Парасат ордені]] (2006)

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>dmnv0yy9ug82mz4czuzwlw9acsn4btt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617691</id>
      <parentid>3617690</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттары */</comment>
      <origin>3617691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14617" sha1="hifiyz05oqr3qeg4cae7nb2q3vsmzf0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;

[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтын]] (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1943—1945) бітірді, агроном-егінші, экономика ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы: «Жамбыл облысындағы «Қызыл Жұлдыз» ауыл шаруашылығы артелін дамытудың бесжылдық жоспары», 1954), профессор, Қазақстан ҒА корреспондент-мүшесі (1962), Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының және «Экология» халық академиясының құрметті академигі (1995).

1941 жылы кеңшар агрономы болып еңбек етті.

1942 жылы Алматы кеңшарлар тресіндегі саяси сектор басшысының көмекшісі болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссариаты Саяси басқармасы басшысының көмекшісі қызметін атқарды.

1945—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті секторының меңгерушісі болып еңбектенді.

1946—1947 жылдары Қазақ КСР техникалық дақылдар халық комиссарының – министрінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1947—1950 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1950 жылы Қазақ КСР мақта шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып күн көрді.

1950—1952 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952—1954 жылдары Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіндегі (Мәскеу) Қазақ КСР павильонының директоры болып істеді.

1954—1957 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрінің 1-орынбасары қызметін атқарды.

1957 жылы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры болып еңбектенді.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың тамызына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының президенті болып жұмыс істеді.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі болып күн көрді.

1962 жылдың мамырынан — 1963 жылға дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1963—1981 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры болып істеді.

1981—1987 жылдары Қазақ ауыл шаруашылығы институты кафедрасының меңгерушісі болып күн көрді.

1987 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымы депутаты. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-4 және 7-9 шақырылымдары депутаты.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1967)
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің медалдары мен құрмет грамоталары
* Қазан төңкерісі ордені
* 2 рет [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]]
* [[Парасат ордені]

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/12944.asp Хайдар Арыстанбекұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>hifiyz05oqr3qeg4cae7nb2q3vsmzf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617693</id>
      <parentid>3617691</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттары */</comment>
      <origin>3617693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14625" sha1="hljgh19pzyjag264whbl48u4erwxhj9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;

[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтын]] (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1943—1945) бітірді, агроном-егінші, экономика ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы: «Жамбыл облысындағы «Қызыл Жұлдыз» ауыл шаруашылығы артелін дамытудың бесжылдық жоспары», 1954), профессор, Қазақстан ҒА корреспондент-мүшесі (1962), Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының және «Экология» халық академиясының құрметті академигі (1995).

1941 жылы кеңшар агрономы болып еңбек етті.

1942 жылы Алматы кеңшарлар тресіндегі саяси сектор басшысының көмекшісі болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссариаты Саяси басқармасы басшысының көмекшісі қызметін атқарды.

1945—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті секторының меңгерушісі болып еңбектенді.

1946—1947 жылдары Қазақ КСР техникалық дақылдар халық комиссарының – министрінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1947—1950 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1950 жылы Қазақ КСР мақта шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып күн көрді.

1950—1952 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952—1954 жылдары Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіндегі (Мәскеу) Қазақ КСР павильонының директоры болып істеді.

1954—1957 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрінің 1-орынбасары қызметін атқарды.

1957 жылы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры болып еңбектенді.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың тамызына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының президенті болып жұмыс істеді.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі болып күн көрді.

1962 жылдың мамырынан — 1963 жылға дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1963—1981 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры болып істеді.

1981—1987 жылдары Қазақ ауыл шаруашылығы институты кафедрасының меңгерушісі болып күн көрді.

1987 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымы депутаты. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-4 және 7-9 шақырылымдары депутаты.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1967)
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің медалдары мен құрмет грамоталары
* Қазан төңкерісі ордені
* 2 рет [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]]
* [[Парасат ордені]] (2006)

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/12944.asp Хайдар Арыстанбекұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>hljgh19pzyjag264whbl48u4erwxhj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617699</id>
      <parentid>3617693</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14659" sha1="6tr0izgu570lnjut8v9rihz2b9nb5o1" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1981
 | Ізашары              = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары             = [[Тілепбай Тазабеков|Тілепбай Тазабекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = мамыр 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1962
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Премьер_3            = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_4             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 8 қаңтар 1958
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 тамыз 1960
 | Ізашары_4            = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Ізбасары_4           = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Титулы_5             = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1952
 | Ізашары_5            = [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні           = 30.3.1919
 | Туған жері           = [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2008
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Жақыпова Аспазия Жақыпқызы
 | Балалары             = Ақмарал (1948 т.ж.); Найля (1952-2006); Ләйлә (1957-1991); Зәрема (1961 т.ж.).
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі (1945)
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков''' ([[30 наурыз]] [[1919 жыл|1919]], [[Абай (Ақтоғай ауданы)|№2 ауыл]], [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] — [[2 ақпан]] [[2008 жыл|2008]], [[Алматы]]) – [[экономика]] ғылымдарының докторы (1954), [[профессор]] (1960), Қазақстан Республикасы [[Ғылым Академиясы]]ның мүшесі (1962), [[Қазақ КСР]]-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының Дадан бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://abai.kz/index.php/post/13083&lt;/ref&gt;

[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтын]] (1941), БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1943—1945) бітірді, агроном-егінші, экономика ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы: «Жамбыл облысындағы «Қызыл Жұлдыз» ауыл шаруашылығы артелін дамытудың бесжылдық жоспары», 1954), профессор, Қазақстан ҒА корреспондент-мүшесі (1962), Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының және «Экология» халық академиясының құрметті академигі (1995).

1941 жылы кеңшар агрономы болып еңбек етті.

1942 жылы Алматы кеңшарлар тресіндегі саяси сектор басшысының көмекшісі болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссариаты Саяси басқармасы басшысының көмекшісі қызметін атқарды.

1945—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті секторының меңгерушісі болып еңбектенді.

1946—1947 жылдары Қазақ КСР техникалық дақылдар халық комиссарының – министрінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1947—1950 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1950 жылы Қазақ КСР мақта шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып күн көрді.

1950—1952 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952—1954 жылдары Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіндегі (Мәскеу) Қазақ КСР павильонының директоры болып істеді.

1954—1957 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрінің 1-орынбасары қызметін атқарды.

1957 жылы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры болып еңбектенді.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың тамызына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының президенті болып жұмыс істеді.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі болып күн көрді.

1962 жылдың мамырынан — 1963 жылға дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1963—1981 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры болып істеді.

1981—1987 жылдары Қазақ ауыл шаруашылығы институты кафедрасының меңгерушісі болып күн көрді.

1987 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымы депутаты. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-4 және 7-9 шақырылымдары депутаты.

== Ғылыми еңбектері ==
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ [[Қазақстан]]да [[ауыл шаруашылығы]] ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. [[Оңтүстік Қазақстан]]да ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, [[тәжірибе]]ге ұсынды. 
== Жетістіктері ==
* 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты.
* 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. 
== Марапаттары ==
* Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1967)
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің медалдары мен құрмет грамоталары
* Қазан төңкерісі ордені
* 2 рет [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]]
* [[Парасат ордені]] (2006)

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/12944.asp Хайдар Арыстанбекұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:30 наурызда туғандар]]
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>6tr0izgu570lnjut8v9rihz2b9nb5o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейсбол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26304</id>
    <revision>
      <id>3617836</id>
      <parentid>3037948</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20984" sha1="fmn6hwspo4o29v4r0aqtuuiyufy8kb0" xml:space="preserve">[[Сурет:Wrigley Field Apr 2005.jpg|thumb|]]
{{clear}}
{{Машиналық аударма|}}
'''Бейсбол''' ({{lang-en|baseball}}) — таяқшамен (битамен) [[доп]]ты соғып ойнайтын [[спорт]]тық ойын түрі. Ойын тегіс, төртбұрышты (175х125 м) көгалды алаңда өткізіледі. Әр [[команда]] құрамында 9 (солтүстік-америкалық бейсбол) немесе 11 (уэльстік бейсбол) ойыншы болады. Ойын мақсаты — допты [[төртбұрыш]] алаңның ортасында орналасқан “[[қойма]]ға” түсіру. Доп шеңберінің ұзындығы 23,5 см, салмағы 145 г, таяқшасының ұзындығы 106,7 см. Бейсболдың отаны — [[Англия]]. Халықаралық федерациясы (ІBF) 1921 жылы құрылған. Оған 71 мемлекет мүше (1991). Бейсболдан дүниежүзілік чемпионат 1938 жылдан өткізіліп келеді, 1992 жылдан Олимпиада ойындарына енгізілді.&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Көне бат ойындарының және бейсболдың эволюциясы қиындықтардан байқалады. 1344 жылы француз қолжазбасы бейнеленген, онда дін қызметкерлері бейсбол ойнайтын белгілі бір ойын - «ла сюле» деп бейнеленген. Басқа «ескі», «la balle au baton» және «la balle empoisonnée» сияқты ескі француз ойындары бейсболмен ұқсастығы бар. Қазіргі заманғы бейсбол - Ұлыбритания мен Ирландияда танымал ескі ағылшын лапта Солтүстік Американың дамуы деп саналады.

XIX ғасырдың басындағы америкалық газеттерде «Baseball» ({{lang-en|Base Ball}}), «Base Ball» немесе «Main Ball», «Base» (ағылшын негізі) «Goalball» (ағылшын Goalball), «қалалық доп» (ағылшын қалалық бал). 1829 жылы Баланың меншікті кітабы АҚШ-та жарияланды, ол бейсболға ұқсайтын ойынның алғашқы белгілі басылымы болып саналады.
    
Ұзақ уақыт бойы американдық Cooperstown қаласынан келген Эбнер Даблдей бейсбол ережелерінің авторы болып саналды. Алайда, Куперстаунда осындай атаумен адамның тұру фактісі де шағымданады. 1845 жылы Нью-Йоркер Александр Картрайт бейсбол ойындарының ережелерін әзірледі, олар көп ұзамай қаланың барлық бейсбол клубтарымен қабылданды. 1946 жылдың 19 маусымында Картрайт ережесінің бірінші матчы өтті.1869 жылы Цинциннати қаласында жергілікті Ред Стокингс командасы матчтарға қатысу үшін ойыншылардың ақшасын төлеуді бастайтын алғашқы команда болды. Екі жылдан кейін АҚШ-тағы және әлемдегі алғашқы кәсіби бейсбол лигасы құрылды. 20-шы ғасырдың басында АҚШ-тың шығыс жағалауындағы көптеген қалалар өз кәсіби бейсбол топтарына ие болды.
    
Бейсбол бойынша әлем чемпионаты ерлер арасында 1938 жылдан бастап және 2004 жылдан бастап әйелдер арасында өткізілді. 1986 жылдың қыркүйегінде ХОК Жазғы Олимпиада бағдарламасында бейсбол пен софтболды қамтыды.2005 жылғы 8 шілдеде ХОК-ның Сингапурдегі 117-ші сессиясында бейсбол және софтбол Олимпиадалық спорт түрлерінен алынып тасталды, себебі ол ХОК-қа мүше елдердің көбінде танымал болмады және ХОК мен АҚШ Бейсбол лигасы арасындағы келіспеушіліктер салдарынан Олимпиада ойындарында өз жарыстарын өткізеді. Нәтижесінде, Бейжің Олимпиадасында бейсбол соңғы рет ұсынылды, бірақ 2020 жылы бейсбол тағы да Олимпиада ойындарына қатысады.

== Ереже ==
Әр ойында шабуылға және қорғанысқа кезек ойнайтын екі команда бар.
Ойынның мақсаты - қарсылас командадан гөрі көп ұпай жинау (жүгіру). Шабуылда ойнайтын команданың ойыншысы өз кезегінде 90 фут (27,4 метр) бұрышымен орналасқан шаршының бұрыштарында өз кезегінде (шаршы алаңдары 30 × 30 см өлшенеді) алаңдарда есептеледі.
Бейсболды әдетте доппен ойнайды. Жоғарғы жағынан доп ақ теріге жабылған және қызыл тігістермен қапталған. Доптың салмағы 5 унциядан кем емес және 5,25 унциядан аспайды (141,7-ден 148,8 г-қа дейін), айналдыра 9-дан 9,25 дюйм (22,8-ден 23,5 см-ге дейін). Ойын барысында бір уақытта 9 адамнан тұратын қорғаныс командасы бар. Ойынның «шаршы» бұрыштары сағат тіліне қарсы: «үй», «1-ші база», «2-ші база» және «3-ші база» деп аталады.
Әр ойында шабуылға және қорғанысқа кезек ойнайтын екі команда бар.

Ойынның басында командалардың бірі (үй командасы) қорғаныс ойнайды. Қорғаныста ойнайтын 9 ойыншы алаңға шығып, басқа команданың ұпай жинауына жол бермеуге тырысады. Хоккей командасы шабуылда бірінші болып ойнайды және ұпай жинауға тырысады. Ұпайлар осылай жинақталады: үйден басталатын шабуылдаушы топтың әр ойыншысы келесі базаға (яғни квадраттың бұрышына) қарсы сағат тіліне қарсы жүгіру құқығын табуға тырысады және әр базаға жүгіріп жалғастырып, соңында үйге оралуға тырысады.

Шабуылдаушы команданың ойыншысы басталмас бұрын, қорғаушы команданың ойыншысы «құмыра» (ағылшынша Pitch-feed) деп аталатын ойыншы ойын алаңының ортасында - құмыраның төбесінде көтеріледі. Қорғаныс командасының қалған 8 ойыншысы да өз алаңында.
Шабуылда ойнайтын команданың ойыншысы, шайқағыш немесе баттер (ағылшын шайтышы) деп аталатын, үйдің жанында, әдетте ағаштан немесе алюминийден жасалған дөңгелек көлденең қимылмен жүреді. Қақпақшаны допты үйге қарай тастауды күтеді. Құмыра допты үйге қарай лақтырып тастайды, ал шайқас шарға допты соғуға тырысады. Егер кикер далада доп соғуды шешсе, ол банды шығарып, 1-ші базаға қарай жүгіре бастайды. 1-ші базаға жетудің басқа жолдары бар.
Батарея іске қосыла бастаған кезде, оны шайқаушы-жүгіруші деп атайды. Егер жүгіруші негізге жетсе, ол қауіпсіз деп танылады (ең қауіпсіз) және жүгіріп өтеді (ағылшынша), әйтпесе судья (eng. Егер ойыншы ереуіл жарияланған болса, ол алаңнан шығып, сахнада қалуы керек.
Қорғанысшы команда шабуылдаушы ойыншыны байланыстырудың көптеген жолдары бар. Қарапайымдылық үшін мұнда ең танымал бес тәсіл бар:
Страйк-аут: шайқаушы бірінші базаға жүгіру құқығын ала алмады, себебі күлше бір серияға түсетін үш соққы жасады. 
Форс-аут: Шабуылшы базаға (ережелер бойынша) жүгіріп өтуге тура келді, бірақ қорғаныс ойыншысының қолына тигенге дейін оның қолымен доппен қоршауға алды.
Граунд-аут: шабуылшы допқа допты тигізді, бірақ қорғанысшы допты көтеріп, ойыншыға базада тұрған ойыншыға тигізді.
Флай-аут: қорғаныс ойыншысы шарға тигенге дейін соққан допты ұстап алды.
Тег-аут: қорғаныс ойыншылары шабуылдаушы топтың допымен негіздер арасында болған кезде қолғапқа қолын тигізді.
Әрбір ойын әр кезеңде бөлінеді - «иннинг» (ағылшын иннинг), олардың әрқайсысында бір команда шабуылға және қорғауға бір рет ойнайды. Шабуылдаушы команданың үш ойыншылары әр уақытта кетіп қалғанда, командалар орын ауыстырады (әр ойынға алты шығыс - әр команда үшін үш). Әдетте ойын 9 кірістен тұрады. Галстук жағдайында, соңғы иннинг соңында қосымша кірісулер тағайындалады. Бейсбол ойыны жеңіспен аяқталмайды, жеңімпазды анықтағанға дейін қосымша иннинг тағайындалады (бұған қарамастан, мысалы, Жапония мен Оңтүстік Кореяда).
== Допты төңкеріп, соққы беру ==
Әрбір өртекшінің үйге шығуы бірнеше сериядан тұрады. Әрбір құмыра күлгінді үйдің бағытымен лақтырады, ал допты шабуылдаушының көкірекшесінен биіктікте үйдің үстінен ұшуға тырысады, ал ереуіл аймағында (кейіннен аулаушылардың артында орналасқан ампер (төреші)) тұр. Шабуылшы ереуіл аймағында ұшатын тек шарларды ұруға міндетті; ол осы аймақтың сыртында ұшып бара жатқан допты елемеуге құқылы, бірақ ол оның жартысы қозғала бастағанда және үй базасын кесіп тастаса, бұл құқығын жоғалтады. Осы талаптарға сай келмеген жағдайда, кекіртек немесе соққы айыппұлдар алады:

Егер соққыға салынған доп допты ереуіл аймағынан өткізсе және шабуылшы оны байқамай тастаса, доптың ұшу кезінде оны ескермеу құқығын пайдаланады (яғни, ол жарқаны толтырмаған);
Шабуылшы шабуылды дұрыс тастап кетсе (ереуіл аймағында ұшып кетсе), ереуілге (стр.
Шабуылшы ереуілге ие болса, ереуіл аймағында ұшқысы бар-жоғын білмей-ақ, жарысқа қатысқаны (жарылыс үйдің алдыңғы сызығын кесіп өтіп) және допқа соғылмаса.
Осылайша, бейсбол негізі - кәстрөлдер мен соққы шабуылшысы. Құмыра допты түтікшелерге бағалауға қиындық туғызу үшін және, тиісінше, ұрып-соғуы қиын болуы керек; алайда, құмыра қателік жасамауға және допты ереуіл аймағынан тыс жерге жіберуге болмайды. Өз кезегінде, шабуылшы ереуіл аймағында ұшып келген доптың (яғни, оны ұрып-соғу керек пе) ұшып жатқанын анықтау керек, ал егер солай болса, допты соғып қана қоймай, соққыға ұшыратпаңыз да, оны жіберіңіз әрі қарай өрісте болуы мүмкін. Жағдайда екінші секундта толығымен айналып өтуі мүмкін: егер кәстрөл қате жіберіп, «дұрыс емес» допты тастаса, онда ол жаза ұпайына ие болады, бірақ егер шабуылшы да қателескен болса, ол допты «дұрыс» деп шешеді және оны ұрып-соғу керек деп шешті. допты жіберіп алғаннан кейін, ол қазірдің өзінде айыппұлды (ереуіл) алады. Құмыраның қосымша асқынуы, бір жағынан, шабуылшыдан допты ұрып тастауға болмайды, бірақ сол кезде оны аулаушылардың қолына түсіру керек, әйтпесе, аулаушы ұшып бара жатқан допты көтеру үшін жүгіріп жатқанда, қарсыластың ойыншылары келесі базаға жүгіре алады базаны ұрлайды «). Көптеген командалар күзетшіге қандай қоқысқа лақтыру керек екенін («тапсырыстарды») жасайтын құпия сигнал жүйелерін жасайды.

Егер кикер допты соқса, бірақ доп өрісінен шығады (өрескел сызық) немесе өріске түседі, бірақ үй мен бірінші немесе үшінші базалар арасындағы шекарадан шығып кетсе, онда фоллы шарлар саналады (бұл жағдайда барлық шабуылдаушылар ойыншылардың ұрып-соғу алдындағы базаларына оралуы тиіс). Шабуылшыда екі ереуіл бар болған жағдайды қоспағанда, фолл-шабуыл ереуіл деп есептеледі, бұл жағдайда көпір мен ереуілдің нәтижесі өзгермейді. Дегенмен, егер екі ереуілде маятник бірден аулаушылардың қолына түсіп, фолды ұрып кетсе, онда фол түрі тағайындалады, ереуіл саналады, маяк шығып кетеді. Бұған қоса, сынған фолл-топты жерге тигенге дейін (ұшуға ұқсас) ұстауға болады. Егер мұндай доп шабуылға ұшыраса, жарылыс жарияланады, ал миксер оны сыртқа шығарып тастаған секілді. Тағы бір түсінік, егер екі соққысымен маяк садақты салып, доп бұзса, онда шығыс автоматты түрде жарияланады.

Егер кикер үш соққыға қол жеткізсе - бұл ереуілдік деп аталады, ал кикер ойынды тоқтатады. Төрт пластина болған жағдайда, шайғыш автоматты түрде бірінші базаны алады. Бұл жағдай «Walk» деп аталады. Сонымен қатар, егер ойыншы бірінші базада болса, онда бұл ойыншы екінші базаға көшеді және тағы басқалар. Чайник автоматты түрде бірінші базаны қабылдайды, егер хит оған шабуыл жасаса (шыңыраумен). Судья, егер шаршыны әдейі маякқа жеткізетін деп есептесе (әдетте шайқауға бірнеше рет кіргеннен кейін), рефери кеуекті шығарып тастай алады.

Жеке-дара, судьяның билігі туралы айту керек. Бейсболда төрешілердің ешқандай шешімі шағымдана алмайды. Судьямен, ереуілдер / ауырсыну сияқты дау-дамай, ойыншының алаңнан кетуімен аяқталады. Бұдан басқа, төреші ойыншылардың ғана емес, сонымен қатар команданың басшыларымен және жалпы алғанда стадиондағы кез келген адамды алып тастай алады. Егер судьяның «бұрылыс» бар-жоғын анықтай алмасаңыз (суырманы үй сызығынан өткізсеңіз), судья шешімді бірінші немесе үшінші базада қабылдайды. Бұл жағдайда, жауап алу үшін үйдегі судья судьяға базада жауап береді, ол өз кезегінде жауаппен қимылды көрсетеді. Жиі аулаушы судьядан сұрап, көтеріліп, оған нұсқау сұрайды.

== Қызықты ақпараттар ==
* Ойыншылар шөп үстінде тайғанақтамау үшін бейсбол туфлилерінің табанына металл пластинкалар жапсырылады.
* Пластик дулыға ойыншының басын жылдам ұшып келе жатқан доптың соққысынан қорғайды. [[Кэтчер]] де дулыға киіп ойнайды, бірақ оған қоса бетперде, көкірекше, тізеқап пен балтырға қалқанша киеді. Допты қабылдап алатын оның арнайы қақпаны болады. Мұндай қақпаны бірінші базаның ойыншылары да пайдаланады. 
* Бейсбол ойынының шеберлері тек ағаш ұрғыштарды пайдаланады. Доп тоздан (пробка) жасалады, іші матасқан резеңкеден ал сыртын жылқының немесе өгіздің терісімен қаптаған. Доптың салмағы – 5-тен 5,5 унцияға дейін (142-ден 156 г).&lt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
{{commonscat|Baseball}}
* [http://www.ibaf.org/ Халықаралық Бейсбол Федерациясы]{{ref-en}}
* [http://shymbaseball.ucoz.kz/index/0-5/ Шымкентская Федерация Бейсбола и Софтбола] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124044430/http://shymbaseball.ucoz.kz/index/0-5 |date=2015-11-24 }}{{ref-ru}}

{{stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Бейсбол|*]]</text>
      <sha1>fmn6hwspo4o29v4r0aqtuuiyufy8kb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Железинка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27758</id>
    <revision>
      <id>3617604</id>
      <parentid>3478284</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8672" sha1="d1d0j05ic629o8dhm12e6t7syb3uvq9" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = Ауыл
 |атауы                   = Железинка
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = Аудан орталығы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  =  
  |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =32 |lat_sec =20 
  |lon_dir =E |lon_deg =75 |lon_min =19 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = type:city(3600)_region:KZ
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          = 
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Павлодар облысы
 |кестедегі облыс         = Павлодар облысы{{!}}Павлодар
 |ауданы                  = Железин ауданы 
 |кестедегі аудан         = Железин ауданы{{!}}Железин 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Железин ауылдық округі (Павлодар облысы){{!}}Железин 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = Қайрат Қабиденұлы Қабдұлов
 |құрылған уақыты         = 1717
 |алғашқы дерек           = 1717
 |бұрынғы атаулары        = ''Железинская крепость''
 |статус алуы               = 1963
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    = 100
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 5 415&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = +71831
 |пошта индексі           = 140400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = S (1991 жылғы стандарт), 14 (2012 жылғы стандарт)
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}
'''Железинка''' — [[Павлодар облысы]]ның [[Железин ауданы]]ндағы ауыл, аудан ([[1935 жыл]]дан бастап) және [[Железин ауылдық округі (Павлодар облысы)|Железин ауылдық округі]] орталығы, өзен айлағы.

== Географиялық орны ==
Облыс орталығы – [[Павлодар]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 188 км жерде, [[Ертіс]] өзенінің оң жағасында, дала белдемінің шалғынды құмдақ топырағында орналасқан. 

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||5956||{{құлдырау}}5190 ||{{өсім}}5438 ||104,8 ||2425 ||{{өсім}}2633 ||108,6 ||2765 ||{{өсім}}2805 ||101,4
|}

==Тарихы==
Железин қаласы - Ертіс өзені бойында [[1717 жыл]]ы негізі қаланған бекініс. Железин қаласы Сібір генерал-губернаторлығының тұңғыш губернаторы М.П. Гагариннің бастамасымен салынды. [[1714 жыл|1714]]-[[1716 жыл|16]] жылдары [[І Петр]] жарлығымен Ертіс өңіріне аттандырылған. И.Д. Бухгольцтың жорығы сәтсіздікпен аяқталғаннан кейін, кінәз Гагарин Ертіс өзенінің бойында жаңа бекіністер тұрғызу үшін П. Северский мен В. Чередов басқарған экспедиция ұйымдастырды. Чередов Колбасинск бекінісін, Северский Железин қаласының негізін салды. Железин қаласы алғашында төрт бұрышты, зеңбіректер орналастырылған бастиондары бар кішігірім бекініс еді. Ресей әкімшілігі оны [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көліне, Қара Ертіске, Шығыс Түркістанға жасалатын жорықтардың әскери тірегі ретінде пайдаланды. [[18 ғасыр]]дың 20-30-жылдарында Железин қаласы қазақтарды жоңғар шапқыншылығынан қорғауда үлкен рөл атқарды. Екінші жағынан, орналасқан жері қолайлы болғандықтан Ресей империясы Железин қаласын [[Орта жүз]]ді отарлаудың бір тірегі ретінде пайдаланды. Қала 18 ғасырдың 40–50-жылдарында қазақ-орыс, орыс-жоңғар сауда байланыстарын дамытуда елеулі рөл атқарды. Железин қаласы әкімшілігі жағынан Сібір генерал-губернаторлығына, [[1783 жыл]]дан бастап Тобыл наместничествосына бағындырылды. Кейін [[Семей]], [[Өскемен]], [[Омбы]] қалаларымен бәсекелесе алмай, жай ғана қоныс болып қалды. [[1868 жыл]]ы Семей облысы [[Павлодар уезі]]нің құрамына кірді.

Железин ауданының құрылуына байланысты Железинка аудан және кенттік кеңестің, ал [[1957 жыл]]ы ұжымшардың орталығына айналды. Мұнда май зауыты, тігін фабрикасы, ауданның тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, орман шарушылығының өндірістік кәсіпорны жұмыс істейді.

== Инфрақұрылымы ==
№1 ЖОББМ, №2 ЖОББМ, М. Дулатұлы атындағы №3 ЖББОМ, Кәсіптік-техникалық мектеп, спорт мектебі, музыка мектебі, аудандық аурухана мен емхана, кітапханалар, мәдениет үйі, т.б. мекемелер бар. Железинка арқылы Павлодар — Омбы автомобиль жолы өтеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Железин ауданы елді мекендері}}
{{Ертіс өзені бойындағы елді мекендер}}

[[Санат:Железин ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>d1d0j05ic629o8dhm12e6t7syb3uvq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27927</id>
    <revision>
      <id>3617615</id>
      <parentid>3541678</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30637" sha1="5k8kkojyf6ew9k4iwu6sdo7cjk6p78l" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 25.02.1956 
 |Туған жері           = {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}}, [[Қызылорда облысы]]
 |Қайтыс болған күні     = 
 |Қайтыс болған жері     =  
 |Азаматтығы             = {{байрақ|Қазақстан}}
 |Ғылыми аясы            = [[математика]]
 |Жұмыс орны             = 
*[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]
*Математика және математикалық модельдеу институты
 |Ғылыми дәрежесі        = физика-математика ғылымдарының докторы
 |Ғылыми атағы           = Қазақстан ұлттық ғылым академиясының академигі
 |Альма-матер            = [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]]
 |Ғылыми жетекші         = [[Алексей Иванович Кострикин]]
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = Төртқара және Төрткен алгебралары 
 |Марапаттары            = 
*Гумбольд степендиаты
*Әл-Хорезми сыйлығы
*[[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|ҚР Мемлекеттік сыйлығы]]
*Дүниежүзілік ғылым академиясының мүшесі (TWAS Fellow)
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = http://asqar.org/
 |Уикиқайнар             = 
}}
'''Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев''' ([[25 ақпан]] [[1956 жыл]]ы, [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы]], [[Шиелі (Қызылорда облысы)|Шиелі]] кенті) – белгілі қазақстандық ғалым және қоғам қайраткері, [[физика]]-[[математика]] ғылымдарының докторы (1988), [[профессор]] (1990), [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан ҰҒА]]-ның академигі, 12-шақырылған Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің және 13-шақырылған Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің депутаты.

== Өмірбаяны ==
=== Балалық шағы ===
Асқар Жұмаділдаев 1956 жылы Қызылорда облысындағы Шиелі қыстағында дүниеге келген. Асқар Жұмаділдаевтың арғы атасы Шоң өңірге белгілі адам болған. Шоңның [[Сырдария|Сырдария өзенінің]] бойындағы Көтентоғай жерде үлкен үйі болған екен және [[Болыс (лауазым)|болыс]] қызметін атқарған. Күштеп ұжымдастыру кезінде Шоңның ұрпақтары құғын-сүргінге ұшырайды да, барлық мүлкі кәмескеленеді. Асқардың атасы Жұмаділдә бала-шағасын алып, [[Өзбекстан]]ға қашуға мәжбүр болады. Жұмаділдә және оның жанұясы күн көру үшін түрлі қара жұмыстар жасауға тура келеді. Кейінрек [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]] қайтыс болғаннан кейін Жұмаділдә Қызылорда облысына қайтып келеді. Алайда, Жұмаділдәның Өзбекстанда туған немерелерінің барлығының ғұмыры қысқа болады. Қазақстанға қайтып келгеннен кейін туған алғашқы немересі Асқар Жұмаділдаев екен. Қазақтың дәстүріне сәйкес, Жұмаділдә Асқарды өзінің бауырына басып алады. &lt;br /&gt;
Асқар Жұмаділдаев 1962 жылы №299 темiржол төртжылдық бастауыш мектебiне, 1966-69 жылдары №45 Октябрьдiң 14 жылдығы атындағы қазақ орта мектебiнде білім алады. Кейінрек 1970-72 жылдары Алматыдағы №56 Сатпаев атындағы физика-математика мектеп-интернатында оқыды. Кейiн физика-математика кластары негiзiнде жаңа мектеп ғимараты салынып, [[Республикалық физика-математика мектебі|Республикалық физика-математика мектебi]] болып қайта құрылды. Мектепте жүргенiнде талай қалалық, республикалық және бүкiлодақтық физика-математикаға қатысты жарыстарға қатысып, талай рет жүлдегер атанды.&lt;ref&gt;[https://www.egemen.kz/2016/02/24/25834 Алгебрадағы Асқар асуы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161527/https://www.egemen.kz/2016/02/24/25834 |date=2017-01-16 }}&lt;/ref&gt;
 
=== Еңбек жолы ===
1980 – 90 жылдары Математика және механика институтында (қазіргі Математика институты) кіші, аға, жетекші ғылым қызметкер болды. 1990 жылдан сол институтта алгебра лабораториясының меңгерушісі. Жұмаділдаевтің негізгі ғылым-зерттеу еңбектері Ли алгебрасының когомология теориясына арналған. Ол оң сипаттамалы Ли алгебрасының когомологиялары мен деформацияларын және олардың қолдануын зерттеген. Векторлық өріс алгебрасының бөлшектенбейтін кеңеюін есептеген. Ассоциативті емес алгебраның тепе-теңдіктерін тапты. Ол – 12-сайланған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

=== Ғылыми дәрежелері ===
* 1981 ж. - физика-математика ғылымдарының кандидаты (КСРО Ғылым академиясының В.А. Стеклов атындағы математика институты, [[Мәскеу]])
* 1988 ж. - физика - математика ғылымдарының докторы (КСРО Ғылым академиясының В.А. Стеклов атындағы математика институты, [[Ленинград]] бөлімі). Тақырыбы: ''Оң характеристикалы Ли алгебраларының когомологиялары және оның қолданылулары''. Ғылыми жетекшісі: Алексей Кострикин
* 1990 ж. - [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің профессоры
* 1995 ж. - ҚР Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі
*2 004 ж. - ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі

=== Шетелден алған шақыртулары ===
* 1988 – Гамбург университеті (2 ай)
* 1995-1996 – Мюнхен университеті (18 ай)
* 1997, 1998, 1999 – Бильфельд университеті (4 ай)
* 1997 – Ньютон институты, Кембридж, Ұлыбритания (4 ай)
* 1998, 2001, 2002, 2003 – Теориялық физиканың халықаралық орталығы, Триест, Италия, (9 ай)
* 1998, 1999 – Миттаг-Лефлер атындағы математика институты, [[Швеция]] (9 ай)
* 1999 – Киото университеті, [[Жапония]] (1 ай)
* 2000-2001, 2002, 2003 – Стокгольм университеті, [[Швеция]] (6 ай)
* 2000 – Оксфорд университеті, [[Ұлыбритания]] (1 ай)
* 2001 – Филдс институты, [[Торонто]], Канада (1 ай)
* 2001, 2002, 2003, 2005 – Жоғарғы ғылыми зерттеулер институты, [[Бюр-сюр-Иветт]], [[Франция]] (5 ай)
* 2002 – Эрвин Шрёдингер атындағы Математикалық физика халықаралық институы, [[Вена]], [[Аустрия|Австрия]], (1 ай)
* 2005 – Макс-Планк атындағы математика институты, [[Бонн]], [[Германия]] (3 ай)

== Марапаттары мен гранттары ==
Асқар Серқұлұлының ғылыми қызығушылықтары әралуан: Ли алгебраларының теориясы, ассоциативті емес алгебралар теориясы және комбинаторика. Жүз жылдан астам бұрын Софус Ли екі векторлық өрістің композициясы міндетті түрде векторлық өріс болмайтынын, бірақ олардың коммутаторы векторлық өріс болатынын байқады. Бұл қағидат Ли алгебралары мен Ли топтары теориясының негізін құрайды. Асқар Жұмаділдаев Ли құрылымы көпөлшемді жағдайға да жалпыланатынын байқады. Егер n-өлшемді көпбейнедегі векторлық өрістердің саны n+1 саны квадратынан үшке ауытқитын болса, онда ((n+1)^2-3)- векторлық өрістің кососимметриялық қосындысы қайтадан векторлық өріс болады. Софус Лиден кейін 150 жыл өткен соң ашылған осы тамаша жаңалық, Ли алгебраларының көпөлшемді нұсқалары геометрия мен физикада мүмкін екенін және олардың болашақта ашылар жаңалықтардың қайнар көзі болатынын көрсетеді.

Автор жетістігі тақырыбына немес проблемасына қатысты әлемде немесе қазақстандық 3-тен кем емес авторларды тізіңіз және олардың байланыстығын ашып жазыңыз; (яғни кімдер айналысқан, қалай айналысқан, қандай еңбектері бар)
Джекобсон кез келген Ли модулярлы алгебрасының жіктелмейтін модулі бар екенін дәлелдеген. Селигман кез келген модулярлы ақырлы өлшемді Ли алгебрасының ноль емес, когомологиялы модулі бар екені туралы гипотеза жасайды. Асқар Жұмаділдаев Селигманның гипотезасының дұрыстығын дәлелдейді. Оның нәтижелері сонымен бірге, Ли модулярлы алгебраларының когомологиясы анағұрлым күрделірек құрылғанын және зерттеуге қиынырақ екенін танытты.

== Қызықты деректер ==
* Қазақстан тәуелсiздiгi деклорациясын, Қазақстан тәуелсiздiгi туралы заңды, Қазақстанның тұңғыш конституциясын, тұнғыш мемлекеттiк рәмiздерді қабылдаған депутаттардың бірі 
* &quot;Болашақ&quot; бағдарламасы туралы Президентке ұсыныс айтқан
* Қазақстан конституциясында Қазақстан президентi қазақ тiлiн жетiк меңгеру керек деген ұсынысты алғашқы рет енгізген 
* Тұңғыш Қазақстан Президентiнiң жалақысын есептеген

==Selected Publications==
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/1.pdf Dzhumadildaev A.S., Yeliussizov D. Walks, partitions, and normal ordering]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} //  Electronic J. Combin., 22(4)(2015), \#P4.10, 23 pages.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/2.pdf Dzhumadildaev A.S., Yeliussizov D. Path decompositions of digraphs and their applications to Weyl algebra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202070334/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/2.pdf |date=2017-02-02 }} // Advances in Applied Mathematics. – 2015. – V. 67. – P. 36-54.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/3.pdf Dzhumadildaev A. S., Ismailov N. A.	S-n- and GL(n)-module structures on free Novikov algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  // Journal of Algebra. – 2014. – V. 416. – P. 287-313.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/4.pdf Dzhumadildaev A.S. 2p-Commutator on differential operators of order p]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Letters in Mathematical Physics. – 2014. – V. 104, No.7. – P. 849-869.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/5.pdf Dzhumadildaev A.S., Omirov B.A., Rozikov U.A. On a class of evolution algebras of &quot;chicken&quot; population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075732/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/5.pdf |date=2017-02-02 }} // International Journal of Mathematics. – 2014. – V. 25, No.8. – P. 849-869.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/6.pdf Dzhumadildaev A.S., Yeliussizov D. Stirling permutations on multisets]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // European Journal of Combinatorics. – 2014. – V. 36. – P. 377-392.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/7.pdf Dzhumadildaev A.S. The Dynkin theorem for multi linear Lie elements]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Journal of Lie Theory. – 2013. – V. 23, No.3. – P. 795-801.	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/8.pdf Dzhumadildaev A.S. , D. Yeliussizov Power sums of binomial coefficients]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // J. Integer Seq.V. 16-2013, art. 13.1.4
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/9.pdf Dzhumadildaev A.S., Zusmanovich P. The alternative operad is not Koszul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075538/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/9.pdf |date=2017-02-02 }} // Experimental Mathematics. – 2011. – V. 20, No.2. – P. 138-144.	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/10.pdf Dzhumadildaev A. S. Worpitzky identity for multipermutations]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Mathematical Notes – 2011. – V. 90, No.3. – P. 448-450.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/11.pdf Dzhumadildaev A.S. Lie expression for multi-parameter Klyachko idempotent]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Journal of Algebraic Combinatorics. – 2011. – V. 33, No.4. – P. 531-542.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/12.pdf Dzhumadildaev A.S. Codimension growth and non-Koszulity of Novikov operad]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Communications in Algebra. – 2011. – V. 39, No.8. – P. 2943-2952.	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/13.pdf Dzhumadildaev A.S. Jordan elements and left-center of a free Leibniz algebra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081431/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/13.pdf |date=2017-02-02 }} // Electronic Research Announcements in Mathematical Sciences. – 2011. – V. 18, – P. 31-49.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/14.pdf Dzhumadildaev, N. Ismailov, K. Tulenbaev Free bicommutative algebras]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Serdica Math, V. 37-2011- pp.&amp;nbsp;25–44.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/15.pdf Dzhumadildaev A.S., Zusmanovich P. Commutative 2-cocycles on Lie algebras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075726/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/15.pdf |date=2017-02-02 }} // Journal Of Algebra. – 2010. – V. 324, No.4. – P. 732-748.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/16.pdf Dzhumadildaev A.S. On the Hesse-Muir formula for the determinant of the matrix A (n-1) B (2)]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Mathematical Notes. – 2010. – V. 87, No.3. – P. 428-429.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/17.pdf Dzhumadildaev A.S. MacMahon's theorem for a set of permutuations with given descent indices and right-maximal records]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Electronic Journal of Combinatorics. – 2010. – V. 17, No.1. – R34.	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/18.pdf Dzhumadildaev A.S. Anti-commutative algebras with skew-symmetric identities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075649/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/18.pdf |date=2017-02-02 }} // Journal of Algebra and its Applications. – 2009. – V. 8, No.2. – P. 157-180.	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/19.pdf Dzhumadildaev A.S. 10-commutators, 13-commutators and odd derivations]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Journal of Nonlinear Mathematical Physics. – 2008. – V. 15, No.1. – P. 87-103.  	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/20.pdf Dzhumadildaev A.S. q-Leibniz algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Serdica Math. J., V.34 - 2008, 415-440.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/21.pdf Dzhumadildaev A.S. Algebras with skew-symmetric identity of degree 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081440/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/21.pdf |date=2017-02-02 }} // J.Math. Sci,  V.161-2009- No.1, p.&amp;nbsp;11-30
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/22.pdf Dzhumadildaev A.S., K.M. Tulenbaev Exceptional 0-Alia Algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // J. Math. Sci., V.161-2009- No.1,  p.&amp;nbsp;37-40.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/23.pdf Dzhumadildaev A.S. The n-Lie property of the Jacobian as a condition for complete integrability]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Siberian Mathematical Journal. – 2006. – V. 47, No.4. – P. 643-652.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/24.pdf Dzhumadildaev A.S., Tulenbaev K.M. Engel theorem for Novikov algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Communications in Algebra. – 2006. – V. 34, No.3. – P. 883-888.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/25.pdf Dzhumadildaev A.S. n-Lie structures that are generated by Wronskians]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Siberian Mathematical Journal. – 2005. – V. 46, No.4. – P. 601-612.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/26.pdf Dzhumadildaev A.S. Zinbiel algebras under q-commutator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081449/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/26.pdf |date=2017-02-02 }} // Fundamental and Applied Math. V.11-2005- No.3, 57-78.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/27.pdf Dzhumadildaev A.S., Tulenbaev K.M. Nilpotency of Zinbiel algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Journal of Dynamical and Control Systems. – 2005. – V. 11, No.2. – P. 195-213.	
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/28.pdf Dzhumadildaev A.S. Hadamard invertible matrices, n-scalar products, and determinants]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Mathematical Notes. – 2005. – V. 77, No.3. – P. 440-443.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/29.pdf Dzhumadildaev A.S. Special identity for Novikov-Jordan algebras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075907/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/29.pdf |date=2017-02-02 }} // Communications in Algebra. – 2005. – V. 33, No.5. – P. 1279-1287.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/25.pdf n-Lie Structures That Are Generated by Wronskians]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} //Sibirskii Matematicheskii Zhurnal, V.46-2005, No. 4, pp.&amp;nbsp;759–773, 2005 =engl. transl. Siberian Mathematical Journal, {\bf  46}(2005), No.4, pp.&amp;nbsp;601 – 612= Preprint available math.RA/0202043
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/30.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081433/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/30.pdf |date=2017-02-02 }} Dzhumadildaev A.S. Representations of vector product n-Lie algebras] // Communications In Algebra. – 2004. – V. 32, No.9. – P. 3315-3326.	
*Dzhumadildaev A.S. N-commutators // Commentarii Mathematici Helvetici. – 2004. – V. 79, No.3. – P. 516-553.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/32.pdf Dzhumadildaev A.S., K.M. Tulenbaev  Filiform Leibniz dual algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // International Conference Humboldt-Kolleg II, october 24-16, 2004, p.&amp;nbsp;62-63.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/33.pdf Dzhumadildaev A.S. Novikov-Jordan algebras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075505/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/33.pdf |date=2017-02-02 }} // Communications In Algebra. – 2002. – V. 30, No. 11. – P. 5207-5240.
*Dzhumadildaev A.S. Identities and derivations for Jacobian algebras//“Quantization, Poisson brackets and beyond&quot;,Contemp. Math. v.315, 245-278, 2002. Preprint available math.RA/0202040
*Dzhumadildaev A.S., C. Lofwall Trees, free right-symmetric algebras, free Novikov algebras and identities // Homology, Homotopy and Applications, V. 4-2002, No.2(1), 165-190.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/34.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075517/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/34.pdf |date=2017-02-02 }} Dzhumadildaev A.S. Jacobson formula for right-symmetric algebras in characteristic p] // Communications In Algebra. – 2001. – V. 29, No.9. – P. 3759-3771.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/35.pdf Dzhumadildaev A.S., Abdykassymova S.A. Leibniz algebras in characteristic p] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075710/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/35.pdf |date=2017-02-02 }} // Comptes Rendus de L Academie des Sciences Serie I-Mathematique. – 2001. – V. 332, No. 12. – P. 1047-1052.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/36.pdf Dzhumadildaev A.S., Davydov A.A. Factor-complex for Leibniz cohomology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075729/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/36.pdf |date=2017-02-02 }} // Communications In Algebra. – 2001. – V. 29, No. 9. – P. 4197-4210.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/37.pdf Dzhumadildaev A.S. Minimal identities for right-symmetric algebras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081425/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/37.pdf |date=2017-02-02 }} // Journal of Algebra. – 2000. – V. 225, No.1. – P. 201-230.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/38.pdf Dzhumadildaev A.S., A.I. Kostrikin Modular Lie algebras: new trends]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Algebra (Proc. Kurosh Conf. may, 1998), Walter de Gruyter, p.&amp;nbsp;181-203, 2000.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/39.pdf Dzhumadildaev A.S. Cohomologies of colour Leibniz algebras: pre-simplicial approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081422/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/39.pdf |date=2017-02-02 }} // Lie Theory and its Applications III, (Clausthal, 11-14 july 1999), World Sci., 124-136, 2000.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/37.pdf Dzhumadildaev A.S. Cohomologies and deformations of right-symmetric Algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // J.Math. Sci, V. 93-1999, No. 6, 1836-1876. Preprint available math.DG/9807065.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/41.pdf Dzhumadildaev A.S. Symmetric (co)homologies of Lie algebras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075618/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/41.pdf |date=2017-02-02 }} // Comptes Rendus de l'Académie des Sciences - Series I - Mathematique.  – 1997. – V. 324, No. 5. – P. 497-502.
*Dzhumadildaev A.S. Cosmologies and deformations of semiprime sum of Lie algebras // Doklady Akademii Nauk. – 1997. – V. 355, No. 5. – P. 586-588.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/42.pdf Dzhumadildaev A.S. Virasoro Type Lie algebras and deformations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075830/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/42.pdf |date=2017-02-02 }} // Zeitschrift für Physik C-Particles and Fields.¬ – 1996. – V. 72, No. 3. – P. 509-517.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/43.pdf Dzhumadildaev A.S. Odd central extensions of Lie superalgebras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202081446/http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/43.pdf |date=2017-02-02 }} // Functional Analysis and its Applications. – 1995. – V.29, No.3. – P.202–204.
*Dzhumadildaev A.S. Differentiations and central extensions of Lie algebra of formal pseudo-differential operators // Algebra i Analis, {\bf 6}(1994), No.1, p.&amp;nbsp;140-158=engl.transl. St.Petersbourg Math.J. {\bf 6}(1995), No.1, p.&amp;nbsp;121-136.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/44.pdf Dzhumadildaev A.S. Central extensions of infinite-dimensional Lie-algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Functional Analysis and its Applications. – 1992. – V. 26, No.4. – P.247–253.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/45.pdf Dzhumadildaev A.S. Cohomology of truncated coinduced representations of Lie-algebras of positive characteristic]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Mathematics of the USSR-Sbornik. – 1990. – V. 66, No.2. – P.461–473.
*Dzhumadildaev A.S. Integral and mod p-cohomologies of the lie-algebra W1 // Functional Analysis and its Applications. – 1988. – V. 22, No.3. – P. 226–228.
*Dzhumadildaev A.S. On a Levi theorem for lie-algebras of characteristic-p // Russian Mathematical Surveys. – 1986. – V. 41, No.5. – P. 139–140.	
*Dzhumadildaev A.S. 2-cohomologies of nilpotent subalgebra of Zassenhaus algebra // Izvestiya vysshikh uchebnykh zavedenii Matematika. – 1986. – No.2. – P. 59– 61.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/46.pdf Dzhumadildaev A.S. Central extensions of Zassenhaus algebra and their irreducible representations]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Math.USSR Sb., V. 54-1986, p.;457-474.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/47.pdf Dzhumadildaev A.S. Generalized casimir elements]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Mathematics of the USSR-Izvestiya. – 1986. – V. 49, No.5. – P. 391–400.
*Dzhumadildaev A.S. Central extensions of the zassenhaus algebra and their irreducible representations // Mathematics of the USSR-Sbornik. – 1985. – V.126, No.3. – P. 457–474.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/48.pdf Dzhumadildaev A.S. Simple Lie-algebras with a subalgebra of codimension one]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Russian Mathematical Surveys. – 1985. –V. 40, No.1. – P. 215– 216.
*[http://asqar.org/wp-content/uploads/2017/01/49.pdf Dzhumadildaev A.S. On the cohomology of modular Lie-algebras]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Mathematics of the USSR-Sbornik. – 1982. – V. 119, No. 1. – P. 127–143.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}

[[Санат:Қазақстан математиктері]]
[[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Республикалық физика-математика мектебінің түлектері]]
[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 13-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>5k8kkojyf6ew9k4iwu6sdo7cjk6p78l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асабұқа Яняұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36877</id>
    <revision>
      <id>3617596</id>
      <parentid>2168103</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="pu6mbewnhla7pfzsyn8cjch3ib9yp45" xml:space="preserve">'''Асабұқа Яняұлы ''' ([[1262]]–[[1309]]) — қоғам қайраткері, [[Юань Империясы|Юан патшалығының]] шүймиүян (мемл. дәрежедегі әскери істер мин-гі) бастығы. Қаңлы мемл. бірлестігі ханының ұрпағы. Монғолдар қаңлыларды бағындырғанда А-ның әкесі Яняны жесір қалған шешесімен бірге патша ордасына алып кеткен. Яня ержеткен соң ел билеп, кінәз шеніне ие болды. Асабұқа сол жерде туды. Ол өзінің зеректігімен, іскерлігімен көзге түсіп, он төрт жасында Орда атқосшысы, кейін Чыңзұң Темір патшаның әскери қызметшісі болды. Ұзұң Хайсан патша тұсында шүймиүян бастығы дәрежесіне көтерілді.

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Юань әулеті]]
[[Санат:1262 жылы туғандар]]
[[Санат:1309 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>pu6mbewnhla7pfzsyn8cjch3ib9yp45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40001</id>
    <revision>
      <id>3617764</id>
      <parentid>3385712</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T00:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9778" sha1="rvwb21lfj84rsjzkrap4tlvqqgmodth" xml:space="preserve">'''Балжан Бөлтірікова'''  1921 жылы 15 қарашадан бастап 1998 жылғы 11 мамырға дейінгі өмірі, Қазақ [[КСР]]-інде дипломатиялық корпус құруға көмектескен қазақ-кеңестік оқытушы және мемлекет қайраткері. Ол [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] Бас ассамблеясының отырысына қатысқан алғашқы қазақстандық дипломат және сыртқы істер министрі болды. Ол көптеген медальдар мен наградалармен марапатталған, оның ішінде «[[Құрмет белгісі]]» ордені және Еңбек Қызыл Ту ордені.

== Ерте өмірі ==
Бөлтірікова Балжан Бөлтірікқызы 1921 жылы 15 қарашада [[Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасы]]ның құрамына кіретін Қырғыз Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының Жамбыл облысындағы Қасық ауылында дүниеге келді&lt;ref&gt;https://www.kt.kz/kaz&lt;/ref&gt;.
[[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}&lt;/ref&gt; Ол екі үлкен ағасы бар отбасындағы кенже бала болды. Ол кішкентай кезінен бастап қызылша жинау бойынша жұмыс істемеуі үшін мұғалім болуды және мектепке баруды армандады. Ол жергілікті мектепте оқып, алтыншы сыныптан кейін ересектерге сауаттылық сабақтарын бере бастады. Мектептің үздік оқушысы ретінде оқуды аяқтағаннан кейін, Бөлтірікова алтын медаль мен Мәскеуге сапарға шықты. 1937 жылы Бултрикова Любовь Александровна Федулованың жетекшілігімен кәдімгі мектепке бару үшін Алматыға көшті. Оқуға түсу емтихандарын оңай тапсырып, Федуловамен бірге оқыды және оған орыс тілін үйренуге көмектескені үшін ризашылық білдірді. Мектепте оқып жүргенде докторлық диссертация қорғаған алғашқы қазақтардың бірі Ескендір Қожабаевпен танысып, үйленді. 1941 жылы үздік бітіріп, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]не оқуды жалғастыру, тіл мен әдебиетті оқып үйрену үшін түсті. Соғыстың кесірінен ол 1943 жылы оқуын үздік бітіріп, сырттай оқу бөліміне ауыстырылды &lt;ref&gt;https://inbusiness.kz/ru/news/pervaya-zhenshina-ministr-inostrannyh-del-kazahskoj-ssr&lt;/ref&gt;

== Мансап ==
Студент кезінде 1942 жылы Бөлтірікова еңбек жолын Талдықорған облысы [[Лепсин]] орта мектебінде аға оқытушы болып бастады. Бірнеше айдан кейін оны № 12 Алматы орта мектебіне ауыстырды, сол жерде ол мектеп директоры болды. 1949 жылы Бөлтірікова [[Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті]]нің бастауыш және орта мектептеріндегі жұмысшылар одағының төрағасы болып сайланды. Бұл қызметте 1955 жылға дейін қызмет еткен соң, бір жылдан кейін Қазақ КСР Әлеуметтік қамсыздандыру министрі болды. Осы лауазымында ол қоғамның осал топтарына, оның ішінде мүгедектер, қарттар, жетімдер мен ардагерлерге гуманитарлық көмек көрсетуге баса назар аударды. Зейнетақымен қамтамасыз етумен қатар, ол балабақшалар мен питомниктер ұйымдастырды; зағип, саңырау және мылқау қазақтарға көмектесетін мектептер мен семинарларға демеушілік жасады; протездеу зауытын құрды. 1957 жылы оның еңбегі үшін «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды.

Ол Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары және Сыртқы істер министрі лауазымына тағайындалғанға дейін, он жыл бойы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде жұмыс істеді, сыртқы істер министрі қызметіне тағайындалған алғашқы қазақ әйел. Сол жылы ол КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесінде қызмет етуге сайланды. Ол [[БҰҰ]] Бас ассамблеясында Қазақстанның бірінші өкілі болды және осы қызметті бес жарым жыл атқарды. 1970 жылы Бас Ассамблеяның сессиясында (25 сессия) ол Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссардың құрылуына қарсы болды, өйткені [[КСРО]] делегаттарға бұл мәселені күн тәртібінен алып тастауды бұйырды, өйткені олар бұған ұлт үшін ешқандай пайда көрмеді. Жоғарғы Комиссардың тағайындалуына кедергі жасау үшін ол өзінің дипломатиялық қабілеттерін Азия және Африка делегаттарымен екі рет пайдаланды. Ерен еңбегі үшін ол Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.
1971 жылы өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін, Бөлтірікова Қазақ КСР-нің білім және ғылым министрі болып тағайындалды және сол жерде 1974 жылға дейін жұмыс істеді. Сол жылы ол Кәсіптік білім жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасының орынбасары болды. Ол қызмет еткен жылдары және 1980 жылы зейнетке шыққанға дейін ол Қазақстандағы орта білім беруді жақсартуға, бастауыш мектептерді күндізгі оқу орындарына айналдыруға және кәсіптік мектептерді дамытуға күш салды.&lt;ref&gt;http://kaznpu.kz/ru/4396/press/?_utl_t=vk {{Webarchive|url=https://archive.today/20181121211512/http://kaznpu.kz/ru/4396/press/?_utl_t=vk |date=2018-11-21 }}&lt;/ref&gt;

== Өлім және мұра ==
Бөлтірікова 1998 жылы 11 мамырда Қазақстан, Алматы қаласында қайтыс болды. Ол және оның алты баласы бар отбасы, оның ішінде екі қызы мен екі ұлы қайтыс болғанға дейін өмір сүрген пәтер қайтыс болғаннан кейін оның жадында ескерткіш тақта орнатылды. Қызы Кожабаева Бағлан Искандерқызы кейіннен Чехия мен Монғолиядағы Қазақстанның елшісі болып жұмыс істеді.

==Дереккөздер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

https://www.kt.kz/kaz

[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР саясаткерлері]]
[[Санат:КСРО одақтас республикаларының халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>rvwb21lfj84rsjzkrap4tlvqqgmodth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бопай ханым Сүйіндікқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42798</id>
    <revision>
      <id>3617844</id>
      <parentid>3499087</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3617844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10865" sha1="nvr2iwtj0s49w0eavep2p9d0xcck0mq" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =  Қазақ ханы
 | Қазақша есімі        = Ханша Бопай Ханым
 | Шынайы есімі         = Бопай Ханым
 | Суреті               = Bopay Hanym.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Ханша
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = 1718
 | Басқаруын аяқтады    = 1748
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Хан ана
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 1748
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1780
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Монарх_2             = [[Нұралы хан]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1690
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 31.05.1780
 | Қайтыс болған жері   =[[Қазақ хандығы]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = Бәтима
 | Әкесі                = Сүйіндік батыр
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Балалары             = ''ұлдары'': [[Нұралы хан|Нұралы]]&lt;br /&gt;[[Ералы хан|Ералы]]&lt;br /&gt;[[Айшуақ хан|Айшуақ]]&lt;br /&gt;Қожа-Ахмед&lt;br /&gt;Əділ
''қызы'': Зүлейха Ханым
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Бопай ханым''' (шамамен [[1690]] – [[31]] [[мамыр]] [[1780]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Елек]] өзені бойы) — [[Әбілқайыр]] ханның зайыбы, ел басқару ісіне араласқан асқан сұлу, өте ақылды, ержүрек қайраткер, аузы сөзі дуалы мәмілегер. Әбілқайыр ханнан кейін кіші жүздің тағына Бопай ханымның үлкен ұлы хан болды.&lt;ref&gt;Әбілөайыр ханнан кейін кіші жүздің ханы Бопай ханымның үлкен ұлы Нұралы хан болды.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Бопай [[Адай]] руынан - батыр Табынайдың үлкен ұлы Сүйіндіктің қызы.Бопай күйеуі [[Әбілқайыр хан|Әбілқайырдың]] түпкі мақсаты Жайық казактарының, орыс бодандығындағы башқұрттар мен Еділ қалмақтарының шапқыншылықтарын тоқтату, жоңғарларды түпкілікті талқандау екендігін және бұл күрделі мәселелерді уақытша болса да, Ресей империясына бодан болу арқылы шешуге тырысқандығын терең ұғынған. Сондықтан да Әбілқайырдың осы бағыттағы саяси қадамдарына қолдау көрсеткен. Ол ханымның 1731 жылы 22 қарашада орыс патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға, 1748 жылы 5 қазанда Елизавета Петровнаға, әр уақытта Орынбор әкімшілігінің басшыларына жазған хаттарынан айқын көрінеді.

Күйеуінің қазасынан кейін де Бопай өзінің ұстанған бағытынан таймайды. [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр]] саясатының өз жалғасын табуы баласы Нұралының әке орнын басуына байланысты екендігін терең ұғынған Бопай батыл әрі ойлап-пішілген қадамдар жасайды. Орта жүз бен Кіші жүздің беделді билері мен батырларының Нұралыны хан көтеруге келісімін алғаннан кейін ғана, Бопай патшайым [[Елизавета Петровна]]ға, келесі күні бригадалық генерал А.И. [[Тевкелев]] пен Орынбор губернаторы И. Неплюевке қисынды өтініш хаттар жолдайды. Осы хаттарды жеткізу үшін аталмыш екі жүздің 8 беделді биі [[Орынбор]]ға, одан кейін Санкт-Петербургке аттанады. [[Нұралы хан|Нұралыны]] “қырғыз-қайсақ ханы” етіп бекіту туралы Елизавета Петровнаның 1749 жылғы 2 мамырдағы жарлығы, онда Бопай ханымның хатына да сілтеме жасалуы, канцлер А.П. Бестужев-Рюминнің Бопайға арнайы хат жазып, патшайым атынан сыйлық жолдауы ханым саясатының жеңісі еді. Бопай Әбілқайыр әулетінің дәрежесі мен беделін көтеруге ұмтыла отырып, орынсыз қантөгістің болмауын, ел іргесінің сөгілмеуін қалады. Сол үшін де ол күйеуінің кегін алуға “аттандатпай”, [[Барақ]] сұлтанды жазалауды орыс әкімшілігі арқылы заңдастырып алуға тырысты. Қоғам дамуының негізгі көзі тыныштық өмір екендігін, тірлігін ат үстінде өткізген халықтың болашағы бұлдырлығын ұғынған ханым орыс әкімшілігін [[Елек]] өзені бойында қала салдыртуға да үгіттейді. Қазақ-жоңғар қатынастарына тигізген әсері, Қайып хан мен Нұралы ханды бітістіруге бағытталған әрекеттері Бопайдың ел бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан мәмілегерлік ниетін аңғартады. Бопай орыс-қазақ қатынастарындағы және сол кездегі қазақ қоғамындағы шешімін таппай жүрген кейбір мәселелерді талқылау үшін Орынбор әкімшілігінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізгісі келеді. [[1740]] жылы Санкт-Петербургке ресми сапармен барып, Анна Иоановнаға жолығу ниеті де болған. Бопайдың зеректігі мен тапқырлығы жөнінде ағылшын суретшісі Дж. Кэстльдің, Әбілқайыр ордасында болған орыс шенеуніктерінің жазбаларында біршама деректер келтіріледі. Тарихи құжаттармен жақсы таныс [[Левшин Алексей Ираклиевич|А.И. Левшин]] 19 ғасырдың 30-жылдарында: 
{{Start citation }}
“Бопай…. өзінің ақылдылығы арқасында бүкіл Кіші жүздің құрметіне бөленді және кейде оны басқаруға үлкен ықпал етті” 
{{End citation}}
деп жазды. Б. Елекке құятын Жосалы өз-нің жоғарғы жағындағы қорымда жерленген.&lt;ref&gt;[[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]], Алматы, 1997;
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==

[[Ақтөбе қаласы Алматы ауданында Бопай ханымның атына көше берілді]]
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{stub}}</text>
      <sha1>nvr2iwtj0s49w0eavep2p9d0xcck0mq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617850</id>
      <parentid>3617844</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:MaqsatSQ|MaqsatSQ]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3499087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10705" sha1="mlvrn8wqf1m26vr8opyn453ro87jrcc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =  Қазақ ханы
 | Қазақша есімі        = Ханша Бопай Ханым
 | Шынайы есімі         = Бопай Ханым
 | Суреті               = Bopay Hanym.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Ханша
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = 1718
 | Басқаруын аяқтады    = 1748
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Хан ана
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 1748
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1780
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Монарх_2             = [[Нұралы хан]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1690
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 31.05.1780
 | Қайтыс болған жері   =[[Қазақ хандығы]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = Бәтима
 | Әкесі                = Сүйіндік батыр
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Балалары             = ''ұлдары'': [[Нұралы хан|Нұралы]]&lt;br /&gt;[[Ералы хан|Ералы]]&lt;br /&gt;[[Айшуақ хан|Айшуақ]]&lt;br /&gt;Қожа-Ахмед&lt;br /&gt;Əділ
''қызы'': Зүлейха Ханым
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Бопай ханым''' (шамамен [[1690]] – [[31]] [[мамыр]] [[1780]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Елек]] өзені бойы) — [[Әбілқайыр]] ханның зайыбы, ел басқару ісіне араласқан асқан сұлу, өте ақылды, ержүрек қайраткер, аузы сөзі дуалы мәмілегер. Әбілқайыр ханнан кейін кіші жүздің тағына Бопай ханымның үлкен ұлы хан болды.&lt;ref&gt;Әбілөайыр ханнан кейін кіші жүздің ханы Бопай ханымның үлкен ұлы Нұралы хан болды.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Бопай [[Адай]] руынан - батыр Табынайдың үлкен ұлы Сүйіндіктің қызы.Бопай күйеуі [[Әбілқайыр хан|Әбілқайырдың]] түпкі мақсаты Жайық казактарының, орыс бодандығындағы башқұрттар мен Еділ қалмақтарының шапқыншылықтарын тоқтату, жоңғарларды түпкілікті талқандау екендігін және бұл күрделі мәселелерді уақытша болса да, Ресей империясына бодан болу арқылы шешуге тырысқандығын терең ұғынған. Сондықтан да Әбілқайырдың осы бағыттағы саяси қадамдарына қолдау көрсеткен. Ол ханымның 1731 жылы 22 қарашада орыс патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға, 1748 жылы 5 қазанда Елизавета Петровнаға, әр уақытта Орынбор әкімшілігінің басшыларына жазған хаттарынан айқын көрінеді.

Күйеуінің қазасынан кейін де Бопай өзінің ұстанған бағытынан таймайды. [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр]] саясатының өз жалғасын табуы баласы Нұралының әке орнын басуына байланысты екендігін терең ұғынған Бопай батыл әрі ойлап-пішілген қадамдар жасайды. Орта жүз бен Кіші жүздің беделді билері мен батырларының Нұралыны хан көтеруге келісімін алғаннан кейін ғана, Бопай патшайым [[Елизавета Петровна]]ға, келесі күні бригадалық генерал А.И. [[Тевкелев]] пен Орынбор губернаторы И. Неплюевке қисынды өтініш хаттар жолдайды. Осы хаттарды жеткізу үшін аталмыш екі жүздің 8 беделді биі [[Орынбор]]ға, одан кейін Санкт-Петербургке аттанады. [[Нұралы хан|Нұралыны]] “қырғыз-қайсақ ханы” етіп бекіту туралы Елизавета Петровнаның 1749 жылғы 2 мамырдағы жарлығы, онда Бопай ханымның хатына да сілтеме жасалуы, канцлер А.П. Бестужев-Рюминнің Бопайға арнайы хат жазып, патшайым атынан сыйлық жолдауы ханым саясатының жеңісі еді. Бопай Әбілқайыр әулетінің дәрежесі мен беделін көтеруге ұмтыла отырып, орынсыз қантөгістің болмауын, ел іргесінің сөгілмеуін қалады. Сол үшін де ол күйеуінің кегін алуға “аттандатпай”, [[Барақ]] сұлтанды жазалауды орыс әкімшілігі арқылы заңдастырып алуға тырысты. Қоғам дамуының негізгі көзі тыныштық өмір екендігін, тірлігін ат үстінде өткізген халықтың болашағы бұлдырлығын ұғынған ханым орыс әкімшілігін [[Елек]] өзені бойында қала салдыртуға да үгіттейді. Қазақ-жоңғар қатынастарына тигізген әсері, Қайып хан мен Нұралы ханды бітістіруге бағытталған әрекеттері Бопайдың ел бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан мәмілегерлік ниетін аңғартады. Бопай орыс-қазақ қатынастарындағы және сол кездегі қазақ қоғамындағы шешімін таппай жүрген кейбір мәселелерді талқылау үшін Орынбор әкімшілігінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізгісі келеді. [[1740]] жылы Санкт-Петербургке ресми сапармен барып, Анна Иоановнаға жолығу ниеті де болған. Бопайдың зеректігі мен тапқырлығы жөнінде ағылшын суретшісі Дж. Кэстльдің, Әбілқайыр ордасында болған орыс шенеуніктерінің жазбаларында біршама деректер келтіріледі. Тарихи құжаттармен жақсы таныс [[Левшин Алексей Ираклиевич|А.И. Левшин]] 19 ғасырдың 30-жылдарында: 
{{Start citation }}
“Бопай…. өзінің ақылдылығы арқасында бүкіл Кіші жүздің құрметіне бөленді және кейде оны басқаруға үлкен ықпал етті” 
{{End citation}}
деп жазды. Б. Елекке құятын Жосалы өз-нің жоғарғы жағындағы қорымда жерленген.&lt;ref&gt;[[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]], Алматы, 1997;
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{stub}}</text>
      <sha1>mlvrn8wqf1m26vr8opyn453ro87jrcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ағұлдар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44146</id>
    <revision>
      <id>3617726</id>
      <parentid>3414646</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41537" sha1="k8z029978mn6qf3yos5s8ugcgegnfv3" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Ағұлдар
|төл атауы  = Агъулар
|сурет      = Flag of Aghuls.svg
|сурет тақырыбы      = Ағұл халқының туы
|саны       = 45 000
|аймақ      = {{Байрақ|Ресей}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[ағұл тілі]], [[орыс тілі]]
|діні       = [[суннизм]]
|этникалық топтары   = агулдер, курахдер, хушандер және хлюкдер
|ескертпелер  = 
}}
'''Ағұлдар''' ({{lang-agx|агъулар}}) — [[Лезгин тілдері|лезгиндер тобына]] жататын [[Дағыстан халықтары|дағыстан халықтарының]] бірі, [[Дағыстан|Дағыстанның]] оңтүстік-шығысының орталық бөлігінде тұратын [[Кавказ|Кавказдың]] байырғы халықтарының бірі. 

Ағұлдар, лезгиндер тобының басқа халықтары сияқты, Дағыстанның басқа халықтарымен этномәдени жақын. Бұл халықтардың ата-бабалары тарихи тұрғыдан көп тайпалы мемлекеттік бірлестік – [[Кавказ Албаниясы|Кавказ Албаниясының]] құрамында болды және «лекс», «[[Кавказ албандары|албандар (агвандар)]]» деген жалпы атаумен белгілі болды.

2020 жылғы халық санағы бойынша Ресейде – 34 576 ағұлдар тұрады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nazaccent.ru/nations/agula/|title=Ағұлдар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Автоэтнонимі (өз аты) ==
(өз атауы: Агъулар — көпше, Агъул, Агъул-шуй — жекеше) 

== Субэтникалық топтары ==
Ағұлдар төрт топқа бөлінеді (олар төрт шатқалда тұрады): агулдер, курахдер, хушандер және хлюкдер.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mnogolikiy.ru/narody-khabarovskogo-kraya/narody-evropy/aguly/?ysclid=lsprrx3ywc502339019|title=Ағұлдар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Этнонимы ==
Бұрынғы кезде агулдардың біріккен этнонимі болмаған, тарихи отанынан тыс жерде [[Лезгиндер|лезгиндер]] деген атпен белгілі болған.
«Ағұлдар» этнонимі Агулдере аймағының географиялық атауынан шыққан. Алайда, бұрын агулдердің барлығы өздерін агъулар деп атамаған. Мысалы, Кошандере тұрғындары өздерін — ''къушанар'', Керендере тұрғындары — ''кIеренар'' деп атаған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.ru/books?id=0skTAQAAMAAJ&amp;q=%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80&amp;dq=%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiylvjt0aTqAhVrkIsKHbo_AwsQ6AEIPzAD |title=Дағыстанның тарихи географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;Тек кеңес заманында ғана үш қоғамның (Агулдере, Кушандере, Керендере) барлық тұрғындары ресми түрде ағұлдар деп атала бастады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01005142627?page=73|title=Лезгиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Нәсілі ==
Олар үлкен европеоид нәсілінің балқан-кавказдық кіші нәсіліне жатады.

== Сырт келбеті ==
Ағұлдардың сыртқы келбеті Кавказдың басқа халықтарынан онша ерекшеленбейді. Ағұлдардың бойы орташа, шаштары, көздері және терісі қара болып келеді.

== Тілі ==
[[Ағұл тілі]] - ивер-кавказ тілдер тобы нах-дағыстан бұтағының лезгин бұтақшасына жатады. Диалектілері: тпиг (агул), керси (ричин), кошан, буркихан, фитиндік болып бөлінеді. Жазуы орыс графикасына негізделген. Көпшілігі [[орыс тілі]]нде сөйлейді. 
1952 жылға дейін мектептерде оқу [[лезгин тілі]]нде, кейін орыс тілінде жүргізілді. 1990 жылы орыс әліпбиі негізінде Агул жазу жүйесі жасалды. 1992 жылдан бастап мектептерде оқу ана тілінде жүргізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pps.kaznu.kz/ru/Main/FileShow2/181880/1/28/0/|title=Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Жазуы ==
Ағұл әліпбиінің қазіргі таңда қабылданып жатқан нұсқасы аса көлемді, күрделі әрі ағұл тілінің дыбыстық жүйесіне сәйкес келмейді. Ол 53 әріптен тұрады және тіпті басқа көлемді Дағыстан әліпбилерінің арасында ең күрделілерінің бірі болып табылады. Фонетика және орфография тұрғысынан, яғни ғылыми тұрғыдан алғанда өте терең қарама-қайшылықтарды қамтиды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://proza.ru/2018/10/04/911|title=Қазіргі ағұл әліпбиі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

{| style=&quot;font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background:#f8f8ef;&quot;
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | А а
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Б б
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | В в
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Г г
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Гъ гъ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Гь гь
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Гӏ гӏ
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Д д
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Дж дж
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Е е
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Ё ё
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Ж ж
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | З з
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | И и
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Й й
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | К к
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Кк кк
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Къ къ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Кь кь
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Кӏ кӏ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Л л
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | М м
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Н н
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | О о
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | П п
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Пп пп
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Пӏ пӏ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Р р
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | С с
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Т т
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Тт тт
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Тӏ тӏ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | У у
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Уь уь
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Ф ф
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Х х
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Хъ хъ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Хь хь
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Хӏ хӏ
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Ц ц
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Цӏ цӏ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Ч ч
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Чч чч
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Чӏ чӏ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Ш ш
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | Щ щ
| style=&quot;width:3em; padding: 3px;&quot; | ъ
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | ӏ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | ы
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | ь
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Э э
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ю ю
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Я я
|
|
|
|}

== Діні ==
Ағұлдардың көпшілігі мұсылмандар және [[суннизм|сунниттік исламды]] ұстанады. Исламды халық XIV ғасырда қабылдап, олардың мәдениеті мен өмір салтына айналды. Ағұлдар ислам дінінің қағидаларын ұстануға және оның парызын орындауға, соның ішінде намаз, ораза, қажылыққа ұмтылады.
Мешіт – ағұлдардардың киелі жері. Олар намаз оқитын, мүміндердің бас қосатын жері.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://obychai-i-tradicii.ru/narodi-rossii/aguli/religiya?ysclid=lsoc3tzbll961812198|title=Ресей халықтары&gt;Агулдар&gt;Дін|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Негізгі қоныстану аймағы  ==
2010 жылғы халық санағы бойынша [[Ресей]]де 34,2 мың ағұл өмір сүрді, оның ішінде [[Дағыстан]]да — 28,1 мың (оның 10 мыңнан астамы — Ағұл ауданында), Ставрополь өлкесінде — 1,7 мың. Олар Оңтүстік-Шығыс Дағыстанның орталық бөлігіндегі Ағұл және Курах аудандарының шатқалдарында, сондай-ақ қалаларда тұрады. 2010 жылғы санақ бойынша Ағұл ауданы халқының 92,6% құрайды.
1960 жылдардағы қоныс аударушылар Дербент ауданы мен Каякент ауданындағы Дружба ауылында тұрады.

Сонымен қатар ағұлдар Табасаран ауданында Гелинбатан (Ново-Фите) ауылында тұрады. Шырахчай мен Құрах өзендерінің жоғарғы ағысында орналасқан 21 тарихи ауылда ағұлдардың 67%-ы тұрады. Қалалық ағұлдар Шамхал (Махачкала қаласы округі), Түбе Құмторқала ауданында, [[Махачқала]], Дербент және Дағыстан Жарықтары қалаларында тұрады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://infoteach.ru/%D0%90%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8B|title=Ағұлдар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ағұлдар туралы ең алғашқы мәліметтер VII ғасырдағы армян деректерінде, олар Агутакани деп аталады, VIII—IX ғасырлардағы Кушан-дер шатқалының тұрғындары туралы араб деректерінде айтылады.
XIII ғасырда ағұлдар татар-моңғол жаулап алушыларына ерлікпен қарсылық көрсетті. Бұған татар-моңғолдардың Дағыстан тауларында болғаны туралы жазбаша жаңалықтар дәлел бола алады. Ағұлдар территориясы Темір әскерлерінің жойқын шабуылдарына ұшырады. Ағұлда Темір әскерлерінің болуы туралы аңыздар бар. Аңыз бойынша, Тимур әскерлері Рича, Тпиг, Хутхул және басқа ауылдарды толығымен қиратты.

XVIII ғасырда ағұлдар Надир шахтың шабуылын бастан өткерді. Магудере өткелдері арқылы Надир шахтың жүру жолында бірнеше ағұл ауылдары қирады.
Аварияда жеңіліске ұшыраған парсылар таулықтардың отрядтары қуып, Кумух - Хосре - Чираг - Рич - Курах - Дербент жолымен кездейсоқ шегінді. 
Ағұлдар бұл жолы шегініп бара жатқан парсылардың шабуылына тойтарыс берді.

XIX ғасырдың 2-жартысында Дағыстан Ресейге қосылғаннан кейін ағұлдар тауар-ақша қатынастары жүйесіне араласты. 1921 жылдан бастап агулдар Дағыстан Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының (1991 жылдан [[Дағыстан]] Республикасы) құрамында болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/51|title=Ағұлдар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Халықтың негізгі кәсібі – [[мал шаруашылығы]]. Олар негізінен қой, ірі қара, жылқы өсіреді. Жазда малды таудың баурайында биіктеп жайып, қыста алыстағы жайлауларға айдаған.
Қазіргі ағұлдардың тағы бір негізгі кәсібі – [[егіншілік]], бұрын жер бедері қолайсыз болғандықтан нашар дамыған. Халық таудағы ұсақ жерлерді өңдеп, топырақтың тозып кетпеуін үнемі қадағалап отырды, бірақ көбінесе егінді аяз бен жауын-шашын зиянын тигізген. Негізгі өнімдері - қара бидай, арпа, қабықсыз арпа, бидай, бұршақ, бұршақ, 19 ғасырдың 2-жартысынан – картоп, сәбіз, пияз, сарымсақ.
Жалпы Дағыстан типіндегі ауылшаруашылық құралдары: жеңіл соқа (дуруц), орақтар, бір қолға арналған қысқа орақ, ағаш тырма, айыр, күрек, елеуіш. Егістікте әйелдер арамшөптерді жұлып, егін тасыды, жүнді үйіп, өңдеп, одан түрлі бұйымдар жасады. Ер адамдар жер өңдеп, қой баққан, сауған, баққан, жүн қырқылған, сүт өңдеген, жылқы баққан, ет, жүн, ірімшік, май саудасымен айналысқан. Бастыру мен шөп шабу ұжымдық жұмыс болды.

Қазіргі шаруашылық әртараптандырылған. Жазыққа қоныс аударғандар жүзім, бау-бақша, көкөніс шаруашылығын дамытқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://xn--80aaaa1bcaqfbqcckfp8c4cxgsc.xn--p1ai/nationalities/%D0%90%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8B|title=Ұлттық саясат Ағұлдар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қолөнерден ұсталық, тері, қой терісін, жүн өңдеу (иіру, мата, кілем, түксіз кілем тоқу, т.б.), ағаш және тас ою өнері дамыды.
Ағұлдар тоқыма бұйымдарын, әсіресе жібек пен мақта жасаудың шеберлері. Олардың маталары бірнеше ұрпақ бойы шеберлердің қолынан шыққан кестелер мен шілтерлермен безендірілген. Ауылдар тері өңдеумен, кілем, керамика жасаумен де айналысады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://xn--80aaaa1bcaqfbqcckfp8c4cxgsc.xn--p1ai/nationalities/%D0%90%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8B|title=Ағұлдар: олардың мәдениеті мен тарихы туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тұрмыс салты ==
'''Қоғамдық қатынастар'''дың дәстүрлері феодалдық патриархтың қалдықтарымен тоғысқан. Ауыл қауымы дербес шаруашылық-аумақтық бірлік болды. Сот ісін жүргізу әдеттегі құқықтық ережелерге (адат) және ислам құқығының нормаларына (шариғат) негізделді. Қауымдастықтың ең жоғарғы органы – ауыл жиналысы, 19 ғасырдың 2-жартысынан старшын сайланады. Сотты қазы басқарады. Патриарх, қандас туыстар және негізінен эндогамдық бірлестіктер — тухумдар сақталды. Басым отбасы формасы шағын, бөлінбеген жанұялардың әртүрлі түрлері (15–20 адам) 20 ғасырдың басына дейін сақталды.&lt;br /&gt;
Отбасы бірлігі барлық ересек мүшелердің ұжымдық меншігі мен еңбегіне негізделген, қарым-қатынастар патриархат пен нормалармен айқындалды. Қыздары тұрмысқа шыққанда жер үлесінің жартысы мен жылжымалы мүліктің бір бөлігін алды. Әйелдер отбасылық мәселелерде үлкен еркіндікке ие болды.

=== Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары ===
Дәстүрлі қоныстарында 60 үйге жуық болған. Қамал қабырғалар, әскери мұнаралар, жол бойына күзет орындарын орнатқан.
Ауылдары өзен жағасында, салыстырмалы түрде жазық жерде, екі-үш жағынан тік жартаспен шектелген, яғни тау баурайында, шыңдарда орналасқан. Ауылдар ішіндегі мұнаралар жерасты өткелдері арқылы жалғасқан. Ауыл (селолық қауым) тухум (мирас) кварталдарынан тұрды. Ауылдардың орналасуы: беткейлерде – сатылы-террассалы немесе ретсіз сатылы, тегіс жерде, тау жотасында – шоғырланған, әртүрлі типке тән. Көшелері тар, бұралған, тік, көбінесе баспалдақ түрінде.
Ауыл орталығында мешіт және оның алдындағы алаң (годекан) бар. [[Сурет:Село Буркихан, Агульский район.jpg |нобай|оңға|200px|Бүркіхан ауылы, Ағұл ауданы]]     
Қазіргі құрылыста жеке учаскелері бар ғимараттарды еркін орналастыру үрдісі басым. Жазықтағы қоныстандыру ауылдарында көшелер мен бірнеше көшелерді біріктіретін кварталдар схемасы болып табылады.&lt;br /&gt;
Тұрғын үй тастан жасалған, жоспары төртбұрышты, төбесі жалпақ топырақты. Бір кіреберісі және төменгі қабаттарындағы саңылаулар сияқты тар жарық саңылаулары бар 2-3 қабатты тұрғын үй кешені (бекініс үйі) басым. Қабаттар арасында ішкі тас баспалдақ бар. Төменгі қабаттарда еңістің әртүрлі деңгейлерінде жеке кіреберістері бар, ал жоғарғы қабаттарға баспалдақ арқылы кіруге болады. Төменгі қабаттардың төбесі толығымен арка тәрізді құрылымнан немесе тас тіректерге тірелген тас тақталардан тұрды. Тұрғын үй екі немесе үш бөлмелі, бөлменің көлемі 30 м2. Отбасылық өмір бір бөлмеде (ошақта) өтті.&lt;br /&gt;
Биік төбенің (3–3,5 м) астында қалың жапқышы бар шағын терезе болды, жиһазы аласа орындықтардан, ұзын орындық-диваннан тұрды, еденге түксіз кілем төселген, адамдар арнайы дөңгелек жастықтарға отырды.&lt;br /&gt;
Екінші бөлме қонақ бөлмесі болды, ол мүмкіндігінше бай жиһаздалған, тағамдар арнайы сөрелерге орналастырылған, қабырғалық каминнің дизайнына ерекше назар аударылған.&lt;br /&gt;
19 ғасырдың 2-жартысынан бастап ашық лоджиялар мен балкондар пайда болды, коммуналдық бөлмелер дербес ғимараттар ретінде бөлінді.&lt;br /&gt;
Қазіргі заманғы тұрғын үй тастан салынған екі қабатты көп бөлмелі, шатырлы (темір, шифер), әйнектелген веранда, үлкен терезелер және ағаш едендер, интерьері дәстүрлі зауыт жиһаздарымен және техникалық жабдықтармен біріктіреді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Е.А.Февралёв, Р.Е.Наволокин|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Тарихи зерттеулер: IV Халықаралық ғылыми конференция материалдары (Қазан, мамыр 2016 ж.) |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Қазан |баспасы= |жыл=2016 |томы= |беттері=107-113 |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;

=== Дәстүрлі киімдері ===
Ағұл ерлер киімі Дағыстанның басқа халықтарының киімдерімен бірдей. Киімі «бергьам» көйлегі мен шалбардан «шалвар» тұрды. ХХ ғасырдың басынан бастап 50-ші жылдарға дейін галифе шалбары ағұлаларда кеңінен қолданылады. Олардың кең танымалдылығын сыртқы түрі бойынша дәстүрлі шалбарға ұқсайтындығымен түсіндіруге болады және оларды аяқ киім мен етікке салу ыңғайлы болды.
Ағұлдардың сыртқы киімдері бешмет — «валжагъ» және черкеска — «чохай» болды. Валжагъ күнделікті және дәстүрлі киімдері болды. 
Ол қара немесе қою көк, қою жасыл және басқа түсті маталардан тігілді. Ағұл валжагы тізеге дейін немесе сәл жоғарырақ болатын қаусырмалы киім. 
[[Сурет:Агульский мужской костюм.jpg|thumb|оңға|100px|Агулдердің ерлер киімі]]
[[Сурет:Традиционный костюм агулки.jpg|thumb|солға|60px|Дәстүрлі әйелдер киімі]]
Қысқы, сондай-ақ қарт адамдарға арналған валжаг, мақта немесе жүннің жұқа қабатымен қапталған. Күнделікті киімдерді әр отбасында әйелдер тіккен, оларды жастайынан үйреткен. Черкеска, сондай-ақ вальжаг, күміс жиынтығы бар былғары «чил» белбеуімен киілген. Жылы сырт киімі мал терісінен иігілген тон «кул» болды.
Таулы Дағыстанның барлық халықтары сияқты, ағұлдардың негізгі сыртқы киімдері жергілікті жерде тігілген бурка «лит» болды.
Ең жақсы сапалы буркаларды андийліктерден сатып алды. Оларды әдетте салт аттылар киетін. Агулдардың дәстүрлі аяқ киімдері шикі теріден жасалған «поршни», дәстүрлі бас киімі папаха - «бармак» болды. Оның екі түрі болды: «чиачиах бармак» және «бұхар бармак».
Папаха ер адамның қадір-қасиетінің ажырамас аксессуары және символы болды. Папахасыз қоғам алдында ерлер шықпаған. Ағұлдардың шаш үлгісі қарапайым болды: барлық жастағы ер адамдар шаштарын қырып алып тастайды.&lt;br /&gt;
Ағұл әйелдерінің дәстүрлі киімі де «бергьам» көйлегі мен шалбардан «шалвар» тұрды. Бергьам көбінесе қара түсті, көк, қара, жасыл түсті мақта матадан тігілген.
Жас әйелдер мен қыздарда ол ақ түсті матадан тігілдің. Жейде туника тәрізді болды. Көйлектің үстіне киетін сырт киімі бешмет «валжаг» болды.
Күнделікті киетін валжаг үшін ашық түсті қарапайым маталар пайдаланылды, көбінесе қыздар мен жас әйелдер үшін қызыл, ал егде әйелдер үшін қара түсті.  Мерекелік валжаг жібек, барқыт сияқты қымбат маталардан тігілген.&lt;br /&gt; 
Дәстүрлі аяқ киімдері тоқылған - «гивянар», былғары аяқ киім - «таприс». Бұл аяқ киім табаны былғары бауларды тоқу арқылы былғарыдан жасалған. Ауылшаруашылық жұмыстары кезінде әйелдер шикі теріден тігілген «чурукьяр» атты шарық тәрізді аяқ киім киген.&lt;br /&gt; 
Бас киімі «къуч» деп аталды, ол екі бөліктен тұрды. Бұл бас киімнің барлық құрамдас бөліктері түрлі түсті маталардан тігілген.&lt;ref&gt;Ағұлдар туралы http://www.kvardal.ru/stati/65-ob-agultsakh {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240217064115/http://www.kvardal.ru/stati/65-ob-agultsakh |date=2024-02-17 }}&lt;/ref&gt;

=== Дәстүрлі тағамдары ===
Ағұлдардың дәстүрлі тағамы өсімдік, сүт өнімдері және еттен тұрады. Күнделікті тағамдарға қара бидай мен бидай ұнынан жасалған хинкали, жарма ботқасы, бидай ұны, кеспе жатады. Бұршақ дақылдары дәнді дақылдармен араластырылып, ұн дайындалады. Нан – қара бидай, бидай, арпа, ашытқы, ашытқысыз пісірілген. Мереке күндері сүт пен жұмыртқа қосылған қатпарлы нан, түрлі салмасы бар пирогтар жасалады. Жабайы шөптерді тұтынып, кептіріп, қыста сақтайды. Ағұлдардың сүйікті тағамы - дәмдеуіштермен ет сорпасында пісірілген жұқа хинкал. Етпен толтырылған тұшпараларды сарымсақ соусы, қаймақ, май қосып жейді. Сұлы жармасынан ботқа жасап, нанның орнына ірімшік пен май қосып жейді. Бұрын басқа тамақ болмаған соң, қуырылған дәнді жейтін. Қыста бидай дәндерін бұршақпен және кептірілген етпен қайнататын. Сүттен ірімшіктің екі түрі, сүзбе, май, айран, сарысу жасалды. Сұлы жармасы мен уыттан төмен алкогольді сусын жасалды. Тәттілер халва ұннан, майдан, жаңғақ қосылған балдан және кендір дәнінен жасалады. Бірте-бірте ағұл асханасына еуропалық және шығыс асханасының тағамдары, консервілеу әдістері еніп, өнім түрлері кеңейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://travelask.ru/articles/aguly-pokoriteli-dagestanskih-gor?ysclid=lso9xh76qg145543912|title=Ағұлдар - Дағыстан тауларын бағындырушылар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

=== Фольклоры ===
 
Ағұл фольклоры - этнос мәдениетінің ең қызықты және ерекше қырларының бірі. Ағұл фольклоры әр алуан жанрлар мен мәнерлеу формаларын қамтиды. Оларға ән, би, халық ертегілері, ырым-тыйымдар, халық музыкасы жатады. Бұл жанрлардың әрқайсысының этностың тарихын, дәстүрін, менталитетін көрсететін өзіндік ерекшеліктері мен ерекшеліктері бар.&lt;br /&gt;
Ағұл фольклорының кең тараған жанрларының бірі – халық әндері. Олар әуезділігімен, бай ырғақтарымен, мәтіннің тереңдігімен ерекшеленеді. Ағұл жырларында махаббат, табиғат, өмірлік құндылықтар, тарихи оқиғалар туралы айтылады. Олар көбінесе мерекелерде, үйлену тойларында және басқа да ерекше іс-шараларда орындалады.&lt;br /&gt;
Ағұл фольклорында би өнері де маңызды орын алады. Би композициялары энергиямен, пластиктен және жарықтықпен ерекшеленеді. Олар көбінесе ұлттық киімнің өзіне тән элементтерін және музыкалық сүйемелдеуді пайдаланады.&lt;br /&gt;
Халық ертегілері мен аңыздар – ағұл фольклорының мәңгілік қазынасы. Олар ұрпақтан ұрпаққа беріліп, тарихи-мәдени ақпараттың маңызды көзі болып табылады. Ертегілерде ғұламалардың мінез-құлқы мен ой-өрісі, жақсылық пен жамандық, әділдік пен шындыққа қарсы күрес туралы түсініктері бейнеленген.&lt;br /&gt;
Ағұл фольклорында ырым-тыйымдар да маңызды орын алады. Олар өмірлік мерекелермен, үйлену тойларымен, жерлеу рәсімдерімен және басқа да маңызды оқиғалармен байланысты.&lt;br /&gt;
Ағұлдардың ең көне және кең тараған музыкалық аспабы – қойшы сыбызғысы. Ол қамыстан жасалған. Басқа кең таралған аспаптар - зурна және барабан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=AGUL|title=Әлем халықтары / Ағұлдар |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://obychai-i-tradicii.ru/narodi-rossii/aguli/folklor?ysclid=lspqafarfw883574873|title=Ресей халықтары &gt; Ағұлдар &gt; Фольклор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ағұл халқының қазіргі жағдайы ==
90-жылдардың басында ағұл жазуы пайда болды. Бірақ соңғы жиырма жыл ішінде, басқа әдебиеттерді айтпағанда, әліппеден басқа бірде-бір оқулық немесе басқа оқу құралы жарық көрген жоқ.
Мектептерде ағұл тілінің орнына кез келген нәрсені үйретеді, бірақ ағұл тілінің өзін емес. Ал бұл таңқаларлық емес, өйткені мектептерде ағұл тілін оқытудың материалдық-техникалық базасы жоқ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://flnka.ru/main/1471-agul-na-grani-ischeznoveniya.html|title=Ағұлдар жойылудың аз-ақ алдында тұр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

Ағұл аймағындағы демографиялық жағдай Дағыстанның өнеркәсіптік және мемлекеттік нысандары, сондай-ақ ірі шаруашылықтары жоқ таулы аймақтарына өте тән.
Ағұл елді мекендеріндері бос қалуда, ауданда тұрудың негізгі қолайсыздықтары мыналар болып табылады: газдың толық болмауы; төмен электр кернеуі, әсіресе қыста; облыстағы елді мекендердің тіпті облыс орталығына дейін қолжетімсіздігі, салыстырмалы түрде әлсіз жол инфрақұрылымы және қиын көлік байланыстары.
Жергілікті жастар жұмысқа немесе оқуға кетеді, мүмкіндігі барлар ауылға қайтып оралмайды.

Ағұл тұрғындарының негізгі күнкөріс көзі – егін шаруашылығы мен бюджеттік жұмыстар, сондай-ақ мемлекет тарапынан берілетін түрлі жеңілдіктер мен субсидиялар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gumilev-center.ru/agulskijj-rajjon-migraciya-byt-i-sovremennye-usloviya-vyzhivaniya-malochislennogo-ehtnosa-na-svoejj-zemle-chast-i/?ysclid=ltq0oi0tgs537667873|title=Ағұл ауданы: азғантай этностың өз жеріндегі көші-қоны, тұрмысы және қазіргі заманғы тіршілік ету жағдайлары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Қазақстандағы ағұлдар ==
Қазақстанда ағұл диаспорасының пайда болуы соғыс алдындағы және соғыс жылдарындағы халықтарды күштеп қоныс аударумен байланысты. Қазақстанда жүргізілген санақ мәліметтері бойынша ағұлдардың саны:
*1970 ж. - 7 адам;
*1979 ж. - 142 адам;
*1989 ж. - 235 адам;
*1999 ж. - 126 адам;
*2009 ж. - 94 адам.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева./Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстан халқы. Энциклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл=2016 |томы= |беттері=80 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 978-601-7472-88-7|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Танымал ағұлдар ==
*Хидир Хидирович Рамазанов – тарих ғылымдарының докторы, профессор, РСФСР және Дағыстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://dzen.ru/a/X0pw1EzNuRT7SCfI|title=Хидир Рамазанов – Ресей Федерациясының еңбек сіңірген ғылым қайраткері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt; 
*Шабан Абдулқадырұлы Мазанаев – профессор, Дағыстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері, ағұл жазба тілін жасаушылардың бірі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mo-agul.ru/prominent/5-mazanaev-shaban-abdulkadyrovich.html?ysclid=lspubny31e162894980|title=Көрнекті тұлғалар&gt;Мазанаев Шабан Абдулқадырұлы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;
*Мұса Салихұлы Мұсаев – суретші, Ресей Суретшілер одағының мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dzen.ru/a/X6RBtUejSBLOy4Mf|title=Мұса Мұсаев – Ресей Суретшілер одағының мүшесі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;
*Такибат Алаутдиновна Махмудова - Дағыстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vestiagula.ru/agulka-dostigshaya-vysot-v-politike/?ysclid=lspuv04e8j83010545|title=Саясаттағы биіктерге жеткен ағұл қызы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бейнероликтер ==
*https://yandex.kz/video/preview/14568401126329673405
*https://yandex.kz/video/preview/14461885450868013830
*https://yandex.kz/video/preview/10575853256719303758
*https://yandex.kz/video/preview/11176923144910364358
*https://yandex.kz/video/preview/7539032135196978863

== Сілтеме ==
* {{commonscat-inline|Aghul people}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{commons|Category:Aghul people}}
{{Еуропа халықтары}}
[[Санат:Нах-дағыстан халықтары]]
[[Санат:Дағыстан халықтары]]
[[Санат:Агулдер]]
[[Санат:Агулдер тарихы]]
[[Санат:Лезгин тобы халықтары]]
[[Санат:Кавказ халықтары]]
[[Санат:Ресей халықтары]]</text>
      <sha1>k8z029978mn6qf3yos5s8ugcgegnfv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амангелді Құсайынов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46168</id>
    <revision>
      <id>3617689</id>
      <parentid>3615035</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="bgtg110zzq2zl85937054mp2z3vakis" xml:space="preserve">'''Құсайынов Амангелді''' ([[1942 жыл]]ы туған, [[Павлодар облысы]] [[Ертіс ауданы]] [[Үлгілі (Павлодар облысы)|Үлгілі]] ауылы) – ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1991), профессор (1991).

[[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]]нің үздігі ([[1980]]). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ды (1969), оның аспирантурасын ([[1976]]) бітірген. 1960–63 жылдары Үлгілі 7-жылдық мектебінде мұғалім болды, 1963–66 жылдары Қызыл армия қатарында азаматтық борышын атқарды. 1969–70 жылдары [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы медициналық институты]]нда оқытушы, 1970–76 жылдары [[Алматы]] қаласында партия органдарында, 1976–92 жылдары ҚазМУ-де аспирант, аға оқытушы, доцент (1987–92), проректордың орынбасары, проректоры (1980–87), аға ғылыми қызметкері болды. [[1992]] жылдан [[Ақмола педагогикалық институты]]нда (қазіргі ун-т) ректор.

Негізгі ғылыми зерттеулерінің бағыттары – [[Қазақстан тарихы]]ның мәселелері. 40-тан астам еңбектің оның ішінде 3 монографияның авторы,

Орден және медальдармен марапатталған.&lt;ref&gt;“Қазақ Энциклопедиясы”&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1942 жылы туғандар]]
[[Санат:Ертіс ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті оқытушылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]]
[[Санат:Астана педагогикалық университетінің ректорлары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>bgtg110zzq2zl85937054mp2z3vakis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рақымжан Омарұлы Шаяхметов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47127</id>
    <revision>
      <id>3617554</id>
      <parentid>3266324</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6076" sha1="9qg416xzw71e9rtjl609u9oozkq2zdb" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;
[[Алматы]] малдәрігерлік институтын бітірген (1939). Семей, Павлодар облыстарында малдәрігері болып жұмыс жасаған (1939 – 1942). [[Павлодар]], [[Қызылорда]], [[Ақмола]], [[Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе]] облыстарында партия жұмыстарында (1947 – 64), [[Целиноград облысы]] атқару комитетінің төрағасы (1965 – 80) қызметтерін атқарған. Октябрь Революциясы, 2 мәрте [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, [[медаль]]дармен марапатталған.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}


{{stub}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>9qg416xzw71e9rtjl609u9oozkq2zdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617555</id>
      <parentid>3617554</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері|Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6179" sha1="bxjznalbq928exl4gb730clgklxrmg6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;
[[Алматы]] малдәрігерлік институтын бітірген (1939). Семей, Павлодар облыстарында малдәрігері болып жұмыс жасаған (1939 – 1942). [[Павлодар]], [[Қызылорда]], [[Ақмола]], [[Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе]] облыстарында партия жұмыстарында (1947 – 64), [[Целиноград облысы]] атқару комитетінің төрағасы (1965 – 80) қызметтерін атқарған. Октябрь Революциясы, 2 мәрте [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, [[медаль]]дармен марапатталған.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}


{{stub}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]</text>
      <sha1>bxjznalbq928exl4gb730clgklxrmg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617558</id>
      <parentid>3617555</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7320" sha1="ithsliojrjhp4h7wnfkppoq72po2goq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;
[[Алматы]] малдәрігерлік институтын бітірген (1939). Семей, Павлодар облыстарында малдәрігері болып жұмыс жасаған (1939 – 1942). [[Павлодар]], [[Қызылорда]], [[Ақмола]], [[Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе]] облыстарында партия жұмыстарында (1947 – 64), [[Целиноград облысы]] атқару комитетінің төрағасы (1965 – 80) қызметтерін атқарған. Октябрь Революциясы, 2 мәрте [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, [[медаль]]дармен марапатталған.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}


{{stub}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>ithsliojrjhp4h7wnfkppoq72po2goq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617559</id>
      <parentid>3617558</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7234" sha1="4wxcywimtu2hh58ne0ujm3pqspls27w" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;
[[Алматы]] малдәрігерлік институтын бітірген (1939). Семей, Павлодар облыстарында малдәрігері болып жұмыс жасаған (1939 – 1942). [[Павлодар]], [[Қызылорда]], [[Ақмола]], [[Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе]] облыстарында партия жұмыстарында (1947 – 64), [[Целиноград облысы]] атқару комитетінің төрағасы (1965 – 80) қызметтерін атқарған. Октябрь Революциясы, 2 мәрте [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, [[медаль]]дармен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>4wxcywimtu2hh58ne0ujm3pqspls27w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617563</id>
      <parentid>3617559</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6731" sha1="nn97g0n3mgod39at41weubk9ssxoya0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;

1940 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] мүшесі. 1939 жылы Алматы зооветеринарлық институтты бітірді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>nn97g0n3mgod39at41weubk9ssxoya0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617565</id>
      <parentid>3617563</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6731" sha1="pxec3gv1izqlq8dbss2a8bsix8f0sp0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;

1939 жылы Алматы зооветеринарлық институтты бітірді. 1940 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] мүшесі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>pxec3gv1izqlq8dbss2a8bsix8f0sp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617662</id>
      <parentid>3617565</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10408" sha1="2aqe8oag8iyu2q0hxixge2bj9bbh5ne" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;

1939 жылы Алматы зооветеринарлық институтты бітірді. 1940 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] мүшесі.

1939—1942 жылдары Павлодар кеңшарлар тресінің зоотехнигі, Павлодар ұжымшараралық мектебінің директоры, кеңшарлар тресі директорының орынбасары қызметтерін атқарды.

1942—1947 жылдары [[Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Павлодар облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімінің, кеңшарлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан К(б)П Павлодар облыстық комитеті кеңшарлар бөлімінің меңгерушісі, Қазақстан К(б)П Павлодар облыстық комитеті мал шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып істеді.

1947—1948 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, хатшысының орынбасары болып еңбек етті.

1948 жылы Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып күн көрді.

1948—1951 жылдары Қызылорда облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1951—1955 жылдары Ақмола облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып еңбектенді.

1955 жылдан бастап — 1960 жылдың тамызына дейін Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1960 жылдың тамызынан — 1962 жылдың маусымына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болды.

1962 жылдың маусымынан — 1963 жылға дейін Қазақстан КП Батыс Қазақстан өлкелік комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды.

1963 жылдан бастап — 1964 жылдың желтоқсанына дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1965 жылдың қарашасына дейін [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1965 жылдың қарашасынан — 1971 жылға дейін Ақмола облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1971—1976 жылдары Қазақ КСР ет және сүт өнеркәсібі министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>2aqe8oag8iyu2q0hxixge2bj9bbh5ne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617665</id>
      <parentid>3617662</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10654" sha1="n66h0hgy6t2pvbyo57atw04qofrb88l" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Рақымжан Омарұлы Шаяхметов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1965
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = [[Василий Никифорович Корнеев|Василий Корнеев]]
 | Ізбасары             = [[Абылайхан Қасымұлы Жолмұхамедов|Абылайхан Жолмұхамедов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Батыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_3             = Шығыс Қазақстан өлкелік атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = тамыз 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = маусым 1962
 | Ізашары_3            = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1916
 | Туған жері           = Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 31.1.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}}
}}
}}
'''Рақымжан Омарұлы Шаяхметов''' ([[7 қараша]] [[1916 жыл|1916]], Сарытерек ауылы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] — [[31 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағасы (1965-1971).

== Өмірбаяны ==
Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017&lt;/ref&gt;

1939 жылы Алматы зооветеринарлық институтты бітірді. 1940 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] мүшесі.

1939—1942 жылдары Павлодар кеңшарлар тресінің зоотехнигі, Павлодар ұжымшараралық мектебінің директоры, кеңшарлар тресі директорының орынбасары қызметтерін атқарды.

1942—1947 жылдары [[Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Павлодар облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімінің, кеңшарлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан К(б)П Павлодар облыстық комитеті кеңшарлар бөлімінің меңгерушісі, Қазақстан К(б)П Павлодар облыстық комитеті мал шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып істеді.

1947—1948 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, хатшысының орынбасары болып еңбек етті.

1948 жылы Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып күн көрді.

1948—1951 жылдары Қызылорда облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1951—1955 жылдары Ақмола облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып еңбектенді.

1955 жылдан бастап — 1960 жылдың тамызына дейін Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1960 жылдың тамызынан — 1962 жылдың маусымына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болды.

1962 жылдың маусымынан — 1963 жылға дейін Қазақстан КП Батыс Қазақстан өлкелік комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды.

1963 жылдан бастап — 1964 жылдың желтоқсанына дейін Батыс Қазақстан өлкелік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1965 жылдың қарашасына дейін [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1965 жылдың қарашасынан — 1971 жылға дейін Ақмола облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1971—1976 жылдары Қазақ КСР ет және сүт өнеркәсібі министрінің орынбасары болып жұмыс істеді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/12945.asp Рақымжан Шаяхметов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>n66h0hgy6t2pvbyo57atw04qofrb88l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Органикалық дүние</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47396</id>
    <redirect title="Биота" />
    <revision>
      <id>3617682</id>
      <parentid>3614682</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ажар Абаевна|Ажар Абаевна]] ([[User talk:Ажар Абаевна|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2990007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3054" sha1="7wmko74168aihw1oybmpqx5izsaveog" xml:space="preserve">{{Біріктірілсін|Биота}}
'''Органикалық дүние''' – Жер бетінде тіршілік етіп, жойылып кеткен және осы кезде тіршілік етіп жатқан [[организм]]дердің жиынтығы. Ресми деректер бойынша қазіргі кезде [[саңырауқұлақ]]тардың ''100 мыңнан астам'', [[өсімдік]]тердің ''500 мыңдай'', [[жануар]]лардың ''2 млн-ға жуық'' түрлері тіршілік етеді. [[Палеонтолог]] ғалымдардың мәліметтеріне қарағанда жойылып кеткен организмдердің тек '''0,01%-ының''' ғана қаңқа қалдықтары сақталған. Тірі организмдерді құрылыс ерекшеліктеріне қарай алғаш рет өсімдіктер мен жануарлар деп бөлген грек ойшылы [[Аристотель]], оның шәкірті [[Теофраст]] болды. Тірі организмдерді жүйелеуде [[К.Линнейдің, Ж.Ламарктің, Э.Геккельдің]] еңбектері зор. Ал өсімдіктерді жіктеуде көбінесе орыс ғалымы [[А.Л. Тахтаджян]] (''1910 ж. т.'') ұсынған жүйелік топтар пайданылады. 

Тірі организмдерді жүйелеуде қазіргі кезде ''ең жоғары жүйелік топ'' – [[империя]] деген ұғым қолданылады. Қазір осындай 2 империя бар: 
# ''клеткалық құрылысы айқын емес организмдер'' ([[Прокариоттар]]) 

# ''клеткалық құрылысы айқын организмдер'' ([[Эукариоттар]]).

Органикалық дүние бірнеше тіршілік деңгейлерінен құралады. ''Ең қарапайым тіршілік деңгейі'' – '''''молекулалық''''', ал ''ең үлкен тіршілік деңгейі'' – '''''биосфералық''''' деңгей деп аталады. Органикалық дүниенің [[эволюция]]лық даму барысында ең жоғары, '''''ең соңғы сатыда тұрғаны – саналы адам''''' ([[Homo sapіens]]). Тірі организмдердің қазіргі [[биосфера]]лық дамуы [[ноосфера]] деңгейіне көтерілгендігін дүниежүзі ғалымдары мойындайды.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]


{{stub}}</text>
      <sha1>7wmko74168aihw1oybmpqx5izsaveog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамара Босымбекқызы Дүйсенова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49089</id>
    <revision>
      <id>3617588</id>
      <parentid>3566550</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>Нақ қашан тағайындалғаны белгісіз</comment>
      <origin>3617588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25866" sha1="a93j4ku7c6x2jkt57xztaebahlp7o39" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі               = Тамара Босымбекқызы Дүйсенова
 | Суреті              = Tamara Duisenova (2024-06-26, cropped).jpg
 | Атауы               = Дүйсенова, 2024 жыл

 | Титулы              = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
 | Ту                  = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады     = 14 ақпан 
 | Басқаруын аяқтады = 25 қыркүйек 2025
 | Президент           = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізбасары           = Президент кеңесшісі ретінде [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]]

 | Басқара бастады_2   = 5 мамыр 2020
 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022
 | Президент_2         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2            = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]
 | Ізбасары_2           = [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]]

 | Титулы_3            = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]]
 | Ту_3                = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
 | Ту2_3               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3   = 8 маусым 2023
 | Басқаруын аяқтады_3 = 14 ақпан 2025
 | Премьер_3            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]&lt;br&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Президент_3          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_3            = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]
 | Ізбасары_3           = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] 

 | Титулы_5             = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]
 | Ту_5                 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
 | Ту2_5                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5    = 7 сәуір 2022
 | Басқаруын аяқтады_5  = 2 қыркүйек 2023
 | Премьер_5            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
 | Президент_5          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_5            = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]]
 | Ізбасары_5           = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]]

 | Басқара бастады_6    = 25 қаңтар 2017
 | Басқаруын аяқтады_6  = 9 ақпан 2018
 | Премьер_6            = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
 | Президент_6          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_6            = Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі ретінде өзі
 | Ізбасары_6           = [[Мәдина Ерасылқызы Әбілқасымова|Мәдина Әбілқасымова]]

 | Басқара бастады_7    = 10 маусым 2013
 | Басқаруын аяқтады_7  = 6 тамыз 2014
 | Премьер_7            = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]&lt;br&gt; [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
 | Президент_7          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_7            = [[Серік Сақболдаұлы Әбденов|Серік Әбденов]]
 | Ізбасары_7           = Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі ретінде өзі

 | Титулы_8             = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі]]
 | Ту_8                 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Ту2_8                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_8    = 6 тамыз 2014
 | Басқаруын аяқтады_8  = 25 қаңтар 2017
 | Премьер_8            = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] &lt;br&gt; [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
 | Президент_8          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_8            = лауазым пайда болды;&lt;br&gt;Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі ретінде өзі;&lt;br&gt;Денсаулық сақтау министрі ретінде [[Салидат Зекенқызы Қайырбекова|Салидат Қайырбекова]]
 | Ізбасары_8           = лауазым жойылды;&lt;br&gt;Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі ретінде өзі;&lt;br&gt;Денсаулық сақтау министрі ретінде [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртанов]]

 | Титулы_9             = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары
 | Ту_9                 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Ту2_9                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_9    = ақпан 2013
 | Басқаруын аяқтады_9  = маусым 2013
 | Премьер_9            = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]
 | тақырыпша1_9         = Министр
 | мәтін1_9             = [[Серік Сақболдаұлы Әбденов|Серік Әбденов]]

 | Басқара бастады_10   = 16 қыркүйек 2002
 | Басқаруын аяқтады_10 = қыркүйек 2006
 | Премьер_10           = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]&lt;br&gt; [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
 | тақырыпша1_10        = Министр
 | мәтін1_10            = [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]]

 | Туған күні           = 11.1.1965
 | Туған жері           = [[Қазығұрт|Ленинское]], {{туғанжері|Сарыағаш ауданы|Сарыағаш ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 

 | Партиясы             = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | Білімі               = [[Ташкент мемлекеттік экономикалық университеті|Ташкент халық шаруашылығы институты]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Сайты                = 
 | Commons              = Tamara Duisenova

 | Атағы                = Азаматтық қорғаныс аға сержанты-медбике
 | Марапаттары          = {{Қатар
 |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}
 |{{Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
 |{{Құрмет ордені}}
 |{{Парасат ордені}}
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
}}
}}

'''Тамара Қасымқызы Дүйсенова''' (құжаты бойынша '''Босымбекқызы''',{{efn|[[#Өз өмірі|Өз өмірі]] бөлімін көріңіз}} [[11 қаңтар]] [[1965 жыл]], [[Сарыағаш ауданы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және экономист, экономика ғылымдарының кандидаты, 2025 жылдан бастап [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы Саяси менеджмент академиясының директоры.

Дүйсенова бұрын [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің көмекшісі (2025), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2023—2025), [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2013—2014, 2017—2018, 2022—2023) мен [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі]] (2014—2017) қызметтерінде болған.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Жастық шағы және білімі ===
Тамара Дүйсенова [[1965 жыл]]ғы [[11 қаңтар]]да,&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dujsenova-tamara-bosymbekkyzy|title=Дүйсенова Тамара Босымбекқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]ның [[Сарыағаш ауданы]]ндағы Ленинское (Ленин) ауылында&lt;ref name=&quot;informburo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/tamara-duisenova-premer-ministrdin-orynbasary-bolyp-tagaiyndaldy|title=Тамара Дүйсенова премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-06-08|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; дүниеге келген.

Дүйсенова 1987 жылы [[Ташкент мемлекеттік экономикалық университеті|Ташкент халық шаруашылығы институты]]нда инженер-экономист мамандығына білім алған.&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot; /&gt;

=== Саясатқа дейінгі мансабы ===
Дүйсенова еңбек жолын 1988 жылы Сарыағаш ауданының орта мектебінде информатика пәнінің мұғалімі ретінде бастаған. 1998–1992 жылдары аралығында [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] Мемлекеттік жоспарлау комитеті жанындағы экономика және нормативтер ғылыми-зерттеу институтында экономист болып жұмыс істеген.&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot; /&gt;

=== Саяси мансабы ===
1992 жылдан бір жыл бойы, 1993 жылға дейін [[Сарыағаш ауданы|Сарыағаш аудандық әкімдігі]]нде аға экономист болған. Бұдан кейін, 1994 жылға дейін, Дүйсенова Перизат-холдинг компаниясы бір бөлімінің жетекшісі еді.&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot; /&gt;

1994–1997 жылдары Сарыағаш ауданы әкімінің кеңесшісі, орынбасары және бірінші орынбасары қызметтерінде болған. Бұдан кейін [[Шымкент қалалық әкімдігі|Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары]] болып тағайындалды. Осы қызметін Дүйсенова 1999 жылы аяқтады.

1999 жылдан 2002 жылға дейін Тамара Дүйсенова [[Оңтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Оңтүстік Қазақстан облысы әкімі]]нің орынбасары қызметінде болған. Бұл жұмысы аяқталғасын, 2006 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі]] болды. 2006 жылы ОҚО әкімінің орынбасары болып қайта тағайындалған Дүйсенова сол қызметте екі жыл бойы болды.&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot; /&gt;

2008 жылдары Дүйсенова ЕХӘҚ министрлігінің жауапты хатшысы болып тағайындалды. 2013 жылдың ақпанында ол сол қызметін аяқтап, ол алты-ақ ай бойы сол министрліктің вице-министрі болды.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2013 жылдың 27 маусымында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] жарлығымен ЕХӘҚ министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31410877|title=Т. Дуйсенова назначена Министром труда и социальной защиты РК|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2013-06-27|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; 2014 жылдың 6 тамызында жаңа құрылған [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі]] лауазымына тағайындалған себебімен ЕХӘҚ министрлігі тоқтатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31587432|title=О назначении Дуйсеновой Т.Б. Министром здравоохранения и социального развития Республики Казахстан|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2014-08-06|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; 2017 жылдың қаңтарында Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі қызметінен босатылды, министрлік ыдыратылды, Дүйсенова министрліктің тарихындағы жалғыз министрі болып қалды.

2017 жылдың 25 қаңтарында [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] қайта құрылды. Тамара Дүйсенова осы министрліктің басшысы ретінде қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/news/tamara-duisenova-naznachena-ministrom-truda-i-sotsialnoi-zashchiti-naseleniya-rk-13979-arc|title=Тамара Дүйсенова ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2017-01-25|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; Ол өзінің министрлігін 2018 жылдың 9 ақпанына дейін басқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tamara-bosymbekkyzy-duisenova-kazakstan-respublikasynyn-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministri-kyzm|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Тамара Босымбекқызы Дүйсенова Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметінен босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2018-02-09|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; Оның ізбасары болып [[Мәдина Ерасылқызы Әбілқасымова]] тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://old.syrboyi.kz/negizginews/17668-mdina-blasymova-ebek-ministr-bolyp-taayyndaldy.html|title=Мәдина Әбілқасымова Еңбек министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=Сыр бойы: [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыс]]тық гәзеті|date=2018-02-09|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt;

2018-2019 жылдары Тамара Дүйсенова [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының хатшысы болды. 2019 жылдың наурызынан [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы саяси кеңесінің мүшесі және 2020 жылдың желтоқсанында партия атынан [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттығына үміткер болды.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2019-2020 жылдары Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарайтын Еңбек ресурстарын дамыту орталығын басқарып, сол уақытта Президентке штаттан тыс кеңесші болды.

2020-2022 жылдары Президенттің көмекшісі бола жүріп, Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі қызметін қоса атқарды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-komekshisi-duysenova-tamara-bosymbekkyzy-2413952 Дүйсенова Тамара Босымбекқызы]&lt;/ref&gt;

2022 жылдың 11 сәуірінде Тамара Босымбекқызы [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] қызметіне қайта тағайындалды.&lt;ref name=&quot;informburo&quot; /&gt; Министр қызметін атқарып жатқан кезінде, 2023 жылдың 8 маусымында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]тың орынбасары болып тағайындалып, [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]тің ізбасары болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/tamara-duisenova-premer-ministrdin-orynbasary-bolyp-tagaiyndaldy|title=Тамара Дүйсенова премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-06-08|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; ЕХӘҚ министрі ретіндегі қызметін Дүйсенова 2023 жылдың 2 қыркүйегінде аяқтады,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/svetlana-zhakypova-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministri-boldy_a4107502|title=Светлана Жақыпова Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҚАПАЛБАЕВА, Жанат|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; бірақ премьер орынбасары болуын жалғастыра берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/news/60110-tamara-duisenova-ukimet-basshysynyn-orynbasary-boldy|title=Тамара Дүйсенова Үкімет басшысының орынбасары болды|lang=kk|publisher=Азаттық рухы|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы 14 ақпанда Премьер-министрдің орынбасары лауазымынан босатылып, Президент көмекшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/tb-duysenova-turaly-1414415|title=Т.Б. Дүйсенова туралы|lang=kk|publisher=Азаттық рухы|date=2025-02-14|accessdate=2025-02-14}}&lt;/ref&gt; 2025 жылы 25 қыркүйекте лауазымынан босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tamara-bosymbekkyzy-duysenova-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-258343|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Тамара Босымбекқызы Дүйсенова Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=Азаттық рухы|date=2025-09-25|accessdate=2025-09-25}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың аяғында [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясына қарасты Саяси менеджмент академиясының директоры болып тағайындалды.

== Өз өмірі ==
Тамара Дүйсенова [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Неміс тілі|неміс]] және [[Өзбек тілі|өзбек]] тілдерін меңгерген.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

Тамара Дүйсенова әкесінің «азан шақыртқан» және шынайы есімі Қасым екенін және әкесінің есімі Қасымқызы деп жазылса дұрыс көретінін айтып кеткен. Дүйсенованың сөзінше қазақтың дәстүрлік себебінен құжатта әкесінің аты Босымбек деп жазылып қалған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/1063514-tamara-duysenova-akesininh-aty-nege-ek/|title=Тамара Дүйсенова әкесінің аты неге екі түрлі жазылатынын түсіндірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|date=2016-03-04|accessdate=2023-09-08}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
Тамара Дүйсенованың марапаттар тізімі:&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] (2001);
* [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005);
* [[Құрмет ордені]] (2010);&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;
* 3-дәрежелі [[Барыс ордені]] (2024).&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/respublika-kuni-qarsanynda-galymdar-mugalimder-qutqarusylar-men-ondiris-uzdikteri-marapattaldy |title= Республика күні қарсаңында ғалымдар, мұғалімдер, құтқарушылар мен өндіріс үздіктері марапатталды |lang= kk |work= informburo.kz |date= 2024-10-23 |accessdate= 2024-10-23}}&lt;/ref&gt;

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері]]
[[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]</text>
      <sha1>a93j4ku7c6x2jkt57xztaebahlp7o39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жерлеу рәсімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51844</id>
    <revision>
      <id>3617762</id>
      <parentid>3365903</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T21:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35062-34</username>
        <id>182523</id>
      </contributor>
      <origin>3617762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8795" sha1="4lkmv4m69s05ddd5z4n226ib1epqlkr" xml:space="preserve">[[File:Honor guard carries former US President Gerald R. Ford's casket to his final resting place at the Gerald R. Ford Presidential Museum in Grand Rapids, Michigan.jpg|thumb|Әскери жерлеу рәсімі]]
'''Жерлеу рәсімі''' - қайтыс болған [[адам]]ды жер қойнына беруге арналған ережелер жиынтығы. ӘР халықта, әр мәдениетте жерлеу рәсімі әртүрлі болып келеді. Олардың ортақ ерекшелігі, қайтыс болушыға құрмет көрсету, марқұмның денесін өз мәдениеті бойынша дұрыс жерлеу, жақындарына көңіл айту.

[[Қазақ]] халқының қаза болған адамды жерлеу турасында ғасырлар бойы қалыптасып, тұрмыста бекем орын алған қағида-ережелері бар. Олар Қазақтың тарихи дәстүрлерімен, құндылықтар әлемімен, символды түсініктерімен тығыз байланысты. Жаңа замандық тұрмыс тіршілік ерекшелігі де жерлеу рәсіміне ықпал еткен. Кейбір жағдайда діни идеологияның да әсері көрінеді. 

== Қазақтың жерлеу рәсімі ==
Қазіргі кездегі жерлеу рәсімінде ұлттық дәстүр ерекшеліктері сақталған. Дегенмен ислам дінінің кейбір ерекшеліктері, мысалы Құран бағыштау бар, сондай-ақ Қалаласуға байланысты кейбір жаңа замандық белгілер де бар. Жерлеу рәсімідерін жасауға мүмкіндік болмайтын түрлі апат жағдайларынан ([[соғыс]], жаппай ауру-[[эпидемия]]), мәйіттің жекелеген түрлерінен (өлі немесе тірі туған нәресте, т.б.) жағдайларынан басқа жерлеу рәсімі туысқандарының шешімі бойынша қазақ халқында негізінен бірыңғай, жалпыға бірдей орындалады.

Қазақтың жерлеу рәсімі үлкен жағынан былай өтеді: Қайтыс болушыны жақындарына көрші үлкен кісілер жиналып естіртеді. Марқұмның отбасының оң жағына киіз үй тігіліп, оның оң жағына қайтыс болушыны сонда жатқызып, басына шырақ жағады. Шырақ ешқашан өшпеуі керек. Түнде жақындары күзетеді. Күндіз де бақылайды. Ыстық жағдайда мұз қойылады. Дегенмен Қазақстан климатында Киіз үй салқын болады. Марқұмның туыстары, жақындары ойбауырымдап келеді (атпен шауып келеді). Әйелдер жоқтау айтады. Бірақ өзара жұбату сөздер айтылады. Келушілер марқұмның отбасымен ақылдасады, алыс-жақыннан келетін адамдарды орналастырады, ас-суын даярлайды. Жағдайға қарай, жақындарының келуіне қарай марқұмды 2-3 күн түнетеді. [[Мәйіт]] жерлеу алдында үш рет [[арулау|арула]]п жуылып, маңдайы, иығы, алақаны, қол-аяқтары майланып, иіс су себіліп, басы құбылаға қарата жатқызылады. Содан соң мәйітті кебіндеп, беті киіз не кілеммен жабылған соң, қазаға жиналғандар жаназа шығарылады. Жерлеген кезде топырақ салады. Бұрынғы түркі халықтары салты бойынша марқұмның басы шығысқа қаратылған, күн шығып келе жатқан шығысты қасиеттеуге қатысты болса керек. Бірақ кейінгі Ислам дінінің ықпалында басы батысқа қарап жатқызылатын болды. ҚАбірдің де бірқанша түрлері бар. Көп кездесетіні жанақымы бар қабыр. Жер жағдайына қарай кей жерде қабір ішін ағашпен көтереді. Биік, еңселі етіп көтеріп, басына Құлыптас қояды. Онда көбінесе марқұмның аты-жөні, туған, қайтқан уақыты жазылады.

Сосын 7 күннен кейін [[Жетісі]]н, қырық күннен кейін [[Қырқы]]н, бір жылдан соң [[Жылдығы]]н береді. Маңызды адам болса бірнеше жылдан соң [[асы]]н береді. Асында тұлдаған атын сояды. Жақындарына тәбәрік таратады. Әр таң сайын жақындары марқұмның қабірі басныа барып, дұға бағыштайды, тілек тілейді.&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]],3 том&lt;/ref&gt;

== Қазақтың дәстүрлі жерлеу салты ==
=== Арыздасу (ант мезгілі) ===
Ауру адам әл үстінде жатқан кезде ағайын-туғандары онымен қоштасып, соңғы арыз-тілегін, арман-өсиетін тыңдайды.

=== Атаукере ішккізу ===
Әл үстінде жатқан адамға соңғы рет &quot;атаукере&quot; (&quot;кере&quot;) деп аталатын арнайы тамақ дайындалып беріледі.

=== Имансу ===
Өлгелі жатқан адам еститіндей етіп, оның қасындағы адам иман кәлималарын айтып отырады. Аузына &quot;имансуды&quot; ұрттатады, не тамызады.

=== Өлген адамның денесін сақтау және күзету ===
Адам жан тәсілім еткен соң, көзін, аузын жауып, тілі шықпас үшін иегін таңып, аяқ-қолын созып, үйдің оң жағына бетін құбылаға қаратып, шалқасынан жатқызып, киімдерін шешіп, үстін ақ шүберекпен жабады.

=== Сүйекке түсу ===
Сүйекке түсушілер дәрет алады және өлік денесін үш аударып тазалап жуады. Құрғақ шүберекпен сүртіп кебінге орайды.

=== Жаназа шығару ===
Ақыреттелген денені үйден шығармас бұрын &quot;ысқат&quot; оқып, оның күнәсін тірі адамға аударады. Бұдан соң кілемге орап, бас жағын алға ұстап, сыртқа алып шығып, жаназасын оқиды.

=== Жерлеу ===
Қайтыс болған адам негізінен ата-баба, ру бейітіне жерленеді, жерлеу уақты күн шыққаннан түске дейін өтеледі. 

=== Үші. Жетісі. Қырқы. Жүзі. Жылы. Ас===
Ат жалын тартып мінген жігіттен бастап 63 жасқа жетпеген кісіні қайтыс болған кезде тек жылы ғана өткізіледі, одан асса асы өткізіледі.

=== Естірту ===
Ет жақын бауыры өлген кісіге төтесінен бастамай, тұспалмен айтып, қаралы хабарды жеткізеді.

=== Көңіл айту ===
Әрбір бас көтерер адамның қаралы үйге келіп, қаза иелеріне көңіл айтуы парыз саналады.

=== Жоқтау ===
Жоқтауды тек әйелдер айтады. Әрбір бас көтерер адамның қаралы үйге келіп, қаза иелеріне көңіл айтуы парыз саналады.

=== Жетісі, қырқы, жылдығы, асы ===

Дереккөздер==
 &lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Салт - дәстүр]]


{{stub}}</text>
      <sha1>4lkmv4m69s05ddd5z4n226ib1epqlkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617774</id>
      <parentid>3617762</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T03:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35062-34|~2026-35062-34]] ([[User talk:~2026-35062-34|т]]) өңдемелерінен [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3365903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8706" sha1="3pttv6s1a80n1hg2jkbnplx80rjpume" xml:space="preserve">[[File:Honor guard carries former US President Gerald R. Ford's casket to his final resting place at the Gerald R. Ford Presidential Museum in Grand Rapids, Michigan.jpg|thumb|Әскери жерлеу рәсімі]]
'''Жерлеу рәсімі''' - қайтыс болған [[адам]]ды жер қойнына беруге арналған ережелер жиынтығы. ӘР халықта, әр мәдениетте жерлеу рәсімі әртүрлі болып келеді. Олардың ортақ ерекшелігі, қайтыс болушыға құрмет көрсету, марқұмның денесін өз мәдениеті бойынша дұрыс жерлеу, жақындарына көңіл айту.

[[Қазақ]] халқының қаза болған адамды жерлеу турасында ғасырлар бойы қалыптасып, тұрмыста бекем орын алған қағида-ережелері бар. Олар Қазақтың тарихи дәстүрлерімен, құндылықтар әлемімен, символды түсініктерімен тығыз байланысты. Жаңа замандық тұрмыс тіршілік ерекшелігі де жерлеу рәсіміне ықпал еткен. Кейбір жағдайда діни идеологияның да әсері көрінеді. 

== Қазақтың жерлеу рәсімі ==
Қазіргі кездегі жерлеу рәсімінде ұлттық дәстүр ерекшеліктері сақталған. Дегенмен ислам дінінің кейбір ерекшеліктері, мысалы Құран бағыштау бар, сондай-ақ Қалаласуға байланысты кейбір жаңа замандық белгілер де бар. Жерлеу рәсімідерін жасауға мүмкіндік болмайтын түрлі апат жағдайларынан ([[соғыс]], жаппай ауру-[[эпидемия]]), мәйіттің жекелеген түрлерінен (өлі немесе тірі туған нәресте, т.б.) жағдайларынан басқа жерлеу рәсімі туысқандарының шешімі бойынша қазақ халқында негізінен бірыңғай, жалпыға бірдей орындалады.

Қазақтың жерлеу рәсімі үлкен жағынан былай өтеді: Қайтыс болушыны жақындарына көрші үлкен кісілер жиналып естіртеді. Марқұмның отбасының оң жағына киіз үй тігіліп, оның оң жағына қайтыс болушыны сонда жатқызып, басына шырақ жағады. Шырақ ешқашан өшпеуі керек. Түнде жақындары күзетеді. Күндіз де бақылайды. Ыстық жағдайда мұз қойылады. Дегенмен Қазақстан климатында Киіз үй салқын болады. Марқұмның туыстары, жақындары ойбауырымдап келеді (атпен шауып келеді). Әйелдер жоқтау айтады. Бірақ өзара жұбату сөздер айтылады. Келушілер марқұмның отбасымен ақылдасады, алыс-жақыннан келетін адамдарды орналастырады, ас-суын даярлайды. Жағдайға қарай, жақындарының келуіне қарай марқұмды 2-3 күн түнетеді. [[Мәйіт]] жерлеу алдында үш рет [[арулау|арула]]п жуылып, маңдайы, иығы, алақаны, қол-аяқтары майланып, иіс су себіліп, басы құбылаға қарата жатқызылады. Содан соң мәйітті кебіндеп, беті киіз не кілеммен жабылған соң, қазаға жиналғандар жаназа шығарылады. Жерлеген кезде топырақ салады. Бұрынғы түркі халықтары салты бойынша марқұмның басы шығысқа қаратылған, күн шығып келе жатқан шығысты қасиеттеуге қатысты болса керек. Бірақ кейінгі Ислам дінінің ықпалында басы батысқа қарап жатқызылатын болды. ҚАбірдің де бірқанша түрлері бар. Көп кездесетіні жанақымы бар қабыр. Жер жағдайына қарай кей жерде қабір ішін ағашпен көтереді. Биік, еңселі етіп көтеріп, басына Құлыптас қояды. Онда көбінесе марқұмның аты-жөні, туған, қайтқан уақыты жазылады.

Сосын 7 күннен кейін [[Жетісі]]н, қырық күннен кейін [[Қырқы]]н, бір жылдан соң [[Жылдығы]]н береді. Маңызды адам болса бірнеше жылдан соң [[асы]]н береді. Асында тұлдаған атын сояды. Жақындарына тәбәрік таратады. Әр таң сайын жақындары марқұмның қабірі басныа барып, дұға бағыштайды, тілек тілейді.&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]],3 том&lt;/ref&gt;

== Қазақтың дәстүрлі жерлеу салты ==
=== Арыздасу (ант мезгілі) ===
Ауру адам әл үстінде жатқан кезде ағайын-туғандары онымен қоштасып, соңғы арыз-тілегін, арман-өсиетін тыңдайды.

=== Атаукере ішккізу ===
Әл үстінде жатқан адамға соңғы рет &quot;атаукере&quot; (&quot;кере&quot;) деп аталатын арнайы тамақ дайындалып беріледі.

=== Имансу ===
Өлгелі жатқан адам еститіндей етіп, оның қасындағы адам иман кәлималарын айтып отырады. Аузына &quot;имансуды&quot; ұрттатады, не тамызады.

=== Өлген адамның денесін сақтау және күзету ===
Адам жан тәсілім еткен соң, көзін, аузын жауып, тілі шықпас үшін иегін таңып, аяқ-қолын созып, үйдің оң жағына бетін құбылаға қаратып, шалқасынан жатқызып, киімдерін шешіп, үстін ақ шүберекпен жабады.

=== Сүйекке түсу ===
Сүйекке түсушілер дәрет алады және өлік денесін үш аударып тазалап жуады. Құрғақ шүберекпен сүртіп кебінге орайды.

=== Жаназа шығару ===
Ақыреттелген денені үйден шығармас бұрын &quot;ысқат&quot; оқып, оның күнәсін тірі адамға аударады. Бұдан соң кілемге орап, бас жағын алға ұстап, сыртқа алып шығып, жаназасын оқиды.

=== Жерлеу ===
Қайтыс болған адам негізінен ата-баба, ру бейітіне жерленеді.

=== Үші. Жетісі. Қырқы. Жүзі. Жылы. Ас===
Ат жалын тартып мінген жігіттен бастап 63 жасқа жетпеген кісіні қайтыс болған кезде тек жылы ғана өткізіледі, одан асса асы өткізіледі.

=== Естірту ===
Ет жақын бауыры өлген кісіге төтесінен бастамай, тұспалмен айтып, қаралы хабарды жеткізеді.

=== Көңіл айту ===
Әрбір бас көтерер адамның қаралы үйге келіп, қаза иелеріне көңіл айтуы парыз саналады.

=== Жоқтау ===
Жоқтауды тек әйелдер айтады. Әрбір бас көтерер адамның қаралы үйге келіп, қаза иелеріне көңіл айтуы парыз саналады.

=== Жетісі, қырқы, жылдығы, асы ===

Дереккөздер==
 &lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Салт - дәстүр]]


{{stub}}</text>
      <sha1>3pttv6s1a80n1hg2jkbnplx80rjpume</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сартай батыр Байжанұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51958</id>
    <revision>
      <id>3617839</id>
      <parentid>3424141</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="ac63tgsj7j9o2u3o26op1gfz2rghqk5" xml:space="preserve">'''Сартай батыр Байжанұлы''' (шамамен 1711–1785) — қазақ батыры әрі биі. [[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руының Жақайым аймағының Бәйімбет аталығынан шыққан.{{Citation needed}}

== Әдебиет ==
Сартайдың есімі көптеген әдеби мұраларды кездеседі: [[Алексей Ираклиевич Левшин|А. И. Левшиннің]] «Описание киргиз-кайсацких орд и степей» [[Алексей Иванович Тевкелев|А. И. Тевкелевтің]] «Күнделіктерінде» [[Михаил Порфирьевич Вяткин|М. П. Вяткиннің]] «Сырым батыр».

Тевкелев өзінің күнделігінде 1732 жылғы 6 наурызда Сартай батырмен әңгімелескенін жазады. Генерал-губернатор [[Осип Андреевич Игельстром|О. А. Игельстромның]] 1785 жылы «Кіші жүзді басқару жөніндегі реформасы» бойынша Сартай батыр, Қаракөбек би мен Мұратбек би үшеуі [[Әлімұлы]]н басқарған.

Сартай батырдың ерлігі мен елшілік қызметі туралы [[Нұрмағамбет Қосжанұлы]]ның “Мың бала” немесе “Сартай батыр” деп аталатын дастанында айтылады. Осы дастаны үшін Қосжанұлы [[1937 жыл]]ы саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, шығармаға тыйым салынды. Жырда мың баланың жасағын басқарған 15 жасар Сартайдың [[Әбілқайыр хан]] басқарған сарбаздар құрамында болғаны айтылады. Сартайдың [[Шұбартеңіз шайқасы|Шұбартеңіз]], [[Бұланты шайқасы|Қалмаққырылған]] және [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай шайқастары]]на қатысқандығы туралы тарихи дерек бар.
Ел ішіндегі аңыз әңгімелерге қарағанда Сартай тек батыр ғана емес, би де болған. Оның Әбілқайыр ханның Кіші жүзді Ресейге қосу сәтіндегі талас-тартыста хан саясатын қолдамаған Тевкелев, Мейер жазбаларынан білеміз.

Батырдың өз өсиеті бойынша денесі [[Қазалы қаласы]]ның оңтүстігіндегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылдың құмындағы]] [[Қосым қожа]] қорымына жерленген.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Жаужүрек мың бала ==
2011 жылы [[Қазақстан]]да Сартай батыр туралы тарихи деректер негізінде [[Жаужүрек Мың бала]] көркем фильмі түсірілген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:1711 жылы туғандар]]
[[Санат:1785 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>ac63tgsj7j9o2u3o26op1gfz2rghqk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617841</id>
      <parentid>3617839</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3617841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3922" sha1="nkoqzqkpff3neur9nr566yjo6go9dzy" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
'''Сартай батыр Байжанұлы''' (шамамен 1711–1785) — қазақ батыры әрі биі. [[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руының Жақайым аймағының Бәйімбет аталығынан шыққан.{{Citation needed}}

== Әдебиет ==
Сартайдың есімі көптеген әдеби мұраларды кездеседі: [[Алексей Ираклиевич Левшин|А. И. Левшиннің]] «Описание киргиз-кайсацких орд и степей» [[Алексей Иванович Тевкелев|А. И. Тевкелевтің]] «Күнделіктерінде» [[Михаил Порфирьевич Вяткин|М. П. Вяткиннің]] «Сырым батыр».

Тевкелев өзінің күнделігінде 1732 жылғы 6 наурызда Сартай батырмен әңгімелескенін жазады. Генерал-губернатор [[Осип Андреевич Игельстром|О. А. Игельстромның]] 1785 жылы «Кіші жүзді басқару жөніндегі реформасы» бойынша Сартай батыр, Қаракөбек би мен Мұратбек би үшеуі [[Әлімұлы]]н басқарған.

Сартай батырдың ерлігі мен елшілік қызметі туралы [[Нұрмағамбет Қосжанұлы]]ның “Мың бала” немесе “Сартай батыр” деп аталатын дастанында айтылады. Осы дастаны үшін Қосжанұлы [[1937 жыл]]ы саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, шығармаға тыйым салынды. Жырда мың баланың жасағын басқарған 15 жасар Сартайдың [[Әбілқайыр хан]] басқарған сарбаздар құрамында болғаны айтылады. Сартайдың [[Шұбартеңіз шайқасы|Шұбартеңіз]], [[Бұланты шайқасы|Қалмаққырылған]] және [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай шайқастары]]на қатысқандығы туралы тарихи дерек бар.
Ел ішіндегі аңыз әңгімелерге қарағанда Сартай тек батыр ғана емес, би де болған. Оның Әбілқайыр ханның Кіші жүзді Ресейге қосу сәтіндегі талас-тартыста хан саясатын қолдамаған Тевкелев, Мейер жазбаларынан білеміз.

Батырдың өз өсиеті бойынша денесі [[Қазалы қаласы]]ның оңтүстігіндегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылдың құмындағы]] [[Қосым қожа]] қорымына жерленген.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Жаужүрек мың бала ==
2011 жылы [[Қазақстан]]да Сартай батыр туралы тарихи деректер негізінде [[Жаужүрек Мың бала]] көркем фильмі түсірілген.

== Дереккөздер ==

[[Ақтөбе қаласы Алматы ауданында Сартай батырдың атына көше берілді]]
{{Дереккөздер}}

{{Stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:1711 жылы туғандар]]
[[Санат:1785 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>nkoqzqkpff3neur9nr566yjo6go9dzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617851</id>
      <parentid>3617841</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurtenge|Nurtenge]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3390011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="a69dalz38100x36ns1l18p9wi4d8jg9" xml:space="preserve">'''Сартай батыр Байжанұлы''' (шамамен 1711–1785) — қазақ батыры әрі биі. [[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руының Жақайым аймағының Бәйімбет аталығынан шыққан.{{Citation needed}}

== Әдебиет ==
Сартайдың есімі көптеген әдеби мұраларды кездеседі: [[Алексей Ираклиевич Левшин|А. И. Левшиннің]] «Описание киргиз-кайсацких орд и степей» [[Алексей Иванович Тевкелев|А. И. Тевкелевтің]] «Күнделіктерінде» [[Михаил Порфирьевич Вяткин|М. П. Вяткиннің]] «Сырым батыр».

Тевкелев өзінің күнделігінде 1732 жылғы 6 наурызда Сартай батырмен әңгімелескенін жазады. Генерал-губернатор [[Осип Андреевич Игельстром|О. А. Игельстромның]] 1785 жылы «Кіші жүзді басқару жөніндегі реформасы» бойынша Сартай батыр, Қаракөбек би мен Мұратбек би үшеуі [[Әлімұлы]]н басқарған.

Сартай батырдың ерлігі мен елшілік қызметі туралы [[Нұрмағамбет Қосжанұлы]]ның “Мың бала” немесе “Сартай батыр” деп аталатын дастанында айтылады. Осы дастаны үшін Қосжанұлы [[1937 жыл]]ы саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, шығармаға тыйым салынды. Жырда мың баланың жасағын басқарған 15 жасар Сартайдың [[Әбілқайыр хан]] басқарған сарбаздар құрамында болғаны айтылады. Сартайдың [[Шұбартеңіз шайқасы|Шұбартеңіз]], [[Бұланты шайқасы|Қалмаққырылған]] және [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай шайқастары]]на қатысқандығы туралы тарихи дерек бар.
Ел ішіндегі аңыз әңгімелерге қарағанда Сартай тек батыр ғана емес, би де болған. Оның Әбілқайыр ханның Кіші жүзді Ресейге қосу сәтіндегі талас-тартыста хан саясатын қолдамаған Тевкелев, Мейер жазбаларынан білеміз.

Батырдың өз өсиеті бойынша денесі [[Қазалы қаласы]]ның оңтүстігіндегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылдың құмындағы]] [[Қосым қожа]] қорымына жерленген.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Жаужүрек мың бала ==
2011 жылы [[Қазақстан]]да Сартай батыр туралы тарихи деректер негізінде [[Жаужүрек Мың бала]] көркем фильмі түсірілген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:1711 жылы туғандар]]
[[Санат:1785 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]</text>
      <sha1>a69dalz38100x36ns1l18p9wi4d8jg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қызылқоға ауылдық округі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54961</id>
    <revision>
      <id>3617692</id>
      <parentid>3614782</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3956" sha1="jtbplryxxq9ew47qqoe10508an4xzj6" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауылдық округі
 |Атауы      = Қызылқоға ауылдық округі
 |Облысы     = Атырау облысы
 |Ауданы     = [[Қызылқоға ауданы]]
 |Құрылған уақыты =1993 жылы 
 |Орталығы   = [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]]
 |Енеді      = 2 ауыл
 |Тұрғыны    = {{құлдырау}} 1399
 |Санақ жылы = [[2025 жыл|2025]]
 |Тығыздығы    =0,014 адам/кв. 
 |Жер аумағы   =103193 
 |Әкімі        = Зейнолла Ғалымжанұлы Шаликов
 |Әкімдіктің мекенжайы = Қарабау ауылы, Игілікұлы көшесі, №7
 |Телефон коды   =71238 
 |Пошта индексі  =060503 
}}
'''Қызылқоға ауылдық округі''' — [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]], [[Бұқар (ауыл)|Бұқар]] ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Қарабау ауылы&lt;ref&gt;&quot;Қазақ энциклопедиясы&quot;, X том&lt;/ref&gt;.

== Сипаттамасы ==
Жер көлемі - 103 193 гектар, оның 491,2 га - жайылымдық жер, 13287,2 га - шабындық алқабы. [[Сиыр]] - 4360, [[қой]]-[[ешкі]] - 7542, [[жылқы]] - 2100, [[түйе]] - 164. 256 отбасы тұрады. 

== Халқы ==
[[2021 жыл|2025 жылғы]] санақ қорытындысы бойынша 1434 адамды (735 ер адам және 699 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;standard&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! |Елді мекен
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[1989 жыл|1989]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[1999 жыл|1999]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2009 жыл|2009]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2021 жыл|2025]])
|-----
| Қарабау
| align=&quot;right&quot;| 2205
| align=&quot;right&quot;| 1523
| align=&quot;right&quot;| 1420
| align=&quot;right&quot;| 1399
|-----
| Бұқар
| align=&quot;right&quot;| 280
| align=&quot;right&quot;| 230
| align=&quot;right&quot;| 118
| align=&quot;right&quot;| 35
|}

== Мәдени-әлеуметтік мекемелер ==
Қарабау орта мектебі , «Қарлығаш» [[балабақша]]сы, ауылдық клуб, [[кітапхана]],  [[амбулатория]], [[пошта]] бөлімшесі, &quot;Мұздыбұлақ&quot; су торабы, телекоммуникация торабы т.б. бар.

== Шағын кәсіпорындар ==
25 жеке кәсіпкер (5 дүкен, 1 наубайхана, 1 кафе, 1 мейрамхана), 178 жекеменшік көлік, 8 шаруа қожалығы бар (1.01.2025 ж. мәлімет).

== Транспорты ==
Округ аумағынан «Мақат-Индер» теміржолы, «Орта Азия-Орск» мұнай-газ құбыры, облыстық дәрежедегі «Индер-Қарабау-Миялы-Сағыз» автокөлік жолы өтеді. 

== Әкімдері ==
Әр жылдары Н. Марданов, Е. Бөтпенов, Л. Оразов, Ш. Қонысбаев, М.Сәтқалиев, Ш. Қонысбаев, Р. Ерғалиев, С. Ізмұқанов, Қ. Қайруллин округ әкімі болған.&lt;ref&gt;Қызылқоға - құт мекен. Алматы: «Өлке» баспасы, 2005 ж. ISBN 9965-599-97-1&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қызылқоға ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері]]</text>
      <sha1>jtbplryxxq9ew47qqoe10508an4xzj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ойыл ауылдық округі (Атырау облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54988</id>
    <revision>
      <id>3617644</id>
      <parentid>3615248</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5800" sha1="j6yyl29hsps0iynn84ruro0uwq3u09r" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауылдық округі
 |Атауы      = Ойыл ауылдық округі
 |Облысы     = Атырау облысы
 |Ауданы     = [[Қызылқоға ауданы]]
 |Құрылған уақыты = 
 |Орталығы   = [[Жасқайрат (Қызылқоға ауданы)|Жасқайрат]]
 |Енеді      = 2 ауыл
 |Тұрғыны    = {{Өсім}}2346
 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]]
 |Тығыздығы    = 
 |Жер аумағы   = 1081,98&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G23TE00027M Қызылқоға ауданы бойынша 2023-2024 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жоспарын бекіту туралы]&lt;/ref&gt;
 |Әкімі        = Ақбалашұлы Абат
 |Әкімдіктің мекенжайы = Жасқайрат ауылы, Досмұхамедов көшесі, №14
 |Телефон коды   = 
 |Пошта индексі  = 060502
}}
{{мағына|Ойыл ауылдық округі}}
'''Ойыл ауылдық округі''' — [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.
== Тарихы ==
Ойыл ауылдық округі 1959 жылға дейін Миялы ауылдық кеңесінің құрамында болған (қазіргі [[Жангелдин ауылдық округі]]). 1959 жылы Ойыл ауылдық кеңесі дербес әкімшілік бірлік ретінде құрылды. 1991 жылдан бастап Ойыл ауылдық округі мәртебесіне ие болды.

== Географиялық орны ==
Ойыл ауылдық округі Қызылқоға ауданы аумағында, аудан орталығы Миялы ауылының солтүстік бөлігінде орналасқан. Округ аумағы Көздіғара ауылдық округі және Жанкелдин ауылдық округімен, сондай-ақ Батыс Қазақстан облысы мен Ақтөбе облысының аумақтарымен шектеседі.

Округтің жалпы аумағы 103 718 гектарды құрайды. Халық саны – 2346 адам. Округте 432 отбасы тұрады.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Жасқайрат (Қызылқоға ауданы)|Жасқайрат]], [[Аққора (Атырау облысы)|Аққора]] ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Жасқайрат ауылы&lt;ref&gt;&quot;Қазақ энциклопедиясы&quot;, X том&lt;/ref&gt;. Округ құрамында болған ''[[Балабейіт]]'' ауылы [[2013 жыл]]ы таратылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V13T0002839 Атырау облысы Қызылқоға ауданының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
2026 жылғы көрсеткіш бойынша 2346 адамды (1251 ер адам және 1099 әйел адам) құрады. 
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;standard&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! |Елді мекен
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[1989 жыл|1989]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[1999 жыл|1999]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2009 жыл|2009]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2021 жыл|2021]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2026 жыл|2026]])

|-----
| Жасқайрат
| align=&quot;right&quot;| 1722
| align=&quot;right&quot;| 1937
| align=&quot;right&quot;| 2026
| align=&quot;right&quot;| 2137
| align=&quot;right&quot;| 2245
|-----
| Аққора
| align=&quot;right&quot;| 57
| align=&quot;right&quot;| 275
| align=&quot;right&quot;| 119
| align=&quot;right&quot;| 112
| align=&quot;right&quot;| 101
|-----
| ''Балабейіт'' (''Қазбек'')
| align=&quot;right&quot;| 323
| align=&quot;right&quot;| 287
| align=&quot;right&quot;| 153
| align=&quot;right&quot;| -
| align=&quot;right&quot;| -
|-----
| ''Дәулетиман''
| align=&quot;right&quot;| 277
| align=&quot;right&quot;| -
| align=&quot;right&quot;| 44
| align=&quot;right&quot;| 14
| align=&quot;right&quot;| -
|-----
| ''Ойтан''
| align=&quot;right&quot;| 159
| align=&quot;right&quot;| -
| align=&quot;right&quot;| -
| align=&quot;right&quot;| -
| align=&quot;right&quot;| -

|}

== Әлеуметтік инфрақұрылымы ==
Жасқайрат ауылы аумағында тұрғындарға білім беру, мектепке дейінгі тәрбие беру, мәдениет, денсаулық сақтау, спорт және мемлекеттік қызмет көрсету салаларында қызмет көрсететін әлеуметтік маңызы бар нысандар орналасқан. Ауылдағы негізгі әлеуметтік нысандар:
* '''Ш. Т. Еркінов атындағы орта мектеп''' — Т. Қайырбаев көшесі, №2;
* '''«Өрімтал» бөбекжай-бақшасы''' — Т. Қайырбаев көшесі, №6;
* '''«Шалқыма» мәдениет үйі''' — Т. Қайырбаев көшесі, №1;
* '''Жасқайрат дәрігерлік амбулаториясы''' — Х. Досмұхамедов көшесі, №14а;
* '''Жасқайрат спорт кешені''' — С. Қалекенов көшесі, №14а;
* '''Ветеринариялық пункт''' — Х. Досмұхамедов көшесі, №13;
* '''Ойыл ауылдық округі әкімінің аппараты''' — Х. Досмұхамедов көшесі, №14.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қызылқоға ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері]]</text>
      <sha1>j6yyl29hsps0iynn84ruro0uwq3u09r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайтек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69391</id>
    <revision>
      <id>3617833</id>
      <parentid>3566585</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="7ztjgk956d8sg949nj7pnjzunrx3t7v" xml:space="preserve">[[Сурет:Bruce McCandless II during EVA in 1984.jpg|thumb|By the mid 20th century, humans had achieved a mastery of technology sufficient to leave the atmosphere of the Earth for the first time and explore space.]]
'''Хайтек''' ({{lang-en|high-tech}}; high-technology – жоғары [[технология]]лар) — ғылым, ақпарат және онымен байланысты жоғары [[технология]]лар, оларға сәйкес білімнің қоғамның өркениеттік дамуы дәрежесін және оның ғаламдық қатынастарға қаншалықты қатыстылығын анықтайтын қазіргі [[технология]]лардың және ғылыми әндірістердің қарқынды дамуы. [[Миниатюрлендіру]], [[автоматтандыру]], компьютерлендіру, микроэлектрониканы роботтандыру және жаңаша технологиялар әлемді түбегейлі өзгертуде, күрделі мәселелердің шешімін табуға мүмкіндік беруде. Нәтижесінде индустриалды өндіріс орнына арнайы есептеуіш машиналардың көмегіне сүйенген қызмет көрсету, басқару, білім беру салалары жетекші орындарға шығуда. Хайтек [[технология]]ларға жалпы қандай да бір жаңалықтардың (өнертапқыш) және оның іс жүзіне асырылуы арасындағы уақыт мерзімін барынша қысқарту тән.&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Технология]]

[[de:Hochtechnologie]]
[[fr:Hautes technologies]]
[[nl:Spitstechnologie]]</text>
      <sha1>7ztjgk956d8sg949nj7pnjzunrx3t7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617834</id>
      <parentid>3617833</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2031" sha1="ponpdae8rv4lqlff7fpqfzgu5qxzt0l" xml:space="preserve">[[Сурет:Bruce McCandless II during EVA in 1984.jpg|thumb|By the mid 20th century, humans had achieved a mastery of technology sufficient to leave the atmosphere of the Earth for the first time and explore space.]]
'''Хайтек''' ({{lang-en|high-tech}}; high-technology – жоғары технологиялар) — ғылым, ақпарат және онымен байланысты жоғары [[технология]]лар, оларға сәйкес білімнің қоғамның өркениеттік дамуы дәрежесін және оның ғаламдық қатынастарға қаншалықты қатыстылығын анықтайтын қазіргі [[технология]]лардың және ғылыми әндірістердің қарқынды дамуы. [[Миниатюрлендіру]], [[автоматтандыру]], компьютерлендіру, микроэлектрониканы роботтандыру және жаңаша технологиялар әлемді түбегейлі өзгертуде, күрделі мәселелердің шешімін табуға мүмкіндік беруде. Нәтижесінде индустриалды өндіріс орнына арнайы есептеуіш машиналардың көмегіне сүйенген қызмет көрсету, басқару, білім беру салалары жетекші орындарға шығуда. Хайтек [[технология]]ларға жалпы қандай да бір жаңалықтардың (өнертапқыш) және оның іс жүзіне асырылуы арасындағы уақыт мерзімін барынша қысқарту тән.&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Технология]]

[[de:Hochtechnologie]]
[[fr:Hautes technologies]]
[[nl:Spitstechnologie]]</text>
      <sha1>ponpdae8rv4lqlff7fpqfzgu5qxzt0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71575</id>
    <revision>
      <id>3617783</id>
      <parentid>3590119</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T05:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21629" sha1="ozjk4mgxlghvwa0pgmdgtebcl0ioofq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі=Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі
| Суреті = Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg
| Атауы  = Қыдырәлі, 2023 жыл
| Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|8-сайланымының депутаты]]
| Ту              = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2              = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады       = 26 қыркүйек 2023 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады     = 
| Президент          = 
| Премьер            = 
| тақырыпша2         = Төрағасы
| мәтін2             = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]
| Ізашары     = [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]]
| Ізбасары    = 
| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]]
| Ту_2              = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2              = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_2       = [[2 қыркүйек]] [[2022 жыл|2022]]
| Басқаруын аяқтады_2     = [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл|2023]]
| Президент_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Касым-Жомарт Токаев]]
| Премьер_2            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
| Ізашары_2     = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]
| Ізбасары_2    = ''Мәдениет және ақпарат министрі ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]''
| Титулы_3 = [[Халықаралық түркі академиясы|Халықаралық Түркі академиясы]]ның Президенті
| Ту_3              = International Turkic Academy.png
| Ту2_3              = 
| Басқара бастады_3       = 
| Басқаруын аяқтады_3     = 
| Ізашары_3     = 
| Ізбасары_3    = 
| Туған күні      = 16.4.1974 
| Туған жері     = {{туғанжері|Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Әкесі = 
| Баласы = 
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] (1992), [[Мармара университеті]] (1996), Докуз Эйлүл университеті (1997), [[Эгей университеті]] (1998), [[Ыстанбұл университеті]] (2001)
| Ғылыми дәрежесі        = тарих ғылымдарының докторы
| Ғылыми атағы           = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2020), [[Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академия]]сының Құрметті академигі (2022), [[Әзербайжан Ұлттық ғылыми академиясы|Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2016), [[Моңғолия Ұлттық ғылыми академиясы|Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2017)
| Марапаттары          = {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Парасат ордені|2018}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
 |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
 |{{Астанаға 20 жыл медалі}}
 |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Достық ордені (Әзербайжан)}}
 |{{Қызмет орденінің офицері (Мажарстан)}}
 |{{Даңқ медалі}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Темірқазық ордені (Моңғолия)|түрі=1961}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
 |{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
 }}
| Қолтаңбасы             = 
| Қолтаңба ені           = 
| Сайты                  = 
| Уикиқайнар             = 
}}
'''Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі''' ([[16 сәуір]] [[1974 жыл]], [[Түлкібас ауданы]], [[Түркістан облысы]]) — [[Қазақстан]]ның мемлекет және қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|депутаты]]. 2022–2023 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму министрі болды.

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының]]-ның академигі (2020)&lt;ref&gt;[http://twesco.org/2020/06/25/5496/ Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі ҚР ҰҒА академигі болып сайланды]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы Саяси кеңес бюросының мүшесі.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/207080-darkhan-qydyrali-nur-otan-partiyasy-sayasi-kenhesi-byurosynynh-quramyna-saylandy Дархан Қыдырәлі Nur Otan партиясы Саяси кеңесі бюросының құрамына сайланды]&lt;/ref&gt;  II-сыныпты Төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық рангі берілді.&lt;ref&gt;[http://twesco.org/2021/07/02/8327/ Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәліге ІІ сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесі берілді]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Дархан Қыдырәлі 1974 жылы 16 сәуірде [[Түркістан облысы]] қарасты [[Түлкібас ауданы]]нда дүниеге келген.

* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де]] (1991-1992 ж) және [[Түркия]]ның [[Мармара университеті|Мармара]] (1992-1996), [[Докуз Эйлүл университеті|Докуз Эйлүл]] (1996-1997), [[Эгей университеті|Эгей]] (1997-1998), [[Ыстамбұл университеті|Ыстамбұл]] (1998-2001) университеттерінде білім алған.
* 1998 жылы Эгей унивреситетінде «Мұстафа Шоқайдың өмірі, қызметі және дүниетанымы» тақырыбында диссертация қорғады.
* 2001 жылы Ыстамбұл университетінде &quot;Түркістанда жәдитшілік қозғалысы және оның Түркиямен байланысы&quot; докторлық диссертация қорғап, &quot;философия докторы&quot; ғылыми дәрежесін иеленген.
* 2010 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ-да &quot;Біртұтас Түркістан идеясы&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғап, тарих ғылымдарының докторы атанған.
* Астанадағы [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің]], Қырғызстандағы Ош университетінің құрметті профессоры. Халықаралық Ш. Айтматов академиясының академигі. Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2016 ж), Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2017). Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі&lt;ref&gt;https://twesco.org/post/885 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220221122117/https://twesco.org/post/885 |date=2022-02-21 }}&lt;/ref&gt; (2022).

== Еңбек жолы ==

* 2001-2005 ж. - [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде аға ғылыми қызметкер, ғалым-хатшы, кафедра меңгерушісі, аппарат жетекшісі, жетекші ғылыми қызметкер.
* 2005-2006 ж. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] доцент, аға ғылыми қызметкер.
* 2006-2007 ж. [[Қазақстан Республикасының Президенттік мәдениет орталығы|Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығы]]нда директордың орынбасары.
* 2007-2008 ж. [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нде Министрдің кеңесшісі.
* 2008-2009 ж. [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі]]нде сарапшы, сектор меңгерушісі ретінде қызмет атқарған.
* 2009-2012 жылдар арасында Қазақстан Республикасы Президенті Баспасөз хатшысының орынбасары болған.
* 2012 -2014 жылдары [[Түркі кеңесі]] Бас хатшысының орынбасары болып қызмет атқарды.
* 2014 жылдан бастап [[Халықаралық түркі академиясы]]ның президенті.
* 2015 жылғы 29 маусымнан Түркі әлемі Ұлттық ғылым академиялар одағы Хатшылығының басшысы қызметін қоса атқарады және аталған одақтың ұйымдастырушысы.
* 2015 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның [[Париж]]дегі штаб-пәтерінде &quot;Қорқыт мұрасы және Түркі әлемі&quot; атты халықаралық мәдени шараны&lt;ref&gt;http://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&amp;material_id=1103/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410184756/https://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&amp;material_id=1103%2F |date=2019-04-10 }}&lt;/ref&gt;, 2016 жылы [[Нью-Йорк]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар ұйымы]]ның штаб-пәтерінде &quot;2030 Жоспары үшін Жібек жолы бойындағы жаңа синергия&quot; атты халықаралық симпозиумды&lt;ref&gt;https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102012732/https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502 |date=2018-01-02 }}&lt;/ref&gt;, және 2018 жылы &quot;Рухани жаңғыру және мәдени мұра: қадымнан келешекке түркі тілі&quot; халықаралық мәдени шараларын ұйымдастырды.
* [[2016 жыл|2016]] жылдың шілдесінен [[Егемен Қазақстан|«Егемен Қазақстан»]] республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы қызметіне тағпйындалды.
* 2018 жылдың  қыркүйегінде [[Халықаралық түркі академиясы]] президенті лауазымына екінші мерізімге тағайындалды.
* 2022 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды.
* 2023 жылдың 26 қыркүйек күні Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Респусбликасының сенаторы ретінде тағайындады.

==Қоғамдық қызметі==
* Ұлттық құрылтай мүшесі
* Мұсылман ақсақалдар кеңесі - Орталық Азия Бюросының бас үйлестірушісі
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк сыйлығын беру жөнiндегi комиссия мүшесі
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қоғамдық кеңесінің төрағасы 
* Қазақстан жазушылар одағының басқарма мүшесі
* Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Өкілетті кеңесінің мүшесі
* Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия мүшесі

== Ғылыми еңбектері ==
* «Мұстафа Шоқай». Анкара, (2001).
* «Тараз тарихы». Тараз, (2005). 
* «Түрік халықтары әдебиеті тарихы», (ұжымдық жинақ) Түркістан, (2005).
* «Тарпаңды таңдап міндім тағалап». Тараз, (2005) 
* «Жүрегіне қаламын сүйеген». Астана, (2007)
* «Мұстафа Шоқай», Астана, «Фолиант» баспасы, 2007 («Нартұлға» сериясы).
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Ұлық Түркістан». Астана, (2008).
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Тұтас Түркістан идеясы». Астана, (2008).
* «Ұлық Түркістан», Астана, (2008)
* «Атымды адам қойған соң...» Астана, (2008) 
* «Жерұйық». Астана, (2009).
* «Әлемдік тұлға». Астана, (2010).
* «Мұстафа». Астана, (2012).
* «Мәңгі тас», Алматы, «Ғылым» баспасы, (2015)
* «Ұлы дала тарихы», Астана, «Ғылым» баспасы, (2018) 
* «Ортақ түрік тарихы» (8 сынып), Баку, Нұр-Сұлтан, (2019)
* «Мұстафа». Астана, (2024)
* «Тамыр». Алматы, (2024)
* «Абыздар аманаты». Алматы, (2024)
* «Нүкте философиясы». Астана, (2024)
* «Ташқа жазылған тарых». (2024)

== Марапаттары ==
{{col-begin}}
{{col-1-of-3}} 
=== Мемлекеттік наградалар ===
* Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2008 ж.).
* «Парасат» ордені (2018) &lt;ref&gt;https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231144101/https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/|date=2018-12-31}}&lt;/ref&gt;
* ҚР Президентінің алғыс хаты (2010 ж.)
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне – 20 жыл (2011 ж.)
* Астана қаласының 20 жылдық мерекелік медалі (2018)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы (2019)
* Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2020)
* «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты (2024)
* III дәрежелі «Барыс» ордені (2024)

{{col-2-of-3}}
=== Халықаралық ===
* Түркі дүниесінің &quot;Қызыл алма&quot; сыйлығының иегері (2015 ж.)
* &quot;Түркі әлеміне қызмет&quot; сыйлығымен марапатталды (2015 ж.)
* &quot;Жаңа Түркия&quot; Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған &quot;Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет&quot; Алтын медалін алған (2015 ж.)
* ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.)
* Халықаралық «Жібек жолы» стратегиялық зерттеу орталығы мен &quot;Жібек жолы&quot; журналы тарапынан тағайындалған халықаралық «Жыл адамы» марапатының иегері (2017 ж.)
* Венгрияның «Офицерлік крест» орденімен марапатталды (2017).&lt;ref&gt;http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032754/http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ |date=2017-12-01 }}&lt;/ref&gt;
* Әзербайжанның «Достлуг» орденімен марапатталды (2018).&lt;ref&gt;http://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410233158/https://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911 |date=2019-04-10 }}&lt;/ref&gt;
* Моңғолияның «Алтын жұлдыз» орденімен марапатталды (2021)&lt;ref&gt;https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110100233/https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ |date=2021-11-10 }}&lt;/ref&gt;
*Қырғызстанның «Даңқ» медалімен марапатталды (2022) &lt;ref&gt;https://twesco.org/post/1055 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930152830/https://twesco.org/post/1055 |date=2022-09-30 }}&lt;/ref&gt; 
*Қырғызстанның «Достық» мемлекеттік наградасымен марапатталды (2024)

{{col-3-of-3}}
=== Басқа марапаттар ===
* Түркология саласындағы үздік жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлықпен марапатталған (2014 ж.).
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
* «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды (2017)
* «Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл» (2017)
* Түлкібас ауданының құрметті азаматы (2018)
* Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бiрлiк» алтын медалi (2019) &lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/elordada-kazakstan-halky-assambleyasynyn-kogamdyk-zhane-memlekettik-nagradalarymen-marapattau-rasimi-otti_a3594165&lt;/ref&gt;
* Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2022)
{{col-end}}

===Отбасы===
Үйленген. Төрт ұл, бір қызы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.facebook.com/darhan.hidirali Facebook-тағы жеке парақшасы]  
* [https://twitter.com/DarkhanKydyrali TWITTER]-дегі жеке парақшасы

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Алаштанушылар]]
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]]</text>
      <sha1>ozjk4mgxlghvwa0pgmdgtebcl0ioofq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сүлеймен Баязитов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84643</id>
    <revision>
      <id>3617653</id>
      <parentid>3615569</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Санат:Тұлғалар]]; −[[Санат:Павлодар облысы]]; −[[Санат:Баянауыл ауданы тұлғалары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="pyle5nw71d5hmkfzfljbybczu3mip2g" xml:space="preserve">'''Сүлеймен Баязитов'''&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса   - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл&lt;/ref&gt; [[1944]] жылы 2 желтоқсанда [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Шанин Жұмат Тұрғынбайұлы|Ж.Шанин]] ауылында туған. Павлодардағы мал дәрігерлік техникумын және Қарағанды Мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған.
== Жұмыс баспалдағы ==
[[1971]] жылы Баянауыл аудандық ''«Жеңіс» (қазіргі «Баянтау»)'' газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, [[1997]]—[[1999]] жылдар аралығында облыстық ''«Сарыарқа самалы»'' газетінде тілші болып қызмет еткен. [[1999]] жылдан бері Красноармейка орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәні бойынша мұғалім болып қызмет етеді.
== Еңбегі ==
Алғашқы әңгіме, өлеңдері [[1962]]—[[1963]] жылдары ''«Тың өлкесі»'' газетінде жарық көріп, содан бері әңгіме, аңыз, повестері аудандық, облыстық, республикалық газет-журналдарда жарияланып тұрады. [[1972]] жылы [[Павлодар|Павлодар қаласында]] өткен жас ақын-жазушылардвің республикалық, аймақтық Кеңесіне қатысқан. Ақынның'' «Бастау»'' ([[1979]]),'' «Жасыбай батыр»'' ([[2004]]), ''«Құдіреті күшті бір Алла»'' ([[2004]]), ''«Елсіздегі елес»'' ([[2004]]), ''«Хан ием»'' ([[2004]]), ''«Жаралы жердің жанары»'' ([[2006]]), ''«Көне қазақтың қыңыр қисыны»'' ([[2007]]) атты жинақтары жарық көрген.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:1944 жылы туғандар]]
[[Санат:Журналистер]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>pyle5nw71d5hmkfzfljbybczu3mip2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есқараев атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105800</id>
    <revision>
      <id>3617864</id>
      <parentid>2065954</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="cqkd9oadqctwejzuazwboez6t8j562a" xml:space="preserve">'''Есқараев атындағы көше.'''  Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны [[Есқараев Сүлеймен|Сулеймен Есқараевтың]] есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 20.11.1997 №697 шешімі) берілген. [[Есқараев Сулеймен]] (1897- 1938)
[[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]]нда дүниеге келген. Ол Азамат соғысына қатысқан. 1920-1925 жылдары РК(б)П Сырдария облыстық Комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, [[Ташкент облысы]] Төтенше комиссиясы бастығының орынбасары, Ақмешіт уездік-қалалық кеңесі атқару
комитетінің төрағасы, РК(б)П Түркістан ОК бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары, [[Сырдария]] облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы, РК(б)П Сырдария облыстық комитетінің
ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, 1925-1928 жылдары Қазақ АКСР ішкі істер халық комиссары
т.б. қызметтерін атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 600 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Есқараев көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>cqkd9oadqctwejzuazwboez6t8j562a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иванов-Сокольский атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106436</id>
    <revision>
      <id>3617884</id>
      <parentid>2154689</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="j7yruqdrnomsbq6fzoxkprkgih59o4d" xml:space="preserve">'''Иванов-Сокольскйй атындағы көше'''. Көшеге сазгер, дирижер, [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген өнер қайраткері - [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|Иванов-Сокольскийдің]] есімі (1987 жылы) берілген. [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|Иванов-Сокольский]] (1899-1984) [[Ресей]]дің
[[Санк-Петербург]] қаласында дүниеге келген. Ол - «Амангелді батыр» қаһармандық
маршының, [[Мәншүк Мәметова]]ға арналған патетикалық-фортепианолық трионың,
«Жастық магистраль:», т.б. ән циклдерінің авторы.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Березовая көшесінен басталып, Радостовец көшесіне дейін созылып жатыр. Жароков, Айманов, Бағанашыл көшелерін қиып
өтеді. Кешенін ұзындығы - 650 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Иванов-Сокольский атындағы көше (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>j7yruqdrnomsbq6fzoxkprkgih59o4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шопен атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106555</id>
    <revision>
      <id>3617879</id>
      <parentid>2167270</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="k13z686m0nx91kky41n7x0uyrqddtug" xml:space="preserve">'''Шопен атындағы көше (Алматы)''' - көшеге поляк композиторы, пианист, көптеген классикалық шығармалардың авторы, поляк классикалық музыкасының негізін салған [[Шопен Фредерик|Фридерик Францишек Шопеннің]] есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген. Шопен Фридерик Францишек ([[1810]]-[[1849]]) Варшаваға жақын Желязнова-Воля деген жерде дүниеге келген. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Байқадамов, Ходжанов, Есқараев атындағы көшелермен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 1040 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Шопен атындағы көше (Алматы).jpg|нобай]]

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>k13z686m0nx91kky41n7x0uyrqddtug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Торайғыров атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106867</id>
    <revision>
      <id>3617643</id>
      <parentid>3616937</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1175" sha1="fjp2vnons4h9wd6w207f6iwunyr6h7i" xml:space="preserve">[[Сурет:Торайғыров көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

Көшеге қазақтың дарынды ұлы, көрнекті [[ақын]]ы, [[жазушы]] [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]тың есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 05.05.1993 № 198 шешімі) берілген (1980). Торайғыров Сұлтанмахмұт (1893-1920) [[Павлодар облысы]]нда дүниеге келген. Ол - «Адасқан өмір», «Қамар сұлу», «Кім кінәлі?» шығармаларының авторы.
Көше [[Бостандық ауданы]]нда орналасқан. Сайын, Мұстафин, Науай атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Фрунзе көшесі. Көшенің ұзындығы - '''1480 метр'''.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>fjp2vnons4h9wd6w207f6iwunyr6h7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сеченов атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107084</id>
    <revision>
      <id>3617878</id>
      <parentid>2154729</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="0jc14lbcjol4f00wmbo5keevo3e27dh" xml:space="preserve">'''Сеченов атындағы көше'''.
Көшеге орыс ғалымы, ойшыл-материалист, физиологиялық мектептің негізін салушы, Петербор Ғылым академиясының құрметті қорреспондент-мүшесі [[Сеченов Иван Михайлович|Иван Михайлович Сеченовтің]] есімі
(Алматы қаласы атқару комитетінің 24.02.1954 №5 шешімі) берілген. Сеченов Иван Михайлович
(1829-1905) Горьков облысында дүниеге келген. Ол - «Рефлексы головного мозга» еңбегінің авторы, мінез-құлықтың объективті теориясын жасаған ғалым.
Көше Бостандық ауданында орналасқан. Соколов көшесінен басталып, Березов көшесіне
дейін созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 1250 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Сеченов көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>0jc14lbcjol4f00wmbo5keevo3e27dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байқадамов атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107706</id>
    <revision>
      <id>3617871</id>
      <parentid>2122471</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="9r2i63l4dm2b2z89t0xpfg553xc5b63" xml:space="preserve">'''Байқадамов атындағы көше (Алматы)'''

Көшеге қазақ саз өнерінің жарқын тұлғасы, атақты композитор, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген қайраткері [[Бақытжан Байқадамов]]тың есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 29.12.1997 № 798 шешімі) берілген. Байқадамов Бақытжан (1917-1977) Қостанай облысында дүниеге келген. Ол - халық арасына кең тараған «Айгөлек», «Ақбидай», «Домбыра», «Су тасушы», т.б. ондаған әндердің авторы.

Көше Бостандық ауданында Каблуков пен Экспрементальная көшелерінің аралығында орналасқан. Бұрынғы атауы - Кихтенко көшесі. '''Көшенің ұзындығы''' - 940 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Байқадамов көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>9r2i63l4dm2b2z89t0xpfg553xc5b63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тәжібаева атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107744</id>
    <revision>
      <id>3617858</id>
      <parentid>2746707</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="dx38jb07bnof4lnts9zk3m47rqgzqxo" xml:space="preserve">'''Тәжібаева атындағы көше'''.
Көшеге Қазақстанда литопогия мен шөгінді пайдалы қазындылар жөніндегі ғылым
саласының негізін қалаушы ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы,
[[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясының]] корреспондент-мүшесі, профессор [[Тәжібаева Патшайым|Патшайым Тәжібаеваның]] есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 20.09.1999 № 860 шешімі) берілген.
Тәжібаева Патшайым Тәжібайқызы (1920-1991) [[Түркістан облысы]] қазіргі
[[Төлеби ауданы]]нда дүниеге келген.
Көше [[Бостандық ауданы]]нда орналасқан. Егізбаев, Жандосов, Бабаев, Шмелев, Ходжанов, Байқадамов, Есқараев атындағы көшелермен қиылысады. Көшенін
ұзындығы - 3950 метр.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Тәжібаева көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>dx38jb07bnof4lnts9zk3m47rqgzqxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоқтабаев атындағы көше (Алматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107968</id>
    <revision>
      <id>3617881</id>
      <parentid>3499495</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1153" sha1="dapbjcr0eadzt484dx31vaoi63zng7i" xml:space="preserve">'''Тоқтабаев көшесі –''' Алматы қаласы Әуезов ауданында орналасқан көше. Көшенің ұзындығы - 950 метр.

Көшеге мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны [[Кәрім Тоқтабаев]]тың есімі ([[Алматы|Алматы қаласы]] әкімінің 21.10.1997 №620 шешімі бойынша) берілген. 

[[Михаил Семенович Щепкин|Щепкин]], Чадаев, [[Сүлейменов Рамазан атындағы көше (Алматы)|Сүлейменов]], Науаи көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы – &quot;Фестивальская&quot; көшесі.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Тоқтабаев көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>dapbjcr0eadzt484dx31vaoi63zng7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617883</id>
      <parentid>3617881</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <origin>3617883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1119" sha1="4wh975fb3g75tyh1sjq0kv5x9wvps6p" xml:space="preserve">'''Тоқтабаев көшесі –''' Алматы қаласы Әуезов ауданында орналасқан көше. Көшенің ұзындығы - 950 метр.

Көшеге мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны [[Кәрім Тоқтабаев]]тың есімі ([[Алматы|Алматы қаласы]] әкімінің 21.10.1997 №620 шешімі бойынша) берілген. 

[[Михаил Семенович Щепкин|Щепкин]], Чадаев, [[Сүлейменов Рамазан атындағы көше (Алматы)|Сүлейменов]], Науаи көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы – &quot;Фестивальская&quot; көшесі.&lt;ref&gt;Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Тоқтабаев көшесі (Алматы).jpg|нобай]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
[[Санат:Алматы көшелері]]</text>
      <sha1>4wh975fb3g75tyh1sjq0kv5x9wvps6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118703</id>
    <revision>
      <id>3617784</id>
      <parentid>3614670</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T05:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19391" sha1="bxl2ouaco7j7svzfxgu6tctymvchblj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                  = спикер
| Қазақша есімі        = Мәулен Әшімбаев
| Шынайы есімі         = 
| Суреті               = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| Сурет ені            = 
| Атауы                = Әшімбаев, 2026 жыл

| Титулы               = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] 8-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]]
| Ту                   = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады      = 4 мамыр 2020 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады    = 
| Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары              = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]
| Ізбасары             = 

| Титулы_2             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары
| Басқара бастады_2    = 18 желтоқсан 2019
| Басқаруын аяқтады_2  = 4 мамыр 2020
| Ту_2                 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_2                = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| тақырыпша1_2         = Басшысы
| мәтін1_2             = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| Ізашары_2            = [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]
| Ізбасары_2           = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]

| Титулы_3             = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
| Басқара бастады_3    = 30 шілде
| Басқаруын аяқтады_3  = 18 желтоқсан 2019
| Ту_3                 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_3                = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_3          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]]

| Титулы_4             = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] төрағасының бірінші орынбасары
| Басқара бастады_4    = 1 ақпан 2018
| Басқаруын аяқтады_4  = 29 маусым 2019
| Ту_4                 = Flag of Nur Otan (2019).svg
| Ту2_4                = Flag of Kazakhstan.svg
| тақырыпша1_4         = Төрағасы
| мәтін1_4             = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_4            = [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]
| Ізбасары_4           = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]

| Титулы_5             = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|5]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|6-сайланым депутаты]] 
| Басқара бастады_5    = 18 қаңтар 2012
| Басқаруын аяқтады_5  = 7 ақпан 2018
| Ту_5                 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ту2_5                = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_5          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| тақырыпша1_5         = Төрағасы 
| мәтін1_5             = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]&lt;br&gt;[[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]]&lt;br&gt;[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]]&lt;br&gt;[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]

| Титулы_7             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары
| Ту_7                 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_7                = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_7    = 13 сәуір 2006
| Басқаруын аяқтады_7  = 6 қазан 2011
| Ізашары_7            = бірінші орынбасары ретінде [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]
| Ізбасары_7           = [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]]
| Президент_7          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| тақырыпша1_7         = Басшысы
| мәтін1_7             = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]&lt;br&gt;[[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]]&lt;br&gt;[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]

| Титулы_8             = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] хатшысының орынбасары
| Басқара бастады_8    = мамыр 2005
| Басқаруын аяқтады_8  = сәуір 2006
| Ту_8                 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Ту2_8                = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_8          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| тақырыпша2_8         = Хатшысы
| мәтін2_8             = [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]

| Туған күні           = 28.01.1971
| Туған жері           = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 = 

| Әкесі                = [[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев|Сағатхан Әшімбаев]] (1947–1991)
| Анасы                = [[Шәрбану Қонақбайқызы Бейсенова|Шәрбану Бейсенова]] (1947)
| Жұбайы               = Айгүл Бөтеева
| Балалары             = 4
| Партиясы             = [[Нұр Отан|Аманат]]
| Білімі               = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (1993)&lt;br/&gt; 2) [[Джонс Хопкинс университеті]] (2004)&lt;br&gt; 3) Тафтс университеті
| Мамандығы            = [[экономист]]
|Ғылыми дәрежесі       = саясаттану ғылымдарының кандидаты

| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = Maulen Asimbaev
| Марапаттары          = {{Құрмет ордені}}
}}
'''Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев''' ([[28 қаңтар]] [[1971 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, саясаттанушы, 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] төрағасы. Саясаттану ғылымдарының кандидаты.

Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының бірінші орынбасары (2019–2020), «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]» партиясы төрағасының бірінші орынбасары (2018–2019), [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты (2012–2018) сияқты лауазымдар атқарған.&lt;ref&gt;Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: “ҚазАқпарат”, 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
Мәулен Әшімбаев 1971 жылы 28 қаңтарда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап
 |авторы         = Алмабеков Т.
 |бөлімі         = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
 |бөлім сілтемесі  = 
 |тақырыбы         = 
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = 
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = 
 |жыл         = 2003
 |томы        = 
 |беттері     = 
 |барлық беті    = 1352
 |сериясы      = 
 |isbn         = 9965-00-838-8
 |тиражы       = 
}}&lt;/ref&gt;

[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің экономика және социология факультетін бітірген (1993), экономист, политэкономия оқытушысы. Саясаттану ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы — «Политический транзит в Казахстане в контексте процессов глобальной демократизации», 2001). [[Құрмет ордені]]мен марапатталған.

[[Ағылшын тілі]]н еркін меңгерген. Үйленген, төрт баласы бар: қыздары Айғаным (1996), Алтынай (1999), Әлима (2004) және ұлы Әмірлан (2022).

==Қызмет жолы==
Университетті бітіргеннен соң 1993–1994 жылдары Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігінің жүйесінде жұмыс істеді: Баспа қорында маркетинг бөлімінің жетекші маманы, бас маманы, қордың атқарушы директорының орынбасары болды.

1994–1995 жылдары — [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты Досмұхамет Нұрахметовтің көмекшісі.

1995 жылғы маусым–қараша аралығында — Қауіпсіздік кеңесі аппаратының консультанты.

1995–1999 жылдар аралығында Президент Әкімшілігінің Сараптау және стратегиялық зерттеулер орталығының бас сарапшысы, сектор меңгерушісі, осы орталық жетекшісі [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжиннің]] бірінші орынбасары болды.

1999–2002 жылдары — Қауіпсіздік кеңесі Сараптау орталығының меңгерушісі. Оған қоса 2000–2005 жылдары Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры, 2004–2005 жылдары Тұңғыш Президент қоры жанындағы Әлем экономикасы және саясаты институтының директоры болып қызмет атқарды.

2005–2006 жылдары — [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] хатшысының орынбасары.

2006–2011 жылдары — [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]]. 2011 жылдың соңында [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы төрағасының бірінші орынбасары [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] кеңесшісі болып қызмет атқарды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-201111280038 Партийный список &quot;Нур Отана&quot;]&lt;/ref&gt;

2012 жылғы қаңтардан бастап V сайланған және 2016 жылғы наурыздан бастап VI сайланған Парламент Мәжілісінің депутаты болып жүріп 2012—2018 жылдары Мәжілістің Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетін басқарды. [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының партиялық тізімі бойынша сайланған.

2018 жылғы 1 ақпаннан 2019 жылғы 29 маусымға дейін — [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы төрағасының бірінші орынбасары.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/164470-maulen-ashimbaev-%C2%A0nur-otan-partiyasy-toeraghasynynh-birinshi-orynbasary-bolyp-taghayyndaldy Мәулен Әшімбаев «Нұр Отан» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды]&lt;/ref&gt; 2019 жылы 3 мамырда ҚР Президенттігіне кандидат Қасым-Жомарт Тоқаевтың сенімді өкілі ретінде оның Республикалық қоғамдық штабын басқарды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-to-aevty-o-amdy-respublikaly-shtabyn-shimbaev-bas-arady_19616/ Президент сайлауы – 2019: Тоқаевтың штабын Әшімбаев басқарады]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы шілде–желтоқсан айларында — президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісі. 

2019 жылғы желтоқсан – 2020 жылғы мамыр аралығында Президент Әкімшілігі Басшысының Бірінші орынбасары.&lt;ref&gt;[http://senate.parlam.kz/kk-KZ/about/deputies?id=486 Әшімбаев Мәулен Сағатханұлы]&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 мамырда VI шақырылымдағы Парламент Сенатының депутаты болып тағайындалды және Сенат төрағасы болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://www.ult.kz/post/maulen-ashimbaev-senat-spikeri-bolyp-saylandy Мәулен Әшімбаев Сенат спикері болып сайланды]&lt;/ref&gt; 2023 жылғы 26 қаңтарда VIII шақырылымдағы Сенат төрағасы болып қайта сайланды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/333686-maulen-ashimbaev-senat-toraghasy-bolyp-qayta-saylandy Мәулен Әшімбаев Сенат Төрағасы болып қайта сайланды]&lt;/ref&gt; 2023 жылы Қазақстан бочча федерациясының президенті болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://dalanews.kz/kz/article/alemde-qanat-jaygan-bochcha-sporti-qazaqstanda-qalay-damip-jatir.html Әлемде қанат жайған бочча спорты Қазақстанда қалай дамып жатыр?]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
[[Парасат ордені|Парасат]] (2015) пен [[Құрмет ордені|Құрмет]] (2007) ордендерімен және мерекелік медальдармен марапатталған. [[2003 жыл]]ы [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебінде (АҚШ) ғылыми тағылымдамадан өтті.

==Еңбектері==
* Политический транзит в Казахстане: содержание процесса и его особенности (2001)
* Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии (2002, қосалқы автор)
* Безопасность Казахстана на современном этапе (2002)
* Политический транзит: от глобального к национальному измерению (2002)
* Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и безопасность (2002, қосалқы автор)
* Нефтегазовые ресурсы Казахстане в системе мировых и региональных отношений (қосалқы автор)
* Военно-политическая расстановка сил в Каспийско-Центральноазиатском регионе (2003, қосалқы автор)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis/person/1423 Мәжілістің құрамы мен құрылымы, Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]

{{DEFAULTSORT:Әшімбаев, Мәулен Сағатханұлы}}
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Аманат партиясының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]]</text>
      <sha1>bxl2ouaco7j7svzfxgu6tctymvchblj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Братислава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120068</id>
    <revision>
      <id>3617889</id>
      <parentid>3368461</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Bratislava-bratislava-flag.svg]]» деген «[[:File:Flag_of_Bratislava.svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3617889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13958" sha1="1s56hjrkgkdqkaqimimv2nfqw65o23r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Братислава
 |шынайы атауы            = {{lang-sk|Bratislava}}
 |сурет                  = Bratislava Montage.jpg
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Словакия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Bratislava.svg
 |ту                      = Flag of Bratislava.svg{{!}}bordered
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 8|lat_sec = 41
  |lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 6|lon_sec = 46
  |CoordAddon             = type:city(447000)_region:SK
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Словакияның әкімшілік бөлінісі{{!}}Өлке
 |аймағы                   = Братислава өлкесі
 |кестедегі аймақ         = Братислава өлкесі
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Приматор
 |басшысы                 = [[Иво Несровал]]&lt;ref name=&quot;zoznam-starostov&quot;&gt;{{Zoznam starostov a primátorov|2014}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 907
 |алғашқы дерек           = 907
 |бұрынғы атаулары        = Пожонь, Пресбург, Прешпорок
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 368
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 140
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = словак 
  |тұрғыны                = {{өсім}} 437 725
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 1189
  |шоғырлануы             = 700 000 шамасы
  |ұлттық құрамы          = [[словактар]] (91,4%), [[мажарлар]] (3,8%), [[чехтер]] (1,9%), [[немістер]] (0,3%), [[поляктар]], [[украиндар]]
  |конфессионалдық құрамы = католиктер 56,7%, атеисттер 29,3%, лютерандық 6 %, басқалары 4,7 %
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = +421 02
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 8XX XX
 |автомобиль коды         = BA, BL, BT
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bratislava
 |сайты                   = http://www.bratislava.sk/
 |сайт тілі               = sk
 |сайт тілі 2             = en
 |сайт тілі 3             = de
}}
'''Братислава''' ({{lang-sl|Bratislava}} (1919 жылға дейін — Прешпорок немесе Пре́шпорек, Prešporok, Prešporek), {{lang-de|Pressburg}}, Пресбург, {{lang-hu|Pozsony}}, Пожонь, орта ғасырларда {{lang-la|Posonium}}, {{lang-la|Istropolis}}, Истрополис) — Орталық Еуропадағы қала, [[Словакия]]ның астанасы, 1536-1784 жылдары – [[Мажарстан]] астанасы.

Халқы - 1171 мың адам. Қаланың аумағы - 368 ш. км.
Братислава әлемдегі екі түрлі мемлекетпен - [[Аустрия]]мен және [[Венгрия]]мен тікелей шекаралас жатқан бірден-бір мемлекет. Братиславаның Копчьянск көшесі көршілес Аустрияның ежелгі [[Китзее]]нің [[Прессбургерштрассе]] көшесін қиып өтеді. Ал 1936 жылға дейін Братиславадан [[Вена]]ға дейін қалалық трамваймен жетуге болатын.

== Географиялық жағдайы ==

=== Географиясы ===

Братислава Дунай өзенінің екі бірдей жағасында, [[Кіші Карпат]] тау бөктерінде орналасқан. Қала [[Аустрия]] (2007 жылдың 21 желтоқсанына дейін Петржалка-Берг және Яровце-Китзее шекаралық өтулер болған)және Венгрия (2007 жылдың 21 желтоқсанына дейін Русовце-Райка шекаралық өтулер болған) шекарасымен бірден тұтасып кетеді.

=== Климаты ===

Континантальді, жылдық орташа температурасы - 9,9&amp;nbsp;°C, күннің орташа сандық сағаты жылына -1976,4, жауын-шашынның жылдық түсімі— 527,4 мм (1993). Қаңтардағы орташа температура — орта есеппен алғанда −1,5&amp;nbsp;°C, ал шілдедегі орташа температура — орта есеппен алғнда 21&amp;nbsp;°C. Қысқы кезеңі - қар жамылғысымен суық, әрі ылғалды. Жазы - жиі болатын күшті желімен жылы.

== Халқы ==

[[2001 жыл]]ғы санақ бойынша словактар тұрғындардың 91,4 %, венгрлер 3,8 %, чехтар1,9 %, немістер 0,3 %, және басқалары 2,6 % құрады,

[[Католиктер]] 56,7 %, [[атеисттер]] 29,3 %, [[лютерандар]] 6 %, қалғандары 4,7 %.

[[Сурет:Bratislava Panorama 01.jpg|right|thumb|650px|Братиславаның Жаңа көпірге қарағандағы көрінісі]]

== Әкімшілік бөлініс ==
Әкімшілік бөлініс — 5 аудан (okres), 17 ''қалалық бөлімше'' (Mestská časť).
{| class=&quot;standard&quot;
! colspan=2 | Братиславаның бөлімшелері.
| rowspan=19 | [[Сурет:Bratislava boroughs color map.svg|center|500px|Братиславаның әкімшілік бөлінісі]]
|-
! Аудан|| Қалалық бөлімше
|-
| [[Братислава ауданы I]] || [[Ескі орын(Братислава)|Ескі орын]]
|-
| rowspan=3 valign=top | [[Братислава ауданы II]] || [[Ружинов (Братислава)|Ружинов]]
|-
|[[Вракуня (Братислава)|Вракуня]]
|-
|[[Подунайске Бискупице (Братислава)|Подунайске Бискупице]]
|-
| rowspan=3 valign=top | [[Братислава ауданы III]] || [[Жаңа орын (Братислава)|Жаңа орын]]
|-
|[[Рача (Братислава)|Рача]]
|-
|[[Вайноры (Братислава)|Вайноры]]
|-
| rowspan=6 valign=top | [[Братислава ауданы IV]] || [[Карлова Вес]]
|-
|[[Дубравка (Братислава)|Дубравка]]
|-
|[[Ламач (Братислава)|Ламач]]
|-
|[[Девин (Братислава)|Девин]]
|-
|[[Девинска Нова Вес (Братислава)|Девинска Нова Вес]]
|-
|[[Загорска Быстрица (Братислава)|Загорска Быстрица]]
|-
|rowspan=4 valign=top | [[Братислава ауданы V]] || [[Петржалка]]
|-
|[[Яровце (Братислава)|Яровце]]
|-
|[[Русовце (Братислава)|Русовце]]
|-
|[[Чуново (Братислава)|Чуново]]
|}

[[Сурет:Ba-michalská brána.jpg|right|thumb|Михальс мұнарасы— Ескі Қала бұрышы]]
[[Сурет:Bratislava Squared.JPG|right|thumb|Ескі Қала]]
[[Сурет:Bratislava-old town hall.jpg|thumb|Ескі Ратуша]]

== Тарихы ==

== Қаланың назар аударарлық орындары ==
* '''[[Братиславский Град]]'''
* '''[[Братиславск хайуанттар бағы]]'''
* '''[[Град Девин]]'''
* '''[[Истрополитан академиясы]]'''
* '''[[Хатама Софер кесенесі]]'''
* '''[[Михаль қақпасы]]'''
* '''[[Аполлон көпірі]]'''
* '''[[Словакия Ұлттық театры]]'''
* '''[[Жаңа көпір (Братислава)|Жаңа көпір]]'''
* '''[[Балықшы қақпасы]]'''
* '''[[Әулие Мартина жиылысы (Братислава)|Әулие Мартина жиылысы]]'''
* '''[[Қарт ратуша (Братислава)|Қарт ратуша]]'''
* '''[[Францискан шіркеуі (Братислава)|Францискан шіркеуі]]'''
* '''[[Әулие Елизавета шіркеуі (Братислава)|Әулие Елизавета шіркеуі]]''' &lt;!-- или ''«Голубая церковь»'' ([[1907]]—[[1913]]) в стиле [[модерн]], одно из наиболее знаменитых сооружений [[Венгрия|венгерского]] архитектора [[Лехнер, Эдён|Эдёна Лехнера]]
* '''[[Церковь Святого Николая (Братислава, Старе Место)|Церковь Святого Николая]]''' ([[1661]]) в стиле [[барокко]], ранее — католическая, ныне принадлежит [[Чехословацкая православная церковь|Чехословацкой автокефальной православной церкви]]
* '''[[Часовня Святого Иакова (Братислава)|Часовня святого Иакова]]''' - [[Оссуарий]] и руины самого старого средневекового религиозного здания Братиславы.  --&gt;
[[Сурет:Danube bridge.jpg|thumb|right|Дунай өзені арқылы өтетін көпір құрылысы . 1971 ж.]]

== Музейлері ==
* [[Словакия ұлттық галереясы]]

== Туысқан қалалар ==
* {{Байрақ|Мысыр}} [[Александрия]] ({{lang-ar|الإسكندريه}}), [[Египет]]
* {{Байрақ|Германия}} [[Бремен]] ({{lang-de|Bremen}}), [[Германия]]
* {{Байрақ|Австрия}} [[Вена]] ({{lang-de|Wien}}), [[Австрия]]
* {{Байрақ|Армения}} [[Ереван]] ({{lang-hy|Երևան}}), [[Армения]]
* {{Байрақ|Украина}} [[Киев]] ({{lang-uk|Київ}}), [[Украина]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Кливленд (Огайо)|Кливленд]] ({{lang-en|Cleveland}}), [[Огайо]], [[АҚШ]]
* {{Байрақ|Польша}} [[Краков]] ({{lang-pl|Kraków}}), [[Польша]]
* {{Байрақ|Словения}} [[Любляна]] ({{lang-sl|Ljubljana}}), [[Словения]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Перуджия]] ({{lang-it|Perugia}}), [[Италия]]
* {{Байрақ|Чехия}} [[Прага]] ({{lang-cz|Praha}}), [[Чехия]]
* {{Байрақ|Нидерланд}} [[Роттердам]] ({{lang-nl|Rotterdam}}), [[Нидерланд]]
* {{Байрақ|Германия}} [[Ульм]] ({{lang-de|Ulm}}), [[Германия]]
* {{Байрақ|Финляндия}} [[Турку]] ({{lang-fi|Turku}}, {{lang-sv|Åbo}}), [[Финляндия]]
* {{Байрақ|Ресей}} [[Саратов]], [[Ресей]]

== Танымал есімдер ==

=== Братиславта дүниеге келгендер ===
{{CatMain|: Санат:Братиславта туғандар}}
* [[Келети, Густав Фридрих]]
* [[Кемпелен, Вольфганг фон]]
* [[Колиш, Игнатий]]
* [[Лабан, Рудольф]]
* [[Гучко, Марк]]
* [[Ленард, Филипп Эдуард Антон фон]]
* [[Гусак, Густав]]
* [[Иоганн Андреас фон Зегнер]]
* [[Фабер, Антал]]
* [[Херцфельд, Виктор фон]]
* [[Гуммель, Иоган Непомук]]

* [[Iné Kafe]] —1995—2006жж. болған поп-панк тобы,

=== Братиславта қайтыс болғандар ===
{{CatMain|:Санат:Братиславта қайтыс болғандар }}

=== Братислав әкімдері ===
{{CatMain|:Санат:Братислав әкімдері}}
* [[Моравчик, Йозеф]]

=== Братиславтың құрметті азаматтары ===
* [[Андрющенко, Сергей Александрович|Сергей Александрович Андрющенко]] — кеңестік әскер басшысы, [[Кеңес Одағының Батыры]]
* [[Шумилов, Михаил Степанович|Михаил Степанович Шумилов]]&lt;ref&gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=612 Герои страны]&lt;/ref&gt; — кеңестік әскер басшысы, [[Кеңес Одағының Батыры]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Братислава]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]
[[Санат:Дунай өзенінің бойындағы қалалар]]


{{geo-stub}}</text>
      <sha1>1s56hjrkgkdqkaqimimv2nfqw65o23r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Шумга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140417</id>
    <revision>
      <id>3617828</id>
      <parentid>3591233</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="67q8ulmdx01yxga79azalqho8ohcy67" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Шумга 
  |шынайы атауы           = Шумга 1-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 15 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]], Челябі облысы, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''1-Шумга''' ({{lang-ru|Шумга 1-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 километрді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзені]]нің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Шумга}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021610
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102161
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Челябі облысы өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]</text>
      <sha1>67q8ulmdx01yxga79azalqho8ohcy67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Ашкарка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140596</id>
    <revision>
      <id>3617829</id>
      <parentid>3591209</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="8alqcn2bincjxt6b4oamt889ku7pljr" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 2-Ашкарка  
  |шынайы атауы           = Ашкарка 2-я
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Белая (Кама саласы)|Белая]]; [[су бақылайтын пост]]тан [[Арск тас]] ; [[Юмагузин суқоймасы|Юмагузин су торабына]] дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Белая өзенінің сол жағалауынан 1167 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = [[Башқұртстан Республикасы]] 
 |commons                = 
}}

'''2-Ашкарка''' ({{lang-ru|Ашкарка 2-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Белая өзенінің сол жағалауынан 1167 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Белая (Кама саласы)|Белая]]; [[су бақылайтын пост]]тан [[Арск тас]] ; [[Юмагузин суқоймасы|Юмагузин су торабына]] дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Ашкарка }}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010200212111100017256
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101725
* Су алабының коды — 10.01.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Башқұртстан өзендері]]
[[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]]</text>
      <sha1>8alqcn2bincjxt6b4oamt889ku7pljr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Тикзо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151037</id>
    <revision>
      <id>3617827</id>
      <parentid>3013136</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4095" sha1="fkq6l1rz4h6tr6ox9flmf7i2nozlraj" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 1-Тикзо 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 11 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Обь]] [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] өзенінің құйылысынан [[Кеть]] өзенінің құйылысына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Тикзо]] өзенінің оң жағалауынан 3 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Томск облысы, Новосібір облысы 
 |commons                = 
}}
'''1-Тикзо''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Новосібір облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Тикзо]] өзенінің оң жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Обь]] [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] өзенінің құйылысынан [[Кеть]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Тикзо}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су нысанының коды — 13010500112115200023080
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202308
* Су алабының коды — 13.01.05.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Томск облысы өзендері]]
[[Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері]]
[[Санат:Новосібір облысы өзендері]]</text>
      <sha1>fkq6l1rz4h6tr6ox9flmf7i2nozlraj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Лямин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151398</id>
    <revision>
      <id>3617825</id>
      <parentid>3554205</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="tbkgz7q17zotymgpscbrc8a0tv328mw" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = 1-Лямин 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 133 
 |су алабының ауданы     = 2730 
 |су алабы               = [[Обь]] [[Нефтеюганск]] қаласынан [[Ертіс]] өзенінің құйылысына дейін  
 |өзендердің су алабы    = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Лямин (өзен)|Лямин]] өзенінің оң жағалауынан 281 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Ханты-Мансий АҚ  
 |commons                = 
}}
'''1-Лямин''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ханты-Мансий АҚ&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Лямин (өзен)|Лямин]] өзенінің оң жағалауынан 281 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 133 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Обь]] [[Нефтеюганск]] қаласынан [[Ертіс]] өзенінің құйылысына дейін . Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Лямин}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13011100212115200046324
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115204632
* Су алабының коды — 13.01.11.002
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Russia-river-stub}}

[[Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері]]
[[Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері]]</text>
      <sha1>tbkgz7q17zotymgpscbrc8a0tv328mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мусорка (Сылва тармағы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160226</id>
    <revision>
      <id>3617804</id>
      <parentid>3592990</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="jg0sy2ye4389y2jbtdygke6zxo6gt6r" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = Мусорка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 13 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Кама 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Сылва өзенінің оң жағалауынан 475 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Пермь өлкесі, Свердлов облысы 
 |commons                = 
}}

'''Мусорка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сылва өзенінің оң жағалауынан 475 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181027|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Мусорка}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012227
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101222
* Су алабының коды — 10.01.01.008
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]
[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]</text>
      <sha1>jg0sy2ye4389y2jbtdygke6zxo6gt6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Грязнушка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167869</id>
    <revision>
      <id>3617822</id>
      <parentid>3584024</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="kirw5jgoh6249hjpoj1955l4nqwpzu5" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Грязнушка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Орал (өзен)|Орал өзені]] [[Орск]] қаласынан [[Сакмара]] өзенінің құйылысына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі) 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Орал өзенінің оң жағалауынан 1559 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Орынбор облысы 
 |commons                = 
}}
'''1-Грязнушка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Орынбор облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Орал өзенінің оң жағалауынан 1559 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су тізілімінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жайық су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Орал (өзен)|Орал өзені]] [[Орск]] қаласынан [[Сакмара]] өзенінің құйылысына дейін.Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=186873|title=РФ мемлекеттік су тізілімі: 1-Грязнушка}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 12010000812112200004331
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200433
* Су алабының коды — 12.01.00.008
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Орск қаласынан Сакмара өзенінің құйылысына дейін Урал су алабы}}
{{Russia-river-stub}}

[[Санат:Орынбор облысы өзендері]]</text>
      <sha1>kirw5jgoh6249hjpoj1955l4nqwpzu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Карагачка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167887</id>
    <revision>
      <id>3617823</id>
      <parentid>3584025</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="5mg26d61urppqdyb2ihm6xi918r9ngx" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Карагачка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 10 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Урал (өзен)|Урал өзені]] [[Орск]] қаласынан [[Сакмара]] өзенінің құйылысына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі) 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Уртабуртя]] өзенінің оң жағалауынан 94 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Орынбор облысы 
 |commons                = 
}}
'''1-Карагачка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Орынбор облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Уртабуртя]] өзенінің оң жағалауынан 94 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жайық су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Урал (өзен)|Урал өзені]] [[Орск]] қаласынан [[Сакмара]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=186817|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Карагачка}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000812112200004478
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200447
* Су алабының коды — 12.01.00.008
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Орск қаласынан Сакмара өзенінің құйылысына дейін Урал су алабы}}
{{Russia-river-stub}}

[[Санат:Орынбор облысы өзендері]]</text>
      <sha1>5mg26d61urppqdyb2ihm6xi918r9ngx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Грязнуха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169520</id>
    <revision>
      <id>3617820</id>
      <parentid>3596141</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3671" sha1="n50pso59k1aldirz8buut311s48tf0c" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Грязнуха (балка Грязнуха) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 35 
 |су алабының ауданы     = 88,9 
 |су алабы               = [[Чамлык]] 
 |өзендердің су алабы    = Кубань 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Чамлык өзенінің оң жағалауынан 168 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Краснодар өлкесі 
 |commons                = 
}}
'''1-Грязнуха (балка Грязнуха)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чамлык өзенінің оң жағалауынан 168 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чамлык]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172396|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Грязнуха (балка Грязнуха)}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000812108100003921
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100392
* Су алабының коды — 06.02.00.008
* ГЗ томының нөмірі — 08
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Russia-river-stub}}

[[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]]</text>
      <sha1>n50pso59k1aldirz8buut311s48tf0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617821</id>
      <parentid>3617820</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Су реестрінің мәліметтері */</comment>
      <origin>3617821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="9go25pcyq3s8fboa67ownbz377f7unt" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Грязнуха (балка Грязнуха) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 35 
 |су алабының ауданы     = 88,9 
 |су алабы               = [[Чамлык]] 
 |өзендердің су алабы    = Кубань 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Чамлык өзенінің оң жағалауынан 168 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Краснодар өлкесі 
 |commons                = 
}}
'''1-Грязнуха (балка Грязнуха)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чамлык өзенінің оң жағалауынан 168 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чамлык]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172396|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 1-Грязнуха (балка Грязнуха)}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000812108100003921
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100392
* Су алабының коды — 06.02.00.008
* ГЗ томының нөмірі — 08
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Russia-river-stub}}

[[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]]</text>
      <sha1>9go25pcyq3s8fboa67ownbz377f7unt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Талка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170603</id>
    <revision>
      <id>3617826</id>
      <parentid>3596144</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4561" sha1="92lzmwudqqftx6a3rwymt72kefbzwi9" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Талка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 18 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Кемчуг (Үлкен Кемчуг) өзенінің сол жағалауынан 344 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы 
 |commons                = 
}}
'''1-Талка''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Кемеров облысы]], [[Краснояр өлкесі]], [[Томск облысы]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кемчуг (Үлкен Кемчуг) өзенінің сол жағалауынан 344 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.

== Су тізілімінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189931|title=РФ мемлекеттік су тізілімі: 1--Талка}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 13010400212115200016596
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201659
* Су алабының коды — 13.01.04.002
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Кемеров облысы өзендері]]
[[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]]
[[Санат:Томск облысы өзендері]]
[[Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері]]</text>
      <sha1>92lzmwudqqftx6a3rwymt72kefbzwi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Бурла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171200</id>
    <revision>
      <id>3617819</id>
      <parentid>3593591</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4037" sha1="06ty9enqxqsi24ndhgm82exb0xxumuh" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 1-Бурла 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Үлкен Тополь көлі]] су алаптары және [[Бурла (өзен)|Бурла]] өзендері 
 |өзендердің су алабы    = Обь және Ертіс өзендері аралықтарындағы ағынсыз аймақ 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = жерге сіңіп, арнасын жоғалтады 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Новосібір облысы, Алтай өлкесі 
 |commons                = 
}}
'''1-Бурла''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Новосібір облысы]], [[Алтай өлкесі]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы жерге сіңіп, арнасын жоғалтады . Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су тізілімінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Үлкен Тополь көлі]] су алаптары және [[Бурла (өзен)|Бурла]] өзендері. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Обь және Ертіс өзендері аралықтарындағы ағынсыз аймақ.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=194315|title=РФ мемлекеттік су тізілімі: 1-Бурла}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 13020000412115200052782
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115205278
* Су алабының коды — 13.02.00.004
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{Russia-river-stub}}

[[Санат:Алтай өлкесі өзендері]]
[[Санат:Новосібір облысы өзендері]]
[[Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері]]</text>
      <sha1>06ty9enqxqsi24ndhgm82exb0xxumuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бавинкель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204812</id>
    <revision>
      <id>3617761</id>
      <parentid>3598650</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T21:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="208dbeg4v5jaxfd85ud0f0ycygf4vzn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Бавинкель 
 |шынайы атауы            = Bawinkel 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Bawinkel COA.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=36 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=31 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Эмсланд 
 |кестедегі аудан         = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Адольф Бёккер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20,34 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 21 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2386 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 059 63 
 |пошта индексі           = 49844 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = EL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 54 002 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.bawinkel.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Бавинкель''' ({{lang-de|Bawinkel}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 20,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 002''. Муниципалитеттің басшысы — Адольф Бёккер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bawinkel.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423114219/http://bawinkel.de/ |date=2017-04-23 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>208dbeg4v5jaxfd85ud0f0ycygf4vzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Швиндегг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208721</id>
    <revision>
      <id>3617642</id>
      <parentid>3616977</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4939" sha1="ahvrt8hdt3vexscdrwp2aqg88qa65pr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Швиндегг 
 |шынайы атауы            = Schwindegg 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Schwindegg COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=16 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=15 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Мюльдорф (Инн) 
 |кестедегі аудан         = Мюльдорф (Инн) (аудан){{!}}Мюльдорф (Инн) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Карл Дюрнер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20,00 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 431 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3422 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08082 
 |пошта индексі           = 84419 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = MÜ 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 1 83 144 
 |ортаққордағы санаты     = Schwindegg 
 |сайты                   = http://www.schwindegg.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
[[File:GER Schwindegg, Schloss Schwindegg 0019.jpg|thumb|left]]
'''Швиндегг''' ({{lang-de|Schwindegg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Мюльдорф (Инн) (аудан)|Мюльдорф (Инн)]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3422 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 20,00 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 1 83 144''. Муниципалитеттің басшысы — Карл Дюрнер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.schwindegg.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Мюльдорф (Инн) ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>ahvrt8hdt3vexscdrwp2aqg88qa65pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лемвердер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212747</id>
    <revision>
      <id>3617757</id>
      <parentid>2961753</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4842" sha1="0w5lc615aqmjexdqj497k3dzevfoceo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лемвердер 
 |шынайы атауы            = Lemwerder 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Lemwerder.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=10 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=37 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Везермарш 
 |кестедегі аудан         = Везермарш (аудан){{!}}Везермарш 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 19 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ханс-Йоахим Бекман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 36,38 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 1 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7018 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05721 
 |пошта индексі           = 31717 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHG 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 57 027 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.sgndw.de 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лемвердер''' ({{lang-de|Lemwerder}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Везермарш (аудан)|Везермарш]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7018 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 36,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 027''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Йоахим Бекман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 19 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.sgndw.de Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Везермарш ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>0w5lc615aqmjexdqj497k3dzevfoceo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ленгеде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212748</id>
    <revision>
      <id>3617760</id>
      <parentid>2961764</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="3ad75hvyp46ylvns95jmltysl6cvfm2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ленгеде 
 |шынайы атауы            = Lengede 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen von Lengede.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=12 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=18 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Пайне 
 |кестедегі аудан         = Пайне (аудан){{!}}Пайне 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ханс-Херман Бас 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34,09 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 90 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 12 862 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05174, 05344 
 |пошта индексі           = 38268 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = PE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 1 57 005 
 |ортаққордағы санаты     = Lengede 
 |сайты                   = http://www.lengede.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ленгеде''' ({{lang-de|Lengede}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Пайне (аудан)|Пайне]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 12 862 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 34,09 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 57 005''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Херман Бас.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lengede.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Пайне ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>3ad75hvyp46ylvns95jmltysl6cvfm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леден</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212767</id>
    <revision>
      <id>3617753</id>
      <parentid>2961667</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="6xbkddppwdp8jusqrrczlq87c20ag41" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Леден 
 |шынайы атауы            = Lähden 
 |сурет                   = Laehden Emsland.png
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Laehden COA.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=45 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=34 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Эмсланд 
 |кестедегі аудан         = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 79,88 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 30 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4660 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 059 64, 0 54 32 (OT Vinnen) 
 |пошта индексі           = 49774 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = EL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 54 026 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Леден''' ({{lang-de|Lähden}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4660 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 79,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 026''. 

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>6xbkddppwdp8jusqrrczlq87c20ag41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лар (Бентхайм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213987</id>
    <revision>
      <id>3617742</id>
      <parentid>2960959</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4724" sha1="50os1k7fl1adg9nv1f70ue5us4ingyl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лар (Бентхайм) 
 |шынайы атауы            = Laar (Grafschaft Bentheim) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=43 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Графство Бентхайм 
 |кестедегі аудан         = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ян Хиндрик Цваферинк 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 51,01 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 9 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2169 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05947 
 |пошта индексі           = 49824 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NOH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 56 012 
 |ортаққордағы санаты     = Laar (Grafschaft Bentheim) 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лар (Бентхайм)''' ({{lang-de|Laar (Grafschaft Bentheim)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 51,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 012''. Муниципалитеттің басшысы — Ян Хиндрик Цваферинк.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Графство Бентхайм ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>50os1k7fl1adg9nv1f70ue5us4ingyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617743</id>
      <parentid>3617742</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4641" sha1="rr5i12yxriq0x7m2i3a4o0p0wocdqcg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лар (Бентхайм) 
 |шынайы атауы            = Laar (Grafschaft Bentheim) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=43 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Графство Бентхайм 
 |кестедегі аудан         = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ян Хиндрик Цваферинк 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 51,01 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 9 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2169 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05947 
 |пошта индексі           = 49824 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NOH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 56 012 
 |ортаққордағы санаты     = Laar (Grafschaft Bentheim) 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лар (Бентхайм)''' ({{lang-de|Laar (Grafschaft Bentheim)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2169 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 51,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 012''. Муниципалитеттің басшысы — Ян Хиндрик Цваферинк.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>rr5i12yxriq0x7m2i3a4o0p0wocdqcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латцен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213988</id>
    <revision>
      <id>3617746</id>
      <parentid>2961021</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="ndt99qhz14x4mza2mkf4i7ytgyeb5fe" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Латцен 
 |шынайы атауы            = Laatzen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Laatzen in Deutschland.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=19 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=48 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ганновер 
 |кестедегі аудан         = Ганновер (аудан){{!}}Ганновер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Томас Принц 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34,05 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 46–63 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 40 254 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 0511 , 05102 
 |пошта индексі           = 30880 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = H 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 41 009 
 |ортаққордағы санаты     = Laatzen 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Латцен''' ({{lang-de|Laatzen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ганновер (аудан)|Ганновер]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 40 254 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 34,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 41 009''. Муниципалитеттің басшысы — Томас Принц.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Ганновер ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>ndt99qhz14x4mza2mkf4i7ytgyeb5fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лахендорф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213989</id>
    <revision>
      <id>3617751</id>
      <parentid>2961037</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4819" sha1="b9ztu9w7pax64cd84psfxidtq8xkb5u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лахендорф 
 |шынайы атауы            = Lachendorf 
 |сурет                   = Papiermaschine.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Lachendorf-Wappen.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=15 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Целле 
 |кестедегі аудан         = Целле (аудан){{!}}Целле 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 4 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Эрвин Кригель 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 38,23 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 49 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5765 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05145 
 |пошта индексі           = 29331 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 51 016 
 |ортаққордағы санаты     = Lachendorf 
 |сайты                   = http://www.lachendorf.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лахендорф''' ({{lang-de|Lachendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Целле (аудан)|Целле]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5765 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 38,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 51 016''. Муниципалитеттің басшысы — Эрвин Кригель.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lachendorf.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Целле ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>b9ztu9w7pax64cd84psfxidtq8xkb5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаге (Динкель)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213990</id>
    <revision>
      <id>3617729</id>
      <parentid>2960599</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4751" sha1="h8gl5o7wnj9h9eirukgfc6dw8qbjosy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лаге
 |шынайы атауы            = Lage
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=28 |lat_sec=02 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=57 |lon_sec=37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Графство Бентхайм 
 |кестедегі аудан         = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хенни Нихуйс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6,39 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 19 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1014 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 059 41 
 |пошта индексі           = 49828 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NOH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 56 013 
 |ортаққордағы санаты     = Lage (Dinkel) 
 |сайты                   = http://www.herrlichkeit-lage.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лаге''' ({{lang-de|Lage}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1014 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 6,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 013''. Муниципалитеттің басшысы — Хенни Нихуйс.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.herrlichkeit-lage.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517224519/http://www.herrlichkeit-lage.de/ |date=2008-05-17 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>h8gl5o7wnj9h9eirukgfc6dw8qbjosy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617730</id>
      <parentid>3617729</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4764" sha1="rkrj3rqyfhkh5rbgzsk4r768rgpwx8j" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лаге
 |шынайы атауы            = Lage
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=28 |lat_sec=02 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=57 |lon_sec=37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Графство Бентхайм 
 |кестедегі аудан         = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хенни Нихуйс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6,39 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 19 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1014 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 059 41 
 |пошта индексі           = 49828 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NOH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 56 013 
 |ортаққордағы санаты     = Lage (Dinkel) 
 |сайты                   = http://www.herrlichkeit-lage.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лаге''' ({{lang-de|Lage}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1014 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 6,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 013''. Муниципалитеттің басшысы — Хенни Нихуйс.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.herrlichkeit-lage.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517224519/http://www.herrlichkeit-lage.de/ |date=2008-05-17 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>rkrj3rqyfhkh5rbgzsk4r768rgpwx8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лан (Хюмлинг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213991</id>
    <revision>
      <id>3617732</id>
      <parentid>2960747</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="h4h9m9vxjcaumc0zbbao3205lq0eapd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лан (Хюмлинг) 
 |шынайы атауы            = Lahn (Hümmling) 
 |сурет                   = Lahn Emsland.png
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Lahn (Huemmling) COA.gif 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=49 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=37 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Эмсланд 
 |кестедегі аудан         = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Йозеф Тезинг 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21,25 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 30 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 916 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 059 51 
 |пошта индексі           = 49757 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = EL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 54 027 
 |ортаққордағы санаты     = Lahn (Hümmling) 
 |сайты                   = http://www.lahn-emsland.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лан (Хюмлинг)''' ({{lang-de|Lahn (Hümmling)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 916 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 21,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 027''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Тезинг.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lahn-emsland.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>h4h9m9vxjcaumc0zbbao3205lq0eapd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаштедт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213992</id>
    <revision>
      <id>3617752</id>
      <parentid>3483279</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4911" sha1="m9zhl256plz13l0shhfrgmzd49m4ebz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лаштедт 
 |шынайы атауы            = Lahstedt 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen von Lahstedt.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=15 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=13 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Пайне 
 |кестедегі аудан         = Пайне (аудан){{!}}Пайне 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Клаус Дитер Грим 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 43,6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 97 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 10 262 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05172, 05174 
 |пошта индексі           = 31246 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = PE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 1 57 004 
 |ортаққордағы санаты     = Lahstedt 
 |сайты                   = http://www.lahstedt.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лаштедт''' ({{lang-de|Lahstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Пайне (аудан)|Пайне]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10 262 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 43,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 57 004''. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Дитер Грим.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lahstedt.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220012514/http://www.lahstedt.de/ |date=2014-12-20 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Пайне ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>m9zhl256plz13l0shhfrgmzd49m4ebz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ландесберген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213995</id>
    <revision>
      <id>3617740</id>
      <parentid>3373225</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="to519akj6z9qk0du6tv5e17aa21q4np" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ландесберген 
 |шынайы атауы            = Landesbergen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Landesbergen COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=34 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=07 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ниэнбург-на-Везере 
 |кестедегі аудан         = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 4 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вилли Хайнекинг 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 41,92 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 29 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2826 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05025 
 |пошта индексі           = 31628 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NI 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 56 017 
 |ортаққордағы санаты     = Landesbergen 
 |сайты                   = http://www.landesbergen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ландесберген''' ({{lang-de|Landesbergen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2826 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 41,92 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 017''. Муниципалитеттің басшысы — Вилли Хайнекинг.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.landesbergen.de/ Ресми сайты]

{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>to519akj6z9qk0du6tv5e17aa21q4np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ландольфсхаузен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213996</id>
    <revision>
      <id>3617741</id>
      <parentid>2960858</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4904" sha1="ftax1yadjc0tejncb0ep6xxqa9kzti0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ландольфсхаузен 
 |шынайы атауы            = Landolfshausen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen von Landolfshausen.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=31 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=05 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Гёттинген 
 |кестедегі аудан         = Гёттинген (аудан){{!}}Гёттинген 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Гюнтер Шлипер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16,22 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 204 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1158 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05507 
 |пошта индексі           = 37136 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GÖ 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 1 52 015 
 |ортаққордағы санаты     = Landolfshausen 
 |сайты                   = http://www.landolfshausen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ландольфсхаузен''' ({{lang-de|Landolfshausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Гёттинген (аудан)|Гёттинген]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1158 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 16,22 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 52 015''. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Шлипер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.landolfshausen.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Гёттинген ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>ftax1yadjc0tejncb0ep6xxqa9kzti0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ландвер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213997</id>
    <revision>
      <id>3617739</id>
      <parentid>2960823</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4905" sha1="6m8vt5zcz306kiermwnbvphsv3mfxiv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ландвер 
 |шынайы атауы            = Landwehr (Gemeinde) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Landwehr.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=55 |lat_sec=09 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=58 |lon_sec=37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хильдесхайм 
 |кестедегі аудан         = Хильдесхайм (аудан){{!}}Хильдесхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Инес Хоффман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12,97 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 198 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 522 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05184 
 |пошта индексі           = 31087 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HI 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 54 024 
 |ортаққордағы санаты     = Landwehr (Gemeinde) 
 |сайты                   = http://www.eyershausen-landwehr.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ландвер''' ({{lang-de|Landwehr (Gemeinde)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хильдесхайм (аудан)|Хильдесхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 522 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 12,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 54 024''. Муниципалитеттің басшысы — Инес Хоффман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.eyershausen-landwehr.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Хильдесхайм ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>6m8vt5zcz306kiermwnbvphsv3mfxiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лангельсхайм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213998</id>
    <revision>
      <id>3617734</id>
      <parentid>2960776</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="5dfhfs89xqgb786m8pje0fgubwjqn54" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лангельсхайм 
 |шынайы атауы            = Langelsheim 
 |сурет                   = Population Statistics Langelsheim.svg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen der Stadt Langelsheim.PNG 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=56 |lat_sec=17 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=26 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Гослар 
 |кестедегі аудан         = Гослар (аудан){{!}}Гослар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хеннинг Шрадер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 48,72 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 204 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 12 232 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05326 
 |пошта индексі           = 38685 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GS 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 1 53 007 
 |ортаққордағы санаты     = Langelsheim 
 |сайты                   = http://www.langelsheim.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лангельсхайм''' ({{lang-de|Langelsheim}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Гослар (аудан)|Гослар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 12 232 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 48,72 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 53 007''. Муниципалитеттің басшысы — Хеннинг Шрадер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.langelsheim.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Гослар ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>5dfhfs89xqgb786m8pje0fgubwjqn54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ланген (Эмсланд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213999</id>
    <revision>
      <id>3617736</id>
      <parentid>2960781</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="0da6996a41qcyobc09optcxlpvalk1g" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ланген (Эмсланд) 
 |шынайы атауы            = Langen (Emsland) 
 |сурет                   = Langen Emsland.png
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Langen (Ems) COA.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=32 |lat_sec=30 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=28 |lon_sec=07 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Эмсланд 
 |кестедегі аудан         = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Антон Якобс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 33,52 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 47 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1437 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05904 
 |пошта индексі           = 49838 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = EL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 54 028 
 |ортаққордағы санаты     = Langen (Emsland) 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ланген (Эмсланд)''' ({{lang-de|Langen (Emsland)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1437 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 33,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 028''. Муниципалитеттің басшысы — Антон Якобс.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>0da6996a41qcyobc09optcxlpvalk1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ланген (Бремерхафен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214000</id>
    <revision>
      <id>3617735</id>
      <parentid>3299728</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5082" sha1="3l6cz7p5uqhqerxbp3joy6hruwqbcpo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ланген (Бремерхафен) 
 |шынайы атауы            = Langen (bei Bremerhaven) 
 |сурет                   = Stadt langen bremerhaven.png
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Langen (Geestland) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=37 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=35 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Куксхафен 
 |кестедегі аудан         = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 8 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Торстен Крюгер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 121,6 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 14 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 477 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04743 
 |пошта индексі           = 27607 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CUX 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 52 030 
 |ортаққордағы санаты     = Langen (bei Bremerhaven) 
 |сайты                   = http://www.langen-cux.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ланген (Бремерхафен)''' ({{lang-de|Langen (bei Bremerhaven)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 18 477 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 121,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 030''. Муниципалитеттің басшысы — Торстен Крюгер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.langen-cux.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709034942/http://www.langen-cux.de/ |date=2017-07-09 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>3l6cz7p5uqhqerxbp3joy6hruwqbcpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лангендорф (Эльба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214001</id>
    <revision>
      <id>3617737</id>
      <parentid>2960785</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="q4bwt5ymh1y8hrhdpwhhkw7epp6p8az" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лангендорф (Эльба) 
 |шынайы атауы            = Langendorf (Elbe) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=06 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=15 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Люхов-Данненберг 
 |кестедегі аудан         = Люхов-Данненберг (аудан){{!}}Люхов-Данненберг 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 7 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 40,87 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 23 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 701 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05865 
 |пошта индексі           = 29484 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = DAN 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 54 014 
 |ортаққордағы санаты     = Langendorf (Elbe) 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лангендорф (Эльба)''' ({{lang-de|Langendorf (Elbe)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Люхов-Данненберг (аудан)|Люхов-Данненберг]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 701 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 40,87 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 54 014''. 

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Люхов-Данненберг ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>q4bwt5ymh1y8hrhdpwhhkw7epp6p8az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ланглинген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214004</id>
    <revision>
      <id>3617738</id>
      <parentid>2960795</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="d0ggcv4auswy2tj22we930v3xdzf3qo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ланглинген 
 |шынайы атауы            = Langlingen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Langlingen.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=32 |lat_sec=59 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=16 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Целле 
 |кестедегі аудан         = Целле (аудан){{!}}Целле 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Эрнст Ингольф Ангерман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 33,34 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 45 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2226 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05082 
 |пошта индексі           = 29364 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 51 017 
 |ортаққордағы санаты     = Langlingen 
 |сайты                   = http://www.langlingen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ланглинген''' ({{lang-de|Langlingen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Целле (аудан)|Целле]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2226 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 33,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 51 017''. Муниципалитеттің басшысы — Эрнст Ингольф Ангерман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.langlingen.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Целле ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>d0ggcv4auswy2tj22we930v3xdzf3qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лангведель (Везер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214005</id>
    <revision>
      <id>3617733</id>
      <parentid>2960770</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="2s4d4v39x0lskf0dy3doiqcgyvd5mu5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лангведель (Везер) 
 |шынайы атауы            = Langwedel (Weser) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Langwedel.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=58 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=13 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ферден 
 |кестедегі аудан         = Ферден (аудан){{!}}Ферден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Андреас Маттфельдт 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 76,11 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 22 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14 621 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04232, 04235 
 |пошта индексі           = 27299 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = VER 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 61 006 
 |ортаққордағы санаты     = Langwedel (Weser) 
 |сайты                   = http://www.langwedel.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лангведель (Везер)''' ({{lang-de|Langwedel (Weser)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ферден (аудан)|Ферден]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 14 621 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 76,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 61 006''. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Маттфельдт.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.langwedel.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Ферден ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>2s4d4v39x0lskf0dy3doiqcgyvd5mu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ластруп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214006</id>
    <revision>
      <id>3617744</id>
      <parentid>2981322</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4845" sha1="2n5h38c5cjiq2zmyfn9tjwk2ga3odpu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ластруп 
 |шынайы атауы            = Lastrup 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Lastrup.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=46 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=50 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Клоппенбург 
 |кестедегі аудан         = Клоппенбург (аудан){{!}}Клоппенбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 14 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Юрген Фокке 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 85 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 45 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6821 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 044 72 , 0 44 77 
 |пошта индексі           = 49688 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CLP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 53 009 
 |ортаққордағы санаты     = Lastrup 
 |сайты                   = http://www.lastrup.de 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ластруп''' ({{lang-de|Lastrup}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Клоппенбург (аудан)|Клоппенбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6821 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 53 009''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Фокке.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 14 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lastrup.de Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Клоппенбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>2n5h38c5cjiq2zmyfn9tjwk2ga3odpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214007</id>
    <revision>
      <id>3617745</id>
      <parentid>2961012</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4542" sha1="7k5jxj93g7c0ajb8z45bpj1pv7wfiea" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Латен 
 |шынайы атауы            = Lathen 
 |сурет                   = Lathen Emsland.png
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Lathen COA.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=52 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=19 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Эмсланд 
 |кестедегі аудан         = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вольфганг Бергер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 38,02 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 13 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5985 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 059 33 
 |пошта индексі           = 49762 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = EL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 54 029 
 |ортаққордағы санаты     = Lathen 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Латен''' ({{lang-de|Lathen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5985 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 38,02 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 029''. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Бергер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>7k5jxj93g7c0ajb8z45bpj1pv7wfiea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лауэнау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214008</id>
    <revision>
      <id>3617747</id>
      <parentid>2961024</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4720" sha1="g6j48n5h0zs00t9pep90ajorzlwuf2i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лауэнау 
 |шынайы атауы            = Lauenau 
 |сурет                   = FagusTortuosaLauenau01.jpg 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=16 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=22 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Шаумбург 
 |кестедегі аудан         = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хайнц Лауфмёллер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16,23 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 135 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4119 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05043 
 |пошта индексі           = 31867 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHG 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 57 018 
 |ортаққордағы санаты     = Lauenau 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лауэнау''' ({{lang-de|Lauenau}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4119 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 16,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 018''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнц Лауфмёллер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>g6j48n5h0zs00t9pep90ajorzlwuf2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лауэнбрюк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214009</id>
    <revision>
      <id>3617748</id>
      <parentid>2961025</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="la5z8h20b98mps8wwfyxfhg9wjowl98" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лауэнбрюк 
 |шынайы атауы            = Lauenbrück 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen-Lauenbrueck.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=12 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=34 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ротенбург-на-Вюмме 
 |кестедегі аудан         = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Йохен Интельман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21,89 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 31 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2163 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04267 
 |пошта индексі           = 27389 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = ROW 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 57 033 
 |ортаққордағы санаты     = Lauenbrück 
 |сайты                   = http://www.fintel.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лауэнбрюк''' ({{lang-de|Lauenbrück}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2163 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 21,89 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 033''. Муниципалитеттің басшысы — Йохен Интельман.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.fintel.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>la5z8h20b98mps8wwfyxfhg9wjowl98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лауэнфёрде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214010</id>
    <revision>
      <id>3617749</id>
      <parentid>2961026</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="tvz7vjsowqb6mo29ra2dpmwvxplsoq8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лауэнфёрде 
 |шынайы атауы            = Lauenförde 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Lauenfoerde.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=39 |lat_sec=38 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=23 |lon_sec=16 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хольцминден 
 |кестедегі аудан         = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Андреа Тираза 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 105 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2513 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05273 
 |пошта индексі           = 37697 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HOL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 55 026 
 |ортаққордағы санаты     = Lauenförde 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лауэнфёрде''' ({{lang-de|Lauenförde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2513 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 026''. Муниципалитеттің басшысы — Андреа Тираза.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>tvz7vjsowqb6mo29ra2dpmwvxplsoq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лауэнхаген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214011</id>
    <revision>
      <id>3617750</id>
      <parentid>2961027</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4841" sha1="mg7jldoh18olkeies8wvp2a7li459qs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лауэнхаген 
 |шынайы атауы            = Lauenhagen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=21 |lat_sec=25 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=12 |lon_sec=33 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Шаумбург 
 |кестедегі аудан         = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ханс-Хайнрих Лезеке 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,73 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 60 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1431 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05721 
 |пошта индексі           = 31714 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHG 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 57 019 
 |ортаққордағы санаты     = Lauenhagen 
 |сайты                   = http://www.lauenhagen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лауэнхаген''' ({{lang-de|Lauenhagen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1431 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 9,73 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 019''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Хайнрих Лезеке.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lauenhagen.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>mg7jldoh18olkeies8wvp2a7li459qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лезе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214013</id>
    <revision>
      <id>3617754</id>
      <parentid>2961717</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4657" sha1="kh6zt85t1orgxtdbo7b1w6klqa9i84u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лезе 
 |шынайы атауы            = Leese 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen-Leese.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=30 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=07 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ниэнбург-на-Везере 
 |кестедегі аудан         = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Грант Хендрик Тонне 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,65 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 34 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1715 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05761 
 |пошта индексі           = 31633 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NI 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 56 018 
 |ортаққордағы санаты     = Leese 
 |сайты                   = http://www.leese.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лезе''' ({{lang-de|Leese}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1715 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 29,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 018''. Муниципалитеттің басшысы — Грант Хендрик Тонне.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.leese.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>kh6zt85t1orgxtdbo7b1w6klqa9i84u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617755</id>
      <parentid>3617754</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="gmlfm8aka98ez5j1kygdi03bgndtv6d" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лезе 
 |шынайы атауы            = Leese 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen-Leese.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=30 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=07 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ниэнбург-на-Везере 
 |кестедегі аудан         = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Грант Хендрик Тонне 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,65 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 34 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1715 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05761 
 |пошта индексі           = 31633 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NI 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 56 018 
 |ортаққордағы санаты     = Leese 
 |сайты                   = http://www.leese.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лезе''' ({{lang-de|Leese}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1715 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 29,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 018''. Муниципалитеттің басшысы — Грант Хендрик Тонне.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.leese.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>gmlfm8aka98ez5j1kygdi03bgndtv6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лайферде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214018</id>
    <revision>
      <id>3617731</id>
      <parentid>3607287</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="mu5ub26torcdbzubpatdk3tkpv35ce6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лайферде 
 |шынайы атауы            = Leiferde 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen von Leiferde.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=26 |lat_sec=20 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=26 |lon_sec=19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Гифхорн 
 |кестедегі аудан         = Гифхорн (аудан){{!}}Гифхорн 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Маттиас Нерлих 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 27,88 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 62 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4325 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05373 
 |пошта индексі           = 38542 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GF 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 1 51 015 
 |ортаққордағы санаты     = Leiferde 
 |сайты                   = http://www.leiferde.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лайферде''' ({{lang-de|Leiferde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Гифхорн (аудан)|Гифхорн]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4325 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 27,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 51 015''. Муниципалитеттің басшысы — Маттиас Нерлих.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.leiferde.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991128153717/http://leiferde.de/ |date=1999-11-28 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Гифхорн ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>mu5ub26torcdbzubpatdk3tkpv35ce6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лембрух</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214019</id>
    <revision>
      <id>3617756</id>
      <parentid>2961752</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4524" sha1="m9i60y4c2foj4pvt4tritkx4tusiw12" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лембрух 
 |шынайы атауы            = Lembruch 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=31 |lat_sec=59 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=20 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Дипхольц 
 |кестедегі аудан         = Дипхольц (аудан){{!}}Дипхольц 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Маргерете Шлик 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 22,68 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 36 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1087 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05447 
 |пошта индексі           = 49459 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = DH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 51 022 
 |ортаққордағы санаты     = Lembruch 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лембрух''' ({{lang-de|Lembruch}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Дипхольц (аудан)|Дипхольц]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1087 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 22,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 51 022''. Муниципалитеттің басшысы — Маргерете Шлик.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Дипхольц ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>m9i60y4c2foj4pvt4tritkx4tusiw12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лемфёрде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214020</id>
    <revision>
      <id>3617759</id>
      <parentid>2961761</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="3dqgks0xl42zjyaw78l7im8yzxu7anf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лемфёрде 
 |шынайы атауы            = Lemförde 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Lemfoerde.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=28 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=22 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Дипхольц 
 |кестедегі аудан         = Дипхольц (аудан){{!}}Дипхольц 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вильхельм Рюмке 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6,95 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 46 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2878 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05443 
 |пошта индексі           = 49448 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = DH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 51 023 
 |ортаққордағы санаты     = Lemförde 
 |сайты                   = http://www.lemfoerde.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лемфёрде''' ({{lang-de|Lemförde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Дипхольц (аудан)|Дипхольц]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2878 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 6,95 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 51 023''. Муниципалитеттің басшысы — Вильхельм Рюмке.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.lemfoerde.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Дипхольц ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>3dqgks0xl42zjyaw78l7im8yzxu7anf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лемгов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214021</id>
    <revision>
      <id>3617758</id>
      <parentid>2961754</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T20:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4784" sha1="hswl1d2psrj0rxb6ve3ecs58pg4ziyz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Лемгов 
 |шынайы атауы            = Lemgow 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Lemgow.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=55 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=17 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Люхов-Данненберг 
 |кестедегі аудан         = Люхов-Данненберг (аудан){{!}}Люхов-Данненберг 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 12 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хорст Кауфман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 64,34 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 24 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1389 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05883 
 |пошта индексі           = 29485 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = DAN 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 54 015 
 |ортаққордағы санаты     = Lemgow 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Лемгов''' ({{lang-de|Lemgow}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Люхов-Данненберг (аудан)|Люхов-Данненберг]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1389 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 64,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 54 015''. Муниципалитеттің басшысы — Хорст Кауфман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 12 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Люхов-Данненберг ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>hswl1d2psrj0rxb6ve3ecs58pg4ziyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Madi Dos</title>
    <ns>3</ns>
    <id>288907</id>
    <revision>
      <id>3617720</id>
      <parentid>3617265</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тексерілді */ Жауап беру</comment>
      <origin>3617720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97011" sha1="tkupnehhmmwduczsn8s1p8tsql5ys2u" xml:space="preserve">{{Welcome|--[[Қатысушы:BolatbekBot|BBot]] ([[Қатысушы талқылауы:BolatbekBot|talk]]) 20:16, 2012 ж. қыркүйектің 21 (ALMT)}}
==Өтінемін кеңес беріңіз==
Жарнаманы еске түсірмеу үшін мақаланы қалай өзгертуге болады? Intis Telecom.
Мақала Википедияның орыс бөлімінен Мұқият аударылып, сол жерде тексеруден өтті. Барлығы жақсы =) [[Қатысушы:Technoperi|Technoperi]] ([[Қатысушы талқылауы:Technoperi|талқылауы]]) 00:40, 2022 ж. наурыздың 29 (+06)Technoperi

== Дұрыстап жазуға болмай ма? ==

Жаңадан келген қолданушы екеніңізді түсінем, бірақ мәтінді неге қатесіз жазуға болмайды екен? [[«Таңшолпан» ақпаратты-сазды бағдарламасы|Мына мақалаңызды]] оқығанда көзімнен қара қан ақты. Тырнақша, үтір-нүктенің өз орынды түрлері мен қолданатын жерлері болады ғой. Құрметпен --[[Қатысушы:Esetok|Esetok]] ([[Қатысушы талқылауы:Esetok|talk]]) 00:08, 2013 ж. сәуірдің 21 (ALMT)

== Жауап ==

'''Таңшолпан (бағдарлама)''' мақаласына сілтеме беру үшін былай жазыңыз мәтінде:

'''&lt;nowiki&gt;[[Таңшолпан (бағдарлама)]]&lt;/nowiki&gt;'''. Нәтиже: [[Таңшолпан (бағдарлама)]]

Немесе былай:
'''&lt;nowiki&gt;[[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан бағдарламасы]]&lt;/nowiki&gt;'''. Нәтиже: [[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан бағдарламасы]]

Егер жақша ішіндегіні көрсетпейм десеңіз:
'''&lt;nowiki&gt;[[Таңшолпан (бағдарлама)|мына жерін бос қалдырыңыз]]&lt;/nowiki&gt;'''. Нәтиже: [[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан]]

Егер сөз түрленсе:
'''&lt;nowiki&gt;[[Астана]]да, [[Астана]]мен, [[Астана]]дан&lt;/nowiki&gt;'''. Нәтиже: [[Астана]]да, [[Астана]]мен, [[Астана]]дан

Немесе былай:
&lt;nowiki&gt;'''[[Астана|Ел ордасы]]'''&lt;/nowiki&gt;. Нәтиже: [[Астана|Ел ордасы]].

Сәттілік тілеймін! [[Қатысушы:Esetok|Esetok]] ([[Қатысушы талқылауы:Esetok|talk]]) 03:30, 2013 ж. мамырдың 24 (ALMT)

== Пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын ==

[[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#IP-тер өңдеуіне мәңгілік шектеу қою|Мында]] пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;]][[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|Tan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' 15:16, 2013 ж. қазанның 20 (ALMT)

== Бітікші сайлауында дауыс беру ==

Сәлем!  [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау]] бетінде дауыс беруге қатысуыңызды сұранамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:15, 2014 ж. шілденің 1 (ALMT)]]

== Админ құқығынан айыру ==

[[Уикипедия:Админ құқығынан айыру]] бетіне назар аударып, өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 19:19, 2014 ж. шілденің 31 (ALMT)]]
== Жаңа дауыс беру ==

[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]]бетіне назар аударуға шақырамын.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Amankel'dy|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Amankel'dy|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 09:52, 2014 ж. тамыздың 7 (ALMT)

== Бітікші құқынан айыру ==

[[Уикипедия:Бітікші құқынан айыру]] бетіне назар аударуға шақырамын. -- [[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 19:18, 2014 ж. қыркүйектің 17 (ALMT)]]

== Жаңа админ сайлауы ==

Ассалаумағалейкум! [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Уикипедия:Админлерді_сайлау&amp;diff=0&amp;oldid=2217064 Жаңа админ сайлауы] бетіне назар аударып, өз пікіріңізді білдіруге шақырамын. --[[Қатысушы Талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:34, 2015 ж. қаңтардың 31 (ALMT)]]

== [[Бейсен Құранбек]] ==

Аворлық құқықты бұзбаныз. --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 16:55, 2015 ж. наурыздың 29 (ALMT)

== Жақсы мақала ==

Саламатсыз ба? Айыпқа бұйырмасаңыз [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Мигель Анхел Котто|мына жерде]] өз пікіріңізді білдірсеңіз. Рахмет!
[[Қатысушы:Sagzhan|GGG]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылауы]]) 17:07, 2015 ж. сәуірдің 6 (ALMT)

== Қатысушы талқылауы:Arystanbek#Автопатруль ==

[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek#Автопатруль]] бөлімінде пікіріңізді білдірсеңіз. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 16:55, 2015 ж. сәуірдің 29 (ALMT)]]

== [[Мигель Анхел Котто]] ==

Саламатсыз ба. Сіздің [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Мигель Анхел Котто|мына жерде]] айтқан кемістіктерідің бәрі жойылды. Енді мақаланы тағы қарап шығып дауыс берсеңіз. -- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;FaбдyлFани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 11:35, 2015 ж. мамырдың 10 (ALMT)

== Жаңа бітікші сайлауына назар аудару ==

Ассалаумағалейкум! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Бітікшілерді сайлау]] бетіне назар аударып, сайлауға өз көзқарасыңызды білдіруге шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 03:17, 2016 ж. наурыздың 22 (ALMT)]]

== Көмек туралы ==

Қайырлы таң, Мәди! Қандай көмек керек? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]]--Салиха 09:36, 2018 ж. қарашаның 6 (+06)

== Арыс ==

Арыс мақаласында дереккөздерге қазақстандық сайттарды көрсетіңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:49, 2019 ж. маусымның 27 (+06)

== Сайлауға шақыру ==

[[Уикипедия:Администраторларды сайлау#Мықтыбек Оразтайұлы]] бетіндегі сайлауға қатысып, өз даусыңызды беруіңізді сұраймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 11:36, 2019 ж. тамыздың 29 (+06)

== Марафон ==

{{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түркі марафоны 2020}}
16:57, 2020 ж. маусымның 2 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Таңдаулы мақалаға үміткер ==

{{WAM
|header = [[АИВ/ЖИТС]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:Red Ribbon.svg|150px|link=АИВ/ЖИТС]]&lt;/div&gt;
|subheader = Таңдаулы мақалаға жаңа үміткер ұсынылып, соған [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/АИВ/ЖИТС|дауыс беру жүргізіліп жатқанын]] хабарлаймыз!
&lt;div  style=&quot;text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;&quot;&gt;
|body = Ұсынушы пікірі: Мақаланы ағылшын уикиінен аударып шықтым, сондай-ақ жаңа мәліметтер мен Қазақстандағы жағдайды қостым. АИВ пен ЖИТСті жеке қарастырмай бір мақалада жазған дұрыс деп шештім, әйтпесе көбі екеуін жеке дерт деп ойлап жатады. Сонымен қатар елімізде АИВ/ЖИТС жайлы ақпараттандыру жеткілікті деңгейде жүргізілмейді, сол себепті тіпті үлкен кісілер де аталған дерт жайлы бейхабар. Ал Уикипедияның басты беті көп қаралатын беттердің бірі (соңғы 20 күнде басты бетті 25 мың адам қараған екен), сондықтан басты бетте тұрса, көбі кіріп, оқып, таныса ма деген үміт бар. Мақала таңдаулы мақала критерийлеріне сай деп санаймын, ақпарат жаңартылып отырады.

|footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]

Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 11:38, 2020 ж. тамыздың 20 (+06)
}}
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Жақсы мақала таңдау ==

[[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер|Жақсы мақала таңдалып жатқанын хабарлаймыз!]]. Ұсынылған 3 үміткер мақаланың біріне өз даусыңызды бере аласыз. 

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


19:16, 2020 ж. тамыздың 29 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Талқылау ==

[[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


17:35, 2020 ж. қазанның 25 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Таңдаулы/Жақсы мақала статусынан айыру жайында ==

[[Уикипедия:Форум/Администраторлар форумы#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


17:39, 2020 ж. қазанның 25 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Түрлендіргіш/Converter ==

{{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түрлендіргіш/Converter}}
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Мақаланы аяқтау ==

Мақаланы бастағаннан кейін санаттарын қойып шығуды ұмытпаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:45, 2020 ж. қарашаның 25 (+06)

Ок [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 09:38, 2021 ж. наурыздың 28 (+06)

== Санат бастау ==

Сіз жаңа санаттарды дұрыс жасап жатқан жоқсыз. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:13, 2021 ж. мамырдың 14 (+06)

:Несі дұрыс емес?  Айтып жіберсеңіз.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 11:15, 2021 ж. мамырдың 15 (+06)
::Санатқа санат қою керек, бірақ сізде мысалы: ''Қазақстан дәрігерлері'' деген санатқа → Елдер бойынша дәрігерлер, Қазақстан ғылымы деген санаттар болу керек (интерукилер де) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:17, 2021 ж. мамырдың 18 (+06)

Мысалы, қастандық теориялары деген санатты не үшін өшірдіңіз. Болашақта жазып жатсам қосамын деп салып қойдым ғой. Мүмкін басқа адамдар да жазады.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 22:07, 2021 ж. мамырдың 18 (+06)
:Санаттарды Нұрлан мырзға қалдыра салыңызшы, ол кісі жақсы жасайды санаттар жағынан) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:59, 2021 ж. мамырдың 21 (+06)

Ол кісінің басқада шаруасы жететін шығар. Одан да менің білгенім, үйренгенім жақсы шығар.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 00:11, 2021 ж. мамырдың 22 (+06)

== Александр Грэм Белл ==

Осы мақаланың өңдеу тарихына кіріп қандай өзгерістер жасағанымды қарасаңыз болады. (бұрыннан келе жатқан қатысушысыз, не санаттар жоқ, туған/өлген жылдарын дұрыс толтырмағансыз да, ударение бізде қойылмайды). Соған назар аударып келесі уақытта осындай қателіктер болмайтын шығар деп үміттенемін --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 17:11, 2021 ж. мамырдың 26 (+06)

:сізді түсінбеймін. Өзіңіз Санат:Шотландия өнертапқыштары деген санатты ашып қоясыз, енді мен соны санат ретінде ашсам жауып тастайсыз? Қандай логикаға сүйенесіз? Болат Ханзада аз болса да сілтеме қойса сіз аласыз да тағы жоққа шығарасыз. Өңдеймін деген адамдардың ықыласын құртасыз ғой сөйтіп. Мен де админ болсам сіз құсап ерігер ме екенмін?  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 10:22, 2021 ж. маусымның 2 (+06)
::Енді санатты дұрыс жасамадыңыз, айтып түсіндірдік. Болмады. Мен түзетіп кетсем, мән бермей қайтадан сол қателіктер басталады. Болат Ханзаданың жасаған нәрсесіне мән берсеңізші: мақалаға тікелей қатысы жоқ, кез-келген сөздерге сілтеме жасап жатыр. Сонда қазуики эксперимент болғаны ғой, тәжірибесіз қатысушыларға. Ол кісіге ескерттім. Иә ерігіп, сіздермен уақытымды құр құртып жүрмін ғой. Әттең кезіндегі жақсы-жақсы админдер мен қатысушылар болса ғой, ненің бұрыс ненің дұрыс екені көрсететін((( --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:23, 2021 ж. маусымның 2 (+06)
:::Шотландия өнертапқыштары деген санатты өзіңіз аштыңыз, енді неғып оны қайтадан өшіріп тастайсыз? Ол санатты мен жасаған жоқпын, өзіңіз жасағансыз! Өзіңіз санат қосасыз, мен ол санатты ашып қоям, аласыз да қайтадан өшіріп тастайсыз?
:::Логика қайда?
:::Жақсы, мен санатты дұрыс жасай алмаймын, түсінбей жатқан болармын, сіздікі қандай логика?
:::Телефоныңызды не әл.желідегі парақшаңызды берсеңіз дұрыс болар еді, жазысып уақыт кетіргенше. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 10:04, 2021 ж. маусымның 3 (+06)
:Сіз әлі түсінбедіңіз, санатты сіз бастадыңыз (дұрыс емес қылып). Мен тек мақалаға қойып шықтым, ''мақалаға санат қою'' мен ''санат бастау'' екі түрлі нәрсе. Мысал ретінде басқа санаттарды ашып көріп, зерттеп қарасаңыз болады. Кезінде менде солай жасап ''үлгілерді'' үйреніп алғанмын. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:04, 2021 ж. маусымның 3 (+06)
*'''Санат:Қастандық теориялары''' өңдеу тарихына кіріп қандай өзгерістер болғанын көріңізші (білмей жатып шу шығармай)  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:14, 2021 ж. маусымның 3 (+06)

== Марафон ==

{{WAM
|header = [[meta:m:Turkic_Marathon_2021|Түркі марафоны 2021]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:Wikimedians of Turkic Languages User Group Logo.svg|150px|link=meta:Түркі тілді Уикимедиа конференциясы]]&lt;/div&gt;
|subheader = Түркі марафоны 2021 — 2021 жылдың 1 - 31 шілде  аралығында өтетін контент дамытуға бағытталған халықаралық жоба.
&lt;div  style=&quot;text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;&quot;&gt;
|body = 
Жоба мақсаты — түркі тілдерінде сөйлейтін елдер және олардың мәдениеті туралы мақалалар жазып, түркі тілдерінде сөйлейтін уикипедияшылар арасындағы ынтымақтастықты нығайту. Әділқазылар алқасының бағалауынан кейін көрсетілген мерзім аралығында ең көп ұпай жинаған қатысушылар марапатталатын болады.

'''Марапаттар'''

* 1 орын: Meloman дүкендер желісінен 75 АҚШ доллары ( ≈ 32 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері.
* 2 орын: Meloman дүкендер желісінен 60 АҚШ доллары ( ≈ 25 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері.
* 3 орын: Meloman дүкендер желісінен 50 АҚШ доллары ( ≈ 21 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері.
* 4 орын: Meloman дүкендер желісінен 40 АҚШ доллары ( ≈ 17 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері.
* 5 орын: Meloman дүкендер желісінен 25 АҚШ доллары ( ≈ 10 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері.

Қазақша Уикипедияға үлес қосқысы келетін кез келген адам жоба бетіне өтіп қатысушылар тізіміне өз атын қосса болады. Іске сәт!
&lt;center&gt;{{Clickable button 2|Жоба:Түркі_марафоны_2021|Жарысқа қатысу|class=mw-ui-progressive}}&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;

|footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]
}}
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2885974 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қазақ мемлекеттігі ==

--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 20:54, 2021 ж. шілденің 29 (+06)Рахмет көмектескеніңізге, тек дереккөздерді қосып кетсеңіз жақсы болар еді.

:Сәлеметсіз бе. Сол қосылған мақалалардан алдым, яғни Уикипедияның өзіндегі мақалалардан [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 06:33, 2021 ж. шілденің 30 (+06)

== [[Арон Атабек]] ==

Саламатсыз, Арон Атабек мақаласын сәлде болсың ретке келтіру керек болып тұр --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:22, 2021 ж. тамыздың 23 (+06)

:мәліметтер қостым, қарап көріңіз.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 12:39, 2021 ж. тамыздың 27 (+06)
:сәл де болсыН деп жазылады. Өзіңіз және жылайсыз қазақтар осындай деп. Қазақтар, әсіресе админдер қатесіз жазу керек. Оның үстіне, арамыздағы белсенді админ екенсіз. СимБолдары деген секілді қате жіберіпсіз ғой сол секілді. Сіз де сол қателеріңізді түземей игнор жасағанға ұқсайсыз.)))  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:48, 2021 ж. қазанның 8 (+06)

== [[Әкесінің қыздары]] ==

Атлаған мақала тікелей орысшадан қазақшаға аудару функциясымен жаслағанға ұқсайды: үлгідегі кісі есімдері қазуикиге сәйкес келмейді, тыныс белгілері арасында интервал тұр (түзеттім). --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 12:29, 2021 ж. тамыздың 26 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2885974 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Талқылау беті ==

Менің талқылау бетіме бірнәрсе жазып, алып тастапсыз. Не жазғанын көрмей қалады деп ойлайсыз ғой деймін (егер білсеңіз тарихы бар, көріп, тіпті қайтарса болады). ''Санат:2021 жылғы оқиғалар'', ''Кальмар ойыны'' санатты кім қойды екен? Біріншісінде мүлдем дұрыс емес санат (санатқа сол санатты қойғаңыз не сасқаңыз?), екіншісі мүлдем санатсыз болды (''Алфавит бойынша телесериалдар'' санаты автоматты түрде қойылады). Мені аңдып, болмашы нәрсеге санасып, уақытты құртып, сөзді шығындағанша соларды өзіңіз түзетсеңіз дұрыс болар еді. Мен сіздерге қателектерді айтып мен кеңес беріп жүрсем, өзінен-өзі келіп қудыңыздар ғой (дөрекі айтылса да), тақырыптан тақырыпқа ауысып, шайып кеттіңіздер. Қазақ сондай ғой бір-біріңді жегенннен басқа не біледі өзі --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:14, 2021 ж. қазанның 6 (+06)

:Санаттарды  Нұрлан қолданушымен өзіміз қоямыз дедіңіздер ғой, қойыңыздар енді. Ешқандай санат қоймаймын жаңа мақалаларға. Мен сізді аңдып жүргенім жоқ, өзіңіз мақалаларды қате нұсқасына қайтарып алып, қате санаттар қойғаныңызды мойындамайсыз және дұрыс нұсқасына келтіріп жасамайсыз. Сіздікі дұрыс. Уикипедия оп-оңай сайт қой тез үйреніп алатын.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 10:33, 2021 ж. қазанның 8 (+06)
:Аха, жаныңыз жараланып қалды ма енді соны оқып. Өзіңіз де қазаққа жабуға ұмтылып отырсыз шайып)))). [[Жаңаөзен оқиғасы (2011 жыл)|Жаңаөзен оқиғасы]] деген мақаладағы қате түзетілген жоқ. Елдің санаттарын ары мыжғылап, бері мыжғылап жүрсіз. Санат қоссақ, ойбай санатты қате қостың дедіңіз. Жарайды, енді интернетте түсінісу қиын, тым болмағанда ватсаптан да оңай телеграм топқа кіріп бірден түсінісіп жаза салшы дегенде де ой кіре алмаймын. уақыт жоқ деп тағы майыстыңыз. Телеграмға тіркелу ары кетсе 1 минут.  Сізді ақыры &quot;жеп жатырмыз&quot; екен ғой, рас қой осының бәрі. Сосын, телесериалдар емес, телехикаялар деген нұсқа қазақы интернетте танымал бола бастады. Телеграм топта сауалнамада Уикипедияшылар '''''телехикая''''' деген нұсқаға дауыс берді. Неге солай жазбасқа Қазақстан телехикаялары деп? 
:Мен санаттауды дұрыс түсінбей жатырмын, неге соны адам құсап түсіндірмеске. Былай жазып отырғаннан гөрі телеграм топта жылдам бейнеқоңырау, аудиомен түсініскен тезірек қой. Тек Уикиде Альфи екеуіңіз құсап ұрысып отқанша неге тіке сөйлесе салмасқа. Интернетпен пернетақтамен пытырлатып жазғаннан адам ұға қоймайды. Адам эмоция, сезім иесі ғой, ұғады ғой дұрыстап адами тілмен жазысса. сөйлессе. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:00, 2021 ж. қазанның 8 (+06)
::Сіз тағы да түсінбедіңіз, сізге санат бастаңыз деп айтқан жоқпын тек мақалаға қойып кетіңіз (қызыл болса да). Жоғарыда айтылған екі қатенің біреуі дұрыс санат бастамадыңыз дедім. Сізге қалай жасалғанын өңдеу тарихына кіріп көріңіз деп қанша рет айттым. ''Елдің санаттарын ары мыжғылап, бері мыжғылап жүрсіз.'' Оны Ерден мырза бастады жоқ жерден, мұндай санат табиғатта жоқ деп миды жеді. Сіз де жағаласып екі жақтан келіп мыжғыладыңыздар. Жоқ жерден проблема туындап, жай нәрсені күрделендіріп жібердіңіздер (бірақ нәтижесі сол қалпы). Айтқанымдай, аңдып отырып ''Симбол'' дегенге бұрыс сілтей салыпсыз, мәселе ол жерде '''б→в''' әрпі емес екен, мәселе ондай санат ''табиғатта жоқ'' екен, содан болмашы проблема туындады Ерден мырзада.
:::Біріншіден, сізде жейтіндей бірдеме бар ма өзі? Екіншіден, санаттар туралы талқыны сіз менің бетімде бастадыңыз, ал өзінің қателерін айтқанда, бұл болмашы проблема болып шықты екен. Сіз екіжүзді адам екенсіз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 12:17, 2021 ж. қазанның 11 (+06)
* Жарайды деп екеуіңіздің айтқан нәрселерге құлақ асып, тынышталсам: сіз келіп талқылау бетіме жазып өшіріп жүрсіз. Жоғарыда айтылған екі нәрсені үндемей-ақ түзетіп кеттім. Талқылау бетін оқығаннан кейін, тағы да қайталанған қателікті көрсетіп кетейін дедім. Сізден өтінетінім санат бастағанда, басқа санаттарға немесе басқа тілдегі санатқа қарап жасауыңызды өтінемін --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:10, 2021 ж. қазанның 10 (+06)

== Жақсы мақалаға дауыс беру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 09:37, 2021 ж. қазанның 27 (+06)

== Таңдаулы мақалаға үміткер ==

{{WAM
|header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]&lt;/div&gt;
|subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі.
&lt;div  style=&quot;text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;&quot;&gt;
|body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. 

&lt;center&gt;{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;

|footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]
}}
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]--[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:01, 2022 ж. ақпанның 18 (+06)

== Үлгілерді алмастыру ==

''Infobox Settlement'' ескі, қате, аударылмаған үлгі бар. Соған сілтенген беттерді қазақша жасалған үлгілермен алмастыруды өтінемін (бірге). Елді-мекен, әкімшілік бірлік т.с.с үлгілер болуы мүмкін. Түсінбесеңіз сұраңыз, үлгілермен жасауды үйретші деп жүр едіңіз) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:30, 2022 ж. ақпанның 20 (+06)

:Ок уақыт болғанда)) [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 07:01, 2022 ж. ақпанның 21 (+06)
:Ағылшынша үлгісін таппадым ғой. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:44, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
:өзің жазып аласың , енді көрсетсеші , адам құсап түсіндіріп жазып. Бұның қандай маңызы бар аударудың?? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:19, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
:&lt;s&gt;Infobox Settlement|name=Madi|official_name=MadiBek&lt;/s&gt; Осы үлгі ме? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:46, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
::Дәл солай) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 17:51, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
:::Қолданылған мысалдары бар ма? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:53, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
::::Менің соңғы үлесімде: елді-мекендер мақаласында өңделу тарихына кіріп көрсеңіз болады. Ал аталған үлгіге өтіп, сол жақта ''Мұнда сілтейтін беттер'' деген жерге өтсеңіз, көре аласыз. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:01, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
:::::нақты сілтемесін бір-ақ жіберші. ары бері сандалтпай. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:06, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
::::: таппадым ғой ол үлгінің беті де жоқ. Әдетте Үлгі:Елдімекен деген сияқты тұрушы еді, іздеу ден іздесем шығушы еді, мынау  да жоқ?? Не үлгі бұл??? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
:::::Былай деп тұр ғой??
:::::'''''Бұл үлгі ескірген және жедел жоюға ұсынылған. Сондықтан мына үлгіні қолдануыңызды өтінемін:'''''
::::: '''''Үлгі:Елді мекен''''' [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:17, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)
:Ешкім ары-бері сандалтып жүрген жоқ. Дұрыс қой ол үлгі ескірген, сол үлгіге өтсеңіз, сол жағында әртүрлі сілтемелер тұр. Сол тізімнің ішінен '''Мұнда сілтейтін беттер''' дегенге өтесің. Ескі үлгіні пайдаланылған мақалалар тізімі шығады. Сол мақаларды қолданылған қате үлгіні ''елді мекен, әкімшілік бірлік'' тағы сол сияқты үлгілермен алмастыру керек. Сізге ''Infobox Settlement'' деген үлгіні аудар деген жоқпын, сол үлгіні пайдаланған мақалаларда, дұрыс кезінде өзіміз жасаған ''үлгілермен алмастыруды'' ұсындым. Түсінді деп ойлаймын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:24, 2022 ж. наурыздың 13 (+06)
*???? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 11:48, 2022 ж. наурыздың 15 (+06)
*:Мыналардың барлығында ауыстыру керек пе? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 15:05, 2022 ж. наурыздың 15 (+06)
*:[[Арнайы:Мында сілтегендер/Үлгі:Infobox Settlement]] [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 15:06, 2022 ж. наурыздың 15 (+06)
:Иә, күніне 3-5 ауыстырып тұрсаңыз жеткілікті (мен сияқты). Сосын жаңалықтар мен білгенге маржан бөлімінде ескілерін жоймай, мұрағатқа жіберуге тырысыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:22, 2022 ж. наурыздың 15 (+06)
::Мысалы мына мақаладағы үлгінің [[Балыкесір (ил)]] қате шығып тұр. 
::[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:28, 2022 ж. наурыздың 15 (+06)
:::Мұнда емес мақаланың өзіне жасаңызшы, әрине қате болады: параметрлерді толық көшіріп, дұрыстап толтыру керек. [[Амася (ил)]] жасағанмын, асықпай, дұрыстап, алдын-ала шу шығармай қарап, жаңағы айтылған мақаланы түзетіп көріңіз. Сосын артынан тексеріп өтемін. Сөйтіп-сөйтіп үйреніп кетесіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2022 ж. наурыздың 15 (+06)

== Александр Грэхэм Белл мақаласын аяқтаңыз ==

[[Александр Грэхэм Белл]] мақаласын аударып бастапсыз, бірақ аяқтамапсыз. Осындай секілді басқа да мақалаларыңыз болса аяқтауыңызды сұраймын. Бастаған соң аяқтау керек қой! Жартылай, шала жансар мақалалармен қазақ Уикипедиясына ешкім кірмей қашып кетер. Одан да аз да болса, мақалаңызды мән-мағыналы қылып ретке келтіріп қойсаңыз сол дұрыс болады. Рахмет.  [[Қатысушы:Nurkhan|Nurkhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 09:11, 2022 ж. наурыздың 31 (+06)

:Күшті троллить етіпсіз , рахмет)))) .
:Ойын ойынымен, рахмет әрине, сыныңызға, бірақ [[Ричард Брэнсон]]   мақалаңызда келіспейтін аудармалар бар, тіпті мен ғана емес, @Kasymov мырза жоюға ұсыныпты бетті, өзіңіз айтпақшы, саннан сапаға өту үшін осындай сападан бастаған жөн емес пе? Александр Грэхэм Белл мақаланы оқысаңыз түсінікті, [[Ричард Брэнсон]] ше? Бұл қыңырланып, қырсықтанып жауап қайтару емес, илегеніміз Уикипедия деген ортақ энциклопедияға сапа болсын деген жай ғана әріптестік түзету.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 16:59, 2022 ж. сәуірдің 1 (+06)

== Санат бастау ==

Саламатсыз, санатты қайтадан дұрыс жасамадыңыз. Қайта-қайта қателіктерін айта бергім келмейді, жай ғана [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80&amp;diff=2994257&amp;oldid=2994239|осы сілтемеге] өтіп көрсеңіз болады. Интеруики міндетті түрде ұмытпау керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:32, 2022 ж. наурыздың 11 (+06)

== Үлгілерді алмастыру ==

Қалайсыз, Мади мырза! Жоғарыда елді мекен үлгісімен алмастыру жұмысын өзім аяқтап тастадым)) ''(ағылшын қате үлгісін жойдым)''. Енді: {{tl|Шайқас}}, {{tl|Infobox military conflict}} үлгісін пайдаланған мақалаларда {{tl|Қарулы қақтығыс}} үлгісімен алмастырып шықсаңыз. Аса көп емес, әдеттегінше менде жасаймын. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:45, 2022 ж. мамырдың 21 (+06)

== !!! ==

[[https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80&amp;diff=3036588&amp;oldid=3036209|***]] --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:16, 2022 ж. мамырдың 28 (+06)

== Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 ==

{{WAM
|header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]&lt;/div&gt;
|subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді.
&lt;div  style=&quot;text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;&quot;&gt;
|body = Құрметті достар,

Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады.

Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды.

* Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX
* Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv

Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз.

Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|&lt;span style=&quot;color:#ff0500&quot;&gt;'''''Mehman'''''&lt;/span&gt;]] [[User Talk:Mehman97|&lt;span style=&quot;color:#0500ff&quot;&gt;'''''97'''''&lt;/span&gt;]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06)


|footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]
}}
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Айдын Касымов мақалаларды жойып жүр ==

Осы аталған қатысушы [[А.Байтұрсынов жазуы және емле ережелерінің тарихы]] деген мақаланы жойды, [[Қайта жаңғырту]] деген мақаланы жоюға ниеттенді, Брэнсон және Непомнящий туралы мақалаларды жедел жоюға ұсынды. Олай істеме десе, құлақ аспайды. Бұл нағыз вандал ғой. Оған не істеуге болады екен? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 12:03, 2022 ж. маусымның 14 (+06)

== Аудару ==

Саламатсыз, аударғанда сөздер арасындағы интервалды ұстасаңыз. Тыныс белгілері біресе бірігіп немесе алшақ болып тұр.  [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:42, 2022 ж. тамыздың 27 (+06)

== Таңдаулы мақалаға дауыс беру ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:48, 2022 ж. қазанның 10 (+06)

== Бағдарлама карточкасы ==

{{tl|Бағдарлама карточкасы}} үлгісі бар еді ғой, ескісін жоюға ұсындым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:34, 2022 ж. қазанның 6 (+06)

== Келінжан ==

Кеш жарық. Келінжан мақаласына уикилендіру үлгісін қойған себебім: мақала мазмұны жарнама, афиша сияқты жазылған. Санаттар аз, сәл дамытуды қажет еткенннен қойдым. Оны алып тастапсыз, алып тастағаннан мақала ғажайып түрде жақсара қоймады. Сосын дереккөздер үлгісін дұрыс қойып жүрген жоқсыз. Бастап жүрген жаңа мақалаларыңызда байқадым (түзетіп қойдым). &lt;pre&gt;== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}&lt;/pre&gt; осылай қою керек  [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2022 ж. қазанның 14 (+06)
* Санаттарды жойдым, сіз бастаған (дұрыс емес әрине, шаршап кеттім түсіндіріп). Шыныменде қазуики әлсіз, тіпті өзбек уикиін мықтырақ(((((( --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:20, 2022 ж. қазанның 15 (+06)

:Мақала мазмұны жарнама, афиша секілді болып кетпес үшін не қосу керек сіздің ойыңызша? Қандай мәтіні афиша секілді жазылған? Нақтылап жазбайсыз ба?  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:01, 2022 ж. қазанның 17 (+06)
:Сосын, афишаның анықтамасы орысша '''Афиша''' — объявление о спектакле, концерте, лекции, фильме и т. п., вывешиваемое на видном месте. 
:Қандай жарнама, афиша көріп отырғаныңызды ұқпадым. Егер шаршасаңыз, демалыңыз, мен сізді Уикиде ұстап отырған адам құсап шаршамаңыз)))) [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:04, 2022 ж. қазанның 17 (+06)
::Сізге бәрін шайнап, тек жұтқызу ғана қалды. Ерден мырза сияқты сізде орыс уикипедиядан келген сияқтысыз. Егер иә болса, басқа тілден кино, телесериалдар қалай жазылғанын қарап, мысал ретінде көруге болады ғой. 

''танымал'' деген әсірелету сөзі, қызықты деректер бөлімі копи паст жасалған дүниеге ұқсайды. Сонымен қатар сілтемелер дұрыс емес: '''Аққайнар''' бұрыс сілтенген, тағы ''Жамбыл облысы'' деп жазылыпты, түзеттім. Сол үшін бұл мақаланы уикилендіруді қажет етеді деп белгі тастап кеткен едім. 

Сосын мен уикиден шаршадым деп жазбадым, сізге санат бастау жайлы түсіндіруден шаршадым деп көрсеттім. Бірақ оны әлі түсінбедіңіз, сәлде болсын ізденіп, талпыну керек қой. Мен сізді қинап уикиге алып келмедім, әркім өз еркімен. Бірақ та сапалы, таза үлес болғанын қалаймын (басқа тілдегі уикипедия ұқсап). Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:12, 2022 ж. қазанның 17 (+06)

:Неге сол сериалдың талқылау бетіне жазып кетпейсіз менің жеке бетіме жазбай? Танымал деген әсірелету сөзі емес, ол шынымен де Ютубта ,сол арнада рейтингі жоғары болғаннан кейін солай жазылған. Және сол мақаланың статистикасына кіріп қараңыз, адамдардың қызығушылығы қандай екеніне көз жеткізіп. Жаза алмасам, керекті сөздерді қоса алмасам, үлгі ретінде өзіңіз өңдеп жіберіңіз шағын өңдеу жасап. Егер шын жаныңыз ашыса. Аққайнарды мен түзетпекші болғам, тарихында да тұр, бірақ ары қарай өңдей алмағаннан кейін солай қалдырдым.
:Қызықты деректерді мен сайттарға шыққан мақала, видео, сұхбаттар тыңдап отырып қызықты -ау деген жерлерін жазып қойдым,дереккөздері де көрсетіліп тұр құрғақ сөзбен жазылмай.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 21:46, 2022 ж. қазанның 17 (+06)
::Сіз соны талқылау бетіне шағымыңызды мені атап жазып кетуіңіз керек еді. Өзіңіз топқа жаза салыпсыз, соның жауабын осында жаза кеттім. Мақалаңыз жақсы дамуына үміттімін. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2022 ж. қазанның 17 (+06)

== Рабиндранат Тагор ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:33, 2022 ж. қарашаның 21 (+06)
: Қосылған ақпарат жеткілікті деп санайсыз ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:25, 2022 ж. қарашаның 28 (+06)

== Тұлға жайындағы мақала атауы ==

[https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бауыржан Момышұлы ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:18, 2022 ж. желтоқсанның 3 (+06)

== Жақсы мақалаға дауыс беру ==

Құрметті Madi Dos, [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] деген бетте өз дауысыңызды әлде ойынызды қалдырынзшы --[[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]]([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылауы]]) 15:23, 2022 ж. қарашаның 4 (+06)

:ойыҢызды, қалдырыҢЫзшы [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 00:01, 2022 ж. желтоқсанның 11 (+06)

== 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы ==

{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]&lt;/div&gt;
|subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.&lt;div  style=&quot;text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;&quot;&gt;

|body = Құрметті достар,

Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз.

Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия.

* Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]]
* Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме]
&lt;/div&gt;
|footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]])
}}
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Конференцияға қатысу мүмкіндігі ==

[[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] конференцияға қатысуға ниет білдіріпсіз. Қыркүйектің 2-3 күні қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап беруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:17, 2023 ж. тамыздың 22 (+06)

:жоқ, қатыса алмаймын, онлайн болса мүмкін. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:10, 2023 ж. тамыздың 25 (+06)

== Жаңа таңдаулы мақала ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:18, 2023 ж. тамыздың 30 (+06)

== Цензура Nurtenge ==
Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись:

Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:31, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06)

== Конвертерді жою ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Сурет ==

Суреттің авторын, қайнарын көрсетіңіз. Немесе жойылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:29, 2023 ж. қарашаның 24 (+06)

:Сол сурет салатын жерден маған суретке қатысты деректер толтыратын орынды тауып беріңіз әуелі. Қазір ондай деректер кестесі жоқ жазатын.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 13:20, 2023 ж. қарашаның 25 (+06)
:Бұрын болған!  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 13:20, 2023 ж. қарашаның 25 (+06)
::Мен уикидің авторымын ба? Батырбек немесе Қайыр мырзадан осы мәселені айтып көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2023 ж. қарашаның 26 (+06)

== WorldSkills ==

Кеш жарық, мен қазуикидегі шала жасалған, ағылшын тілінде қалып қойған үлгілерді қазақша дұрыс жасалған үлгілермен толықтырып, оларды алмастыру жұмыстарымен жүрсем, сіз оған өте жақсы үлес қостыңыз ғой(( Байрақ немес ту үлгісі баяғыдан бар, соны алмастырып шығыңыз. Өз жасаған мақалаңыз ұсқынсыз ''(ту үлгілері)'' көрінгені өзіңізге де жаман көрінер. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:31, 2023 ж. желтоқсанның 7 (+06)

:Бопты, жасаймын. Сосын, WorldSkills#Жарыстар өткізілетін мамандықтарды неге түзедіңіз, мен әдейі жинақы тұрсын деп бір қатарға жазып қойдым ғой, қандай логикаға сүйендіңіз? ОЛ жерде мамандықтар тізімі ұзақ болады, сондықтан жинақылап қойғам, ары қарай жазғанда созылып кетеді деп. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 02:41, 2023 ж. желтоқсанның 8 (+06)
:Білмеген нәрсеге басыңызды сұқпаңыз. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 02:42, 2023 ж. желтоқсанның 8 (+06)
:Оны түгел алмастырып шығу үшін қайтадан ана мемлекеттерді біртіндеп  ауыстырып шығуым керек пе сонда? Олай болатын болса , мүше мемлекеттер тізімін алып тастаймын. Мен олардың байрақ үлгілерін жасамаймын. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 02:53, 2023 ж. желтоқсанның 8 (+06)
:'''•''' осындай болып тұрғаны несі әдемі?? ''мен әдейі жинақы тұрсын деп бір қатарға жазып қойдым ғой'' сонда сөздер арасында '''•''' осы тұру керек па? 
::''Білмеген нәрсеге басыңызды сұқпаңыз'' дұрыс айтасыз, білмейтін үлгілерді, бастай алмайтын санаттарды жасамаңызшы, өтініш (сіз жасаған санаттардың бәрін жойып немесе қайта түзетіп шығып жатырмын).
:::Кім сізге үлгі жасап бер деп жатыр? Менің жазғанымды толық оқымай, түсінбей, баяғы сол шулап жатырсыз. {{tl|Байрақ}}, {{tl|Ту}} міне кезінде жасалған үлгілер, сәл болсын ізденіп, мақаланы көркем қылып көрсетуге тырысу керек қой. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:05, 2023 ж. желтоқсанның 8 (+06)

== Бітікші сайлау ==

Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз.
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 ==

Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Администраторды сайлау‎ ==
Қайырлы кеш! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:30, 2024 ж. ақпанның 2 (+06)

== Қай үлгі дұрыс? ==

Сәлеметсізбе! Сізді [[Topic:Y1torvmkb6khrsos]] деген бетте пікіріңізді қорықпай білдіруіңізді сұраймын... [[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 16:07, 2024 ж. сәуірдің 8 (+06)

== Батыршылдық ==

Қайырлы күн, Мәди мырза! Негізі мен «Батыршылдық» пен «Батылдық» деген екі мақаланы «Ерлік» дегенге қосуды ұсынғанмын. Тіпті үш сөз үш түрлі мағына берсе де бөлек тұратын мақала деп ойламаймын (не дегенмен синоним сөздер ғой), максимум «Ерлік» деген мақаланың ішіндегі бөлім деп тұрса дұрыс болар? Не дегенмен бұл мақалаларды біріктіру туралы талқылау да, қорытындысы да болмаған соң сіздің өңдемеңізді уақытша артқа қайтара тұрдым -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 15:20, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)
: Бұл синонимдер емес!!! Батылдықтың синонимі батырлық, ал батыршылдық ол мүлдем басқа сөз, ол тарих ғылымына қатысты. Қалай ұқпайсыз, неге сіздің сауатсыздығыңызды бүкіл уикипедия талқылауы керек?! --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)
::Мені “сауатсыз” деп жекеме өтетіндей кім болдыңыз? Егер мақаларды біріктіруге ұсынсам, онда оған себеп болғаны, өзіңізге ұнамайтын бір нәрсе бола қалса болды адамның бетіне шапшымай, байыппен оның бұрыстығын дәлелдеңіз. Жалпы бұл хат мүлдем сізге арналмаған болатын, түсінбеушілік пен өңдеме соғысы туындамауы үшін Madi Dos-қа не үшін оның өңдемесін қайтарғанымды түсіндіргенмін. Сондықтан, өз жөніңізбен жүріңіз — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:33, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)
::: Енді қазақ тілін жетік меңгеріп алмай, мақалаларды өңдей бастау да дұрыс іс емес қой! --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 16:40, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:53, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:30, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05)

== Бітікші сайлауы ==

Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:36, 2025 ж. ақпанның 19 (+05)

== Деректерді беру хаттамасы ==

Кеш жарық! Деректерді беру хаттамасы мақаласына интеруикиді қойып жіберсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2025 ж. ақпанның 24 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== nowiki ==

Өзге мақалаларға бағыттайтын сілтеме жасағанда соңына &lt;nowiki&gt; дегенді қосу керек емес. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 01:37, 2025 ж. тамыздың 28 (+05)

:қай жерде мысалы,түсінбедім. Сосын неге Сәлем ентертэйнмент мақаласына өзгерту енгізілген, компания атауы ә әрпімен жазылған! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 11:11, 2025 ж. тамыздың 29 (+05)

== Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:41, 2025 ж. қарашаның 14 (+05)

== Орта кәсіптік оқу орыны ==

Кеш жарық! Аталған үлгіні орыс уикиден қарап тағы толықтыру керек сияқты, сосын ішіндегі үлгісі ескі. Жоюға ұсындым, инфобокс деген ҚАЗАҚША дұрыс жасалған үлгі бар (2011 жылдан бері) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:15, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)

== Тексерілді ==

Неге шала жасалған дүниені тексерілді деп қайта-қайта қойып жатырсыз. ''Так сойдет!'' деген принцип па? Үлгі толық толырмаған, тіпті туған мен өліп қалған параметрін дұрыс толтырмаған да. Не санат жоқ, енді келіп ренжисіз, не түсінбейсіз. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:29, 2026 ж. маусымның 7 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] соны жазғанға да рақмет айту керек,онда  осындай принциппен сондай қалған мақалаларды да жойып тастауға болады, бұл мақалада ең болмаса мақаланың өзі бар, тым қатты принциппен сөйтіп жаңадан бастаған қолданушыларды қашырасыз, әсіресе сіз! ең бастысы мақала маңыздылығы бар, тектоникаға қатысты,үлгі,санат қоя салыңыз жоқ боп жатса,жоюды бәрі жасай алады! Мен мақаланы оқып шықтым , аударылған маңызы бар мақала ,санат,үлгі деген кейін де жасала береді! тексерілмеген мақалалар деген бұдан да басқа мақалалар  толып тұр, соны біреу тексеріп жатқанын көрмедім. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:42, 2026 ж. маусымның 7 (+05)
::Кім жоюға ұсынып отыр? Тексерілмеді деген сөз орыстардағы автопатруль деген сияқты. Сонда оқырман шала мақаланы оқып, одан әрі қазуикиден қашатын болады! Соны қалай түсінбейсіз? Көшеге асфальт немесе брусчатка төсеп берудің орнына, шағал таспен жүре беріңіздер деген нұсқа ұсынып тұрсыз ғой. Әрине тексермейді, себебі біреудің мақаласын кім көздің майын ағызып отырады. Кезінде мен де тексерістен өткізгенмін, қазір жоқ. Талай белсенді қатысушылар тексерістен шаршап, кетіп қалған. Біреудің сын көтермейтін шала дүниесін қашанға дейін түзетіп отырады. Енді басқа тұлғалар жайлы мақаланы Сіз тексерістен өткізген мақаламен салыстырып көріңіз, одан да жасамаған артық еді. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:46, 2026 ж. маусымның 10 (+05)
:::ол да дұрыс шығар, бірақ тым перфекционист болу да дұрыс емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 11:18, 2026 ж. маусымның 10 (+05)
::::оның дәлелі тексерілмеген мақалалардың көптігі [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. маусымның 10 (+05)
:::[[Уикипедия:Жиі_кездесетін_қателер#Істегеннен_көрі_сынау]] Уикипедияда мақаланың жалғыз авторы болмайды. Себебі әртүрлі уақыт аралығында мақаланы дамытуға бірнеше қатысушылар (олар он шақты немесе жүз шақты) болуы мүмкін. Мақаланың «авторын» сынағанша, беттің «Талқылау» бөлімінде сын ескертпелеріңізді қалдыруға болады. '''Дегенмен, көзіңіз шалған қателікті өзіңіз кіріп түзей салсаңыз әлдеқайда тез әрі жеңіл болады.''' [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. маусымның 10 (+05)
:::Сіз қойып жүрген үлгінің ережесі [[Уикипедия:Тексерілмелдігі]] осында жазылған, [[Уикипедия:Тексерілмелдігі#Абсурдқа_дейін_жеткізбеңіздер]]  осы бөліміне назар аударыңыз, Дереккөзі көрсетілмеген ақпаратты көрсету Уикипедияның сапасын көтеруге бағытталған қадам екендігі белгілі, бірақ та дереккөздері берілмеген мақалаларға дереккөздері жоқтығын білдіретін үлгілерді көп мөлшерде орнату, жаңадан тіркелген қатысушылардың үлесіне қатысты дөрекі қарым-қатынас, дереккөзі көрсетілмеген мақалаларды шамадан тыс жою, &lt;u&gt;'''[[Уикипедия:Бастама|бастама]] мақалаларына қатаң қарау'''&lt;/u&gt;, бір ғана автордың мақалаларына үлкен ықылас бөлу, күмән тудырмайтын мәліметке байланысты дереккөз көрсетуді талап ету сияқты жағдайлар Уикипедияның нұсқауларын бұзу ретінде қабылданады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. маусымның 10 (+05)
:[[Уикипедия:Мақалаға қойылатын минималды талаптар]]&lt;nowiki/&gt;ға сай келіп тұр! [[Уикипедия:Мақалаға_қойылатын_минималды_талаптар#Ғалымдар]]Алдымен Уикидегі  нақты жазылған ережелерге сүйеніп әрекет жасаңыздар. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 15:44, 2026 ж. маусымның 12 (+05)
::Иә, ''тым перфекционист'' кесірі сол. Қазуикиге жаным ашығандықтан жүрмін. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:26, 2026 ж. маусымның 14 (+05)
:::''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі'' талқыға салып жылжыту керек! Кері қайтарамын, себебі қалғанжары солай аталып отыр. Ондай нәрселерді айтып келемін, айтамын да талқыға салып жасау керек [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:02, 2026 ж. маусымның 14 (+05)
::::талқыға 2 адам жаздық, енді тағы қанша адам жазу керек екен соны өзгерту үшін сіздің ойыңызша?  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:33, 2026 ж. маусымның 14 (+05)</text>
      <sha1>tkupnehhmmwduczsn8s1p8tsql5ys2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Madi Dos</title>
    <ns>2</ns>
    <id>326019</id>
    <revision>
      <id>3617721</id>
      <parentid>3616331</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3617721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4834" sha1="23wvv9xd3sw3l5pc1jvuhj9yc7t0r3d" xml:space="preserve">{{Уикидеңгей|}}

'''Уикипедия мықты дамыса  Қазақстанның ғылыми сауаты да жақсы дамиды деген ойдамын. Сол себепті Қазақ уикипедиясы жүйеленген,  толыққанды, сенімді ақпарат көзі болуы тиіс.Ол әрбір '''
'''қазақ тілді, сауатты қолданушының міндеті деп санаймын))''' '''  Уикипедияға үлесіңізді қосыңыз! Уикипедия - ешқандай админнің жеке меншігі емес, ортақ дүние!'''

&lt;span style=&quot;position:absolute;top:-50px;left:-200px;z-index:-1&quot;&gt;[[Image:Eagle and sun from the Kazakh flag.svg|225px]]&lt;/span&gt;[[Портал:Жасанды интеллект/Мен қалай көмек көрсете аламын|Портал:Жасанды интеллект]] • [[Портал:Автомобиль]] 
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[File:Animated-Flag-Kazakhstan.gif|160px]]&lt;/div&gt;[[Уикипедия:Жиі кездесетін қателер]]{{User:Box/Уикипедияшы|ту=бар|Қатысушы есімі=Madi Dos|Дәрежесі=Қолданушы|Туылған кездегі есімі=|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Уики-есім=Madi Dos|Тіркелу-жыл=2012|Тіркелу-күн=21|Тіркелу-ай=09|Марапаттама=|Мақала саны=|Мақала саны-дата=|Статистика стилі=|Facebook=|Вконтакте=|юзербокс-тақырып=|юзербокстар=...|юзербокс-тақырып6=|юзербокстар6=}}[[Уикипедия:Тексерілмелдігі]]
[[Уикипедия:Өзіндік зерттеулерге жол бермеу]] (қазақша ережесі жазылмаған!)   

([[Қатысушы:Madi Dos/зертхана4]])

[[Уикипедия:Мақалаға қойылатын минималды талаптар]]

[[Уикипедия:Мәлiметтiң өзектiлiгi]] (қазақша аударылмаған!)

{{User:Box/Статистика:Өңдеме саны|3500}}
[[en:User:Madi_Dos]]
{{User:Box/Парашютпен секіру}}


== Қатысушы туралы ==

=== Мен бастаған жаңа мақалалар ===
https://xtools.wmcloud.org/pages/kk.wikipedia.org/Madi%20Dos

== Үлгілер ==

* [[Үлгі:Алаң]]
* [[Үлгі:Орта кәсіптік оқу орыны]]

== Порталдар ==

# [[Портал:Автомобиль]]
# [[Портал:Білім беру]]

== Мен болған мемлекеттер/аймақтар: ==
{{flagicon|KAZ}}[[Қазақстан]]:

* [[Шығыс Қазақстан облысы]]
* [[Семей]]
* [[Алматы]]
* [[Алматы облысы]]
* [[Тараз]]
* [[Шымкент]]
* [[Ақтау]]
* [[Астана]]
{{Flagicon|TUR}} [[Түркия]]:

* [[Ыстанбұл|Ыстанбул]]
* [[Кемер (қала)|Кемер]]

== Қазақша жасалуы тиісті үлгілер ==
Қазақша жасалмаған үлгілер тізімі осында салынып отырады. Админдердің құлағына &quot;алтын сырға&quot;! Дегенмен, өзім де жасағым келеді.
* [[:ru:Шаблон:Rq|Үлгі:Rq]]  
* [[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Аудару]]
* [[:ru:Шаблон:Аффилированные_источники|Үлгі:Үшінші тарап]] 
*[[:ru:Шаблон:Недостаточно_критики|Үлгі:Сыни көзқарастың аздығы]] 
*[[:ru:Шаблон:Неавторитетные_источники|Үлгі:Сенімсіз дереккөздері]] 
*[[:ru:Шаблон:ВыводДанных|Үлгі:Деректерді шығару]]
*[[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Басқа тілде аудармасы бар]]
*[[:ru:Шаблон:Конструкция_автомобиля|Шаблон:Конструкция автомобиля]]

== Уикиде мен жасағым келетін нәрселер / жасалғандар ==

* Әртүрлі үлгілерді жасап үйренгім келеді
* Уикидегі бағалау өлшемшарттарын толықтырдым. Оларды нақтылап , жаңадан қосылып жатқан мақалаларды соған сай іріктеу керек секілді.
* [[Портал:Жасанды интеллект/Мен қалай көмек көрсете аламын|Портал:Жасанды интеллект]], [[Портал:Автомобиль]] жасалды

[[ru:Участник:Madi Dos]]</text>
      <sha1>23wvv9xd3sw3l5pc1jvuhj9yc7t0r3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617722</id>
      <parentid>3617721</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3617722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4875" sha1="htl3hnt4cotnk3i8al9yju3j6989spu" xml:space="preserve">{{Уикидеңгей|}}

'''Уикипедия мықты дамыса  Қазақстанның ғылыми сауаты да жақсы дамиды деген ойдамын. Сол себепті Қазақ уикипедиясы жүйеленген,  толыққанды, сенімді ақпарат көзі болуы тиіс.Ол әрбір '''
'''қазақ тілді, сауатты қолданушының міндеті деп санаймын))''' '''  Уикипедияға үлесіңізді қосыңыз! Уикипедия - ешқандай админнің жеке меншігі емес, ортақ дүние!'''

&lt;span style=&quot;position:absolute;top:-50px;left:-200px;z-index:-1&quot;&gt;[[Image:Eagle and sun from the Kazakh flag.svg|225px]]&lt;/span&gt;[[Портал:Жасанды интеллект/Мен қалай көмек көрсете аламын|Портал:Жасанды интеллект]] • [[Портал:Автомобиль]] 
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[File:Animated-Flag-Kazakhstan.gif|160px]]&lt;/div&gt;[[Уикипедия:Жиі кездесетін қателер]]{{User:Box/Уикипедияшы|ту=бар|Қатысушы есімі=Madi Dos|Дәрежесі=Қолданушы|Туылған кездегі есімі=|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Уики-есім=Madi Dos|Тіркелу-жыл=2012|Тіркелу-күн=21|Тіркелу-ай=09|Марапаттама=|Мақала саны=|Мақала саны-дата=|Статистика стилі=|Facebook=|Вконтакте=|юзербокс-тақырып=|юзербокстар=...|юзербокс-тақырып6=|юзербокстар6=}}[[Уикипедия:Тексерілмелдігі]]
[[Уикипедия:Өзіндік зерттеулерге жол бермеу]] (қазақша ережесі жазылмаған!)   

([[Қатысушы:Madi Dos/зертхана4]])

[[Уикипедия:Мақалаға қойылатын минималды талаптар]]

[[Уикипедия:Мәлiметтiң өзектiлiгi]] [[Уикипедия:Бетті жою]] (қазақша аударылмаған!)

{{User:Box/Статистика:Өңдеме саны|3500}}
[[en:User:Madi_Dos]]
{{User:Box/Парашютпен секіру}}


== Қатысушы туралы ==

=== Мен бастаған жаңа мақалалар ===
https://xtools.wmcloud.org/pages/kk.wikipedia.org/Madi%20Dos

== Үлгілер ==

* [[Үлгі:Алаң]]
* [[Үлгі:Орта кәсіптік оқу орыны]]

== Порталдар ==

# [[Портал:Автомобиль]]
# [[Портал:Білім беру]]

== Мен болған мемлекеттер/аймақтар: ==
{{flagicon|KAZ}}[[Қазақстан]]:

* [[Шығыс Қазақстан облысы]]
* [[Семей]]
* [[Алматы]]
* [[Алматы облысы]]
* [[Тараз]]
* [[Шымкент]]
* [[Ақтау]]
* [[Астана]]
{{Flagicon|TUR}} [[Түркия]]:

* [[Ыстанбұл|Ыстанбул]]
* [[Кемер (қала)|Кемер]]

== Қазақша жасалуы тиісті үлгілер ==
Қазақша жасалмаған үлгілер тізімі осында салынып отырады. Админдердің құлағына &quot;алтын сырға&quot;! Дегенмен, өзім де жасағым келеді.
* [[:ru:Шаблон:Rq|Үлгі:Rq]]  
* [[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Аудару]]
* [[:ru:Шаблон:Аффилированные_источники|Үлгі:Үшінші тарап]] 
*[[:ru:Шаблон:Недостаточно_критики|Үлгі:Сыни көзқарастың аздығы]] 
*[[:ru:Шаблон:Неавторитетные_источники|Үлгі:Сенімсіз дереккөздері]] 
*[[:ru:Шаблон:ВыводДанных|Үлгі:Деректерді шығару]]
*[[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Басқа тілде аудармасы бар]]
*[[:ru:Шаблон:Конструкция_автомобиля|Шаблон:Конструкция автомобиля]]

== Уикиде мен жасағым келетін нәрселер / жасалғандар ==

* Әртүрлі үлгілерді жасап үйренгім келеді
* Уикидегі бағалау өлшемшарттарын толықтырдым. Оларды нақтылап , жаңадан қосылып жатқан мақалаларды соған сай іріктеу керек секілді.
* [[Портал:Жасанды интеллект/Мен қалай көмек көрсете аламын|Портал:Жасанды интеллект]], [[Портал:Автомобиль]] жасалды

[[ru:Участник:Madi Dos]]</text>
      <sha1>htl3hnt4cotnk3i8al9yju3j6989spu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617727</id>
      <parentid>3617722</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3617727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4917" sha1="7722vsvl280ivsp0ueewmbe8o1yj885" xml:space="preserve">{{Уикидеңгей|}}

'''Уикипедия мықты дамыса  Қазақстанның ғылыми сауаты да жақсы дамиды деген ойдамын. Сол себепті Қазақ уикипедиясы жүйеленген,  толыққанды, сенімді ақпарат көзі болуы тиіс.Ол әрбір '''
'''қазақ тілді, сауатты қолданушының міндеті деп санаймын))''' '''  Уикипедияға үлесіңізді қосыңыз! Уикипедия - ешқандай админнің жеке меншігі емес, ортақ дүние!'''

&lt;span style=&quot;position:absolute;top:-50px;left:-200px;z-index:-1&quot;&gt;[[Image:Eagle and sun from the Kazakh flag.svg|225px]]&lt;/span&gt;[[Портал:Жасанды интеллект/Мен қалай көмек көрсете аламын|Портал:Жасанды интеллект]] • [[Портал:Автомобиль]] • [[Портал:Математика]] 
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[File:Animated-Flag-Kazakhstan.gif|160px]]&lt;/div&gt;[[Уикипедия:Жиі кездесетін қателер]]{{User:Box/Уикипедияшы|ту=бар|Қатысушы есімі=Madi Dos|Дәрежесі=Қолданушы|Туылған кездегі есімі=|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Уики-есім=Madi Dos|Тіркелу-жыл=2012|Тіркелу-күн=21|Тіркелу-ай=09|Марапаттама=|Мақала саны=|Мақала саны-дата=|Статистика стилі=|Facebook=|Вконтакте=|юзербокс-тақырып=|юзербокстар=...|юзербокс-тақырып6=|юзербокстар6=}}[[Уикипедия:Тексерілмелдігі]]
[[Уикипедия:Өзіндік зерттеулерге жол бермеу]] (қазақша ережесі жазылмаған!)   

([[Қатысушы:Madi Dos/зертхана4]])

[[Уикипедия:Мақалаға қойылатын минималды талаптар]]

[[Уикипедия:Мәлiметтiң өзектiлiгi]] [[Уикипедия:Бетті жою]] (қазақша аударылмаған!)

{{User:Box/Статистика:Өңдеме саны|3500}}
[[en:User:Madi_Dos]]
{{User:Box/Парашютпен секіру}}


== Қатысушы туралы ==

=== Мен бастаған жаңа мақалалар ===
https://xtools.wmcloud.org/pages/kk.wikipedia.org/Madi%20Dos

== Үлгілер ==

* [[Үлгі:Алаң]]
* [[Үлгі:Орта кәсіптік оқу орыны]]

== Порталдар ==

# [[Портал:Автомобиль]]
# [[Портал:Білім беру]]

== Мен болған мемлекеттер/аймақтар: ==
{{flagicon|KAZ}}[[Қазақстан]]:

* [[Шығыс Қазақстан облысы]]
* [[Семей]]
* [[Алматы]]
* [[Алматы облысы]]
* [[Тараз]]
* [[Шымкент]]
* [[Ақтау]]
* [[Астана]]
{{Flagicon|TUR}} [[Түркия]]:

* [[Ыстанбұл|Ыстанбул]]
* [[Кемер (қала)|Кемер]]

== Қазақша жасалуы тиісті үлгілер ==
Қазақша жасалмаған үлгілер тізімі осында салынып отырады. Админдердің құлағына &quot;алтын сырға&quot;! Дегенмен, өзім де жасағым келеді.
* [[:ru:Шаблон:Rq|Үлгі:Rq]]  
* [[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Аудару]]
* [[:ru:Шаблон:Аффилированные_источники|Үлгі:Үшінші тарап]] 
*[[:ru:Шаблон:Недостаточно_критики|Үлгі:Сыни көзқарастың аздығы]] 
*[[:ru:Шаблон:Неавторитетные_источники|Үлгі:Сенімсіз дереккөздері]] 
*[[:ru:Шаблон:ВыводДанных|Үлгі:Деректерді шығару]]
*[[:ru:Шаблон:Перевести|Үлгі:Басқа тілде аудармасы бар]]
*[[:ru:Шаблон:Конструкция_автомобиля|Шаблон:Конструкция автомобиля]]

== Уикиде мен жасағым келетін нәрселер / жасалғандар ==

* Әртүрлі үлгілерді жасап үйренгім келеді
* Уикидегі бағалау өлшемшарттарын толықтырдым. Оларды нақтылап , жаңадан қосылып жатқан мақалаларды соған сай іріктеу керек секілді.
* [[Портал:Жасанды интеллект/Мен қалай көмек көрсете аламын|Портал:Жасанды интеллект]], [[Портал:Автомобиль]] жасалды

[[ru:Участник:Madi Dos]]</text>
      <sha1>7722vsvl280ivsp0ueewmbe8o1yj885</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Arystanbek/Қорапшалар</title>
    <ns>2</ns>
    <id>338765</id>
    <revision>
      <id>3617888</id>
      <parentid>3551161</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <origin>3617888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="q079hf1tcxb3be5bugj14rpmhr0cw65" xml:space="preserve">&lt;sub&gt;&lt;/sub&gt;&lt;span style=&quot;position:absolute;top:-20px;left:-200px;z-index:-1&quot;&gt;[[Сурет:New-Bouncywikilogo.gif|150px]]&lt;/span&gt;&lt;!-----------------------------------------------------Userboxes----------------------------------------------------------------------&gt;
{{col-begin}}{{col-3}}
{{User kk}}
{{User en-2}}
{{User:Box/Админ}}
{{User:Box/User Wikipedian for|жыл=2012|ай=3|күн=14}}
&lt;!--{{userbox|id =e-mail |id-s = 10 |id-c = lightgreen|info = ''arystan_bek@yahoo.com'' |info-c = white |info-s = 10 |border-c = pink}} --&gt;
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қазақстанды аралауы|7}}
{{User:Box/Бот жүргізуші|ArystanbekBot}}
{{User:Box/Атеист}}
{{col-3}}
{{User:Box/Статистика:Таңдаулы мақала саны|1}}
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|129}}
{{User:Box/Қатысушы Баян-Өлгей аймағынан}}
 {{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{User:Box/4-D}}
{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жылқы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Арыстан}}
{{User:Box/Қатысушы Астанадан}}
{{User:Box/Жоба қатысушысы:Астана}}
{{col-3}}
{{User:Box/Google Chrome қолданушы}}
{{User:Box/Юзербокс жасау‎шы}}
{{User:Box/Зодиак:Арыстан}}
{{User:Box/Техникалық жаңалықтарды оқушы}}
{{User:Box/AutoWikiBrowser қолданушы}}
{{User:Box/ProveIt қолданушы}}
{{User:Box/RTRC‎ қолданушы}}
{{User:Box/wikEd қолданушы‎}}
{{col-end}}</text>
      <sha1>q079hf1tcxb3be5bugj14rpmhr0cw65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байонна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>420553</id>
    <revision>
      <id>3617763</id>
      <parentid>2947852</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T23:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6383" sha1="0lf3am4g9fra7abjb3epte492p2bml6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Байонна
 |шынайы атауы            = Bayonne
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason Bayonne.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=43.4936 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-1.475 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(44900)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Аквитания
 |кестедегі аймақ         = Аквитания
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Атлантикалық Пиреней
 |кестедегі аудан         = Атлантикалық Пиреней (департамент){{!}}Атлантикалық Пиреней
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Байонна (округ){{!}}Байонна
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; Административний центр 3-х кантонив --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Жан Ґрене ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21,68
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 0—52
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 44900
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 2071,03
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 64100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 64102
 |ортаққордағы санаты     = Bayonne
 |сайты                   = http://www.bayonne.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Байонна''' ({{lang-fr|Bayonne}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Аквитания]] аймағына қарасты [[Атлантикалық Пиреней (департамент)|Атлантикалық Пиреней]] департаментінде орналасқан. [[Байонна (округ)|Байонна]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,68 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''64102'', [[пошта индексі]] — ''64100''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 44900 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 2071,03 адам/км².

{{Демография/FRA/Bayonne}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=1798 | барлығы=44399
 | е0=1127 | ә0=1073
 | е5=1146 | ә5=947
 | е10=1107 | ә10=1094
 | е15=1469 | ә15=1382
 | е20=1635 | ә20=1486
 | е25=1798 | ә25=1651
 | е30=1746 | ә30=1615
 | е35=1564 | ә35=1544
 | е40=1607 | ә40=1700
 | е45=1318 | ә45=1544
 | е50=1328 | ә50=1464
 | е55=1163 | ә55=1461
 | е60=760 | ә60=1014
 | е65=733 | ә65=1136
 | е70=745 | ә70=1264
 | е75=716 | ә75=1250
 | е80=475 | ә80=1059
 | е85=341 | ә85=937
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Bayonne|Байонна}}
* [http://www.bayonne.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007162119/http://www.bayonne.fr/ |date=2017-10-07 }}
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=64102-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105201533/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=64102-COM |date=2012-11-05 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=43.4936,-1.475&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>0lf3am4g9fra7abjb3epte492p2bml6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3617846</id>
      <parentid>3617409</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17100" sha1="itznuio29355u3o7x57q8lno4fbknre" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35349]||623||26||18||263||28||3||34210||8||0||170||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2706]||271||7||6||346||8||14||2043||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1177]||37||0||0||11||17||0||1101||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 377]||15||0||7||23||4||1||312||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>itznuio29355u3o7x57q8lno4fbknre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3617531</id>
      <parentid>3616958</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3617531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="6zmxcc5s2ycf2sw9dgtph276ieq18mu" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2316}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1708}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1260}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:642}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:228}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 7 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 8 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:180}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 9 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:170}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 10 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:167}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 11 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 12 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 13 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 14 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:134}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 15 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 16 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 17 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 18 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:114}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 19 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}}
|-
| 20 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 21 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}}
|-
| 22 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 23 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}}
|-
| 24 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 25 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}}
|-
| 26 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}}
|-
| 27 || [[User:Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] || [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Қызғалдақ 1986}}
|-
| 28 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 29 || [[User:Арай Дүйсекенова|Арай Дүйсекенова]] || [[Special:Contributions/Арай Дүйсекенова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Арай Дүйсекенова}}
|-
| 30 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}}
|-
| 31 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 32 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 33 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 34 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 35 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}}
|-
| 36 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Sudralum}}
|-
| 37 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 38 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}}
|-
| 39 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}}
|-
| 40 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 41 || [[User:KarlDaBuddies|KarlDaBuddies]] || [[Special:Contributions/KarlDaBuddies|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|KarlDaBuddies}}
|-
| 42 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 43 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}}
|-
| 44 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}}
|-
| 45 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 46 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}}
|-
| 47 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Nurtenge}}
|-
| 48 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}}
{{/end}}</text>
      <sha1>6zmxcc5s2ycf2sw9dgtph276ieq18mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Arystanbek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>492668</id>
    <revision>
      <id>3617885</id>
      <parentid>3614144</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазақша аудару */ Жауап беру</comment>
      <origin>3617885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42603" sha1="rimmrx4v5ns6wjcrevayt8sphn4gm6s" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
:::Білгенге маржан айдарын неге тек Админдер шығара алатындай өзгеріп кеткен? Неге автократия болып кеткен?  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:42, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] сен админ болатын уақытың болды ғой өзіңді ұсынсаңшы, кейбір қатысушылар бейберекет әрекет жасағандықтан солай істедік. Басты бетке шығатын ақпарат бейберекет болғаны болмайды &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:54, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
:::::Мен техникалық тұрғыдан көп нәрсені білмеймін, әлі үйренетінім көп, жай қолданушы болып мақала қосып, өңдесем де жетеді. Негізі жаңа үлгілер қосып, жобалар (портал) жасағым келеді, бірақ жай қолданушы болу да жарайды. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:58, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] бұл айтқандарың сылтау. Ақпараттық технологияларға бейімдігі шамалы қаншама қатысушылар бізде админ болып жүр. Толық қорғалған беттерді өңдеу, бүзақы қатысушыларды бұғаттау, беттерді қорғау, қажетсіз беттерді жоюға қандай технологияны меңгеру деңгейі керек?! Ешқандай супертехнолог болудың қажеті жоқ. Ал сенің айтып тұрған технологиялық админді интерфейс админдері деп атайды. Біздің уикиде тек екі ғана интерфейс админ бар. Саған ешкім интерфейс админі бол деп жатқан жоқ қой.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:27, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] админ болсаң толық қорғалған беттерге келгенде өңдей алмай тіреліп қалмай өз бетіңше өңдей бересің.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:29, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] кешірім сұраудың орнына мен AutoWikiBrowser қолданып не бүлдірдім соларды қалпына келтірейін деген ой келмей ме? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)
::::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] кешірім сұрағаныма қарамастан, сіздің айтқаныңызды дұрыс түсіндім: маған бүлдірілген өзгерістерді қалпына келтіру туралы бірден ойлану керек еді. Бұл менің қателігім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:33, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)
:::::Барлық қателіктерді түзетемін және AWB-ны дұрыс қолдануды үйренемін. 3-4 айдан кейін қайта сұраймын, егер дайын болсам. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)

== Танымал спортшы Айдос Ғалымов туралы ==

Армысыз! Инкубаторға Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы Айдос Ғалымов туралы жазған едім, тексеріп, қарап бере аласыз ба? Үлкен рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 15:37, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05)

:@[[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] бармысыз? Инкубатордан мақала атау кеңістігіне ауыстырдым, біршама жақсы мақала екен, жазарыңыз көбейсін. Қазақ тілінде дұрысы &lt;s&gt;үлкен рақмет&lt;/s&gt; емес &lt;u&gt;көп рақмет&lt;/u&gt; деп айтады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:11, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05)

== Анна Ракитина туралы ==

Сәлеметсіз бе? Құрметті администратор! Жаңадан жазылған мақаламды Ресейлік дирижер Анна Ракитина туралы мақаламды тексеріп, шолып шықсаңыз?

== AWB ==

Қайырлы күн! Маған AutoWikiBrowser қосып бересің ба? Үйреніп, жасап көрейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:37, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]  бірінші AWB бағдарламасын жеке өзіңе сақтап алдың ба? Қарапайым алмастырулар жасаудың қиын ещтеңесі жоқ, арықарай біртіндеп күрделендіре бересің. Anydesk немесе UltraViewer, Zoom арқылы тікелей қосылып үйретіп жіберсем де болады &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
::Жақсы, рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:16, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен сонша көп нәрсе айтып жауап бердім. Сенің мұндай қысқа жауабың қанағаттандырмады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
::::Ахахахах, жақсы)
::::Мана қызығып жазып едім, кейін қолым тимейтін шығар деп ойлап қойдым. Жаз айларында көрейін. Оған дейін жаңа ПК алатын шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:28, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қазақша аудару ==

Кеш жарық! қазуикидің біраз интерфейсі ағылшынша, соны қазақша стилистиканы сақтап аударып шықсаңыз нұр үстіне нұр болар еді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:01, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] телеграм топта толығырақ жауап бердім &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:06, 2026 ж. маусымның 15 (+05)

== Порталдарға автоматты түрде мақалаларды қосу ==

[[Портал:Автомобиль/Жаңа мақалалар]]

[[Портал:Білім беру/Жаңа мақалалар]]

Арыстанбек, осы порталдарға автоматты түрде жаңа мақалалар қосылып отыратындай жасай аласың ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 20:27, 2026 ж. маусымның 6 (+05)</text>
      <sha1>rimmrx4v5ns6wjcrevayt8sphn4gm6s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617886</id>
      <parentid>3617885</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Порталдарға автоматты түрде мақалаларды қосу */ Жауап беру</comment>
      <origin>3617886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43424" sha1="dcr564cg1glpcx3boh4zcthdzz787q7" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
:::Білгенге маржан айдарын неге тек Админдер шығара алатындай өзгеріп кеткен? Неге автократия болып кеткен?  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:42, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] сен админ болатын уақытың болды ғой өзіңді ұсынсаңшы, кейбір қатысушылар бейберекет әрекет жасағандықтан солай істедік. Басты бетке шығатын ақпарат бейберекет болғаны болмайды &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:54, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
:::::Мен техникалық тұрғыдан көп нәрсені білмеймін, әлі үйренетінім көп, жай қолданушы болып мақала қосып, өңдесем де жетеді. Негізі жаңа үлгілер қосып, жобалар (портал) жасағым келеді, бірақ жай қолданушы болу да жарайды. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:58, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] бұл айтқандарың сылтау. Ақпараттық технологияларға бейімдігі шамалы қаншама қатысушылар бізде админ болып жүр. Толық қорғалған беттерді өңдеу, бүзақы қатысушыларды бұғаттау, беттерді қорғау, қажетсіз беттерді жоюға қандай технологияны меңгеру деңгейі керек?! Ешқандай супертехнолог болудың қажеті жоқ. Ал сенің айтып тұрған технологиялық админді интерфейс админдері деп атайды. Біздің уикиде тек екі ғана интерфейс админ бар. Саған ешкім интерфейс админі бол деп жатқан жоқ қой.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:27, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] админ болсаң толық қорғалған беттерге келгенде өңдей алмай тіреліп қалмай өз бетіңше өңдей бересің.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:29, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] кешірім сұраудың орнына мен AutoWikiBrowser қолданып не бүлдірдім соларды қалпына келтірейін деген ой келмей ме? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)
::::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] кешірім сұрағаныма қарамастан, сіздің айтқаныңызды дұрыс түсіндім: маған бүлдірілген өзгерістерді қалпына келтіру туралы бірден ойлану керек еді. Бұл менің қателігім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:33, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)
:::::Барлық қателіктерді түзетемін және AWB-ны дұрыс қолдануды үйренемін. 3-4 айдан кейін қайта сұраймын, егер дайын болсам. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)

== Танымал спортшы Айдос Ғалымов туралы ==

Армысыз! Инкубаторға Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы Айдос Ғалымов туралы жазған едім, тексеріп, қарап бере аласыз ба? Үлкен рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 15:37, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05)

:@[[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] бармысыз? Инкубатордан мақала атау кеңістігіне ауыстырдым, біршама жақсы мақала екен, жазарыңыз көбейсін. Қазақ тілінде дұрысы &lt;s&gt;үлкен рақмет&lt;/s&gt; емес &lt;u&gt;көп рақмет&lt;/u&gt; деп айтады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:11, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05)

== Анна Ракитина туралы ==

Сәлеметсіз бе? Құрметті администратор! Жаңадан жазылған мақаламды Ресейлік дирижер Анна Ракитина туралы мақаламды тексеріп, шолып шықсаңыз?

== AWB ==

Қайырлы күн! Маған AutoWikiBrowser қосып бересің ба? Үйреніп, жасап көрейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:37, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]  бірінші AWB бағдарламасын жеке өзіңе сақтап алдың ба? Қарапайым алмастырулар жасаудың қиын ещтеңесі жоқ, арықарай біртіндеп күрделендіре бересің. Anydesk немесе UltraViewer, Zoom арқылы тікелей қосылып үйретіп жіберсем де болады &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
::Жақсы, рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:16, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен сонша көп нәрсе айтып жауап бердім. Сенің мұндай қысқа жауабың қанағаттандырмады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
::::Ахахахах, жақсы)
::::Мана қызығып жазып едім, кейін қолым тимейтін шығар деп ойлап қойдым. Жаз айларында көрейін. Оған дейін жаңа ПК алатын шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:28, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қазақша аудару ==

Кеш жарық! қазуикидің біраз интерфейсі ағылшынша, соны қазақша стилистиканы сақтап аударып шықсаңыз нұр үстіне нұр болар еді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:01, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] телеграм топта толығырақ жауап бердім &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:06, 2026 ж. маусымның 15 (+05)

== Порталдарға автоматты түрде мақалаларды қосу ==

[[Портал:Автомобиль/Жаңа мақалалар]]

[[Портал:Білім беру/Жаңа мақалалар]]

Арыстанбек, осы порталдарға автоматты түрде жаңа мақалалар қосылып отыратындай жасай аласың ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 20:27, 2026 ж. маусымның 6 (+05)

:@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] олай ботпен бас қатырмай ақ санаттарды Портал бетінде көрсететін қылып жасай салсаң жеткілікті. [[Портал:Астана]] мынаның оң жақ төменгі жағына қарай жылжытсаң Астанаға қатысты санаттардың ағашын көре аласың. Сол санаттарда Астанаға қатысты мақалалар жинастырылған &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:09, 2026 ж. маусымның 15 (+05)</text>
      <sha1>dcr564cg1glpcx3boh4zcthdzz787q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Петр Андреевич Вяземский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514643</id>
    <revision>
      <id>3617606</id>
      <parentid>2496288</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1639" sha1="g1qct2thxxg2t5jpkkwhne8x9ha89pv" xml:space="preserve">[[Сурет:P.F. Sokolov 007.jpg|thumb|Петр Андреевич Вяземский]]
{{Жазушы
 |Есімі                  = Пётр Андреевич Вяземский
 |Изображение          = P.F. Sokolov 007.jpg
 |Ширина               = 250px
 |Туған жері      = Мәскеу
 |Туған күні   = 23.7.1792
 |Қайтыс болған жері         = Баден-Баден
 | Қайтыс болған күні  = 22.11.1878
 |Азаматтығы         = Российская империя
}}
'''Вяземский Петр Андреевич '''(23.7.1792, Мәскеу – 22.11.1878, Баден-Баден) — кінәз, орыс ақыны, әдебиет сыншысы. Дворян отбасында туған. Тұңғыш өлеңдері 1808 жвлв жарияланды. А.И. Герцен 1854 жылы Лондонда бастырған «Орыс тәңірісі» атты өлеңі (1828) патша бюрократиясына қарсы бағытталған. Оның өлеңдері декабристер поэзиясымен үндес болды. Эпигондық классицизмге қарсы шығып, романтизмді қорғады. А.С. Пушкинмен бірге «Арзамас» әдеби үйірмесіне қатысып, карамзиншілерді жақтады. Кейін патша сарайына жақын болып, цензураны (1856–1858) басқарды. 1863 жылдан бастап көбіне шетелде тұрған.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>g1qct2thxxg2t5jpkkwhne8x9ha89pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полоцк кінәздігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517124</id>
    <revision>
      <id>3617598</id>
      <parentid>3417204</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5130" sha1="05eirg7yfkw6qcmee9hp9qdnqwnwfmd" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Полоцк кінәздігі
 |өз атауы                 = Полоцкое княжество
 |статусы                  = 
 |әнұраны                  =
 |байрақ                   = 
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                =  Iziaslav of Polock Seal avers.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |карта                    = 
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 |type_before         = 
 |p1                       = Орыс кінәздігі
 |flag_p1                  =
 |image_p1                 =
 |p2                       = 
 |flag_p2                  =
 |image_p2                 = 
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  =
 |type_after               = 
 |s1                       = Литва кінәздігі
 |flag_s1                  = =Alex K Grundwald flags 1410-03.svg
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Полоцк]]
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = 
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         =
 |қосымша_параметр1         = 
 |параметр_мазмұны1         = 
 |қосымша_параметр2         =
 |параметр_мазмұны2         = 
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          =
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  =  
}}

[[Сурет:Alex K Polotsk general.png|200px|нобай|солға]]
'''Полоцк кінәздігі''', Полоцк жері – 10ғ-да пайда болған орыс кінәздігі. Бат, Двина, Березина, Неман өзендерінің бассейнінде, Русь сауда су жолында орналасқан. Полоцк феодал ақсуектері Киевтен жекеленіп шығуға тырысты. 10 ғ-дың аяғында кінәз Владимир Святославич Полоцк князі Рогволодты өлтіріп, Полоцк кінәздігін басып алды, кейін оны өзінің баласы Изяславқа берді. Брячислав Изяславич тұсында (1001 – 44 жж.) Полоцк кінәздігі Киевпен ұзақ күресті. Осының нәтижесінде Полоцк кінәздігі оқшауланды. 13 ғ-дың басында Полоцк кінәздігінің саяси маңыызы төмендеді. 13 ғ-дың кезінде Литва кінәздарына бағынды. 

&lt;ref&gt;&lt;Алексеев Л.В. , Полоцкая земля. (Очерки истории Северной Белоруссии) в IX – XIII вв., М., 1966г. &lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;КСЭ, 1976ж., т.9, 281- 282 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат: Орыс князьдігі]]</text>
      <sha1>05eirg7yfkw6qcmee9hp9qdnqwnwfmd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617599</id>
      <parentid>3617598</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5136" sha1="mvus9s9uobgovbtxvts6mtvoe1j4j6b" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Полоцк кінәздігі
 |өз атауы                 = Полоцкое княжество
 |статусы                  = 
 |әнұраны                  =
 |байрақ                   = 
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                =  Iziaslav of Polock Seal avers.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |карта                    = 
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 |type_before         = 
 |p1                       = Орыс кінәздігі
 |flag_p1                  =
 |image_p1                 =
 |p2                       = 
 |flag_p2                  =
 |image_p2                 = 
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  =
 |type_after               = 
 |s1                       = Литва кінәздігі
 |flag_s1                  = =Alex K Grundwald flags 1410-03.svg
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Полоцк]]
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = 
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         =
 |қосымша_параметр1         = 
 |параметр_мазмұны1         = 
 |қосымша_параметр2         =
 |параметр_мазмұны2         = 
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          =
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  =  
}}

[[Сурет:Alex K Polotsk general.png|200px|нобай|солға]]
'''Полоцк кінәздігі''', Полоцк жері – 10ғ-да пайда болған орыс кінәздігі. Бат, Двина, Березина, Неман өзендерінің бассейнінде, Русь сауда су жолында орналасқан. Полоцк феодал ақсуектері Киевтен жекеленіп шығуға тырысты. 10 ғ-дың аяғында кінәз Владимир Святославич Полоцк князі Рогволодты өлтіріп, Полоцк кінәздігін басып алды, кейін оны өзінің баласы Изяславқа берді. Брячислав Изяславич тұсында (1001 – 44 жж.) Полоцк кінәздігі Киевпен ұзақ күресті. Осының нәтижесінде Полоцк кінәздігі оқшауланды. 13 ғ-дың басында Полоцк кінәздігінің саяси маңыызы төмендеді. 13 ғ-дың кезінде Литва кінәздарына бағынды.&lt;ref&gt;&lt;Алексеев Л.В., Полоцкая земля. (Очерки истории Северной Белоруссии) в IX – XIII вв., М., 1966г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;КСЭ, 1976ж., т.9, 281- 282 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Орыс кінәздігі]]</text>
      <sha1>mvus9s9uobgovbtxvts6mtvoe1j4j6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617600</id>
      <parentid>3617599</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5165" sha1="pjrcoul6owwh7t72lne14r3gnurm2zc" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Полоцк кінәздігі
 |өз атауы                 = Полоцкое княжество
 |статусы                  = 
 |әнұраны                  =
 |байрақ                   = 
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                =  Iziaslav of Polock Seal avers.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |карта                    = 
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 |type_before         = 
 |p1                       = Орыс кінәздігі
 |flag_p1                  =
 |image_p1                 =
 |p2                       = 
 |flag_p2                  =
 |image_p2                 = 
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  =
 |type_after               = 
 |s1                       = Литва кінәздігі
 |flag_s1                  = =Alex K Grundwald flags 1410-03.svg
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Полоцк]]
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = 
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         =
 |қосымша_параметр1         = 
 |параметр_мазмұны1         = 
 |қосымша_параметр2         =
 |параметр_мазмұны2         = 
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          =
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  =  
}}

[[Сурет:Alex K Polotsk general.png|200px|нобай|солға]]
'''Полоцк кінәздігі''', Полоцк жері — X ғасырда пайда болған орыс кінәздігі. Бат, Двина, Березина, Неман өзендерінің бассейнінде, Русь сауда су жолында орналасқан. Полоцк феодал ақсүйектері Киевтен жекеленіп шығуға тырысты. X ғасырдың аяғында кінәз Владимир Святославич Полоцк кінәзі Рогволодты өлтіріп, Полоцк кінәздігін басып алды, кейін оны өзінің баласы Изяславқа берді. Брячислав Изяславич тұсында (1001–1044) Полоцк кінәздігі Киевпен ұзақ күресті. Осының нәтижесінде Полоцк кінәздігі оқшауланды. XIII ғасырдың басында Полоцк кінәздігінің саяси маңыызы төмендеді. XIII ғасырдың кезінде Литва кінәздарына бағынды.&lt;ref&gt;&lt;Алексеев Л.В., Полоцкая земля. (Очерки истории Северной Белоруссии) в IX – XIII вв., М., 1966г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;КСЭ, 1976ж., т.9, 281- 282 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Орыс кінәздігі]]</text>
      <sha1>pjrcoul6owwh7t72lne14r3gnurm2zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617601</id>
      <parentid>3617600</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5166" sha1="8nsbln2cs6o6bqk1izwrbnc44jzo4rz" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Полоцк кінәздігі
 |өз атауы                 = Полоцкое княжество
 |статусы                  = 
 |әнұраны                  =
 |байрақ                   = 
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                =  Iziaslav of Polock Seal avers.png
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |карта                    = 
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 |type_before         = 
 |p1                       = Орыс кінәздігі
 |flag_p1                  =
 |image_p1                 =
 |p2                       = 
 |flag_p2                  =
 |image_p2                 = 
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  =
 |type_after               = 
 |s1                       = Литва кінәздігі
 |flag_s1                  = =Alex K Grundwald flags 1410-03.svg
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Полоцк]]
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = 
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         =
 |қосымша_параметр1         = 
 |параметр_мазмұны1         = 
 |қосымша_параметр2         =
 |параметр_мазмұны2         = 
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          =
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  =  
}}

[[Сурет:Alex K Polotsk general.png|200px|нобай|солға]]
'''Полоцк кінәздігі''', Полоцк жері — X ғасырда пайда болған орыс кінәздігі. Бат, Двина, Березина, Неман өзендерінің бассейнінде, Русь сауда су жолында орналасқан. Полоцк феодал ақсүйектері Киевтен жекеленіп шығуға тырысты. X ғасырдың аяғында кінәз Владимир Святославич Полоцк кінәзі Рогволодты өлтіріп, Полоцк кінәздігін басып алды, кейін оны өзінің баласы Изяславқа берді. Брячислав Изяславич тұсында (1001–1044) Полоцк кінәздігі Киевпен ұзақ күресті. Осының нәтижесінде Полоцк кінәздігі оқшауланды. XIII ғасырдың басында Полоцк кінәздігінің саяси маңыызы төмендеді. XIII ғасырдың кезінде Литва кінәздарына бағынды.&lt;ref&gt;Алексеев Л.В., Полоцкая земля. (Очерки истории Северной Белоруссии) в IX – XIII вв., М., 1966г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;КСЭ, 1976 ж., т.9, 281–282 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Орыс кінәздігі]]</text>
      <sha1>8nsbln2cs6o6bqk1izwrbnc44jzo4rz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жөке ағашының саясында</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528308</id>
    <revision>
      <id>3617639</id>
      <parentid>3617320</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5550" sha1="4kxtww7slfacpyz0b51bpdbiflmxbb5" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Жөке ағашының саясында
 |Шынайы атауы           = Ihlamurlar altında
 |суреті      =
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[мелодрама]]
 |ұзақтығы             = 60 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = [[Шүкрі Авшар]]&lt;/br/&gt;[[Мұхаррем Гелмез]] 
 |режиссёрі          = [[Айдын Бұлыт]]
 |операторы          = [[Мұрат Сейлан]]&lt;/br/&gt;[[Четин Чаван]]
 |сценарист         = Неслихан Еюбоғлы&lt;/br/&gt;Айше Текер
 |композиторы        = 
 |рөлдерде           = [[Бүлент Инал]]&lt;/br/&gt;Туба Бүйікүстін&lt;/br/&gt;Біләл Йылмаз&lt;/br/&gt;Нұр Сүрер&lt;/br/&gt;Синан Тұзжы
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{TUR}}
 |Тілі = [[түрік тілі]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[Kanal D]] {{TUR}}
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 2008 Ел Арна {{KAZ}} 
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           = 2
 |саны             = 91
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 
 |статусы            = аяқталған
 |imdb_id           = 0489902
 |tv_com            = 
}}
'''Жөке ағашының саясында''' ({{lang-tr|Ihlamurlar altında}}) — [[Avşar Film]] шығарған және 2005 және 2007 жылдар аралығында Kanal D арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы. Жалпы музыкасы Интизарға тиесілі 2 маусымнан тұратын сериал 80-ші бөлімнен аяқталды.

== Сюжеті ==
Йылмаз мен Элиф бір төңіректе өскен және бір-бірін жақсы көретін екі ғашық. Үйленеді деп ойлағанымен, өмір оларды уақыт өте басқа бағытқа лақтырады. Текинер Холдингтің мұрагері Өмер Элифке ғашық болып, оған үйленеді. Бұл жағдайды ешқашан қабылдамайтын Йылмаз Текинер отбасының қызы Филизге жақындай бастайды. Уақыт өте келе Йылмаз мен Филиздің арасында үлкен махаббат басталады.

== Актерлер мен рөлдері ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер
! Рөл
|-
| Бюлент Инал || Иылмаз Акын
|-
| Синан Тұзжу || Өмер Текинер
|-
| Туба Бүйукустүн || Филиз Текинер
|-
| Өзге Борак || Елиф Текинер
|-
| Биллүр Калкаван || Хандан
|-
| Нұр Сүрер || Мүжган
|-
| Дериа Дұрмаз || Фахрие
|-
| Еркан Бекташ || Салих
|-
| Бора Сиври || Джемил
|-
| Еврим Аласиа || Сема
|-
| Иылдырым Баязит || Әли
|-
| Мельтем Савжи || Муаля
|-
| Ипек Иайлажыолу || Nalan
|-
| Али Коркмаз || Керем
|-
| Айберк Пекжан || Екрем
|-
| Ажелиа Елмас || Джейда
|-
| Дженк Ертан || Джем Акман
|-
| Зейнеп Бешерлер || Аслы Каракаш
|-
| Ирем Алту || Фериде/Өзлем
|-
| Фырат Таныш || Невзат
|-
| Мехмет Алп Сунаоулу || Алп
|-
| Алту Иүджел || Селим
|-
| Түлай Бұрса || Мерал Шахин
|-
| Исмет Өстекин || Ерол Текинер
|-
| Халил Сезай Паражыоулу || Мұрат
|-
| Авни Иалчын || Кемал Садыкоулу
|-
| Ихсан Билел || Хайри
|-
| Нұрджан Ерен || Лейла
|-
| Иавуз Сепетчі || Тарык
|-
| Гөкхан Челеби || Халит
|-
| Дениз Гүнеш || Елиф Текинер
|-
| Ибрахим Олам || Хаккы
|-
| Шебнем Көстем || Джанан
|-
| Гүчлү Иалчынер || Хакан
|-
| Есин Доан || Түркан
|-
| Фатих Пайат|| Хүсейн
|-
|}
== Таратылым кезеңі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!  Маусым !! Шығу күні мен сағаты !! Маусым басы !! Маусым соңы !! Бөлімдер саны !! Бөлім аралығы !! Жылы !! Телеарна
|-
| 1. маусым || rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 22.00 || 16 Eylül 2005 || 30 Маусым 2006 || 39 || 1-39 || 2005-2006 || rowspan=&quot;2&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2. маусым || 8 Eylül 2006 || 29 Маусым 2007 (Соңы) || 41 || 40-80 || 2006-2007 
|-
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ihlamurlaraltinda.com/ Offizielle Website zur Sendung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902034756/http://www.ihlamurlaraltinda.com/ |date=2014-09-02 }}
* [http://www.kanald.com.tr/%C4%B1hlamurlaraltinda Ihlamurlar Altında] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902101724/http://www.kanald.com.tr/%C4%B1hlamurlaraltinda |date=2014-09-02 }} bei Kanal D

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>4kxtww7slfacpyz0b51bpdbiflmxbb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3617782</id>
      <parentid>3617336</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T05:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="awugfcmujy5h4ckgjyizxz6vwb0i034" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96044&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 044]
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1096]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 528]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;83747&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 83 747]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 541]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48546&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 546]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;28115&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 28 115]
| data-sort-value=&quot;46&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;22107&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 107]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19179&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 179]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;18788&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 18 788]
| data-sort-value=&quot;116&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 116]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 119]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16072&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13755&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 755]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11240&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 240]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10080&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 080]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8154&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8154]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7944&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7944]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7480]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4399&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4399]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4354&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4354]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3553&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3553]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3158&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3158]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2864&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2864]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2393&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2393]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2009&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1969&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1969]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1604&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1604]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1534]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1525&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1525]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1155&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;668&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 668]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;561&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 561]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>awugfcmujy5h4ckgjyizxz6vwb0i034</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елена Павловна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559685</id>
    <revision>
      <id>3617603</id>
      <parentid>2822370</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8418" sha1="g3r2d5xvsnqmlzbbexggion64pmw5tm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
  |түс               =монарх
  |Қазақша есімі               = Елена Павловна 
 |Шынайы есімі     = Елена Павловна 
 |Суреті       = Elena Pavlovna of Russia by V.Borovikovskiy (1796, Gatchina).jpg 
|Сурет ені =230
|Атауы= Елена Павловна 
|Титулы        = Мекленбург-Шверин герцогинясы
 |Ту =    Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg
 |Ту2 = 
 |Басқара бастады       = [[1799 жыл]]
 |Басқаруын аяқтады        = [[1803 жыл]]
 |Тәж кигізу жорасы          = 
 |Ізашары     = 
 |Ізбасары          =
 |Туған күні     = 13.12.1784
 |Туған жері     = [[Санкт-Перетрбург]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні = 24.9.1803
| династия            = [[Романовтар әулеті|Романовтар]] 
 |Әкесі             = Павел I
 |Анасы               = Мария Фёдоровна
 |Жұбайы             = Фридрих Людвиг Мекленбург-Шверинский
 |Балалары              = Пауль Фридрих, Мария Луиза Мекленбург-Шверинская
}}
'''Елена Павловна''' ([[13 желтоқсан]] [[1784 жыл|1784]], [[Санкт-Петербург]] — [[12 қыркүйек|12]] ([[24 қыркүйек|24) қыркүйек]] [[1803 жыл|1803]], [[Людвигслюст]], [[Мекленбург-Шверин]]) – ұлы кінәз қызы, Мекленбург-Шверин герцогинясы, император [[І Павел]] және оның жұбайым Мария Федоровнаның қызы.

== Жас кезі ==
Елена [[1784 жыл]]ы [[13 желтоқсан]]да [[Санкт-Петербург]]те дүниеге келді. Ол орыс тағының мұрагері Павел Петрович пен ұлы кінәз қызы Мария Федоровнаның екінші қызы және төртінші баласы болды. «Бөбек  ерекше сұлулыққа ие, - жазған еді оның әжесі – ІІ Екатерина, - Сондықтан мен оны трояндық Сұлу Еленаның құрметіне атадым» 
Елена Павловнаның балалық шағы Гатчин және Павловск сарайларында өтті.  Ол өте жайдары мінезді және ақкөңіл болатын. Кішкентай кезден-ақ ол сурет салу мен биге ынтасын көрсеткен. [[ІІ Екатерина]] бүкіл немерелеріне бірдей қараса да, Еленаны артық жақсы көрген. 
  «...... Сұлу Елена өсіп бара жатыр. Алты айында ол екі жасар үлкен әпкесінен де ақылды болып келеді»

== Неке ==
[[1798 жыл]]ы Еуропадағы туындаған жағдайдың кесірінен Ресей Австриямен одаққа адал болып, Александра Павловнаны эрцгерцог Иосифтың некесі туралы шартқа қол қояды.  Сол кезде Елена Павловна мен Мекленбург герцогы арасындағы неке туралы келіссөздер басталады.

[[1799 жыл]]ы [[5 мамыр]]да сөз бауласу өтеді, ал [[12 қазан|12]] ([[23 қазан|23) қазаңда]] [[1799 жыл]]ы Гатчинде Елена Павловна мен Фридрх Людвиг Мекленбург-Цверинскийдің неке тойы өтеді. Бір аптадан кейін Александра Павловнаның тойы өтеді. Мереке бір айға дейін жалғасты.

[[1880 жыл]]ы жас жұбайларды Шверинде бүкіл салтанатпен қарсы алады. Фридрих-Франц герцогы қуанышпен Еленамен танысты. Жаңа герцогиняның момын мінезі мен биязылық басқа адамдардың құрметіне иелендірді.

Әр таңда Елена Павловна күйеуімен бақта серуендеуді жақсы көретін. Неке мен жүктілікке қарамастан ол Мекленбургте де білімін дамытуды қоймаған. Керемет тәрбиенің арқасында кінәз қызы кішкентай кезден бастап европалық басты тілдерді меңгеріп, ғылыми жақтан білімі зор болды.

[[1801 жыл]]ы [[Берлин]]ге келіп, Елена Павловна қала тұрғындарының көңілінен шықты. Халық мақтаныш еткен Пруссия патшайымы Луизамен бірге оларды «Раушангүлдер жұбы» деп атаған.

== Балалары ==
* [[1800 жыл]]ы Елена Пуаль Фридрих, ұлы Мекленбург-Шверин герцогын дүниеге әкеледі. Жас ханзада атасы император Павел мен Фридрих Франц герцогының құрметіне аталған.
* [[1803 жыл]]ы мамырда екінші баласы – қыз Мария Луиза Мекленбург-Шверинская туылады.

== Өлімі ==
Елена Павловна мықты денсаулықпен ерекшеленген жоқ. Ал оның екінші жүктілігі оның денсаулығын қатты нашарлатты. [[1803 жыл]]ы [[24 қыркүйек]]те Елена Павловна көз жұмады. Оған сол кезде он тоғыз жас әлі толмаған еді. Шамасы ол сол кезде емделмейтін өкпе ауруымен ауырды.

Мекленбургте оны халық және отбасысы жоқтап зарлады. Себебі Мекленбурке келісімен Елена Павловна қайырымдылықпен айналысуымен болатын. Ол өзінің қаражатының көп бөлігін кедейлерге таратқан.

Оның әпкесінің тағдырына қарағанда Еленаның өмірі жақсырақ өтті. Дегенмен екі кінәз қызы бірге өсіп, бір уақытта тұрмысқа шығып, күйеулерінің отанына бір кезде кетті. Олардың өмірлері де қысқа және бір себеппен үзілсе де: Александра да босанудан кейін қайыс болды, бірақ Елена Павловнаның жанында оны жақсы көретін әрі адал адамдар болды. Оның күйеуінің әкесі оған туған қыздай қарап, оны қатты жақсы көретін. Сарай адамдары мен қызметшілер де герцогиняны құрметтеген (бұның бәрі тәкаппар және жабық австриялық сарайдан қатты ерекшеленеді).

== Естелік ==
[[Сурет:Ludwigslust Helenen-Paulownen-Mausoleum.jpg|left|thumb|239x239px|Елена Павловнаның кесенесі]]
Қымбатты келінінің құрметіне Фридрих Франц сарай бағында Еленаның бейітінің қасында кесене салғызады. Ол қазірге дейін сол жерде тұр, оның үстінде «Helenen Paulownen» деп жазылып тұр.

Жас кезінде қайтыс болған қызын зарлап Мария Федоровна И.П. Мартосқа қызының мүсінің жасауға тапсырыс береді. Ол оны өзінің жазғы резиденциясында қойып қояды.

[[Санат:Мекленбург-Шверин герцогинялары]]</text>
      <sha1>g3r2d5xvsnqmlzbbexggion64pmw5tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дәрілік қырмызыгүл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567032</id>
    <revision>
      <id>3617668</id>
      <parentid>3616773</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14779" sha1="k1sf6looju9y7wbvbp3z65t610r1zhw" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = Дәрілік қырмызыгүл
|image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg
|image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Қос жарнақтылар]]

|ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]]
|familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]]
|subfamilia = [[Asteroideae]]
|tribus = [[Calenduleae]]
|genus = '''''Calendula'''''

|genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|species = '''''C. officinalis'''''
|binomial = ''Calendula officinalis''

|binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
'''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік.
Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған.

Marigold және Mary’s gold атауларын [[ағылшындар]] [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
Дәрілік қырмызыгүл – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды.

Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения).
[[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]]

== Химиялық құрамы ==
Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі:
* лютеин (шамамен 80%),
* зеаксантин (шамамен 5%),
* бета-каротин.
Гүлдерінде сонымен қатар:
* флавонол гликозидтері,
* тритерпен олигогликозидтері,
* олеанан типті тритерпен гликозидтері,
* сапониндер,
* сесквитерпен глюкозиді болады.

== Таксономиясы ==
[[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.&lt;ref name=&quot;RHSLG&quot;&gt;{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}&lt;/ref&gt;

== Таралуы және мекен ету ортасы ==
Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.&lt;ref name=&quot;pfaf&quot;&gt;{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Flora of China, &lt;big&gt;金盏菊&lt;/big&gt; jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}&lt;/ref&gt;

== Экологиясы ==
Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады.
== Өсіру ==
[[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]]
Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі.

Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады.

=== Сұрыптары ===
Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады.

Белгілі сұрыптары:
* ‘Alpha’ — қою қызғылт сары;
* ‘Jane Harmony’;
* ‘Sun Glow’ — ашық сары;
* ‘Lemon’ — бозғылт сары;
* ‘Orange Prince’ — қызғылт сары;
* ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл;
* ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау;
* ‘Green-heart Gold’ — ашық сары;
* ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті;
* ‘Chrysantha’ — сары.

Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді.

‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған.

== Қолданылуы ==
Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады.

Қырмызыгүл гүлдері ежелгі [[гректер|грек]], рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады.

== Ықтимал фармакологиялық қасиеттері ==
Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған.

Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Еуразия флорасы]]
[[Санат:Аустралия флорасы]]</text>
      <sha1>k1sf6looju9y7wbvbp3z65t610r1zhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Митио Каку</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567652</id>
    <revision>
      <id>3617674</id>
      <parentid>3616856</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Гарвард университеті түлектері|Гарвард университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11108" sha1="bcklxg8605mzob3yro3cq1744wb93rs" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Митио Каку
 |Шынайы есімі        = {{lang-en|Michio Kaku}}&lt;br /&gt;{{lang-ja|加来 道雄}}
 |Суреті              = Michio Kaku (cropped).jpg
 |Сурет ені           = 220x
 |Сурет тақырыбы      = Митио Каку (2012 жыл)
 |Туған күні          = 24.1.1947
 |Туған жері          = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{USA}}
 |Жұбайы              = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku)
 |Балалары            = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson)
 |Ғылыми аясы         = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру
 |Жұмыс орны          = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY)
 |Ғылыми дәрежесі     = [[Философия докторы]] (PhD, 1972)
 |Ғылыми атағы        = Профессор
 |Альма-матер         = [[Гарвард университеті]] &lt;br /&gt;[[Берклидегі Калифорния университеті]]
 |Ғылыми жетекші      = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam)
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы»)
 |Марапаттары         = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = https://mkaku.org/
 |Commons             = Michio Kaku
}}
'''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mkaku.org/ |title=Official Website of Dr. Michio Kaku |publisher=mkaku.org |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Митио 1947 жылдың  23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы  жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған.  Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға  қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады.  Митио Пало-Альтодағы  Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін  анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті  өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды.  25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aps.org/careers/profiles/michio-kaku |title=Michio Kaku Profile |publisher=American Physical Society (APS) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;
 
[[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа  бармай тұрып-ақ аяқталады.
Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр.

== Қызметі ==
Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді.
Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті  тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы,  How the Universe works  телехабарының  және [[Discovery]] телеарнасының  Sci Fi Science  бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі  өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.famousscientists.org/michio-kaku/ |title=Michio Kaku - Biography, Facts and Pictures |publisher=Famous Scientists |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Қызығушылығы ==
Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://clarkefoundation.org/dr-michio-kaku/ |title=Dr Michio Kaku — 2021 Sir Arthur Clarke Lifetime Achievement Awardee |publisher=The Arthur C. Clarke Foundation |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Библиографиясы ==
Митио Каку бірнеше көрнекті  кітаптар мен  физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында  22-орында тұр.
Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған.

* Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған  — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0)
* Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған  — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0)
* Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған  — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4)
* Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8.
* Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5.
* Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]</text>
      <sha1>bcklxg8605mzob3yro3cq1744wb93rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Некротикалық фасциит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567752</id>
    <revision>
      <id>3617678</id>
      <parentid>3617089</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Бактериялдық аурулар|Бактериялдық аурулар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6082" sha1="d9hugdnyxr69wbijsjktvr8hzyxandw" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Некротикалық фасциит
 |Image           = 
 |Caption         =
 |DiseasesDB      = 8846
 |ICD10           = {{ICD10|M|72|6}}
 |ICD9            = {{ICD9|728.86}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 
 |MedlinePlus     = 001443
 |eMedicineSubj   = med
 |eMedicineTopic  = 3335
 |MeshID          = D019152
}}
'''Некротикалық фасциит''' ({{lang-en|Necrotizing fasciitis}}) — тері беті мен терең теріасты [[жасуша]]ларын зақымдайтын Streptococcus pyogenes (аралас аэробты және анаэробты микрофлора) немесе Clostridium perfringens [[бактериялар]]ынан туындаған [[инфекция]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://who.int |title=Soft Tissue Infections and Necrotizing Fasciitis |author=World Health Organization |website=who.int |lang=en |accessdate=2026-06-13}}&lt;/ref&gt;

== Аурудың сипаты ==
Ең алғаш бұл аурумен [[1871 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та ауырған, ал [[1892 жыл]]ы аурудың себептерін Уэлчу мен Неталла  баяндаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://medscape.com |title=Necrotizing Fasciitis: Background, Pathophysiology, Etiology |author=Bari B. Anhalt |website=Medscape (eMedicine) |lang=en |accessdate=2026-06-13}}&lt;/ref&gt; Ауру сирек кездеседі, 1883 жылдан бері 500 ауру тіркелген. Некротикалық фасцииттің  ең маңызды үш түрі танылған:
I түрі , немесе жартылай микробты
II түрі, немесе стрептококты (топ A)
III түрі, газ гангрена және мионекроз

== Аурудың белгілері ==
Ерте кезеңдеріндегі ауырсыну және қызба кезінде, некротикалық фасциитті анықтау  өте қиын. Ол ауруларға, ісіну  және тері гиперемиясы қосылып,тері тығыздалып, қол мен ұстаған кезінде ауырады. Кейінірек тері қара қызыл немесе көк түсті, көпіршіктеніп, және некротикалық аудандары, күлгін немесе қара түсті болып кетеді. Осы кезеңде тамырларының үстіңгі өрімінде ауқымды тромбоз дамыйды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cdc.gov |title=Necrotizing Fasciitis: All You Need to Know |author=Centers for Disease Control and Prevention |website=cdc.gov |lang=en |accessdate=2026-06-13}}&lt;/ref&gt; Зақымданған фасци лас-қоңыр реңкке айналады. Инфекция фасциал қабықшасы тамырлары  және лимфа тамырлары бойымен тез таралады.аурудың одан кейінгі кезеңдерінде ол көбінесе [[инфекция]]лық токсикалық шок пайда болады.

== Аурудың себептері ==
Хирургиялық  ем-домдар тіндердің жарақаты мен бактериялық өршуге  әкелуі мүмкін, салдарынан некротикалық фасциит  дами бастайды. [[Жәндіктер]]дің  шағуы некротикалық  инфекциялардың дамуы үшін іргетасын қалай алады. Қант диабеті немесе қатерлі ісік сияқты ауруларда 90%-да бактериялық [[гангрена]] сипатталған болатын.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Hakkarainen T. W., et al. |title=Necrotizing fasciitis: Review of management and outcomes |journal=American Journal of Surgery |year=2024 |volume=207 |issue=3 |pages=401–407 |doi=10.1016/j.amjsurg.2024.01.015 |lang=en}}&lt;/ref&gt; А тобы бета-гемолитикалық стрептококк. Синергетикалық инфекция. Streptococcus Пневмококк, сондай-ақ некротикалық  фасцииттің сирек себебі болып табылады.

== Емі ==
Хирург барлық некротикалық тіндер жойылғанға  дейін, хирургиялық қалпына келтіру емін жүргізуі тиіс. Аяқ қатты  некротпен зақымдалған болса, хирург  аяқты кесуге жүзеге асыруға шешім қабылдай алады. Кез келген жағдайда, хирургия тірі қалу ықтималдығы жоғары қамтамасыз етеді.
Хирургиялық  кескіні  терең болуы тиіс және олар некроз шеңберінен шығатын болу керек. Жарадан [[қан]] шыққанша кесу қажет. Барлық некротикалық тіндерді алып тастау керек. Жараға  үздіксіз дәрі жағылып, дәкесі ауыстырылып отырылуы қажет. Жараның беті ашық болуы тиіс. Ағымдағы ахуалды хирургиялық емдеу және талдау күн сайын жүзеге асырылуға тиіс. [[Антибиотик]]термен күнделікті таңу ұсынылады. Күміс сульфадиазином ең танымал микробқа қарсы крем болып қалады. Бұл [[бактериялар]]дың кең спектрін қамтиды.&lt;ref&gt;Гринев М. В., Гринев К. М. &quot;Некротизирующий фасциит&quot; – СПб.: Гиппократ, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Медициналық анықтама Алматы 2010 жыл&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бактериялдық аурулар]]</text>
      <sha1>d9hugdnyxr69wbijsjktvr8hzyxandw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Молекулалық кристалл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567792</id>
    <revision>
      <id>3617677</id>
      <parentid>3617044</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Санат:Химиялық байланыс]]; −[[Санат:Молекулалар]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6484" sha1="k06t6lsestz8jpepu3gh0crh7yif925" xml:space="preserve">'''Молекулалық кристалл''' — түйіндерінде жекелеген молекулалар немесе бір атомды инертті газдар орналасатын кристалдық тордың бір түрі. Бұл құрылым негізінен [[коваленттік байланыс]]ы бар заттарға тән болып келеді.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Desiraju G. R. |title=A Practical Guide to the Design of Molecular Crystals |journal=Crystal Growth &amp; Design |year=2018 |volume=18 |issue=12 |pages=7210–7214 |doi=10.1021/acs.cgd.8b00972 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Carbon dioxide and caffeine.jpg|thumb|Екі молекулалық қатты заттағы молекулалардың орналасу үлгілері: көмірқышқыл газы немесе құрғақ мұз (a),&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Simon|first1=A.|last2=Peters|first2=K.|year=1980|title=Single-Crystal Refinement of the Structure of Carbon Dioxide|journal=Acta Crystallogr. B|volume=36|issue=11|pages=2750–2751|doi=10.1107/s0567740880009879|doi-access=}}&lt;/ref&gt; және кофеин (c).&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Lehmann|first1=C. W.|last2=Stowasser|first2=Frank|year=2007|title=The Crystal Structure of Anhydrous Beta-Caffeine as Determined from X-ray Powder-Diffraction Data|journal=Chemistry: A European Journal|volume=13|issue=10|pages=2908–2911|doi=10.1002/chem.200600973|pmid=17200930}}&lt;/ref&gt; Сұр, қызыл және күлгін шарлар тиісінше көміртек, оттек және азот атомдарын білдіреді. (b) және (d) суреттерінде бөлме температурасы мен атмосфералық қысым жағдайындағы қатты күйдегі көмірқышқыл газы мен кофеин көрсетілген. (b) суретіндегі құрғақ мұздың газ тәрізді фазасы көрінеді, өйткені молекулалық қатты зат сублимацияланып жатыр.]]

== Ерекшеліктері мен байланыс табиғаты ==
Молекулалық кристалдық тордың басты ерекшелігі оның ішкі және сыртқы байланыстарының әртүрлілігінде жатыр. Молекуланың ішіндегі атомдар өте берік полярлы немесе полярсыз коваленттік байланыспен біріккен. Ал молекулалардың өзара арасындағы тартылыс күші өте әлсіз [[Ван-дер-Ваальс күштері]] немесе [[сутектік байланыс]]тар арқылы жүзеге асады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://libretexts.org |title=Molecular Solids - Chemistry LibreTexts |website=chem.libretexts.org |lang=en |accessdate=2026-06-13}}&lt;/ref&gt; Осы әлсіз молекулааралық тартылыстың кесірінен мұндай торлары бар заттарды балқыту немесе булату үшін көп энергия жұмсау қажет емес.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Sato O. |title=Dynamic molecular crystals with switchable physical properties |journal=Nature Chemistry |year=2016 |volume=8 |issue=7 |pages=644–656 |doi=10.1038/nchem.2547 |lang=en |pmid=27325090}}&lt;/ref&gt;

== Физикалық қасиеттері ==
Бұл ерекшелік заттардың физикалық қасиеттеріне тікелей әсер етеді. Молекулалық кристалы бар заттар өте төмен балқу және қайнау температураларымен сипатталады. Сонымен қатар олардың қаттылығы төмен, механикалық әсерге төзімсіз және морт сынғыш болып келеді.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ахметов Н. С. |title=Общая и неорганическая химия |publisher=Высшая школа |year=2001 |pages=67–71 |isbn=5-06-003363-5 |lang=ru}}&lt;/ref&gt; Олардың кейбіреуі [[сублимация]] үдерісіне бейім, яғни қатты күйден сұйыққа айналмай, тікелей газ күйіне ауыса алады. Құрамында еркін электрондар немесе иондар болмағандықтан, бұл заттар қатты күйінде дә, балқымасында да электр тоғын мүлдем өткізбейтін [[диэлектрик]]тер болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Silinsh E. A. |title=Organic Molecular Crystals: Their Electronic States |publisher=Springer Science &amp; Business Media |year=2012 |pages=102–108 |isbn=978-3-644-40071-5 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Мысалдары ==
Кәдімгі жағдайда молекулалық құрылымға ие және төмен температурада кристалданатын заттарға [[сутегі]], [[оттегі]], [[азот]] және [[көмірқышқыл газы]] жатады. Мысалы, қатты көмірқышқыл газы ғылымда құрғақ мұз деген атпен белгілі.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Marcus J., et al. |title=Rapid prediction of molecular crystal structures using simple topological parameters |journal=Nature Communications |year=2024 |volume=15 |issue=1 |pages=9430 |doi=10.1038/s41467-024-53596-5 |lang=en |pmid=39524021}}&lt;/ref&gt; Сұйық заттардан кәдімгі су қатып мұзға айналғанда оның түйіндерінде су молекулалары сутектік байланыспен бекиді. Ал қатты заттардың ішінен кәдімгі [[йод]], кристалдық [[күкірт]], ақ [[фосфор]], сондай-ақ [[глюкоза]] мен [[нафталин]] сияқты көптеген органикалық қосылыстарды молекулалық тордың жарқын мысалы ретінде келтіруге болады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://britannica.com |title=Molecular crystal — Chemistry — Britannica |website=britannica.com |lang=en |accessdate=2026-06-13}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Кристалдық тор]]</text>
      <sha1>k06t6lsestz8jpepu3gh0crh7yif925</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марципан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567820</id>
    <revision>
      <id>3617669</id>
      <parentid>3616833</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тағамдар|Тағамдар]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Десерт|Десерт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14529" sha1="90btfn5goqcvkqbujsh3mrgz4hzd63n" xml:space="preserve">{{Тағам
 |сурет             = Marzipan cake.jpg
 |сурет атауы       = Түрлі түсті марципан фигуралары
 |тип               = [[Кондитерлік өнім]]
 |ұлттық асхана     = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]]
 |шынайы атауы      = Marzipan
 |шыққан мемлекеті  = [[Иран]] / [[Германия]]
 |автор             = Белгісіз
 |жыл               = Орта ғасырлар
 |негізгі құрамы    = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты)
 |қосымша құрамы    = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар
 |аналогтар         = Персипан
 |калориялық        = 479 ккал
 |белоктар          = 6.8 г
 |майлар            = 21.2 г
 |көмірсулер        = 65.3 г
 |рецепт            = 
 |қор               = Marzipan
}}
'''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін.

Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады.
[[File:MarzipanClassic.jpg|thumb|Марципан батоншалары]]

== Әлем бойынша ==
=== Еуропа ===
[[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9| 2004 жылы Венгрияның Еуропалық Одаққа кіруіне орай, Будапешттегі Марципан музейі жасаған Еуропалық Одақтың картасы.]]
[[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

=== Оңтүстік Еуропа ===
[[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады.

[[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады.

[[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады.

[[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады.

[[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады.

[[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады.

Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&amp;tur=&amp;urunGrubu=&amp;adi=badem%20ezmesi}}&lt;/ref&gt;

=== Солтүстік Еуропа ===
[[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]]
[[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады.

[[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар.

Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады.

Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады.

=== Батыс және Орталық Еуропа ===
[[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]]
[[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі.

[[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады.

[[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel.

[[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады.

[[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Марципан музейлері ==
* [[Егер]], Венгрия
* Сентендр, Венгрия
* [[Таллин]], [[Эстония]]
* [[Любек]], [[Германия]]
* Кфар Тавор, [[Израиль]]
* Кестхе, Венгрия
* [[Будапешт]], Венгрия

== Ірі өндірушілер ==
* «Niederegger», Любек, Германия. 
* «George Lemke &amp; Co», Берлин, Германия.
* «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты

== Сілтемелер ==
* http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }}
* http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Десерт]]
[[Санат:Қоспа]]</text>
      <sha1>90btfn5goqcvkqbujsh3mrgz4hzd63n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617670</id>
      <parentid>3617669</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14317" sha1="9o5ibwxmr101omn41f3xgtzrise1cvm" xml:space="preserve">{{Тағам
 |сурет             = Marzipan cake.jpg
 |сурет атауы       = Түрлі түсті марципан фигуралары
 |тип               = [[Кондитерлік өнім]]
 |ұлттық асхана     = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]]
 |шынайы атауы      = Marzipan
 |шыққан мемлекеті  = [[Иран]] / [[Германия]]
 |автор             = Белгісіз
 |жыл               = Орта ғасырлар
 |негізгі құрамы    = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты)
 |қосымша құрамы    = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар
 |аналогтар         = Персипан
 |калориялық        = 479 ккал
 |белоктар          = 6.8 г
 |майлар            = 21.2 г
 |көмірсулер        = 65.3 г
 |рецепт            = 
 |қор               = Marzipan
}}
'''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін.

Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады.
[[File:MarzipanClassic.jpg|thumb|Марципан батоншалары]]

== Әлем бойынша ==
=== Еуропа ===
[[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9| 2004 жылы Венгрияның Еуропалық Одаққа кіруіне орай, Будапешттегі Марципан музейі жасаған Еуропалық Одақтың картасы.]]
[[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

=== Оңтүстік Еуропа ===
[[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады.

[[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады.

[[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады.

[[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады.

[[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады.

[[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады.

Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&amp;tur=&amp;urunGrubu=&amp;adi=badem%20ezmesi}}&lt;/ref&gt;

=== Солтүстік Еуропа ===
[[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]]
[[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады.

[[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар.

Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады.

Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады.

=== Батыс және Орталық Еуропа ===
[[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]]
[[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі.

[[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады.

[[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel.

[[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады.

[[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Марципан музейлері ==
* [[Егер]], Венгрия
* Сентендр, Венгрия
* [[Таллин]], [[Эстония]]
* [[Любек]], [[Германия]]
* Кфар Тавор, [[Израиль]]
* Кестхе, Венгрия
* [[Будапешт]], Венгрия

== Ірі өндірушілер ==
* «Niederegger», Любек, Германия. 
* «George Lemke &amp; Co», Берлин, Германия.
* «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }}

[[Санат:Десерт]]
[[Санат:Қоспа]]</text>
      <sha1>9o5ibwxmr101omn41f3xgtzrise1cvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алан Мур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570459</id>
    <revision>
      <id>3617667</id>
      <parentid>3616730</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Санат:Ұлыбритания сценарийшілері]]; ±[[Санат:Сценарийшілер]]→[[Санат:Ұлыбритания жазушылары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13403" sha1="gbqoyespwkvjtrv1v48dx9bx2h6zdpy" xml:space="preserve">{{Жазушы
 | Есімі                = Алан Мур
 | Шынайы есімі         = Alan Moore
 | Суреті               = Alan Moore (2).jpg
 | Ени                  = 220px
 | Суреттің аты         = Алан Мур (2008 жыл)
 | Туған кездегі есімі  = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore)
 | Лақап аты            = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon)
 | Туған күні           = 18.11.1953
 | Туған жері           = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Азаматтығы           = {{UK}}
 | Ұлты                 = Ағылшын
 | Білімі               = 
 | Мансабы              = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант
 | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт
 | Бағыты               = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм
 | Жанры                = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия
 | Шығармалардың тілі   = [[Ағылшын тілі]]
 | Дебюті               = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы
 | Марапаттары          = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты)
 | Сыйлықтары           = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Alan Moore
}}
'''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды.

== Өмір баян ==

=== Жастық шағы ===
[[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, &amp; Facts Encyclopedia Britannica]&lt;/ref&gt;

1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, &amp; Facts]&lt;/ref&gt;

=== Ертеңгі карьера ===
Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол &quot;Паддинктон Қонжық&quot;-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды.  1971-ші жылдан бастап, Алан Мур &quot;Максвэлл сиқырлы мысық&quot;( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді.

Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, &quot;Дредд судьясы&quot; және &quot;[[Доктор Кім|Доктор кім]]&quot; туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lambiek.net |title=Comic creator: Alan Moore |website=Lambiek Comiclopedia |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Американдық мейнстрим және DC comics ===
Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол &quot;Сағатшылар&quot; комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар &quot;Өлтіретін әзіл&quot; және &quot;Қара серінің оралуы&quot; комикс жазды. 

Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол &quot;[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]&quot; кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды

=== Тәуелсіз период және ессіз махаббат ===
Алан Мур DC-ден кеткеннен кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып &quot;Ессіз махаббат&quot; комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы &quot;Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы&quot;(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді.

1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire)  және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls)

=== Image comics ===
1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун&lt;meta /&gt;» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады.

=== &quot;Американдық ең жақсы комикс&quot; журналы ===
1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді &quot;Американдық ең жақсы комикс&quot; журналын жасауды бастаған. Сол кезде  Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы &quot;Керемет джентельмендер лигасы&quot; болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb).

=== Тәуелсіздікке оралу ===
Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған &quot;Керемет джентельмендер лигасы&quot; комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте  жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebramstokerawards.com/graphic-novel/moore-alan/ |title=Moore, Alan - The Bram Stoker Awards |website=The Bram Stoker Awards Official Site |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}.
* [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen]. 
* [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }}

[[Санат:Ұлыбритания жазушылары]]
[[Санат:Ұлыбритания сценарийшілері]]</text>
      <sha1>gbqoyespwkvjtrv1v48dx9bx2h6zdpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сулхан-Саба Орбелиани</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577038</id>
    <revision>
      <id>3617597</id>
      <parentid>3279763</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1931" sha1="4dolu4yucp0fmy1nmir7yv33vpo9dtq" xml:space="preserve">[[Сурет: Sulkhan Saba Orbeliani miniature, 1700s.jpg |thumb|right|200px|Сулхан-Саба Орбелиани]]
'''Сулхан-Саба Орбелиани''' ([[1658 жыл|1658]], [[Болнис ауданы]], [[Квемо-Картли]] - [[1725 жыл|1725]], [[Мәскеу]]) — кінәз, грузин жазушысы, ғалым, қоғам қайраткері.

[[Грузия]]ны шетелдік тапшылықтан қорғауда көзге түсті, [[Иран]] езгісіне қарсы күресті. Грузия билеушісі [[VI Вахтанг|Вахтанг VI]] тұсында саяси қызметке белсене араласты. 1713-1716 ж. Батыс Еуропа елдерінде дипломатиялық қызметте болды. 1724 ж. Вахтанг VI-мен бірге [[Ресей]]ге эмиграцияға кетті. Орбелианидің жан-жақты әдеби және ғылыми қызметі Грузиядағы прогресшіл қоғамдық ойдың дамуына үлкен ықпал жасады. Ол ''&quot;Ойдан шығарылған даналық туралы&quot;'' атты мысалдар мен нақылдар жинағында феодалды қоғамның кеселді көріністерін сынады.&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы, 8-ші том.1976&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Category:Sulkhan-Saba Orbeliani}}

[[Санат:1658 жылы туғандар]]
[[Санат:Болнис ауданында туғандар]]
[[Санат:1725 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Орбелианилер]]
[[Санат:Всехсвят зиратында жерленгендер]]
[[Санат:Грузия каллиграфтары]]</text>
      <sha1>4dolu4yucp0fmy1nmir7yv33vpo9dtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чемпионат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603886</id>
    <revision>
      <id>3617717</id>
      <parentid>3367023</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3617717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="l93bp2iwb8sqptur6wdfeevwam0ah3t" xml:space="preserve">[[Сурет:Secondo scudetto schio.jpg|thumb|right|200px|]]
'''Чемпионат''' — [[спорт]]тың әр түрінен жыл сайын өткізілетін республикалық, еуропалық, азиялық, әлемдік, т.б. біріншіліктер. 

Чемпионаттың командалық, жекелей-командалық, жекелей түрлері бар. Командалық чемпионатта жеңіс тұғырына команда құрамы түгел көтеріліп, барлық мүшелері чемпион атағына ие болады, мыс., футбол, баскетбол, волейбол, т.б. Жекелей-командалық чемпионатта командамен қатар спорт түрінің жеке бағдарламасын орындаушылар жеңімпаз аталады, мыс., бокс, күрес, т.б. спорт түрлерінде салмақ дәрежелері бойынша чемпиондық атақ сарапқа салынады. Жекелей чемпионатта спортшылар көп сайыста, жеке қашықтықтарда, т.б. жарыс бағдарламасында жеңімпаздарды анықтайды.
{{Дереккөздер жетіспейді}}{{commons|Category:Sports championships}}

[[Санат:Чемпионаттар]]
[[Санат:Спорт терминологиясы]]</text>
      <sha1>l93bp2iwb8sqptur6wdfeevwam0ah3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Renamed user 7707015220e3b2fc43fe29da812fd8ea</title>
    <ns>3</ns>
    <id>611440</id>
    <revision>
      <id>3617647</id>
      <parentid>2656376</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Bar.z94]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 7707015220e3b2fc43fe29da812fd8ea]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Bar.z94|Bar.z94]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 7707015220e3b2fc43fe29da812fd8ea|Renamed user 7707015220e3b2fc43fe29da812fd8ea]]&quot;</comment>
      <origin>2656376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="qv76ltq14wrscv070qms3db8537nnex" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Bar.z94}}

-- [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылауы]])  02:26, 2018 ж. қарашаның 30 (+06)</text>
      <sha1>qv76ltq14wrscv070qms3db8537nnex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шемонаиха қалалық әкімдігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624802</id>
    <revision>
      <id>3617835</id>
      <parentid>3316241</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3617835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1987" sha1="c1egc4epcfjf6pyy003cp0tsdw3p54b" xml:space="preserve">{{Қазақстан қалалық әкімдігі
 |Атауы        = Шемонаиха қалалық әкімдігі
 |Облысы       = Шығыс Қазақстан облысы
 |Ауданы       = Шемонаиха ауданы
 |Құрылған уақыты = 
 |Орталығы     = [[Шемонаиха]]
 |Енеді        = 1 қала
 |Тұрғыны      = {{құлдырау}}18448
 |Санақ жылы   = [[2021 жыл|2021]]
 |Тығыздығы    = 
 |Жер аумағы   = 
 |Әкімі        = 
 |Әкімдік мекенжайы = 
 |Телефон коды   = 
 |Пошта индексі  = 
 |Карта          = Шемонаиха қалалық әкімдігі Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданының картасында.png
}}
'''Шемонаиха қалалық әкімдігі''' – [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Шемонаиха ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Шемонаиха]] қаласы кіреді. Орталығы - Шемонаиха қаласы.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Шемонаиха]] қаласы ||19127 ||{{құлдырау}}18448 ||96,5 ||8969 ||{{құлдырау}}8762 ||97,7 ||10158 ||{{құлдырау}}9686 ||95,4
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Шемонаиха ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысы қалалық әкімдіктері]]</text>
      <sha1>c1egc4epcfjf6pyy003cp0tsdw3p54b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>639929</id>
    <revision>
      <id>3617661</id>
      <parentid>3616694</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12230" sha1="3ccx8700kkoj53hir6si5s6nifpykcf" xml:space="preserve">{{Музыкант
|Есімі = Айгүл Бабаева
|Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева
|Туған күні = 01.11.1961
|Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
|Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Мамандықтары = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}, композитор
|Ұжымдары = &quot;Мистерия Буф&quot;, &quot;Гүлдер&quot; ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), &quot;Варьете&quot;, &quot;Иссык&quot;
}}
'''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол [[поп-музыка|поп]], [[джаз]] жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды.

== Өмірбаяны ==
Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.  

1997 жылы &quot;ТАҢ&quot; телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.  

 Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.  

1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.  

Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын &quot;Үміт Желі&quot; дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар.

1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]&lt;nowiki/&gt;» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты.

7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.&lt;ref&gt;[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;  

2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.&lt;ref&gt;[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}&lt;/ref&gt;  

Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды.

Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті.

== Телевизия ==
2010 жылы &quot;ЕЛ АРНА&quot; телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]&lt;nowiki/&gt;» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.&lt;ref&gt;[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері.

Қызы — Алисса.

== Сілтелер ==
* [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы]
* [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}
* [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті]
* [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&amp;chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.1tv.kz/news/video/br1/

[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]</text>
      <sha1>3ccx8700kkoj53hir6si5s6nifpykcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беневенто (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>645062</id>
    <revision>
      <id>3617880</id>
      <parentid>3436408</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="96suzpineg0wimwnshc9a5vc3qumrbc" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Италия}} Беневенто
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = Benevento_Calcio_logo.svg
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1929
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Чиро Вигорито (стадион)|Чиро Вигорито]]
 |сыйымдылығы     = 16867
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Италия}} [[Филиппо Индзаги]]
 |капитаны        = {{Flagicon|КСРО}}
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = Италия C сериясы, C группасы
 |маусым          = 2023/24
 |орын            = 3
 |сайты           = https://www.beneventocalcio.club/
| pattern_la1 = _blackborder
| pattern_b1 = _benevento2324h
| pattern_ra1 = _blackborder
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = FF0000
| body1 = FFFF00
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _nikepark7wr
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = 
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = 
| body3 = 
| rightarm3 = 
| shorts3 = 
| socks3 = 
}}
'''«Беневенто»''' — [[Италия|италиялық]] футбол клубы, 1929 жылы құрылған&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121202125337/http://weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=7675&lt;/ref&gt;. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Чиро Вигорито&quot; стадионында өткізеді. 2017 жылы жазда тұңғыш рет [[Футболдан Италия чемпионаты|А сериясына]] жолдама алды. 

== Жетістіктері ==

* В сериясының жеңімпазы: 2019/20 

== Атақты бапкерлері ==

* Джузеппе Виани (1945)
* Франческо Лохаконо (1974—1975)
* Джузеппе Гальдеризи (2010—2011)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.beneventocalciospa.it/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201224191728/http://www.beneventocalciospa.it/ |date=2020-12-24 }}{{ref-it}}

[[Санат:Италия футбол клубтары]]</text>
      <sha1>96suzpineg0wimwnshc9a5vc3qumrbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ескі Жаңа Жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653066</id>
    <revision>
      <id>3617683</id>
      <parentid>3616316</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Арайлым Гайдарханқызы|Арайлым Гайдарханқызы]] ([[User talk:Арайлым Гайдарханқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3607856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="mex0p9mhccfwmjom3tz4mzolvtpovbx" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}}
'''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған.

== Тарихы ==
Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы  18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты.

== Салт-дәстүрлер ==
Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды.

Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген.

=== Наным-сенім мен ырымдар ===
* Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда.
* Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек.
* Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника]

[[Санат:Жаңа жыл]]</text>
      <sha1>mex0p9mhccfwmjom3tz4mzolvtpovbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ForteBank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673520</id>
    <revision>
      <id>3617830</id>
      <parentid>3609211</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Danajumalinova</username>
        <id>176118</id>
      </contributor>
      <origin>3617830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24600" sha1="rowsgkdcvfyhtscyrs58ybbq4h08rkh" xml:space="preserve">{{Банк
|банктың аты = ForteBank
|логотипі = 
|түрі = [[Акционерлік қоғам]]
|лицензиясы = №1.2.29/197/36 (03.02.2020)
|салымдарды сақтау = 
|биржадағы листингі = {{KASE|ASBN}}
|қызметі = 
|бұрынғы атаулары = Альянс Банк
|орналасуы = [[Қазақстан]], [[Астана]], [[Достық көшесі (Астана)|Достық көшесі]], 8/1
|басты адамдары = [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] &lt;small&gt;(меншік иесі)&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;[[Тимур Ризабекұлы Исатаев|Тимур Исатаев]] &lt;small&gt;(директорлар кеңесінің төрағасы)&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;[[Талғат Жұманұлы Қуанышев|Талғат Қуанышев]] &lt;small&gt;(басқарма төрағасы)&lt;/small&gt;
|активтері = 2 080 959 млн теңге
}}
'''ForteBank''' — жеке меншік банк. Қазақстандағы ең ірі банктердің бестігіне кіреді. Бас кеңсесі Астана қаласында орналасқан. Филиалдық желісі Қазақстанның барлық аумағын қамтиды, 33 қала мен 5 кентте 21 филиал мен 78 бөлімшесі бар. 

2025 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша ForteBank активтер көлемі жөнінен 5‑орынды иеленеді.

== Тарихы ==
ForteBank қазіргі түрінде 2015 жылғы 10 ақпанда үш банктің — ForteBank, &quot;[[Альянс банк|Альянс Банк]]&quot; және &quot;[[Темірбанк]]тің&quot; бірлестіктері нәтижесінде пайда болды. Біріктіру кезінде жаңа банктің капиталы 160 миллиард теңгені (900 миллион АҚШ доллары) құрады. Бұл көрсеткіш ForteBank-тің капитал мөлшері бойынша үшінші және Қазақстан банктері арасында активтер бойынша сегізінші орын алуына мүмкіндік берді. Банктің бас акционері қазақстандық бизнесмен [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/markets/alyans_bank_temirbank_i_fortebank_obyedinyatsya_do_kontsa_goda/|title=Альянс Банк, Темiрбанк и ForteBank объединятся до конца года|author=Александр Воротилов|website=www.forbes.kz|date=2014-11-19}}&lt;/ref&gt;

'''ForteBank''' — 2015 жылдың 1 қаңтарында құрылған.

'''Альянс Банкі''' — 1993 жылғы 7 қаңтарда құрылды.

'''Темірбанк''' — 1992 жылғы 26 наурызда құрылған.

=== 2015 ===
* 1 қаңтарда – &quot;Альянс Банк&quot; АҚ (қазіргі уақытта – &quot;ForteBank&quot; АҚ), &quot;ABC Bank&quot; АҚ (бұрын - &quot;ForteBank&quot; АҚ) және &quot;Темірбанк&quot; АҚ қайта ұйымдастыру шеңберінде тапсыру актілеріне қол қойылды, оларға сәйкес жаңа банк барлық мүлікті, сондай-ақ &quot;ABC Bank&quot; АҚ және &quot;Темірбанк&quot;АҚ барлық құқықтары мен міндеттерін алды.&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kapital.kz/finance/33306/tri-ob-yedinennykh-banka-budut-nazyvat-sya-forte-bank.html|title=Три объединенных банка будут называться Forte bank|website=kapital.kz|accessdate=2020-10-21}}&lt;/ref&gt;
* 10 ақпан — &quot;Альянс Банк&quot; АҚ &quot;ForteBank&quot; АҚ болып қайта аталды.&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;/&gt;

=== 2016 ===
* Қазан - &quot;Құланшы&quot; заманауи өнер орталығымен бірге ForteBank Kulanshi Art Space галереясының ашылуы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz//life/afisha/v_astane_otkryilas_vyistavka_kazahstanskih_hudojnikov_zapah_polyini/|title=В Астане открылась выставка художников РК «Запах полыни»|author=Иван Жуков|website=www.forbes.kz|date=2016-12-09}}&lt;/ref&gt;
* Қараша - Еуропа Қайта Құру және даму банкімен микро шағын және орта бизнес жобаларын кредиттеуге және ЕҚДБ-ның &quot;Бизнестегі әйелдер&quot; бағдарламасы бойынша әйелдер кәсіпкерлігін қаржыландыруға теңгелік баламада 60 млн АҚШ доллары мөлшерінде қарыз беру туралы келісімге қол қою.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/dlya-programmy-zhenshchiny-v-biznese-ebrr-vydelil-fortebank-30-mln-dollarov.html|title=Для программы &quot;Женщины в бизнесе&quot; ЕБРР выделил ForteBank 30 млн долларов|author=Шолпан Жабаева|website=informburo.kz|date=2017-06-08}}&lt;/ref&gt;
* Желтоқсан - &quot;ForteBank&quot; АҚ, &quot;Темірбанк&quot; АҚ және &quot;АВС Bank&quot;АҚ қосылу жолымен қайта ұйымдастыру рәсімі аяқталады. &quot;АВС Bank&quot; АҚ мен &quot;Темірбанк&quot; АҚ қызметі тоқтатылады.

=== 2017 ===
* Мамыр - Банктің қарапайым акциялары бойынша дивидендтерді алғашқы төлеуі. Есептелген дивидендтердің жалпы сомасы 4,6 млрд теңгені құрады.

=== 2018 ===
* Ақпан - бұрын Банк Басқармасы Төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған Гурам Андроникашвили Банк Басқармасының төрағасы қызметіне тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/naznachen-novyy-predsedatel-pravleniya-ao-fortebank-.html|title=Назначен новый председатель правления АО &quot;ForteBank&quot;|website=informburo.kz|date=2018-02-09}}&lt;/ref&gt;
* Қыркүйек - Банктің 4% мөлшерлемемен және айналым мерзімі 2024 жылға дейін 220 млрд теңге сомаға купондық облигациялар шығаруы.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2018-08/fortebank-planiruet-vypustit-obligacii-na-220-mlrd-tenge|title=ForteBank планирует выпустить облигации на 220 млрд тенге|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}&lt;/ref&gt;
* Желтоқсан - Банктің &quot;Банк Kassa Nova&quot; АҚ 100% жай акцияларын сатып алуы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/finance/fortebank_kupil_bank_kassa_nova/|title=ForteBank купил Банк Kassa Nova|author=Forbes.kz|website=www.forbes.kz|date=2018-12-14}}&lt;/ref&gt;

=== 2019 ===
* Наурыз - банк Азия даму банкінің шағын шағын және орта кәсіпорындарын қаржыландыру жобаларын қолдау бағдарламасының қатысушылары болады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/banki/2019-04/fortebank-sovmestno-s-aziatskim-bankom-razvitiya-napravit-31-milliard-tenge-na|title=ForteBank совместно с Азиатским Банком Развития направит 31 миллиард тенге на развитие предпринимательства|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}&lt;/ref&gt;
* Сәуір - Сәуірде ForteBank &quot;Kassa Nova банкін&quot; және One Technologies технологиялық компаниясын сатып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://expertonline.kz/a16005/|title=У этого банка есть DAR|website=Expert.ru|date=08-05-2019}}&lt;/ref&gt;
* Желтоқсан - Еуропа қайта құру және даму банкімен микро шағын және орта бизнес жобаларына кредит беруге және ЕҚДБ-ның &quot;Бизнестегі әйелдер&quot; бағдарламасы бойынша әйелдер кәсіпкерлігін қаржыландыруға теңгелік баламада 60 млн АҚШ доллары мөлшерінде қарыз беру туралы келісімге қол қою.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2019-12/fortebank-privlekaet-ot-ebrr-60-mln-na-finansirovanie-predprinimatelstva|title=ForteBank привлекает от ЕБРР $60 млн на финансирование предпринимательства|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 ===
* Мамыр - ForteMobile ұялы байланысын &quot;Beeline Қазақстан&quot; ұялы операторымен бірлесіп іске қосу.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/internet/privet-udobno-govorit-kazahstane-poyavilas-novaya-mobilnaya-403462/|title=&quot;Привет! Удобно говорить?&quot; В Казахстане появилась новая мобильная связь ForteMobile|author=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2020-05-26}}&lt;/ref&gt;
* Мамыр - валюта саудасы үшін ForteForex онлайн-алаңын іске қосу.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/1857852-fortebank-predstavil-novyj-servis-po-obmenu-valuty-forteforex.html?|title=ForteBank представил новый сервис по обмену валюты ForteForex|website=www.nur.kz|date=2020-05-29}}&lt;/ref&gt;
* Тамыз - ForteBank &quot;Банк Kassa Nova&quot; АҚ-ын [[Freedom Holding|Freedom Holding Corp]] компаниясына сатады. &quot;Банк Kassa Nova&quot; &quot;Freedom Finance&quot; АҚ-ның еншілес компаниясы болып табылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kapital.kz/finance/88951/fortebank-prodayet-100-aktsiy-banka-kassa-nova.html|title=ForteBank продает 100% акций Банка Kassa Nova|website=kapital.kz}}&lt;/ref&gt;

=== 2021 ===
* Маусым – ForteBank Басқарма Төрағасы Гурам Андроникашвилидің өкілеттігі оның Директорлар кеңесінің мүшесі болып сайлануына байланысты тоқтатылды&lt;ref&gt;https://kapital.kz/naznacheniya/96826/guram-andronikashvili-pokidayet-post-predsedatelya-pravleniya-fortebank.html&lt;/ref&gt;.
* Шілде – Euromoney халықаралық қаржы басылымының нұсқасы бойынша ForteBank «Қазақстандағы ең үздік банк» деп танылды&lt;ref&gt;https://forbes.kz/articles/fortebank_priznan_luchshim_bankom_kazahstana_1&lt;/ref&gt;.
* Қараша – Centras компаниялар тобының негізін қалаушы Елдар Абдразақов Директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды&lt;ref&gt;https://forbes.kz/articles/eldar_abdrazakov_vozglavit_sovet_direktorov_fortebank&lt;/ref&gt;.

=== 2022 ===
* Сәуір - ForteBank бесінші жыл қатарынан Global Finance-тен &quot;Қазақстанның үздік банкі&quot; атағын алды&lt;ref&gt;https://forbes.kz/articles/fortebank_vnov_priznan_luchshim_bankom_kazahstana_po_versii_global_finance&lt;/ref&gt;.
* Шілде - The Forte жаңа төраға: Бекжан Пірматов ForteBank Басқарма төрағасы лауазымында бекітілді&lt;ref&gt;https://forbes.kz/articles/naznachen_novyiy_predsedatel_pravleniya_fortebank&lt;/ref&gt;.
* Желтоқсан - AsiaMoney халықаралық журналы Forte-ді үш номинация бойынша Қазақстанның үздік Банкі деп атады&lt;ref&gt;https://forte.kz/news/mezhdunarodnyj-zhurnal-asia-money-nazval-forte-luchshim-bankom-kazahstana-v-treh-nominacziyah&lt;/ref&gt;.

=== 2023 ===
* Мамыр - Хуберт Пандза тәуелсіз директор өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатып, банкпен ынтымақтастықты Тәуекелдер және аудит комитеттерінің кеңесшісі ретінде жалғастырды&lt;ref&gt;https://bizmedia.kz/2023-05-04-u-fortebank-proizoshli-izmeneniya-v-sovete-direktorov/&lt;/ref&gt;.
* Мамыр – Global Finance халықаралық басылымы алтыншы рет ForteBank-ті «Қазақстандағы үздік банк» деп атады &lt;ref&gt;https://forte.kz/news/forte_the_best&lt;/ref&gt;.
* Мамыр – ForteBank J.P. Morgan-нан  халықаралық төлемдерді өңдеу сапасы үшін Elite Quality Recognition Award сыйлығын алды&lt;ref&gt;https://forte.kz/news/31_may_2023&lt;/ref&gt;.
* Қазан - Равшан Ирматов Басқарма мүшесі болып сайланып, ForteBank (CFO) Басқарма Төрағасының орынбасары болып тағайындалды&lt;ref&gt;https://forte.kz/news/27-10-2023&lt;/ref&gt;.

=== 2024 ===
* Ақпан – Гаухар Бисембиева ForteBank Басқармасының мүшесі болып сайланды және Банк (COO) Басқарма Төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды&lt;ref&gt;[https://www.banker.kz/news/bisembieva-g-t-izbrana-pervym-zampredom-fortebank/ Бисембиева Г. Т. избрана первым зампредом Fortebank]&lt;/ref&gt;.
* Наурыз – FortePremier Euromoney халықаралық басылымының нұсқасы бойынша Қазақстандағы үздік Private Bank атанды&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/finance/132621/ot-premial-noy-karty-do-shedevra-da-vinchi-v-astane.html От премиальной карты до шедевра да Винчи в Астане]&lt;/ref&gt;.
* Қыркүйек – Алматы облысы Есік қаласында заманауи мектеп ашылды. Құрылысын Болат Өтемұратов қорының қолдауымен ForteBank қаржыландырды&lt;ref&gt;[https://www.zakon.kz/obshestvo/6447386-v-esike-almatinskoy-oblasti-otkrylas-shkola-na-900-uchenikov-stroitelstvo-kotoroy-profinansiroval-ForteBank.html В Есике Алматинской области открылась школа на 900 учеников, строительство которой профинансировал ForteBank]&lt;/ref&gt;.
* Желтоқсан – Басқарма төрағасы болып Талғат Қуанышев тағайындалды&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/articles/talgat-kuanyshev-ofitsialno-stal-predsedatelem-pravleniya-fortebank-a3a8b4 Талгат Куанышев официально стал председателем правления ForteBank]&lt;/ref&gt;.

=== 2025 ===
* Маусым – ForteBank «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі» халықаралық марапатын иеленді&lt;ref&gt;[https://forte.kz/news/forte-poluchil-mezhdunarodnuyu-nagradu-kak-luchshij-kommercheskij-bank-kazahstana Forte Қазақстанның үздік коммерциялық банкі ретінде халықаралық марапатқа ие болды]&lt;/ref&gt;.
* Маусым – ForteBank Home Credit Bank акцияларының 100% -ін сатып алу туралы келісімге қол жеткізілгенін жариялады &lt;ref&gt;[https://forte.kz/news/ao-forte-bank-obyavlyaet-o-dostizhenii-dogovorennosti-po-priobreteniyu-100-akczij-ao-home-credit-bank-kazahstan-1 «ForteBank» АҚ (Қазақстандағы) «Home Credit Bank» АҚ-тың 100% акциясын сатып алу туралы келісімге келгенін жариялайды.]&lt;/ref&gt;.
* Тамыз – ForteBank Asian Banking &amp; Finance Retail Banking Awards аясында Retail Bank of the Year - Kazakhstan сыйлығын алды&lt;ref&gt;[https://forte.kz/news/forte-bank-priznan-luchshim-roznichnym-bankom-goda-v-kazahstane-po-versii-asian-banking-and-finance ForteBank «Қазақстандағы жылдың үздік бөлшек сатылымдар банкі» атанды]&lt;/ref&gt;.
* Қазан – ForteBank Қазақстандағы алғашқы мерзімсіз реттелген AT1 облигациясын шығарды&lt;ref&gt;[https://forte.kz/ru/news/forte-bank-vypustil-pervyj-v-kazahstane-bessrochnyj-subordinirovannyj-bond-at-1 ForteBank выпустил первый в Казахстане бессрочный субординированный бонд AT1]&lt;/ref&gt;.
* Желтоқсан – ForteBank Home Credit Bank 100% акцияларын сатып алу мәмілесін аяқтап,  оның жалғыз акционері атанды&lt;ref&gt;[https://forte.kz/ru/news/forte-bank-zavershil-sdelku-po-priobreteniyu-100-akczij-home-credit-bank ForteBank завершил сделку по приобретению 100% акций Home Credit Bank]&lt;/ref&gt;.

== Бизнес-модель ==
'''Forte''' – әмбебап банк, жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да қызмет көрсетеді.

Негізгі бағыты – бөлшек банкинг.

Банк қызметі бірнеше брендке бөлінеді:
* ForteRetail – жеке тұлғаларға арналған банк. Клиенттерге дебеттік, кредиттік карталар, кредиттер мен депозиттер ұсынады.
* FortePremier – ForteBank құрамындағы ауқатты клиенттерге бағытталған премиум банктік қызмет көрсету бағыты. Жеке сервис және банктік әрі қаржылық қызметтердің кең спектрін ұсынады.
* ForteBusiness – заңды тұлғаларға арналған банк. Клиенттерге корпоративтік карталар, шоттар, кредиттер мен депозит түрлерін ұсынады.
* ForteMarket – отандық дүкендердің тауарларын онлайн сатуға арналған маркетплейс.
* ForteTravel – турлар, авиа және теміржол билеттері, автокөлік жалдау қызметтері ұсынылатын туристік платформа.
* ForteMobile – «Beeline Қазақстан» байланыс операторымен бірлесіп іске қосылған мобильді байланыс қызметі.

== Басшылық ==
=== Басқарма ===
2026 жылғы 15 маусымдағы дерекке сәйкес, Банк Басқармасының құрамында Басқарма Төрағасы мен төрт мүшесі бар. 
* Қуанышев Талғат Жұманұлы – Басқарма Төрағасы
* Пилипенко Анна Викторовна – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Operating Officer)
* Болғауов Әнуар Тоқтарұлы – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Recovery Officer)
* Әбілжанова Алма Маратқызы – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Corporate and SME Officer)
* Зденек Фоукал – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Retail Banking Officer)
* Шимичек Ладислав - Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Informational Officer)

=== Директорлар кеңесі ===
Директорлар кеңесі Банк қызметін стратегиялық басқаруды жүзеге асырады. Басқарманың жұмысын бақылап, Банк акционерлерінің жалпы жиналысына есеп береді. 

2026 жылғы 26 мамырдағы дерек бойынша Банктің Директорлар кеңесінің құрамына 5 адам кіреді. 

* Исатаев Тимур Ризабекұлы – Директорлар кеңесінің Төрағасы 
* Өтемұратов Ануар Булатович – Директорлар кеңесінің мүшесі 
* Жандосов Ораз Әлиұлы – Директорлар кеңесінің мүшесі 
* Тұяқбаев Ерлан Төлегенұлы – Директорлар кеңесінің мүшесі  
* Андроникашвили Гурам –Директорлар кеңесінің мүшесі 

== Марапаттар ==
* Қараша 2018 — The Banker нұсқасы бойынша &quot;Қазақстандағы Жыл Банкі&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/exchange/fortebank_priznan_bankom_goda_v_kazahstane_po_versii_the_banker_vtoroy_god_podryad/|title=ForteBank признан «Банком года в Казахстане» по версии The Banker второй год подряд|website=www.forbes.kz|date=2018-11-30}}&lt;/ref&gt;
* Желтоқсан 2018 — The International Banker баспа басылымының нұсқасы бойынша&quot; Қазақстандағы бөлшек бизнестегі ең инновациялық банк&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/finance/fortebank_uvelichil_aktivyi_i_voshel_v_top-3_bankov_kazahstana/|title=ForteBank увеличил активы и вошел в топ-3 банков Казахстана|website=www.forbes.kz|date=2019-01-31}}&lt;/ref&gt;
* Наурыз 2018 — Global Finance нұсқасы бойынша &quot;2018 жылғы Қазақстандағы үздік банк&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2018-03/fortebank-priznan-luchshim-bankom-kazakhstana-po-versii-global-finance|title=ForteBank признан лучшим банком Казахстана по версии «Global Finance»|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}&lt;/ref&gt;
* Наурыз 2019 — Global Finance басылымының нұсқасы бойынша &quot;2019 жылдың үздік Банкі&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/global-finance-priznal-forte-bank-luchshim-bankom-kazahstana-vtoroy-raz-podryad-86946.html|title=Global Finance вновь признал ForteBank лучшим банком Казахстана|author=Тамара Абубакарова|website=informburo.kz|date=2019-03-18}}&lt;/ref&gt;
* Қараша 2019 — Global Finance басылымының нұсқасы бойынша &quot;Best Foreign Exchange Provider&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gfmag.com/magazine/january-2019/best-foreign-exchange-banks-2019-bumpy-ride-fracturing-markets|title=Global Finance Magazine - Best Financial Institution Foreign Exchange Awards 2019: A Bumpy Ride In Fracturing Markets|author=January 01, 2019 Author: Gordon Platt|website=Global Finance Magazine}}&lt;/ref&gt;
* Желтоқсан 2019 — Asiamoney басылымының нұсқасы бойынша &quot;Қазақстандағы үздік Банк-2019&quot;.
* Наурыз 2020 — Global Finance басылымының нұсқасы бойынша &quot;2020 жылдың үздік Банкі&quot;.
* Шілде 2021 — Euromoney басылымының нұсқасы бойынша &quot;Қазақстандағы үздік банк&quot;.
* Маусым 2025 жыл  - World Finance тұжырымы бойынша «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі»
* Қазан 2025 жыл - Global Finance тұжырымы бойынша «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі»
* Желтоқсан 2025 жыл - International Banker тұжырымы бойынша «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі»

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1993 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Қазақстан банктері]]</text>
      <sha1>rowsgkdcvfyhtscyrs58ybbq4h08rkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3617824</id>
      <parentid>3617354</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16889" sha1="2lrkugt7yel0626ay5hajie2x5wea59" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96044||76409||11029||224||3378||234||110||5814||741
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86528||80926||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|5||3||{{u|Мағыпар}}||83752||78697||811||635||37||388||0||2883||46
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55541||30549||3588||368||5769||944||2238||4778||5187
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48548||39840||1758||102||628||17||9||4473||39
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23964||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||28145||26175||202||7||612||70||0||1391||140
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844
|-
|12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||22107||20839||753||39||128||4||0||121||11
|-
|14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|15||18||{{u|Nurken}}||19179||9875||1319||41||6915||115||2||426||51
|-
|16||13||{{u|Sagzhan}}||18788||17553||396||43||181||10||0||309||86
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17119||12152||223||7||133||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13755||12980||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11240||6800||507||0||102||512||0||615||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10080||7917||1220||40||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||53||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8154||5726||27||5||1867||204||0||172||52
|-
|29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7944||5417||976||137||628||59||24||532||198
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7480||5978||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||59||{{u|Madi Dos}}||4399||3031||196||63||40||49||0||630||106
|-
|50||47||{{u|Coffee86}}||4354||3822||4||0||11||7||0||407||5
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138
|-
|55||50||{{u|Makenzis}}||3553||3496||5||0||0||0||0||46||5
|-
|56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||68||{{u|ShadZ01}}||3158||2505||348||101||105||0||0||4||0
|-
|65||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||69||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|70||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2864||1852||311||0||91||55||0||424||4
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2393||1985||126||0||13||1||0||177||41
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1948||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||91||{{u|RaiymbekZh}}||1969||1673||8||0||17||0||0||75||72
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1604||1340||1||0||104||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1534||1346||0||0||7||0||0||120||8
|-
|109||95||{{u|Gliwi}}||1525||1519||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||166||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||165||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||668||629||15||0||0||0||0||2||0
|-
|184||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||180||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|207||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|210||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|211||179||{{u|Tuttiorchestra687}}||561||559||0||0||0||0||0||4||2
|-
|212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>2lrkugt7yel0626ay5hajie2x5wea59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3617882</id>
      <parentid>3617478</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="1m3h8xwlzsvm1e9nb11izdtff623bcc" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515628||380105||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145868||131246||957||0||13593||6||0||44||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132228||127420||673||15||62||17||10||2859||1147
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113479||1||0||0||0||0||0||113478||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87649||87649||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79320||79305||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50459||50166||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26597||22822||42||0||3648||2||0||61||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14560||13580||430||1||0||83||0||387||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9119||9119||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7971||5417||976||137||628||40||24||532||198
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1047||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||165||163||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>1m3h8xwlzsvm1e9nb11izdtff623bcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3617578</id>
      <parentid>3617020</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103731" sha1="rqyc7bzq3dfm7f8hi0cvkvmh7bui7oo" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||949||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7373||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2587||42||0||58||33||593||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2280||102||13||200||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Орел Карл}}||1313||311||1||304||86||24||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||969||101||14||344||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|1nter pares}}||549||306||0||8||443||3||0||0||4
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||502||479||3||634||4707||32||15||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|56||{{u|Sagzhan}}||457||83||1||18||134||30||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||386||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||302||199||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Coffee86}}||194||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|ShadZ01}}||193||23||0||34||81||56||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Madi Dos}}||82||22||0||53||25||40||6||0||3
|-
|261||{{u|MuratbekErkebulan}}||82||21||0||63||83||0||11||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|266||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2973||521||92||0||38||4
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|RaiymbekZh}}||70||40||5||1||8||0||0||0||1
|-
|296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|563||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|564||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|572||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|574||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|578||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|579||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|586||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|588||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|596||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Gaukhar1980}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||8||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|733||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|741||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|743||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|745||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Гулжайна Усен}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|900||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|908||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|910||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|922||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|926||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|932||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|935||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Амина Жанаковна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|947||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|956||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|986||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|994||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|997||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1009||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1017||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1024||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1038||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1044||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1046||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1080||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1128||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1134||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Ayazhan10}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1167||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1170||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1175||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1177||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1192||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1196||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1203||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1253||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1256||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1284||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1424||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1426||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1427||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1439||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1440||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1456||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1459||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1484||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1514||{{u|NaziraBimakova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1533||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1551||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1552||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1559||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1679||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1692||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1698||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1703||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||245||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>rqyc7bzq3dfm7f8hi0cvkvmh7bui7oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мердинли мешіті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675823</id>
    <revision>
      <id>3617658</id>
      <parentid>3616501</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әзербайжан|Әзербайжан]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Әзербайжан мешіттері|Әзербайжан мешіттері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7825" sha1="8widcaoudxjz9tkoyvl0i1mtrlhtd2t" xml:space="preserve">{{Мешіт
| мешіт атауы     = Мердинли мешіті

| шынайы аты      = {{lang-az|Mərdinli məscidi}}
| суреті          = 
| сурет атауы     = 
| позициялық карта   = Әзірбайжан

 |lat_dir = N |lat_deg = 39 |lat_min = 45 |lat_sec = 44
 |lon_dir = E |lon_deg = 46 |lon_min = 45 |lat_sec = 11
| карта атауы      = 
| карта ені        = 

| мемлекет         = {{AZE}}
| қала             = [[Шуша]]
| мекенжайы        = Садыгджан көшесі, Мердинли махалласы
| статусы          = Жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші
| ағымы            = [[Ислам]] (сүнниттік)
| мұсылмандардың діни басқармасы  = Кавказ мұсылмандары басқармасы
| иесі             = Мемлекет меншігі
| мешіт түрі       = Махаллалық мешіт
| сәулет стилі     = Қарабақ сәулет мектебі
| жобаның авторы   = Кербалай Сафихан Қарабағи
| сәулетшісі       = Кербалай Сафихан Қарабағи
| құрылысшысы      = 
| құрылыстың бастамашысы  = 
| құрылыс құны     = 
| қайырымгері      = 
| алғашқы деректер = 
| құрылысы         = [[XIX ғасыр]]
| құрылысы басталды  = 
| құрылысы аяқталды  = 
| жәдігерлер       = 
| имамы            = 
| қазіргі жағдайы  = Толықтай қираған (армян оккупациясы кезінде бұзылды)
| жалпы ауданы     = 
| көлемі           = 
| ішкі ауданы      = 
| сыйымдылығы      = 
| биіктігі         = 
| күмбездердің саны  = 0
| күмбездің биіктігі = 
| күмбездің диаметрі = 
| мұнаралар саны     = 0
| мұнаралардың биіктігі = 
| материал          = Жергілікті әктас, ағаш
| тарауық           = 
| ифтар және сухур  = 
| кітапхана         = 
| mektep            = 
| медресе           = 
| сайты             = 
| Commons           = Mardinli Mosque
}}

'''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] [[Шуша]] қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.&lt;ref name=&quot;Karabakh&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Shusha State Historical &amp; Architectural Reserve 
 |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ 
 |accessdate=12 August 2010 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha 
 |archivedate=4 October 2010 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque
| url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&amp;PHPSESSID=a...
| accessdate = 12 August 2010}}&lt;/ref&gt; Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=The list of the monuments (the city of Shusha) 
 |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 
 |accessdate=12 August 2010 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 
 |archivedate=6 July 2011 
}}&lt;/ref&gt; Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title       = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION
 |url         = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf
 |accessdate  = 12 August 2010
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf
 |archivedate = 15 December 2003
}}&lt;/ref&gt; Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

Мардинли мешіті [[XIX ғасыр]]дың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті [[Шуша]] қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан.

[[1992 жыл]]ы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Таулы Қарабақ Республикасы]]ның бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан.

Мешіт [[Әзербайжан]]ның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://www.e-qanun.az/framework/2847
 |title        = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках)
 |publisher    = e-qanun.az
 |access-date   = 2022-08-02
 |lang         = az
 |archive-date = 2017-04-12
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әзербайжан мешіттері]]</text>
      <sha1>8widcaoudxjz9tkoyvl0i1mtrlhtd2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батырқайыр Қасқабасов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>688811</id>
    <revision>
      <id>3617787</id>
      <parentid>3081899</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T05:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5370" sha1="8n1a72sx1grxgurb820whlozzbc9ec1" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Батырқайыр Қасқабасов
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 1939
 |Туған жері            = 
 |Қайтыс болған күні    = 2012
 |Қайтыс болған жері    = [[Қостанай]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}{{Орақ пен Балға медалі}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Ленин ордені}} {{!!}} {{Ленин ордені}} {{!!}} {{Қазан төңкерісі ордені}}
 {{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{!!}} {{Құрмет Белгісі ордені}} 
 {{!}}}
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Батырқайыр Қасқабасов''' ([[1939 жыл|1939 жылы]] — [[2013 жыл|2013 жылы]], [[Қостанай]]) — [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қостанай облысы]] [[Әулиекөл ауданы|Семиозерный ауданы]] КПСС XXIII съезі атындағы «Сұлукөл» қой өсіру кеңшарының аға шопаны. [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1981).

== Өмірбаяны ==
Ұлы Отан соғысынан кейін Семиозерный ауданының КПСС XXIII съезі атындағы Сұлукөл қой өсіретін кеңшарында шопанның жәрдемшісі, шопан болып еңбектенді. Солтүстік қазақ меринос тұқымының сұлукөл түрлі қойларын өсірумен айналысқан. Ол 70-жылдары жыл сайын отарынан әр жүз ұрғашы қойдан 150-ден кем емес қозы алатын&lt;ref&gt;[http://kazakh-zerno.kz/novosti/obzory-pressy-agronovosti/192603-v-kazakhstane-ischezaet-bazovaya-professiya-v-zhivotnovodstve Қазақстанда мал шаруашылығының негізгі кәсіптері жоғалуда]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Кейін аға шопан болып тағайындалды.

Батырқайыр Қасқабасовтың бригадасы жыл сайын қозы өсіру мен жүн қырқу жоспарын артығымен орындап отырды. 1980 жылы бригада әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 133-тен қозы алып, әр қойдан орта есеппен 6,2 кг жүн қырқылды. Сол жылы мал басының түгелдігі 100 % құрады. Бар болғаны бірнеше жылда оныншы бесжылдықта (1976-1980) бригада 4907 қозы өсіріп, 254,3 центнер жүн қырқып алды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1981 жылғы 19 ақпандағы Жарлығымен 1980 жылы мемлекетке миллиард пұт астық сату жөніндегі жоспарлар мен социалистік міндеттемелерді орындауда және оныншы бесжылдықты асыра орындауда қол жеткізген тамаша табыстары мен нан және басқа да ауылшаруашылық өнімдерін өндіру мен сатып алу жоспарын орындағаны үшін «Ленин орденімен» және «Орақ пен балға» алтын медалімен марапаттала отырып, Еңбек Ері атағын алды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ivanovo1945.ru/ukazy/1981.pdf |title=«Қазақ КСР-нің ауыл шаруашылығы озық қызметкерлеріне Социалистік Еңбек Ері атағын беру туралы» КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы|accessdate=2017-02-19 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HQtNG68a?url=http://ivanovo1945.ru/ukazy/1981.pdf |archivedate=2013-06-17 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

Мәскеуде өткен Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне бірнеше рет қатысып, екі күміс және екі қола медаль алды.

Қостанай маңындағы елді мекендердің бірінде қайтыс болды.

== Марапаттары ==
* [[Ленин ордені]] — екі мәрте
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені]]
* [[Құрмет Белгісі ордені]]
* [[Қазан төңкерісі ордені]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шопандар]]</text>
      <sha1>8n1a72sx1grxgurb820whlozzbc9ec1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елубай Бәзімұлы Тайбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701070</id>
    <revision>
      <id>3617694</id>
      <parentid>3542374</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14286" sha1="sgkyeti938ym7g6f1vn9t1h304lvc4n" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 8-төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 4-төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] 5-бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] 8-бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды а., [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>sgkyeti938ym7g6f1vn9t1h304lvc4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617696</id>
      <parentid>3617694</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14423" sha1="1jc69vye7a80nhqngagzrjska28je7s" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің 8-төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 4-төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] 5-бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] 8-бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды а., [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>1jc69vye7a80nhqngagzrjska28je7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617697</id>
      <parentid>3617696</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14438" sha1="alv5rmmp1zztrkxr2ybcqndsfhxfqf2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің 8-төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 4-төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] 5-бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] 8-бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды а., [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>alv5rmmp1zztrkxr2ybcqndsfhxfqf2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617698</id>
      <parentid>3617697</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14472" sha1="fucozdw9eml9msq84flv4umzkvrm4gn" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің 8-төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 4-төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] 5-бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] 8-бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды а., [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>fucozdw9eml9msq84flv4umzkvrm4gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617701</id>
      <parentid>3617698</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14464" sha1="p8tjm24a0y1444wwehb0tgh0nkhmbik" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды а., [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>p8tjm24a0y1444wwehb0tgh0nkhmbik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617702</id>
      <parentid>3617701</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14471" sha1="dw7eek0dqedeozviwdb80x5ox7ztdlw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>dw7eek0dqedeozviwdb80x5ox7ztdlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617703</id>
      <parentid>3617702</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14537" sha1="0qx49158mf0sw26r5zxg3bdinrk67fi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>0qx49158mf0sw26r5zxg3bdinrk67fi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617704</id>
      <parentid>3617703</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14661" sha1="7jve4h8kgley2n6yx5lioc2tpd8fj54" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>7jve4h8kgley2n6yx5lioc2tpd8fj54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617705</id>
      <parentid>3617704</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14787" sha1="0s7z1dzo6pcgi2j5i5dtncc6n9qoly6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>0s7z1dzo6pcgi2j5i5dtncc6n9qoly6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617706</id>
      <parentid>3617705</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14921" sha1="os7l1u2s7rthqsirhiyi2h48iyt2hee" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>os7l1u2s7rthqsirhiyi2h48iyt2hee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617707</id>
      <parentid>3617706</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары|КОКП XIX съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14989" sha1="stckz9mzdcewa8dtehfy6lssr3ezstp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>stckz9mzdcewa8dtehfy6lssr3ezstp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617708</id>
      <parentid>3617707</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП ОК мүшелері|КОКП ОК мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15035" sha1="h125z5uwpc47qnnok54lld4cs24nslp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]</text>
      <sha1>h125z5uwpc47qnnok54lld4cs24nslp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617710</id>
      <parentid>3617708</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары|Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15124" sha1="4ihhy50gkxldev0n0ql2d2xrv8hwo86" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>4ihhy50gkxldev0n0ql2d2xrv8hwo86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617711</id>
      <parentid>3617710</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары|Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15213" sha1="9ozhmycucuncpnwzrvbtcb75it5eb10" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>9ozhmycucuncpnwzrvbtcb75it5eb10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617712</id>
      <parentid>3617711</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15341" sha1="ns7wn7ykn3yzyaxhoxxhmp17s9sl812" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>ns7wn7ykn3yzyaxhoxxhmp17s9sl812</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617713</id>
      <parentid>3617712</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Одақтық маңызы бар жеке зейнеткерлер|Одақтық маңызы бар жеке зейнеткерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15425" sha1="h2mct7qjqjei2v0d27yhq42cpkro7lt" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Одақтық маңызы бар жеке зейнеткерлер]]</text>
      <sha1>h2mct7qjqjei2v0d27yhq42cpkro7lt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617714</id>
      <parentid>3617713</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15901" sha1="3gdh4h398cgg8ap90881aypzbonuoof" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Одақтық маңызы бар жеке зейнеткерлер]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>3gdh4h398cgg8ap90881aypzbonuoof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фабьен Урега</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707856</id>
    <revision>
      <id>3617877</id>
      <parentid>3612289</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3617877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="qnbeukrh20092fsjq0h0klngmrseyw8" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |туған күні                  = 07.12.1992
 |туған жері                  = {{туғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]]
 |азаматтығы                  = {{ту|Франция}} [[Франция]]
 |бойы                        = 178
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб                = {{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]]
 |клубтары                    = {{футбол карьерасы
|2011—2013|{{ту|Франция}} Дранси|41 (1)
|2013—2015|{{ту|Франция}} [[Гавр (футбол клубы)|Гавр 2]]|32 (4)
|2015—2016|{{ту|Бельгия}} Виртон|8 (0)
|2017—2018|{{ту|Франция}} Дранси|24 (5)
|2018—2019|{{ту|Франция}} [[Париж (футбол клубы)|Париж]]|27 (0)
|2019—2021|{{ту|Франция}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|46 (3)
|2021—2022|{{ту|Франция}} [[Орлеан (футбол клубы)|Орлеан]]|10 (1)
|2022|{{ту|Литва}} [[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]]|32 (5)
|2023—2024|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|30 (1)
|2025—    |{{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]]|50 (12)
}}
}}
'''Фабьен Урега''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Fabien Ourega''; 7 желтоқсан 1992,&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/216533 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt; [[Париж]], [[Франция]]) — франциялық футболшы,  жартылай қорғаушы.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; «Жальгирис»

* Литва чемпионы: 2022
* Литва Кубогы: 2022

'''&quot;Астана&quot;'''

* Қазақстан суперкубогы: 2023
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://toplyga.lt/zaidejas/fabien-ourega toplyga.lt (lt)]
* [https://www.soccerway.com/player/ourega-fabien/AaMShz1l/ SOCCERWAY]
* [https://globalsportsarchive.com/people/soccer/fabien-ourega/73326/ Globalsportsarchive]

{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Франция футболшылары]]
[[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Сошо ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жальгирис ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>qnbeukrh20092fsjq0h0klngmrseyw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:1nter pares</title>
    <ns>3</ns>
    <id>722571</id>
    <revision>
      <id>3617573</id>
      <parentid>3614151</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurislam 93</username>
        <id>164910</id>
      </contributor>
      <origin>3617573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80425" sha1="2guvlsacfngu1koq5by7wjzrbt6lhjp" xml:space="preserve">== Администраторды сайлау‎ ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06)

== Вандализм в статье про список колёс обозрения ==

Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

:Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

== Санат дұрысталды ==
Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Жылжыту ==

Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05)

:Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05)

== Араб-Израиль қақтығысы ==

Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

:Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

== Маршмэллоу ==
Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&amp;oldid=3402753&amp;title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)

:Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! &quot;[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]&quot; бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего &quot;дружка&quot; нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что &quot;проблема&quot;, которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Интеруики ==

Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

:Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)

:Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)
::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
|}

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05)

== Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз ==

Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз?                                                                                                                                                                          ==

Мен &quot;Жүзжылдық соғыс&quot; мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз  ==

Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Елді мекен ==

Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

:Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

== Дауыс беру ==
Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Саломе Зурабишвили ==
Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)

:Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
:: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)

== Notice of expiration of your rollbacker right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;rollbacker&quot; (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)&lt;/div&gt;

== Фотосуреттер бойынша ==

Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын:
*Жаңа журнал.jpg 
*Журнал таныстырылымы.jpg 
*Журнал оқыған бала.jpg
[[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Request for Template Deletion ==

Hello 1nter pares,
I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted:

[[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]])

[[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]])

Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

:Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

== Лужникидегі трагедия ==

Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

:Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)

:Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== InDrive / inDrive ==

Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Эрнест Төреханов ==
Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05)

== Мақалаларды жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы!
Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
:::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

== Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою ==

Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

:Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. 
::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту.  [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
:::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі жою ==

Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады).
Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== '''Уикипедия: 25''' ==

Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты.
::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз.
::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Уикипедия:25  ==

[[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)&lt;/div&gt;

== Translation request ==

Hello, 1nter pares.

Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

:Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
:Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)
::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== Уики-марафонға қатысу ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін  [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

== Қазақстандағы референдум (2022) ==
Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Қателерді түзету ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың?
:Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау ==

Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Ол кісі &quot;Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін&quot; дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
:::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link
::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? 
::::Мысалға &quot;Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі&quot;, &quot;Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы&quot; осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Біріктіру ==

Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

:Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== 1 ==

Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. 
Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

:? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
:Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
:::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)

== AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

:Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

== Тексерістен өту ==

Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

:Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

:Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Ледник Мраморная стена ==

Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

:Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
:::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Уики-марафон жайлы ==

Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет!  [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

:Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

== Мақала бастау ==

Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-29781-25|&amp;#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

:Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Мақаланы көшіріп жазу ==

Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
:::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

== Сен деп сөйлеу ==

Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05)

== Жоюға ұсыныс ==
Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05)</text>
      <sha1>2guvlsacfngu1koq5by7wjzrbt6lhjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617575</id>
      <parentid>3617573</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жоюға ұсыныс */ Жауап беру</comment>
      <origin>3617575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80824" sha1="sohtaajhymgvdimloayp1bknv856xq8" xml:space="preserve">== Администраторды сайлау‎ ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06)

== Вандализм в статье про список колёс обозрения ==

Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

:Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

== Санат дұрысталды ==
Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Жылжыту ==

Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05)

:Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05)

== Араб-Израиль қақтығысы ==

Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

:Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

== Маршмэллоу ==
Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&amp;oldid=3402753&amp;title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)

:Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! &quot;[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]&quot; бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего &quot;дружка&quot; нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что &quot;проблема&quot;, которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Интеруики ==

Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

:Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)

:Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)
::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
|}

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05)

== Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз ==

Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз?                                                                                                                                                                          ==

Мен &quot;Жүзжылдық соғыс&quot; мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз  ==

Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Елді мекен ==

Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

:Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

== Дауыс беру ==
Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Саломе Зурабишвили ==
Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)

:Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
:: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)

== Notice of expiration of your rollbacker right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;rollbacker&quot; (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)&lt;/div&gt;

== Фотосуреттер бойынша ==

Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын:
*Жаңа журнал.jpg 
*Журнал таныстырылымы.jpg 
*Журнал оқыған бала.jpg
[[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Request for Template Deletion ==

Hello 1nter pares,
I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted:

[[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]])

[[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]])

Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

:Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

== Лужникидегі трагедия ==

Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

:Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)

:Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== InDrive / inDrive ==

Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Эрнест Төреханов ==
Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05)

== Мақалаларды жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы!
Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
:::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

== Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою ==

Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

:Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. 
::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту.  [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
:::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі жою ==

Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады).
Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== '''Уикипедия: 25''' ==

Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты.
::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз.
::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Уикипедия:25  ==

[[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)&lt;/div&gt;

== Translation request ==

Hello, 1nter pares.

Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

:Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
:Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)
::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== Уики-марафонға қатысу ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін  [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

== Қазақстандағы референдум (2022) ==
Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Қателерді түзету ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың?
:Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау ==

Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Ол кісі &quot;Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін&quot; дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
:::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link
::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? 
::::Мысалға &quot;Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі&quot;, &quot;Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы&quot; осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Біріктіру ==

Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

:Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== 1 ==

Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. 
Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

:? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
:Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
:::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)

== AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

:Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

== Тексерістен өту ==

Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

:Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

:Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Ледник Мраморная стена ==

Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

:Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
:::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Уики-марафон жайлы ==

Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет!  [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

:Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

== Мақала бастау ==

Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-29781-25|&amp;#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

:Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Мақаланы көшіріп жазу ==

Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
:::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

== Сен деп сөйлеу ==

Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05)

== Жоюға ұсыныс ==
Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05)

:Уағалейкүмассалам. Асығыс шешім қабылдамайық, мақаланы жоймас бұрын авторға мақаланы толықтыру-жетілдіру жайлы жазып көрсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. маусымның 14 (+05)</text>
      <sha1>sohtaajhymgvdimloayp1bknv856xq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617580</id>
      <parentid>3617575</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurislam 93</username>
        <id>164910</id>
      </contributor>
      <origin>3617580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81156" sha1="d8kccox3xlzryuxj8p6k7g7a5b6y0pa" xml:space="preserve">== Администраторды сайлау‎ ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06)

== Вандализм в статье про список колёс обозрения ==

Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

:Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

== Санат дұрысталды ==
Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Жылжыту ==

Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05)

:Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05)

== Араб-Израиль қақтығысы ==

Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

:Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

== Маршмэллоу ==
Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&amp;oldid=3402753&amp;title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)

:Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! &quot;[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]&quot; бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего &quot;дружка&quot; нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что &quot;проблема&quot;, которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Интеруики ==

Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

:Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)

:Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)
::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
|}

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05)

== Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз ==

Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз?                                                                                                                                                                          ==

Мен &quot;Жүзжылдық соғыс&quot; мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз  ==

Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Елді мекен ==

Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

:Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

== Дауыс беру ==
Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Саломе Зурабишвили ==
Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)

:Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
:: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)

== Notice of expiration of your rollbacker right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;rollbacker&quot; (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)&lt;/div&gt;

== Фотосуреттер бойынша ==

Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын:
*Жаңа журнал.jpg 
*Журнал таныстырылымы.jpg 
*Журнал оқыған бала.jpg
[[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Request for Template Deletion ==

Hello 1nter pares,
I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted:

[[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]])

[[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]])

Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

:Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

== Лужникидегі трагедия ==

Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

:Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)

:Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== InDrive / inDrive ==

Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Эрнест Төреханов ==
Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05)

== Мақалаларды жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы!
Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
:::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

== Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою ==

Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

:Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. 
::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту.  [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
:::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі жою ==

Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады).
Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== '''Уикипедия: 25''' ==

Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты.
::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз.
::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Уикипедия:25  ==

[[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)&lt;/div&gt;

== Translation request ==

Hello, 1nter pares.

Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

:Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
:Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)
::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== Уики-марафонға қатысу ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін  [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

== Қазақстандағы референдум (2022) ==
Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Қателерді түзету ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың?
:Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау ==

Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Ол кісі &quot;Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін&quot; дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
:::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link
::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? 
::::Мысалға &quot;Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі&quot;, &quot;Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы&quot; осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Біріктіру ==

Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

:Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== 1 ==

Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. 
Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

:? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
:Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
:::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)

== AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

:Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

== Тексерістен өту ==

Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

:Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

:Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Ледник Мраморная стена ==

Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

:Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
:::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Уики-марафон жайлы ==

Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет!  [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

:Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

== Мақала бастау ==

Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-29781-25|&amp;#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

:Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Мақаланы көшіріп жазу ==

Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
:::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

== Сен деп сөйлеу ==

Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05)

== Жоюға ұсыныс ==
Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05)

:Уағалейкүмассалам. Асығыс шешім қабылдамайық, мақаланы жоймас бұрын авторға мақаланы толықтыру-жетілдіру жайлы жазып көрсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. маусымның 14 (+05)

Қалай түсінбейсіз, бұл мақаланы толықтыру емес, жою керек. Еш маңызы жоқ, сапасыз мақала ғой. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. маусымның 14 (+05)</text>
      <sha1>d8kccox3xlzryuxj8p6k7g7a5b6y0pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3617528</id>
      <parentid>3617388</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім (кейін) */</comment>
      <origin>3617528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6578" sha1="6ah3wpcip8gddio446bkvnsziw5kqul" xml:space="preserve">== Тізім (кейін) ==
* [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]]
* [[Ален де Ротшильд]], [[​Эрик де Ротшильд]]
* [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]]
* [[Анд вирусы]], [[Elliovirales]], [[Bunyaviricetes]], [[Polyploviricotina]], [[Negarnaviricota]], [[Orthornavirae]], [[Riboviria]], [[Қызылша вирусы]], [[Monjiviricetes]], [[Haploviricotina]], [[Mononegavirales]], [[Ebolavirus]]
* [[Goldman Sachs]], [[Маркус Голдман]], [[Самуэль Сакс]], [[Генри Голдман]], [[Сидни Уайнберг]], [[Гас Леви]], [[Джон Л. Уайнберг]], [[Lehman Brothers]], [[Morgan Stanley]], [[Merrill Lynch]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]], [[Нельсон Рокфеллер]], [[Дэвид Рокфеллер]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) 
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір)
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр)
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>6ah3wpcip8gddio446bkvnsziw5kqul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617648</id>
      <parentid>3617528</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім (кейін) */</comment>
      <origin>3617648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6630" sha1="g45waq6t6rwjlpwk9f6ykviug7atgm4" xml:space="preserve">== Тізім (кейін) ==
* [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]]
* [[Ален де Ротшильд]], [[​Эрик де Ротшильд]]
* [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]]
* [[Анд вирусы]], [[Elliovirales]], [[Bunyaviricetes]], [[Polyploviricotina]], [[Negarnaviricota]], [[Orthornavirae]], [[Riboviria]], [[Қызылша вирусы]], [[Monjiviricetes]], [[Haploviricotina]], [[Mononegavirales]], [[Ebolavirus]]
* [[Goldman Sachs]], [[Маркус Голдман]], [[Самуэль Сакс]], [[Генри Голдман]], [[Сидни Уайнберг]], [[Гас Леви]], [[Джон Л. Уайнберг]], [[Lehman Brothers]], [[Morgan Stanley]], [[Merrill Lynch]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]], [[Нельсон Рокфеллер]], [[Дэвид Рокфеллер]], [[III Джон Дэвисон Рокфеллер]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) 
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір)
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр)
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>g45waq6t6rwjlpwk9f6ykviug7atgm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617654</id>
      <parentid>3617648</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім (кейін) */</comment>
      <origin>3617654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="7qtm2nhhhtb4pckrxdyqwdbnj9ay9yl" xml:space="preserve">== Тізім (кейін) ==

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) 
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір)
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр)
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>7qtm2nhhhtb4pckrxdyqwdbnj9ay9yl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617799</id>
      <parentid>3617654</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім (кейін) */</comment>
      <origin>3617799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5478" sha1="bz3tsj7jppg1yka1zbxysaaoqjxuxad" xml:space="preserve">== Тізім (кейін) ==
* [[Лаура Спелман Рокфеллер]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) 
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір)
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр)
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>bz3tsj7jppg1yka1zbxysaaoqjxuxad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617869</id>
      <parentid>3617799</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім (кейін) */</comment>
      <origin>3617869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="rcaz2vgv5ozrwcrcln776shvp515arl" xml:space="preserve">== Тізім (кейін) ==
* [[Лаура Спелман Рокфеллер]]
* [[Оливер Три]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) 
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір)
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр)
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>rcaz2vgv5ozrwcrcln776shvp515arl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Renamed user 36d09a9bf51df9b73422020d2a3f8e78</title>
    <ns>3</ns>
    <id>734528</id>
    <revision>
      <id>3617766</id>
      <parentid>3303498</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T01:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jules*</username>
        <id>33608</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jules* [[Қатысушы талқылауы:Tessanickel]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 36d09a9bf51df9b73422020d2a3f8e78]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Tessanickel|Tessanickel]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 36d09a9bf51df9b73422020d2a3f8e78|Renamed user 36d09a9bf51df9b73422020d2a3f8e78]]&quot;</comment>
      <origin>3303498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="440" sha1="tco12xb8qdbwdmwezozusc8krvsrz2o" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tessanickel}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 00:15, 2024 ж. сәуірдің 1 (+06)</text>
      <sha1>tco12xb8qdbwdmwezozusc8krvsrz2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:MuratbekErkebulan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>747228</id>
    <revision>
      <id>3617772</id>
      <parentid>3616234</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T02:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үлгі мақалалар */</comment>
      <origin>3617772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21332" sha1="1qcsmchlsvlp98fajqyjh98o4jgl1ji" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|79}}
== Мақала ==
79
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 79||[[Кабейя Каванга]]||[[3 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3724 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
48
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[15 маусым]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>1qcsmchlsvlp98fajqyjh98o4jgl1ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бекзат Алмахан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>750166</id>
    <revision>
      <id>3617576</id>
      <parentid>3508138</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Murat Karibay</username>
        <id>96529</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Статисткасы */</comment>
      <origin>3617576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14978" sha1="trbnxdi6asmmd1nuzbxp24a7j1707m6" xml:space="preserve">{{Аралас стильдегі жауынгер
|есімі = Бекзат Алмахан
|суреті = BekzatAlmahan.png
|лақап аты = Turan Warrior ({{lang-kz|Тұран жауынгері}})
|азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}}
|ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]]
|туған күні = 8.10.1997
|туған жері = [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар ауылы]], {{туғанжері|Байзақ ауданы|Байзақ ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақстан]]
|тұрғылықты жері = [[Алматы]]
|салмақ дәрежесі = Супер жеңіл салмақ (2018 бастап)&lt;br&gt;Жартылай жеңіл салмақ (2021)
|салмағы = 61 кг
|бойы = 170 см
|қолдың қарқыны = 173 см
|толық есімі = Бекзат Алмахан Ерболұлы
|команда = 	DDV Team 777, Triumph Fights
|бапкері = Дәнеш Дүнгенбай
|стилі = [[Каратэ]]
|мансабы = [[2018 жыл|2018]] жылдан бастап
|жеңді_нокаут = 10
|жеңді_берілу = 1
|жеңді_шешім = 1
|жеңілді_нокаут =
|жеңілді_берілу = 1
|жеңілді_шешім = 1
|тең =
|өткізілмеген =
|әжеңді_нокаут = 6
|әжеңді_берілу = 2
|әжеңді_шешім = 3
|әжеңілді_нокаут =
|әжеңілді_берілді =
|әжеңілді_шешім =
|әтең =
|әөткізілмеген =
|instagram = bekzatalmahan
|sherdog = 294895
}}
'''Бекзат Алмахан Ерболұлы''' ([[8 қазан]] [[1997 жыл|1997 жылы]], [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар]], [[Қазақстан]]) — супер жеңіл салмақ санатында өнер көрсететін [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC) демеушілік ететін қазақ аралас жекпе-жек шебері. &lt;ref&gt;https://www.ufc.com/athlete/bekzat-almakhan&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Бекзат 1997 жылғы 8 қазанда Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы Ақжар ауылында, қазақ отбасында дүниеге келген. Тараз қаласында өскен.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=wU869uBSu8g&lt;/ref&gt;

Спортқа 3 сыныптан бастап қызығып, мектеп бітіргенге дейін каратэге қатысқан. Университетке түскеннен кейін кәсіби түрде жаттыға бастады.&lt;ref&gt;https://tengrisport.kz/trends/taraza-las-vegas-pochemu-UFC-reshil-podpisat-bekzata-524813/&lt;/ref&gt;

Бекзат ата-анасына аралас жекпе-жекпен кәсіби түрде айналысам дегенінде анасы қарсы болғанымен, әкесі қолдаған.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=hOXyW4yz1bU&amp;t=3969s&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
'''Алғашқы қадамы'''

Бекзат 2018 жылға 28 шілдеде Alash Pride FC - Alash Pride стадионында Сер-од Билгуунге қарсы кәсіпқой дебюті болды. Жекпе-жекті секундант тоқтатқандықтан, техникалық нокаут жасады деп жеңіске жетті.&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/sport/6422702-UFC-popolnil-kazakhstanskiy-fayter-bekzat-almakhan.html&lt;/ref&gt;

2020 жылы ол Bushido Kazakhstan турнирінде бірінші рет жеңілді. Ол гран-приде [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] жекпе-жекшісі Султан Жолдошбектен жеңіліп қалды.&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/sport/6422702-UFC-popolnil-kazakhstanskiy-fayter-bekzat-almakhan.html&lt;/ref&gt;

'''Sherdog статистикасы'''

Бұрын Бекзаттың сайттағы рекорды 17 жеңіс пен бір жеңіліс болған, бірақ классикалық ММА ережелері бойынша бірқатар жеңістер алынбағаны анықталған соң Sherdog командасы оны 11-1-ге дейін қысқартты.&lt;ref&gt;https://www.sports.kz/news/debyutanta-ufc-izkazahstana-lishili-shesti-pobed&lt;/ref&gt;

'''Ultimate Fighting Championship'''

Бекзатқа UFC ұйымы 2024 жылдың 2 наурызында UFC Fight Night 238 турнирінде жеңіліске ұшырамаған Умар Нурмагомедовпен жекпе-жекке шығуға келісім-шарт ұсынды.&lt;ref&gt;https://mmajunkie.usatoday.com/2024/02/ufc-news-umar-nurmagomedov-next-fight-vs-bekzat-almakhan&lt;/ref&gt; Бекзат Умар Нурмагомедовты бірінші раундта нокдаунға жіберді, алайда Нурмагомедов жекпе-жектің басым бөлігіне үстемдік етті. Нәтижесінде Бекзат төрешілердің бірауызды шешімі арқылы жекпе-жекте жеңіліп қалды.&lt;ref&gt;https://cagesidepress.com/2024/03/02/ufc-vegas-87-umar-nurmagomedov-survives-knockdown-decisions-bekzat-almakhan/&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 10 мамырда Бекзат Канаданың жекпе-жекшісі Брэд Катонамен кездесіп, жекпе-жекті бірінші рауданта нокаут әдісімен жеңді.&lt;ref&gt;https://aikyn.kz/284338/bekzat-almahan-ufc-tarihyndag-y-k-azak-stan-ushin-en--zhyldam-nokautty-tirkedi&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қарашада UFC Fight Night 265 турнирінде Александр Топуриямен кездеседі деп жоспарланған.&lt;ref&gt;https://www.marca.com/combates-ufc/2025/09/03/aleksandre-topuria-volvera-pelear-ufc-22-noviembre.html&lt;/ref&gt;

== Титулдары мен жетістіктері ==
'''Каратэ'''
* Қара белбеу

== Статисткасы ==
{{MMArecordbox
|draws=
|nc=
|ko-wins=10
|sub-wins=1
|dec-wins=1
|ko-losses=
|sub-losses=1
|dec-losses=2
|dq-wins=
|dq-losses=
|other-wins=
|other-losses=
}}
{{MMA record start}}
|-
| {{no|Жеңілді}}
| align=center| 12-3
| {{flagicon|Georgia}} Александр Топурия
| Шешім (бірауызды)
| UFC Fight Night: Tsarukyan vs. Hooker
| 22 қараша 2025
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Qatar}} [[Әл-Райян|Әл-Райян]], [[Катар]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 12-2
| {{flagicon|Canada}} Брэд Катона
| Нокаут (апперкот және соққылау)
| UFC 315
| 10 мамыр 2025
| align=center| 1
| align=center| 1:04
| {{flagicon|Canada}} [[Монреаль|Монреаль]], [[Канада]]
|
|-
| {{no|Жеңілді}}
| align=center| 11-2
| {{flagicon|Dagestan}} Умар Нурмагомедов
| Шешім (бірауызды)
| UFC Fight Night: Rozenstruik vs. Gaziev
| 2 наурыз 2024
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| {{flagicon|USA}} [[Лас-Вегас|Лас Вегас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
| {{small|[[Ultimate Fighting Championship|UFC]]-дегі бастамасы}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 11-1
| {{flagicon|Brazil}} Ян Ферраз
| Техникалық нокаут (соққылар)
| Octagon Promotion - Octagon 52
| 18 қараша 2023
| align=center| 3
| align=center| 4:58
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 10-1
| {{flagicon|Brazil}} Матеус Родригес Глория
| Нокаут (бас соққысы және соққылар)
| Octagon Promotion - Octagon 47: Almakhan vs. Gloria
| 22 шілде 2023
| align=center| 1
| align=center| 0:07
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 9-1
| {{flagicon|Argentina}} Мауро Мастромарини
| Шешім (бірауызды)
| UAE Warriors 36 - Machado vs. Jung
| 25 ақпан 2023
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| {{flagicon|UAE}} [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 8-1
| {{flagicon|Brazil}} Женилтон Матос
| Техникалық нокаут (секундант тоқтатты)
| Octagon Promotion - Octagon 38: Tolenov vs. Leylizade
| 21 желтоқсан 2022
| align=center| 2
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
| 
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 7-1
| {{flagicon|Brazil}} Geovane Vargas
| Техникалық нокаут (бас соққысы)
| Octagon Promotion - Octagon 32
| 1 шілде 2022
| align=center| 3
| align=center| 3:07
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 6-1
| {{flagicon|Azerbaijan}} Сабухи Гулиев
| Техникалық нокаут (соққылар)
| Octagon Promotion - Octagon 29: Naimanbayev vs. Kalilov
| 24 наурыз 2022
| align=center| 1
| align=center| 4:35
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
| {{small|Супер жеңіл салмаққа қайтып келді}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 5-1
| {{flagicon|Azerbaijan}} Фуад Мусаев
| Техникалық нокаут (сабмишнде соққылау)
| MMA Series 43 - Moscow Calling
| 30 қазан 2021
| align=center| 1
| align=center| 4:23
| {{flagicon|Russia}} [[Мәскеу]], [[Ресей]]
| {{small|Жартылай жеңіл салмақтағы бастамасы}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 4-1
| {{flagicon|Kazakhstan}} Бекжан Өтемісов
| Берілу (қылғындыру)
| Octagon Promotion - Octagon 20
| 16 маусым 2021
| align=center| 3
| align=center| 1:17
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{no|Жеңілді}}
| align=center| 3-1
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Султан Жолдошбек
| Берілу (гильотин)
| rowspan=3| Bushido Kazakhstan - Grand Prix of Bushido Qazaqstan
| rowspan=3| 25 қазан 2020
| align=center| 2
| align=center| 0:44
| rowspan=3|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 3-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Айдын Көдеков
| Техникалық нокаут (дәрігер тоқтатты)
| align=center| 1
| align=center| 3:33
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 2-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Талғат Қалмұрат
| Техникалық нокаут (соққылар)
| align=center| 3
| align=center| 3:03
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 1-0
| {{flagicon|Mongolia}} Сер-од Билгуун
| Техникалық нокаут (секундант тоқтатты)
| Alash Pride FC - Alash Pride
| 28 шілде 2018
| align=center| 2
| align=center| 3:11
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Қонаев (қала)|Қапшағай]], [[Қазақстан]]
| {{small|Супер жеңіл салмақтағы бастамасы}}
{{end}}
{{MMA exhibition record box
|draws=
|nc=
|ko-wins=5
|ko-losses=
|sub-wins=3
|sub-losses=
|dec-wins=3
|dec-losses=
|dq-wins=
|dq-losses=
|other-wins=
|other-losses=
}}
{{MMA record start}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 11-0
| {{flagicon|Sakha}} Борис Игнатиев
| Шешім (бірауызды)
| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek Championship
| 4 желтоқсан 2021
| align=center| 2
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 10-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Рауан Бекболат
| Техникалық нокаут (секундант тоқтатты)
| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek Championship
| 1 наурыз 2020
| align=center| 2
| align=center| 2:55
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 9-0
| {{flagicon|Mongolia}} Сер-од Билгуун
| Берілу (қол қайыру)
| rowspan=2| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek
| rowspan=2| 17 қаңтар 2019
| align=center| 2
| align=center| 3:13
| rowspan=2|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Талдықорған]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 8-0
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Нургелды Мухтаров
| Техникалық нокаут (соққылар)
| align=center| 1
| align=center| 1:24
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 7-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Айбол Ахметов
| Шешім (бірауызды)
| Alash Pride FC - Alash Pride
| 3 наурыз 2019
| align=center| 2
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Қонаев (қала)|Қапшағай]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 6-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Сергей Морозов
| Шешім (бірауызды)
| rowspan=2| AFCA / Fight Club 777 - Tournament 777
| rowspan=2| 8 мамыр 2018
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| rowspan=2|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 5-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Фараби Саутбаев
| Берілу (қол қайыру)
| align=center| 1
| align=center| 1:35
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 4-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Темирлан Жумабек
| Техникалық нокаут (соққылар)
| rowspan=2| Zhekpe Zhek - Asian Cup
| rowspan=2| 3 қараша 2017
| align=center| 1
| align=center| 0:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Талдықорған]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 3-0
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Елмурат Урамов
| Нокаут (соққы)
| align=center| 1
| align=center| 3:37
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Талдықорған]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 2-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Манибек Набаев
| Техникалық нокаут (соққылар)
| Zhekpe Zhek - Pro MMA Tournament
| 27 қаңтар 2017
| align=center| 2
| align=center| 3:32
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 1-0
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Асылбек Салижанов
| Нокаут (соққы)
| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek
| 10 қыркүйек 2016
| align=center| 1
| align=center| 1:35
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Түркістан (қала)|Түркістан]], [[Қазақстан]]
| 
|-
{{end}}
&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sherdog.com |title=Bekzat Almakhan |url=https://www.sherdog.com/fighter/Bekzat-Almakhan-294895 |website=Sherdog}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның аралас жекпе-жек жауынгерлері]]</text>
      <sha1>trbnxdi6asmmd1nuzbxp24a7j1707m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617577</id>
      <parentid>3617576</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Murat Karibay</username>
        <id>96529</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14978" sha1="p9szaz8hr751rkrsaf3wayzq6q10q49" xml:space="preserve">{{Аралас стильдегі жауынгер
|есімі = Бекзат Алмахан
|суреті = BekzatAlmahan.png
|лақап аты = Turan Warrior ({{lang-kz|Тұран жауынгері}})
|азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}}
|ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]]
|туған күні = 8.10.1997
|туған жері = [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар ауылы]], {{туғанжері|Байзақ ауданы|Байзақ ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақстан]]
|тұрғылықты жері = [[Алматы]]
|салмақ дәрежесі = Супер жеңіл салмақ (2018 бастап)&lt;br&gt;Жартылай жеңіл салмақ (2021)
|салмағы = 61 кг
|бойы = 170 см
|қолдың қарқыны = 173 см
|толық есімі = Бекзат Алмахан Ерболұлы
|команда = 	DDV Team 777, Triumph Fights
|бапкері = Дәнеш Дүнгенбай
|стилі = [[Каратэ]]
|мансабы = [[2018 жыл|2018]] жылдан бастап
|жеңді_нокаут = 10
|жеңді_берілу = 1
|жеңді_шешім = 1
|жеңілді_нокаут =
|жеңілді_берілу = 1
|жеңілді_шешім = 2
|тең =
|өткізілмеген =
|әжеңді_нокаут = 6
|әжеңді_берілу = 2
|әжеңді_шешім = 3
|әжеңілді_нокаут =
|әжеңілді_берілді =
|әжеңілді_шешім =
|әтең =
|әөткізілмеген =
|instagram = bekzatalmahan
|sherdog = 294895
}}
'''Бекзат Алмахан Ерболұлы''' ([[8 қазан]] [[1997 жыл|1997 жылы]], [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар]], [[Қазақстан]]) — супер жеңіл салмақ санатында өнер көрсететін [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC) демеушілік ететін қазақ аралас жекпе-жек шебері. &lt;ref&gt;https://www.ufc.com/athlete/bekzat-almakhan&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Бекзат 1997 жылғы 8 қазанда Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы Ақжар ауылында, қазақ отбасында дүниеге келген. Тараз қаласында өскен.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=wU869uBSu8g&lt;/ref&gt;

Спортқа 3 сыныптан бастап қызығып, мектеп бітіргенге дейін каратэге қатысқан. Университетке түскеннен кейін кәсіби түрде жаттыға бастады.&lt;ref&gt;https://tengrisport.kz/trends/taraza-las-vegas-pochemu-UFC-reshil-podpisat-bekzata-524813/&lt;/ref&gt;

Бекзат ата-анасына аралас жекпе-жекпен кәсіби түрде айналысам дегенінде анасы қарсы болғанымен, әкесі қолдаған.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=hOXyW4yz1bU&amp;t=3969s&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
'''Алғашқы қадамы'''

Бекзат 2018 жылға 28 шілдеде Alash Pride FC - Alash Pride стадионында Сер-од Билгуунге қарсы кәсіпқой дебюті болды. Жекпе-жекті секундант тоқтатқандықтан, техникалық нокаут жасады деп жеңіске жетті.&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/sport/6422702-UFC-popolnil-kazakhstanskiy-fayter-bekzat-almakhan.html&lt;/ref&gt;

2020 жылы ол Bushido Kazakhstan турнирінде бірінші рет жеңілді. Ол гран-приде [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] жекпе-жекшісі Султан Жолдошбектен жеңіліп қалды.&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/sport/6422702-UFC-popolnil-kazakhstanskiy-fayter-bekzat-almakhan.html&lt;/ref&gt;

'''Sherdog статистикасы'''

Бұрын Бекзаттың сайттағы рекорды 17 жеңіс пен бір жеңіліс болған, бірақ классикалық ММА ережелері бойынша бірқатар жеңістер алынбағаны анықталған соң Sherdog командасы оны 11-1-ге дейін қысқартты.&lt;ref&gt;https://www.sports.kz/news/debyutanta-ufc-izkazahstana-lishili-shesti-pobed&lt;/ref&gt;

'''Ultimate Fighting Championship'''

Бекзатқа UFC ұйымы 2024 жылдың 2 наурызында UFC Fight Night 238 турнирінде жеңіліске ұшырамаған Умар Нурмагомедовпен жекпе-жекке шығуға келісім-шарт ұсынды.&lt;ref&gt;https://mmajunkie.usatoday.com/2024/02/ufc-news-umar-nurmagomedov-next-fight-vs-bekzat-almakhan&lt;/ref&gt; Бекзат Умар Нурмагомедовты бірінші раундта нокдаунға жіберді, алайда Нурмагомедов жекпе-жектің басым бөлігіне үстемдік етті. Нәтижесінде Бекзат төрешілердің бірауызды шешімі арқылы жекпе-жекте жеңіліп қалды.&lt;ref&gt;https://cagesidepress.com/2024/03/02/ufc-vegas-87-umar-nurmagomedov-survives-knockdown-decisions-bekzat-almakhan/&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 10 мамырда Бекзат Канаданың жекпе-жекшісі Брэд Катонамен кездесіп, жекпе-жекті бірінші рауданта нокаут әдісімен жеңді.&lt;ref&gt;https://aikyn.kz/284338/bekzat-almahan-ufc-tarihyndag-y-k-azak-stan-ushin-en--zhyldam-nokautty-tirkedi&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қарашада UFC Fight Night 265 турнирінде Александр Топуриямен кездеседі деп жоспарланған.&lt;ref&gt;https://www.marca.com/combates-ufc/2025/09/03/aleksandre-topuria-volvera-pelear-ufc-22-noviembre.html&lt;/ref&gt;

== Титулдары мен жетістіктері ==
'''Каратэ'''
* Қара белбеу

== Статисткасы ==
{{MMArecordbox
|draws=
|nc=
|ko-wins=10
|sub-wins=1
|dec-wins=1
|ko-losses=
|sub-losses=1
|dec-losses=2
|dq-wins=
|dq-losses=
|other-wins=
|other-losses=
}}
{{MMA record start}}
|-
| {{no|Жеңілді}}
| align=center| 12-3
| {{flagicon|Georgia}} Александр Топурия
| Шешім (бірауызды)
| UFC Fight Night: Tsarukyan vs. Hooker
| 22 қараша 2025
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Qatar}} [[Әл-Райян|Әл-Райян]], [[Катар]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 12-2
| {{flagicon|Canada}} Брэд Катона
| Нокаут (апперкот және соққылау)
| UFC 315
| 10 мамыр 2025
| align=center| 1
| align=center| 1:04
| {{flagicon|Canada}} [[Монреаль|Монреаль]], [[Канада]]
|
|-
| {{no|Жеңілді}}
| align=center| 11-2
| {{flagicon|Dagestan}} Умар Нурмагомедов
| Шешім (бірауызды)
| UFC Fight Night: Rozenstruik vs. Gaziev
| 2 наурыз 2024
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| {{flagicon|USA}} [[Лас-Вегас|Лас Вегас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
| {{small|[[Ultimate Fighting Championship|UFC]]-дегі бастамасы}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 11-1
| {{flagicon|Brazil}} Ян Ферраз
| Техникалық нокаут (соққылар)
| Octagon Promotion - Octagon 52
| 18 қараша 2023
| align=center| 3
| align=center| 4:58
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 10-1
| {{flagicon|Brazil}} Матеус Родригес Глория
| Нокаут (бас соққысы және соққылар)
| Octagon Promotion - Octagon 47: Almakhan vs. Gloria
| 22 шілде 2023
| align=center| 1
| align=center| 0:07
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 9-1
| {{flagicon|Argentina}} Мауро Мастромарини
| Шешім (бірауызды)
| UAE Warriors 36 - Machado vs. Jung
| 25 ақпан 2023
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| {{flagicon|UAE}} [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 8-1
| {{flagicon|Brazil}} Женилтон Матос
| Техникалық нокаут (секундант тоқтатты)
| Octagon Promotion - Octagon 38: Tolenov vs. Leylizade
| 21 желтоқсан 2022
| align=center| 2
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
| 
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 7-1
| {{flagicon|Brazil}} Geovane Vargas
| Техникалық нокаут (бас соққысы)
| Octagon Promotion - Octagon 32
| 1 шілде 2022
| align=center| 3
| align=center| 3:07
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 6-1
| {{flagicon|Azerbaijan}} Сабухи Гулиев
| Техникалық нокаут (соққылар)
| Octagon Promotion - Octagon 29: Naimanbayev vs. Kalilov
| 24 наурыз 2022
| align=center| 1
| align=center| 4:35
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
| {{small|Супер жеңіл салмаққа қайтып келді}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 5-1
| {{flagicon|Azerbaijan}} Фуад Мусаев
| Техникалық нокаут (сабмишнде соққылау)
| MMA Series 43 - Moscow Calling
| 30 қазан 2021
| align=center| 1
| align=center| 4:23
| {{flagicon|Russia}} [[Мәскеу]], [[Ресей]]
| {{small|Жартылай жеңіл салмақтағы бастамасы}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 4-1
| {{flagicon|Kazakhstan}} Бекжан Өтемісов
| Берілу (қылғындыру)
| Octagon Promotion - Octagon 20
| 16 маусым 2021
| align=center| 3
| align=center| 1:17
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{no|Жеңілді}}
| align=center| 3-1
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Султан Жолдошбек
| Берілу (гильотин)
| rowspan=3| Bushido Kazakhstan - Grand Prix of Bushido Qazaqstan
| rowspan=3| 25 қазан 2020
| align=center| 2
| align=center| 0:44
| rowspan=3|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 3-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Айдын Көдеков
| Техникалық нокаут (дәрігер тоқтатты)
| align=center| 1
| align=center| 3:33
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 2-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Талғат Қалмұрат
| Техникалық нокаут (соққылар)
| align=center| 3
| align=center| 3:03
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 1-0
| {{flagicon|Mongolia}} Сер-од Билгуун
| Техникалық нокаут (секундант тоқтатты)
| Alash Pride FC - Alash Pride
| 28 шілде 2018
| align=center| 2
| align=center| 3:11
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Қонаев (қала)|Қапшағай]], [[Қазақстан]]
| {{small|Супер жеңіл салмақтағы бастамасы}}
{{end}}
{{MMA exhibition record box
|draws=
|nc=
|ko-wins=5
|ko-losses=
|sub-wins=3
|sub-losses=
|dec-wins=3
|dec-losses=
|dq-wins=
|dq-losses=
|other-wins=
|other-losses=
}}
{{MMA record start}}
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 11-0
| {{flagicon|Sakha}} Борис Игнатиев
| Шешім (бірауызды)
| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek Championship
| 4 желтоқсан 2021
| align=center| 2
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 10-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Рауан Бекболат
| Техникалық нокаут (секундант тоқтатты)
| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek Championship
| 1 наурыз 2020
| align=center| 2
| align=center| 2:55
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 9-0
| {{flagicon|Mongolia}} Сер-од Билгуун
| Берілу (қол қайыру)
| rowspan=2| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek
| rowspan=2| 17 қаңтар 2019
| align=center| 2
| align=center| 3:13
| rowspan=2|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Талдықорған]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 8-0
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Нургелды Мухтаров
| Техникалық нокаут (соққылар)
| align=center| 1
| align=center| 1:24
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 7-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Айбол Ахметов
| Шешім (бірауызды)
| Alash Pride FC - Alash Pride
| 3 наурыз 2019
| align=center| 2
| align=center| 5:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Қонаев (қала)|Қапшағай]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 6-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Сергей Морозов
| Шешім (бірауызды)
| rowspan=2| AFCA / Fight Club 777 - Tournament 777
| rowspan=2| 8 мамыр 2018
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| rowspan=2|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 5-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Фараби Саутбаев
| Берілу (қол қайыру)
| align=center| 1
| align=center| 1:35
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 4-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Темирлан Жумабек
| Техникалық нокаут (соққылар)
| rowspan=2| Zhekpe Zhek - Asian Cup
| rowspan=2| 3 қараша 2017
| align=center| 1
| align=center| 0:00
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Талдықорған]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 3-0
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Елмурат Урамов
| Нокаут (соққы)
| align=center| 1
| align=center| 3:37
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Талдықорған]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 2-0
| {{flagicon|Kazakhstan}} Манибек Набаев
| Техникалық нокаут (соққылар)
| Zhekpe Zhek - Pro MMA Tournament
| 27 қаңтар 2017
| align=center| 2
| align=center| 3:32
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|
|-
| {{yes|Жеңді}}
| align=center| 1-0
| {{flagicon|Kyrgyzstan}} Асылбек Салижанов
| Нокаут (соққы)
| Zhekpe Zhek - Zhekpe Zhek
| 10 қыркүйек 2016
| align=center| 1
| align=center| 1:35
| {{flagicon|Kazakhstan}} [[Түркістан (қала)|Түркістан]], [[Қазақстан]]
| 
|-
{{end}}
&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sherdog.com |title=Bekzat Almakhan |url=https://www.sherdog.com/fighter/Bekzat-Almakhan-294895 |website=Sherdog}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның аралас жекпе-жек жауынгерлері]]</text>
      <sha1>p9szaz8hr751rkrsaf3wayzq6q10q49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Madi Dos/зертхана4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>753452</id>
    <revision>
      <id>3617718</id>
      <parentid>3616317</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* «Өзіндік зерттеулерге жол берілмеуі» */</comment>
      <origin>3617718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22127" sha1="941d5gup0nqz2fp9iy0yefyzzr2ww7v" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте|аты=&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|тақырып=Хабар телеарнасының телехикаялары|тізім1=[[Келінжан]] (2019-2023) • [[Тоғысқан тағдырлар (телехикая)]](1996-2000) • [[Пәленшеевтер]] •  [[Күләш телехикаясы]] • [[Мезгілсіз махаббат (фильм)]]}}{{Навигациялық кесте|аты=&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|тақырып=НТК телеарнасының телехикаялары|тізім1=[[Келінжан]] • [[Тоғысқан тағдырлар (телехикая)]] • [[Пәленшеевтер]] • • [[  ]]}}{{Навигациялық кесте|аты=&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|тақырып=Қазақстан телеарнасының телехикаялары|тізім1=[[Ағайынды (телесериал)]] • [[Ахмет. Ұлт ұстазы)]] • [[Бауыржан Момышұлы (телесериал)]] • • [[ Қорқыт (телесериал)]] • [[  ]] • [[  ]]}}&lt;noinclude&gt; &lt;/noinclude&gt;

== [[Уикипедия:Өзіндік зерттеулерге жол бермеу]] ==

== «Өзіндік зерттеулерге жол берілмеуі» ==
'''«Өзіндік зерттеулерге жол берілмеуі»''' — [[Уикипедия:Тексерілмелдігі]] және [[Уикипедия:Бейтарап көзқарас]] ережелерімен қатар Уикипедияның іргелі ережелерінің бірі. Бұл ережелер Уикипедия мақалалары үшін қабылданатын материалдардың сипаты мен сапасына қойылатын талаптарды белгілейді. Мақала авторларына осы үш ереженің барлығымен танысып, оларды кешенді түрде басшылыққа алу ұсынылады. Осы ережелердің негізіне алынған [[Уикипедия:Бес шарт]] басқа ешқандай ережелермен, нұсқаулықтармен немесе редакторлардың консенсусымен жойыла алмайды.

Уикипедия — ''Өзіндік зерттеулерді'' (мысалы, «жаңа» теорияларды) жариялайтын орын емес. Өзіндік зерттеулерге жарияланбаған фактілер, уәждер (аргументтер), пайымдаулар мен идеялар, қандай да бір позицияны ілгерілетуге қызмет ететін жарық көрген материалдардың кез келген жарияланбаған талдауы (анализ) немесе синтезі жатады. Бұл Уикипедияның сіздің жеке пікіріңізді, тәжірибеңізді, уәждеріңізді немесе қорытындыларыңызды орналастыруға арналмағанын білдіреді.

Уикипедияның мұндай ұстанымы біреудің құқығы мен мүддесін шектеу әрекеті емес. Бұл жай ғана фактіні мойындау: '''Уикипедия — ақпараттың алғашқы дереккөзі емес'''. Ол басқа дереккөздерден ([[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|екінші реттік, сондай-ақ бірінші және үшінші реттік]]) алынған ақпаратты жинайды, сипаттайды және мақалаларда баяндайды. Уикипедияда шолулар мен жалпылаулар жасауға болады, бірақ жаңа мәлімдемелер, түсіндірмелер, тұжырымдар немесе қорытындылар жасауға болмайды.

Мақала жазу кезінде әрқашан [[Уикипедия:Дереккөздерге сілтеме жасау|мәліметтердің дереккөзін көрсетіңіз]]. [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|Сенімді ақпарат көзі]] ретінде белгілі ғылыми рецензияланатын журналдар, академиялық басылымдар қызмет ете алады. [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер#Жарияланған өзіндік дереккөздер|Өздігінен басылған дереккөздер]] мен автордың өз қаражатына шығарылған кітаптар көп жағдайда мұндай дереккөз деп есептелмейді.&lt;blockquote&gt;'''Уикипедиядағы мақала — шығарма емес, мазмұндау ретінде.'''&lt;/blockquote&gt;

== Не нәрсе өзіндік  зерттеу болып табылады ==
Өзіндік  зерттеу, мысалы, мыналарға арналуы мүмкін:

* жаңа теорияға,
* жаңа идеяға,
* қандай да бір мәселені шешудің жаңа әдісіне,
* терминнің жаңа анықтамасына,
* авторлық неологизмге.

Егер мақаланың пәні немесе тақырыбы алғаш рет осы мақалада енгізілмей, '''Уикипедиядан тыс сыртқы түсініктердің бір бөлігі болса''', мақала Уикипедияда жариялануы мүмкін, яғни:

* бұл идеялар рецензияланатын журналдарда жарияланған болса; немесе
* бұл идеялар жұртшылықтың айтарлықтай қызығушылығын тудыра бастаса (жаңалықтар бағдарламаларында, әртүрлі басылымдарда т.б. бірнеше рет пайда болуы — &lt;nowiki&gt;[[суық термоядролық синтез]]&lt;/nowiki&gt; тарихы сияқты).

Қандай да бір идеялардың жалпы, мамандандырылмаған баспасөзде пайда болу фактісі бұл идеялардың ғылымилығын және/немесе ақиқаттығын тану фактісі болып табылмайды. Бұл тек Уикипедияда осы құбылыс, идеялар т.б. туралы мақала жариялауға құқық береді.

Егер сіз өзіңіздің тамаша идеяңызды жариялаудан Уикипедия ұтады деп есептесеңіз, оған қол жеткізудің ең жақсы жолы — мақаланы жақсы рецензияланатын журналда жариялау, содан кейін барып Уикипедия үшін мақала жазу.

== Материалды тенденциялық өзіндік  синтездеу — өзіндік  зерттеудің жеке бір жағдайы ==
Жалпы жағдайда, мақала оқырманына пайдаланылған дереккөздерде жоқ қорытынды ұсынылатындай етіп, әртүрлі дереккөздерден материалдарды құрастыруға (компиляциялауға) жол берілмейді, әсіресе фактілерді салыстырудан шығатын қорытынды бағалау сипатында болса. Егер бір сенімді дереккөз «А» тұжырымын жасаса, ал екіншісі «Б» тұжырымын жасаса, «А» және «Б» тұжырымдарын біріктіріп, нәтижесінде екі дереккөзде де жоқ «В» қорытындысы шығатындай мәтін жасауға болмайды. Бұл — бұрын жарияланған материалдардың тенденциялық синтезі, яғни өзіндік  зерттеу. «А және Б, демек В» деген мәлімдемеге сенімді дереккөзде осы тұжырым мақала тақырыбына қатысты болған жағдайда ғана жол беріледі.

Мына мәтінді қарастырайық:&lt;blockquote&gt;БҰҰ-ның жарияланған мақсаты — әлемдегі тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау[1], алайда ол құрылған сәттен бастап 160 соғыс болды[2].

1.↑ Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы. БҰҰ-ның ресми сайты.

2.↑ Соғыстарды аяқтайтын соғыс: соғысаралық кезеңде және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қанша әскери қақтығыс болды. Example news.&lt;/blockquote&gt;Мәтінде ешқандай қорытынды жасалмаса да және барлық мәлімдемелер жеке-жеке шындық болса да, сөйлем БҰҰ өз міндеттерін орындай алмай отыр дегенді меңзейді. ''Егер сенімді дереккөздер материалды мұндай түрде ұсынбаса, бұл өзіндік  зерттеу болып табылады.''

Жекелеген жағдайларда, егер олардың мағынасы автордың позициясы мен оның мақала пәні немесе тақырыбы туралы пайымдауын қолдауда емес, тек нақты мәліметтерді нақтылауда ғана болса, дереккөздерден формалды қорытындылар жасауға жол берілуі мүмкін. Бұған &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Барлық ережелерді елемеңіздер|ережеден... елемеңіздер]]&lt;/nowiki&gt; (УП:БЕЕ) аясында әртүрлі түсіндіруге жол бермейтін қарапайым (тривиальды) қорытындылар үшін ерекшелік ретінде рұқсат етіледі. Бұл ретте бұл ерекшелікті қолдану тек онысыз оқырман адасуы мүмкін немесе ақпаратты қабылдау нашарлайтын жағдайда ғана мүмкін болады. Рұқсат етілген формалды қорытындының мысалы ретінде, ескі дереккөзбен расталған мәтінде географиялық нысанның жаңа атауын көрсетуді келтіруге болады — егер тарихи атауды қолдану орынсыз болса.

Жалпы жағдайда, ортақ тақырыппен байланысты мәлімдемелерді мақалада тәуелсіз түрде ұсыну өзіндік  синтез болып табылмайды. Қандай да бір позицияны қолдау үшін оларды теңгерімсіз ұсыну мүмкіндігі мәселесі &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Бейтарап көзқарас]]&lt;/nowiki&gt; және &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Көзқарастардың салмақтылығы]]&lt;/nowiki&gt; ережелерімен реттеледі.

== Өзіндік зерттеулерді қалай анықтауға болады ==
Өзіндік зерттеулер (ТЗ) жалпыға мәлім ғылыми теория немесе стандартты емес, бірақ бәрібір бар гипотеза ретінде қулықпен бүркемеленуі мүмкін. ТЗ-ны анықтауда мына ережелер көмектеседі:

# Іздеу жүйелерін («Яндекс», &lt;nowiki&gt;[[Google (іздеу жүйесі)|Google]]&lt;/nowiki&gt; т.б., &lt;nowiki&gt;[[УП:ІЗДЕУКЕҢЕСТЕРІ|іздеу бойынша кеңестерді]]&lt;/nowiki&gt; қараңыз) тексеріңіз. Егер сәйкестіктер аз табылса немесе мүлдем табылмаса, алдыңызда ТЗ болу ықтималдығы жоғары.
# Стандартты емес немесе күмәнді идеяларға назар аударыңыз.
# Сілтемелер немесе әдебиеттер келтірілген болса, бұл ұғымның бар екенін білдірмейді. Дереккөздер сенімсіз немесе тіпті жалған болуы мүмкін.
# Егер қатысушы өзінің күмәнді өңдемелерін кері қайтарған адаммен «&lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Өңдемелер соғысы|өңдемелер соғысына]]&lt;/nowiki&gt;» кіріссе және бұл ретте өзі ештеңе түсіндірмей, дәлелдемесе, ол Өзіндік зерттеулер қосып жатқан болуы мүмкін.
# Қатысушының беделі мен құзыреттілігі оның ТЗ жазбайтынына кепілдік бермейді. Тіпті керісінше, тақырыпты жақсы білу өз идеяларын жасауға және оларды жариялауға итермелеуі мүмкін.
# Мақалада қолданылатын таныс емес атаулар мен терминдерге (егер олар бар болса) мұқият қараңыз және олардың жасырын қорлау еместігін тексеріңіз (толығырақ &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Шабуыл мақалалары]]&lt;/nowiki&gt; қараңыз).

== Көзқарастар мен ақпарат көздерінің жіктелуі ==

# Егер мақалада сипатталған көзқарасты көпшілік қолдаса, онда осы жалпы қабылданған көзқарасты баяндайтын жарияланымдарға сілтеме жасау қиын болмайды.
# Егер бұл көзқарасты айтарлықтай азшылық қолдаса, онда оның ең танымал жақтаушыларын атап өту қиынға соқпайды (мақала, соған қарамастан, '''&lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Бейтарап көзқарас|бейтарап]]&lt;/nowiki&gt;''' болуы керек).
# Егер бұл көзқарастың ''жақтаушылары өте аз болса'', онда бұл мәлімдеменің ақиқат немесе жалған екеніне, өз мәлімдемеңізді дәлелдей алатыныңызға немесе дәлелдей алмайтыныңызға қарамастан, ''бұл көзқарас Уикипедияда ұсыныла алмайды'' (қосалқы, бағынышты мақалаларға қатысты сирек жағдайларды қоспағанда). (Бұл ретте тиісті &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Талқылау беттері|талқылау бетінде]]&lt;/nowiki&gt; әртүрлі көзқарас жақтаушыларына сөз бере отырып, &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Әдепті мінез-құлық|әдепті, құрметті]]&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Консенсус|дискуссия]]&lt;/nowiki&gt; жүргізуге рұқсат етіледі).

== Теориялар туралы мақалаларды қалай жазу керек ==
Баяндаудың қысқаша схемасы:

# Негізгі ұғымдар мен концепцияларды баяндау;
# Белгілі және танымал идеяларды баяндау, олардың арасындағы сәйкестікті, сондай-ақ келіспеушіліктерді атап өту;
# Расталмаған идеялар немесе неологизмдер жойылуы керек (өйткені олар «қате» болғандықтан емес, ''расталғандық'' тексерісінен өтпегендіктен).

== Нені жоюға болмайды ==
Егер мақала пәні өзіндік  зерттеу '''болмаса''', онда мына пайымдаулар мақаланы жоюға '''себеп бола алмайды''':

# мақалада жеткілікті дәлелдері жоқ мәлімдемелер бар;
# мақалада келісілген шарттарға, түсіндірмелерге немесе шешімдерге қайшы келетін мәлімдемелер бар;
# мақала қайталанатын нәтижелерді бере алмайтын зерттеулерді қамтиды;
# мақала Оккам принципіне қайшы келетін көзқарастарға сілтеме жасайды (&lt;nowiki&gt;[[Оккам ұстарасы]]&lt;/nowiki&gt; — мүмкін болатын қисынды түсіндірулердің ішінен ең қарапайымын таңдау);
# мақала тақырыбына жұртшылықтың айтарлықтай қызығушылығы жоқ.

Бұл пайымдаулар Уикипедияға Өзіндік зерттеулерді енгізуге негіз бола алмайды.

== Мысал ==
Бейтарап көзқарасқа үміткер өзіндік  зерттеудің классикалық мысалын пародия ретінде XIX ғасырдың драматургі &lt;nowiki&gt;[[Островский Александр Николаевич|А. Н. Островский]]&lt;/nowiki&gt; өзінің «Замоскворечье тұрғынының жазбалары» атты шығармасында келтіреді:&lt;blockquote&gt;Қадірменді мырзалар мен ханымдар! Өз жаңалығыммен бөлісуге асығамын. 1847 жылдың 1 сәуірінде мен бір қолжазба таптым. Бұл қолжазба осы уақысқа дейін ешкімге егжей-тегжейлі белгілі болмаған және саяхатшылардың ешқайсысы сипаттамаған елге жарық түсіреді. Осы уақытқа дейін бұл елдің тек орналасқан жері мен атауы ғана белгілі еді; ал оның тұрғындарына, яғни олардың өмір салтына, тіліне, әдет-ғұрпына, салт-дәстүріне, білім деңгейіне келетін болсақ — мұның бәрі белгісіздік түнегінде жатқан еді.

Бұл ел, ресми мәліметтер бойынша, тура &lt;nowiki&gt;[[Мәскеу Кремлі|Кремльге]]&lt;/nowiki&gt; қарама-қарсы, &lt;nowiki&gt;[[Мәскеу (өзен)|Мәскеу өзенінің]]&lt;/nowiki&gt; арғы бетінде орналасқан, содан барып, сірә, &lt;nowiki&gt;[[Замоскворечье]]&lt;/nowiki&gt; деп аталады. Дегенмен, бұл сөздің шығу тегі туралы ғалымдар әлі де таласып жатыр. Кейбіреулер Замоскворечьені «скворец» (қараторғай) сөзінен шығарады; олар өз болжамдарын қала маңындағы тұрғындардың бұл құсқа деген белгілі сүйіспеншілігіне негеіздейді. Бұл сүйіспеншілік қараторғайлар үшін «скворечник» (ұяшық) деп аталатын арнайы ұялар жасаумен көрінеді. Оларды былай жасайды: тақтайдан кішкентай жәшік шегелеп, жан-жағын толық жабады, тек құс сиятындай кішкентай тесік қалдырады, содан кейін оны сырыққа байлап, бақшаға немесе бау-бақшаға орнатады. Бұл сөзжасамдардың қайсысы әділетті екенін нақты айта алмаймын. Меніңше, ұяшық та, Мәскеу өзені де бұл елдің Замоскворечье деп аталуына бірдей себеп болуы мүмкін, ал бір нәрсені ғана қабылдау — біржақтылыққа бой алдыру деген сөз.&lt;/blockquote&gt;

== Тақырып бойынша сілтемелер ==
'''&lt;nowiki&gt;[[Уэльс Джимми|Джимбо Уэльстің]]&lt;/nowiki&gt; таратылым хаттарындағы хабарламалары:'''

* &lt;nowiki&gt;[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2004-December/017591.html Original research]&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;{{ref-en}}&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;[http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-July/005288.html Crackpot articles]&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;{{ref-en}}&lt;/nowiki&gt;

== Өзіндік зерттеулерді жариялауға рұқсат етілген уики-жобалар ==
Өзіндік зерттеулер басқа &lt;nowiki&gt;[[уикижоба]]&lt;/nowiki&gt;ларда, мысалы, &lt;nowiki&gt;[[Everything2]]&lt;/nowiki&gt; жобасында жариялануы мүмкін.

«&lt;nowiki&gt;[[Фэндом (хостинг)|Фэндом]]&lt;/nowiki&gt;» платформасында Өзіндік зерттеулері бар авторлық сайттар бар. Үлкен ТЗ үшін өз домені бар жаңа сайт жасауға болады.</text>
      <sha1>941d5gup0nqz2fp9iy0yefyzzr2ww7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617719</id>
      <parentid>3617718</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не нәрсе өзіндік  зерттеу болып табылады */</comment>
      <origin>3617719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22125" sha1="6hyenpyo0ylk8kk2i9crscikig1s6kf" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте|аты=&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|тақырып=Хабар телеарнасының телехикаялары|тізім1=[[Келінжан]] (2019-2023) • [[Тоғысқан тағдырлар (телехикая)]](1996-2000) • [[Пәленшеевтер]] •  [[Күләш телехикаясы]] • [[Мезгілсіз махаббат (фильм)]]}}{{Навигациялық кесте|аты=&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|тақырып=НТК телеарнасының телехикаялары|тізім1=[[Келінжан]] • [[Тоғысқан тағдырлар (телехикая)]] • [[Пәленшеевтер]] • • [[  ]]}}{{Навигациялық кесте|аты=&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|тақырып=Қазақстан телеарнасының телехикаялары|тізім1=[[Ағайынды (телесериал)]] • [[Ахмет. Ұлт ұстазы)]] • [[Бауыржан Момышұлы (телесериал)]] • • [[ Қорқыт (телесериал)]] • [[  ]] • [[  ]]}}&lt;noinclude&gt; &lt;/noinclude&gt;

== [[Уикипедия:Өзіндік зерттеулерге жол бермеу]] ==

== «Өзіндік зерттеулерге жол берілмеуі» ==
'''«Өзіндік зерттеулерге жол берілмеуі»''' — [[Уикипедия:Тексерілмелдігі]] және [[Уикипедия:Бейтарап көзқарас]] ережелерімен қатар Уикипедияның іргелі ережелерінің бірі. Бұл ережелер Уикипедия мақалалары үшін қабылданатын материалдардың сипаты мен сапасына қойылатын талаптарды белгілейді. Мақала авторларына осы үш ереженің барлығымен танысып, оларды кешенді түрде басшылыққа алу ұсынылады. Осы ережелердің негізіне алынған [[Уикипедия:Бес шарт]] басқа ешқандай ережелермен, нұсқаулықтармен немесе редакторлардың консенсусымен жойыла алмайды.

Уикипедия — ''Өзіндік зерттеулерді'' (мысалы, «жаңа» теорияларды) жариялайтын орын емес. Өзіндік зерттеулерге жарияланбаған фактілер, уәждер (аргументтер), пайымдаулар мен идеялар, қандай да бір позицияны ілгерілетуге қызмет ететін жарық көрген материалдардың кез келген жарияланбаған талдауы (анализ) немесе синтезі жатады. Бұл Уикипедияның сіздің жеке пікіріңізді, тәжірибеңізді, уәждеріңізді немесе қорытындыларыңызды орналастыруға арналмағанын білдіреді.

Уикипедияның мұндай ұстанымы біреудің құқығы мен мүддесін шектеу әрекеті емес. Бұл жай ғана фактіні мойындау: '''Уикипедия — ақпараттың алғашқы дереккөзі емес'''. Ол басқа дереккөздерден ([[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|екінші реттік, сондай-ақ бірінші және үшінші реттік]]) алынған ақпаратты жинайды, сипаттайды және мақалаларда баяндайды. Уикипедияда шолулар мен жалпылаулар жасауға болады, бірақ жаңа мәлімдемелер, түсіндірмелер, тұжырымдар немесе қорытындылар жасауға болмайды.

Мақала жазу кезінде әрқашан [[Уикипедия:Дереккөздерге сілтеме жасау|мәліметтердің дереккөзін көрсетіңіз]]. [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|Сенімді ақпарат көзі]] ретінде белгілі ғылыми рецензияланатын журналдар, академиялық басылымдар қызмет ете алады. [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер#Жарияланған өзіндік дереккөздер|Өздігінен басылған дереккөздер]] мен автордың өз қаражатына шығарылған кітаптар көп жағдайда мұндай дереккөз деп есептелмейді.&lt;blockquote&gt;'''Уикипедиядағы мақала — шығарма емес, мазмұндау ретінде.'''&lt;/blockquote&gt;

== Не нәрсе өзіндік  зерттеу болып табылады ==
Өзіндік  зерттеу, мысалы, мыналарға :

* жаңа теорияға,
* жаңа идеяға,
* қандай да бір мәселені шешудің жаңа әдісіне,
* терминнің жаңа анықтамасына,
* авторлық неологизмге арналуы мүмкін.

Егер мақаланың пәні немесе тақырыбы алғаш рет осы мақалада енгізілмей, '''Уикипедиядан тыс сыртқы түсініктердің бір бөлігі болса''', мақала Уикипедияда жариялануы мүмкін, яғни:

* бұл идеялар рецензияланатын журналдарда жарияланған болса; немесе
* бұл идеялар жұртшылықтың айтарлықтай қызығушылығын тудыра бастаса (жаңалықтар бағдарламаларында, әртүрлі басылымдарда т.б. бірнеше рет пайда болуы — [[суық термоядролық синтез]]&lt;nowiki/&gt;дің тарихы сияқты).

Қандай да бір идеялардың жалпы, мамандандырылмаған баспасөзде пайда болу фактісі бұл идеялардың ғылымилығын және/немесе ақиқаттығын тану фактісі болып табылмайды. Бұл тек Уикипедияда осы құбылыс, идеялар т.б. туралы мақала жариялауға құқық береді.

Егер сіз өзіңіздің тамаша идеяңызды жариялаудан Уикипедия ұтады деп есептесеңіз, оған қол жеткізудің ең жақсы жолы — мақаланы жақсы рецензияланатын журналда жариялау, содан кейін барып Уикипедияға мақала жазу.

== Материалды тенденциялық өзіндік  синтездеу — өзіндік  зерттеудің жеке бір жағдайы ==
Жалпы жағдайда, мақала оқырманына пайдаланылған дереккөздерде жоқ қорытынды ұсынылатындай етіп, әртүрлі дереккөздерден материалдарды құрастыруға (компиляциялауға) жол берілмейді, әсіресе фактілерді салыстырудан шығатын қорытынды бағалау сипатында болса. Егер бір сенімді дереккөз «А» тұжырымын жасаса, ал екіншісі «Б» тұжырымын жасаса, «А» және «Б» тұжырымдарын біріктіріп, нәтижесінде екі дереккөзде де жоқ «В» қорытындысы шығатындай мәтін жасауға болмайды. Бұл — бұрын жарияланған материалдардың тенденциялық синтезі, яғни өзіндік  зерттеу. «А және Б, демек В» деген мәлімдемеге сенімді дереккөзде осы тұжырым мақала тақырыбына қатысты болған жағдайда ғана жол беріледі.

Мына мәтінді қарастырайық:&lt;blockquote&gt;БҰҰ-ның жарияланған мақсаты — әлемдегі тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау[1], алайда ол құрылған сәттен бастап 160 соғыс болды[2].

1.↑ Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы. БҰҰ-ның ресми сайты.

2.↑ Соғыстарды аяқтайтын соғыс: соғысаралық кезеңде және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қанша әскери қақтығыс болды. ''Example news''.&lt;/blockquote&gt;Мәтінде ешқандай қорытынды жасалмаса да және барлық мәлімдемелер жеке-жеке шындық болса да, сөйлем БҰҰ өз міндеттерін орындай алмай отыр дегенді меңзейді. ''Егер сенімді дереккөздер материалды мұндай түрде ұсынбаса, бұл өзіндік  зерттеу болып табылады.''

Жекелеген жағдайларда, егер олардың мағынасы автордың позициясы мен оның мақала пәні немесе тақырыбы туралы пайымдауын қолдауда емес, тек нақты мәліметтерді нақтылауда ғана болса, дереккөздерден формалды қорытындылар жасауға жол берілуі мүмкін. Бұған &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Барлық ережелерді елемеңіздер|ережеден... елемеңіздер]]&lt;/nowiki&gt; (УП:БЕЕ) аясында әртүрлі түсіндіруге жол бермейтін қарапайым (тривиальды) қорытындылар үшін ерекшелік ретінде рұқсат етіледі. Бұл ретте бұл ерекшелікті қолдану тек онысыз оқырман адасуы мүмкін немесе ақпаратты қабылдау нашарлайтын жағдайда ғана мүмкін болады. Рұқсат етілген формалды қорытындының мысалы ретінде, ескі дереккөзбен расталған мәтінде географиялық нысанның жаңа атауын көрсетуді келтіруге болады — егер тарихи атауды қолдану орынсыз болса.

Жалпы жағдайда, ортақ тақырыппен байланысты мәлімдемелерді мақалада тәуелсіз түрде ұсыну өзіндік  синтез болып табылмайды. Қандай да бір позицияны қолдау үшін оларды теңгерімсіз ұсыну мүмкіндігі мәселесі &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Бейтарап көзқарас]]&lt;/nowiki&gt; және &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Көзқарастардың салмақтылығы]]&lt;/nowiki&gt; ережелерімен реттеледі.

== Өзіндік зерттеулерді қалай анықтауға болады ==
Өзіндік зерттеулер (ТЗ) жалпыға мәлім ғылыми теория немесе стандартты емес, бірақ бәрібір бар гипотеза ретінде қулықпен бүркемеленуі мүмкін. ТЗ-ны анықтауда мына ережелер көмектеседі:

# Іздеу жүйелерін («Яндекс», &lt;nowiki&gt;[[Google (іздеу жүйесі)|Google]]&lt;/nowiki&gt; т.б., &lt;nowiki&gt;[[УП:ІЗДЕУКЕҢЕСТЕРІ|іздеу бойынша кеңестерді]]&lt;/nowiki&gt; қараңыз) тексеріңіз. Егер сәйкестіктер аз табылса немесе мүлдем табылмаса, алдыңызда ТЗ болу ықтималдығы жоғары.
# Стандартты емес немесе күмәнді идеяларға назар аударыңыз.
# Сілтемелер немесе әдебиеттер келтірілген болса, бұл ұғымның бар екенін білдірмейді. Дереккөздер сенімсіз немесе тіпті жалған болуы мүмкін.
# Егер қатысушы өзінің күмәнді өңдемелерін кері қайтарған адаммен «&lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Өңдемелер соғысы|өңдемелер соғысына]]&lt;/nowiki&gt;» кіріссе және бұл ретте өзі ештеңе түсіндірмей, дәлелдемесе, ол Өзіндік зерттеулер қосып жатқан болуы мүмкін.
# Қатысушының беделі мен құзыреттілігі оның ТЗ жазбайтынына кепілдік бермейді. Тіпті керісінше, тақырыпты жақсы білу өз идеяларын жасауға және оларды жариялауға итермелеуі мүмкін.
# Мақалада қолданылатын таныс емес атаулар мен терминдерге (егер олар бар болса) мұқият қараңыз және олардың жасырын қорлау еместігін тексеріңіз (толығырақ &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Шабуыл мақалалары]]&lt;/nowiki&gt; қараңыз).

== Көзқарастар мен ақпарат көздерінің жіктелуі ==

# Егер мақалада сипатталған көзқарасты көпшілік қолдаса, онда осы жалпы қабылданған көзқарасты баяндайтын жарияланымдарға сілтеме жасау қиын болмайды.
# Егер бұл көзқарасты айтарлықтай азшылық қолдаса, онда оның ең танымал жақтаушыларын атап өту қиынға соқпайды (мақала, соған қарамастан, '''&lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Бейтарап көзқарас|бейтарап]]&lt;/nowiki&gt;''' болуы керек).
# Егер бұл көзқарастың ''жақтаушылары өте аз болса'', онда бұл мәлімдеменің ақиқат немесе жалған екеніне, өз мәлімдемеңізді дәлелдей алатыныңызға немесе дәлелдей алмайтыныңызға қарамастан, ''бұл көзқарас Уикипедияда ұсыныла алмайды'' (қосалқы, бағынышты мақалаларға қатысты сирек жағдайларды қоспағанда). (Бұл ретте тиісті &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Талқылау беттері|талқылау бетінде]]&lt;/nowiki&gt; әртүрлі көзқарас жақтаушыларына сөз бере отырып, &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Әдепті мінез-құлық|әдепті, құрметті]]&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;[[Уикипедия:Консенсус|дискуссия]]&lt;/nowiki&gt; жүргізуге рұқсат етіледі).

== Теориялар туралы мақалаларды қалай жазу керек ==
Баяндаудың қысқаша схемасы:

# Негізгі ұғымдар мен концепцияларды баяндау;
# Белгілі және танымал идеяларды баяндау, олардың арасындағы сәйкестікті, сондай-ақ келіспеушіліктерді атап өту;
# Расталмаған идеялар немесе неологизмдер жойылуы керек (өйткені олар «қате» болғандықтан емес, ''расталғандық'' тексерісінен өтпегендіктен).

== Нені жоюға болмайды ==
Егер мақала пәні өзіндік  зерттеу '''болмаса''', онда мына пайымдаулар мақаланы жоюға '''себеп бола алмайды''':

# мақалада жеткілікті дәлелдері жоқ мәлімдемелер бар;
# мақалада келісілген шарттарға, түсіндірмелерге немесе шешімдерге қайшы келетін мәлімдемелер бар;
# мақала қайталанатын нәтижелерді бере алмайтын зерттеулерді қамтиды;
# мақала Оккам принципіне қайшы келетін көзқарастарға сілтеме жасайды (&lt;nowiki&gt;[[Оккам ұстарасы]]&lt;/nowiki&gt; — мүмкін болатын қисынды түсіндірулердің ішінен ең қарапайымын таңдау);
# мақала тақырыбына жұртшылықтың айтарлықтай қызығушылығы жоқ.

Бұл пайымдаулар Уикипедияға Өзіндік зерттеулерді енгізуге негіз бола алмайды.

== Мысал ==
Бейтарап көзқарасқа үміткер өзіндік  зерттеудің классикалық мысалын пародия ретінде XIX ғасырдың драматургі &lt;nowiki&gt;[[Островский Александр Николаевич|А. Н. Островский]]&lt;/nowiki&gt; өзінің «Замоскворечье тұрғынының жазбалары» атты шығармасында келтіреді:&lt;blockquote&gt;Қадірменді мырзалар мен ханымдар! Өз жаңалығыммен бөлісуге асығамын. 1847 жылдың 1 сәуірінде мен бір қолжазба таптым. Бұл қолжазба осы уақысқа дейін ешкімге егжей-тегжейлі белгілі болмаған және саяхатшылардың ешқайсысы сипаттамаған елге жарық түсіреді. Осы уақытқа дейін бұл елдің тек орналасқан жері мен атауы ғана белгілі еді; ал оның тұрғындарына, яғни олардың өмір салтына, тіліне, әдет-ғұрпына, салт-дәстүріне, білім деңгейіне келетін болсақ — мұның бәрі белгісіздік түнегінде жатқан еді.

Бұл ел, ресми мәліметтер бойынша, тура &lt;nowiki&gt;[[Мәскеу Кремлі|Кремльге]]&lt;/nowiki&gt; қарама-қарсы, &lt;nowiki&gt;[[Мәскеу (өзен)|Мәскеу өзенінің]]&lt;/nowiki&gt; арғы бетінде орналасқан, содан барып, сірә, &lt;nowiki&gt;[[Замоскворечье]]&lt;/nowiki&gt; деп аталады. Дегенмен, бұл сөздің шығу тегі туралы ғалымдар әлі де таласып жатыр. Кейбіреулер Замоскворечьені «скворец» (қараторғай) сөзінен шығарады; олар өз болжамдарын қала маңындағы тұрғындардың бұл құсқа деген белгілі сүйіспеншілігіне негеіздейді. Бұл сүйіспеншілік қараторғайлар үшін «скворечник» (ұяшық) деп аталатын арнайы ұялар жасаумен көрінеді. Оларды былай жасайды: тақтайдан кішкентай жәшік шегелеп, жан-жағын толық жабады, тек құс сиятындай кішкентай тесік қалдырады, содан кейін оны сырыққа байлап, бақшаға немесе бау-бақшаға орнатады. Бұл сөзжасамдардың қайсысы әділетті екенін нақты айта алмаймын. Меніңше, ұяшық та, Мәскеу өзені де бұл елдің Замоскворечье деп аталуына бірдей себеп болуы мүмкін, ал бір нәрсені ғана қабылдау — біржақтылыққа бой алдыру деген сөз.&lt;/blockquote&gt;

== Тақырып бойынша сілтемелер ==
'''&lt;nowiki&gt;[[Уэльс Джимми|Джимбо Уэльстің]]&lt;/nowiki&gt; таратылым хаттарындағы хабарламалары:'''

* &lt;nowiki&gt;[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2004-December/017591.html Original research]&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;{{ref-en}}&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;[http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-July/005288.html Crackpot articles]&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;{{ref-en}}&lt;/nowiki&gt;

== Өзіндік зерттеулерді жариялауға рұқсат етілген уики-жобалар ==
Өзіндік зерттеулер басқа &lt;nowiki&gt;[[уикижоба]]&lt;/nowiki&gt;ларда, мысалы, &lt;nowiki&gt;[[Everything2]]&lt;/nowiki&gt; жобасында жариялануы мүмкін.

«&lt;nowiki&gt;[[Фэндом (хостинг)|Фэндом]]&lt;/nowiki&gt;» платформасында Өзіндік зерттеулері бар авторлық сайттар бар. Үлкен ТЗ үшін өз домені бар жаңа сайт жасауға болады.</text>
      <sha1>6hyenpyo0ylk8kk2i9crscikig1s6kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руслан Сұлтанұлы Желдібай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760097</id>
    <revision>
      <id>3617592</id>
      <parentid>3608989</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Отбасы */</comment>
      <origin>3617592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18017" sha1="dq0orq2luvl1ll4wmpsnlhus4tudf7e" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Руслан Сұлтанұлы Желдібай
 | Суреті               = Ruslan Zheldibay (cropped).jpg
 | Атауы                = Желдібай, 2022 жыл

 | Титулы             = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
 | Ту                 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады    = 9 қыркүйек 2025
 | Басқаруын аяқтады  = 29 қаңтар 2026
 | Президент          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары            = 
 | Ізбасары           = 
 | Басқара бастады_2    = 1 қыркүйек 2023
 | Басқаруын аяқтады_2  = 17 ақпан 2025
 | Президент_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2            = ''Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]''
 | Ізбасары_2           = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]

 | Титулы_3               = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|баспасөз хатшысы]]
 | Ту_3                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3      = 17 ақпан 2025
 | Басқаруын аяқтады_3    = 29 қаңтар 2026
 | Президент_3            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_3              = [[Берік Уәли]]
 | Ізбасары_3             = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]]

 | Басқара бастады_4    = 14 сәуір 2022
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1 қыркүйек 2023
 | Президент_4          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_4            = [[Берік Уәли]]
 | Ізбасары_4           = [[Нұрмұхамед Исманұлы Байғараев|Нұрмұхамед Байғараев]]

 | Титулы_5               = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі
 | Ту_5                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_5                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5      = 17 ақпан 
 | Басқаруын аяқтады_5    = 9 қыркүйек 2025
 | Президент_5            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_5              = [[Берік Уәли]]
 | Ізбасары_5             = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]]

 | Титулы_6             = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]]
 | Ту_6                 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_6                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_6    = 5 қаңтар 
 | Басқаруын аяқтады_6  = 1 қыркүйек 2023
 | Президент_6          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_6            = 
 | Ізбасары_6          = ''лауазым жойылды''

 | Туған күні           = 31.03.1989
 | Туған жері          = {{туғанжері|Қаратау (қала){{!}}Қаратау|Қаратауда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;ref name=&quot;newskz&quot;&gt;[https://newskz.wordpress.com/2010/04/15/%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%C2%AB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%C2%BB-%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4/ Руслан ЖЕЛДІБАЙ, «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі: Біз жастардың тұлғалық дамуына үлес қосамыз]&lt;/ref&gt;
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Балалары             = 3

 | Білімі               = 1) [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]&lt;br&gt;2) [[Уорик университеті]]
 | Марапаттары          = {{Қатар
 |{{Достық ордені (Өзбекстан)}}
}}
}}

'''Руслан Сұлтанұлы Желдібай''' ([[31 наурыз]] [[1989 жыл]], [[Қаратау (қала)|Қаратау]])&lt;ref name=&quot;affil&quot; /&gt; — [[қазақстан]]дық саясаткер, журналист, тележүргізуші, 2026 жылдан бастап Президенттің штаттан тыс кеңесшісі. Ол 2022–2023 және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] болған еді.

== Өмірбаяны ==
Руслан Желдібай 1989 жылы [[Жамбыл облысы]]ның [[Қаратау (қала)|Қаратау]] қаласында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;newskz&quot; /&gt;

2010 жылы ол [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]н маркетинг мамандығы бойынша тәмамдады, [[Болашақ (стипендия)|Болашақ бағдарламасының]] түлегі: [[Ұлыбритания]]дағы Уорик университетін жобалық басқару мамандығы бойынша бітірген.

Еңбек жолын Желдібай 2010 жылы [[EL ARNA (телеарна)|«Ел Арна»]] телеарнасында «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі болып бастаған.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=19-201907030036&amp;ysclid=mfye5mxnml406211055 Кадровые перестановки]&lt;/ref&gt;

2011—2012 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]нда «Алаң» саяси ток-шоуын жүргізді. 

2012–2018 жылдары ол 6 жыл бойы [[Almaty TV|«Алматы»]] телеарнасының бөлім басшысы, бас продюсері болды.

2018–2020 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]]нде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаевтың]] қарамағында еңбек етті: 2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] Интернет кеңістігінде және әлеуметтік желілерде ақпараттық жұмыс жүргізу басқармасының басшысы болса, 2019–2020 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|аталған комитет]] төрағасының орынбасары болып қызмет етті.

2020–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2022 жылғы ақпан–сәуір айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]] басшысының орынбасары болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/ruslan-zheldibay-kr-premer-ministri-kensesi-basshysynyn-orynbasary-bolyp-tagayyndaldy-1414356|title= Руслан Желдібай ҚР Премьер-Министрі Кеңсесі басшысының орынбасары болып тағайындалды |date=2022-02-14|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;

2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істейді.

2022–2023 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президент баспасөз хатшысы]] болды. 2023 жылғы 5 қаңтардан 1 қыркүйекке дейін оған қоса [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiliginde-baskaru-kurylymynyn-ozgeruine-baylanysty--181521 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде басқару құрылымының өзгеруіне байланысты: |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-501447 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2023-01-05|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 1 қыркүйекте алдыңғы лауазымынан босатылғаннан кейін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/lauazymdarga-tagayyndau-turaly-185511 |title= Лауазымдарға тағайындау туралы |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-i-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-171560 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі лауазымынан босатылды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы 17 ақпаннан бастап [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] болды. Оған қоса 9 қыркүйекке дейін Президент кеңесшісі және 9 қыркүйектен бастап Президент көмекшісі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-lauazymyna-tagayyndaldy-1715751 |title= Мемлекет басшысының өкімімен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы лауазымына тағайындалды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-98255 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2025-09-09|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-09-09}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 29 қаңтарда ол екі лауазымынан да босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-serikbayuly-smadiyarov-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagayyndaldy--290569 |title=Мемлекет басшысының өкімімен Айбек Серікбайұлы Смадияров Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды, ол бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 21 мамырда Президенттің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://stan.kz/ruslan-zeldibai-zana-qyzmetke-tagaiyndaldy-434786/ |title= Президенттің бұрынғы баспасөз хатшысы Руслан Желдібай жаңа қызметке тағайындалды |date= 2026-05-21 |lang=kk |work= stan.kz |accessdate= 2026-05-21}}&lt;/ref&gt;

=== Қосымша лауазымдары ===
* [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы (2022–2026)
* Халықаралық дзюдо федерациясының жаңа технологиялар және тиімділікті арттыру бойынша директоры (2025 жылдан бастап)&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/ruslan-jeldbay-halyikaralyik-dzyudo-federatsiyasyinda-367809/ Руслан Желдібай Халықаралық дзюдо федерациясында қызметке тағайындалды]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен атақтары ==
* [[Достық ордені (Өзбекстан)|Достық ордені]] ([[Өзбекстан]], 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/prezident-uzbekistana-nagradil-sesteryx-kazaxstanskix-cinovnikov|lang=ru |title= Президент Узбекистана наградил шестерых казахстанских чиновников|date=2024-08-26|accessdate= 2025-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Желдібайдың әкесі Сұлтан Желдібаев (1956–2026)&lt;ref&gt;[https://azattyq-ruhy.kz/news/104501-prezidenttin-eks-baspasoz-khatshysy-ruslan-zheldibaidyn-otbasy-kara-zhamyldy/ Президенттің экс-баспасөз хатшысы Руслан Желдібайдың отбасы қара жамылды]&lt;/ref&gt; — инженер, анасы Бейсенгүл Жүнісова (1956 жылы туған) — ұстаз.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/groups/karatau/permalink/10162128110134675/ Қанат Төребаевтың Facebook-тегі жазбасы]&lt;/ref&gt;

Желдібай үйленген, жұбайы — Алтынай Әшірбаева (1990 жылы туған). Балалары: қыздары Адия (2012 жылы туған), Әмина (2016 жылы туған) және ұлы Дінмұхаммед (2014 жылы туған).&lt;ref name=&quot;affil&quot;&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26345?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&amp;WebReportId=14846&amp;WebReportPart=interested-people&amp;OptionName=WebReports Акционерное Общество &quot;Республиканская Телерадиокорпорация &quot;Казахстан&quot;. 	Аффилированные лица]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Желдібай, Руслан Сұлтанұлы}}
[[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]]
[[Санат:Уорик университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]]</text>
      <sha1>dq0orq2luvl1ll4wmpsnlhus4tudf7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3617728</id>
      <parentid>3617236</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617728</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="dqt5io71c4alrldggxt6srzr54q6kj9" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 244031,
	&quot;pages&quot;: 667896,
	&quot;edits&quot;: 3614066,
	&quot;users&quot;: 178832,
	&quot;activeusers&quot;: 341,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8754
}</text>
      <sha1>dqt5io71c4alrldggxt6srzr54q6kj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трансмашхолдинг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767216</id>
    <revision>
      <id>3617630</id>
      <parentid>3612181</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ennerynand</username>
        <id>182501</id>
      </contributor>
      <origin>3617630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16555" sha1="q2ernsx8xhad9n4ek0gr7bqs9fi7jxx" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Компания
 |атауы              = Трансмашхолдинг
 |логотипі           = Transmashholding Logo.svg
 |суреті             = ЭГ2Тв Иволга 2.0 в сборочном цехе ТВЗ.jpg
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 2002
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://www.tmholding.ru
 |Ортаққор           = 
}}

«'''Трансмашхолдинг'''» (ТМХ) — ірі [[Темір жол|теміржол және]] қалалық рельстік көлігі үшін жылжымалы құрамды әзірлеуші және өндіруші&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.e-disclosure.ru|title=АО &quot;Трансмашхолдинг&quot;  Годовая консолидированная финансовая отчетность по МСФО или иным международно признанным стандартам, 2021 год|website=Интерфакс-ЦРКИ|date=2022-03-14|access-date=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://metallurgprom.org/news/russia/8591-transmashholding-perevel-registraciju-materinskoj-kompanii-iz-niderlandov-na-kipr.html|title=Трансмашхолдинг перевел регистрацию материнской компании из Нидерландов на Кипр » Металлургпром|website=Металлургпром|access-date=2022-09-16|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001081737/https://metallurgprom.org/news/russia/8591-transmashholding-perevel-registraciju-materinskoj-kompanii-iz-niderlandov-na-kipr.html}}&lt;/ref&gt;.

Холдингтің штаб-пәтері [[Мәскеу|Мәскеуде]] орналасқан               

== Тарих ==          
«Трансмашхолдинг» 2002 жылы теміржол техникасына мамандандырылған бұрынғы кеңестік зауыттардың қызметін қайта іске қосуға арналған инвестициялық-өнеркәсіптік компания ретінде құрылды. 

ТМХ құрамына бірінші болып Брянск, Новочеркасск, Демихово, Тверь және Пенза кәсіпорындары кірді&lt;ref name=&quot;spb&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tmholding.ru/media/events/5164.html|title=Трансмашхолдинг открыл представительство в Санкт-Петербурге|access-date=2023-04-04|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404104353/https://tmholding.ru/media/events/5164.html}}&lt;/ref&gt;.                
                
2024 жылы «Трансмашхолдинг» құрылымына 10-нан астам өндірістік және құрастыру алаңдары , теміржол техникасына қызмет көрсету және жаңғырту бойынша ірі желі  және инженерлік орталықтар желісі кірді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/21757239|title=В Индии запустили российско-индийскую площадку по производству электропоездов|language=ru|website=TACC|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

Өнеркәсіптік топ қызметкерлерінің жалпы саны – 100 000 адам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/ideas/management/columns/2024/10/24/1070413-fokus-na-proektnoe|title=Фокус на проектное управление для обеспечения технологического суверенитета|language=ru|website=«Ведомости. Идеи управления»|date=2024-10-24|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;.    

== Қызметі ==     

«Трансмашхолдинг» әртүрлі типтегі жылжымалы құрамды әзірлеумен, өндірумен және кешенді қызмет көрсетумен, сондай-ақ қозғалысты басқарудың цифрлық жүйелерін әзірлеумен және енгізумен айналысады.  

[[Сурет:Тепловоз 3ТЭ25К «Пересвет».jpg|нобай]]

Холдинг құрамына кіретін кәсіпорындар локомотив тартатын жолаушылар вагондарын, метро вагондарын, тепловоздар мен электровоздарды, электр және дизель-пойыздарды, дизельдік қозғалтқыштарды, түрлі компоненттерді өндіреді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://opzt.ru/news/generalnomu-direktoru-ao-transmashholding-lipe-k-v-50-let/|title=Генеральному директору АО «Трансмашхолдинг» Липе К.В. 50 лет! — &quot;Объединение производителей железнодорожной техники&quot;|website=Объединение производителей железнодорожной техники|access-date=2023-10-17|archive-date=2023-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029203021/https://opzt.ru/news/generalnomu-direktoru-ao-transmashholding-lipe-k-v-50-let/}}&lt;/ref&gt;.

Түрлі жылдарда ТМХ ресейлік көліктік машинажасау тарихында маңызды белестерге айналған жылжымалы құрам үлгілерін жасады және өндірісті ұйымдастырды Посткеңестік ресейлік көлік машинажасау тарихындағы алғашқы 2ТЭ70 және 2ТЭ25К магистральдық жүк тепловоздары (2004)  Посткеңестік ресейлік көлік машинажасау тарихындағы тұңғыш магистральды тұрақты токты 2ЭС4К жүк электровозы   (2006) Тарихтағы бірінші ресейлік көлік машиналарын жасау магистральдық жүк асинхронды тартқыш жетегі бар 2TE25A тепловозы (2006) Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы жылдам екі жүйелік EP20 жолаушылар электровозы   (2011) Посткеңестік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы екі қабатты 61-4465, 61-4465.01, 61-4472, 61-4473 (2013) модификациялық модельді жолаушылар вагондары  Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы ең қуатты 4ЭС5К магистральдық айнымалы ток электровозы (2014) Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы бір қабатты және екі қабатты жолаушылар вагондары (2019-2020) Посткеңестік Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы тұрақты токты EMKA2 маневрлік электровозы  (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|date=2024-04-25|lang=ru|title=Новый взгляд на маневры|url=https://www.kommersant.ru/doc/6661920|website=Коммерсантъ|author=Ксения Потаева}}&lt;/ref&gt;. 

[[Сурет:EG2Tv departs from Begovaya platform.jpg|нобай|солға]]

«Трансмашхолдинг» Ресей мен ТМД елдерінің метрополитендерімен белсенді ынтымақтасып келеді. 

Атап айтқанда, «Метровагонмаш» зауыты [[Мәскеу метросы|Мәскеу метрополитені]] үшін «Москва» тобындағы пойыздарды жасап шығарады. 2025 жылдың соңына қарай МВМ «Москва-2026» сериялы пойыздарын жеткізумен айналысып келеді (81-775.2/776.2/777.2). 

Санкт-Петербург метрополитені үшін ТМХ пойыздың екінші модификациясын - «Балтиец 2» моделін жеткізеді (81-725.2/726.2/727.2)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/spb_sz/09/09/2022/631b334d9a79479a25161374|title=Как в Москве: жителям Петербурга показали новые поезда метро|language=ru|website=РБК|date=2022-09-09|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

Сондай-ақ ТМХ «Минск-2024» атауымен пойыздар жөнелтетін Минск метрополитеніне де жеткізілімдер жүзеге асырылады (81-765.7/766.7)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.rbc.ru/archive/tmh/5fdb8aff2ae5965bb23fe1fe|title=РБК+ / Территория развития. Железнодорожный транспорт: Выпуск за 27 ноября 2020. Смотреть онлайн|language=ru|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

[[Сурет:71-931M 31082, Tverskaya zastava.jpg|нобай]]

«Трансмашхолдинг» компаниясының тағы бір үлкен жобасы — қалаішілік және қала маңындағы жолаушылар тасымалына арналған &quot;Иволга&quot; электр пойызы (ЭГ2Тв / ЭГЭ2Тв). Электр пойыздары Тверь вагон жасау зауытында шығарылады. Құрам Мәскеудің орталық диаметрлері үшін арнайы әзірленген.

Бүгінгі таңда электр пойыздарының 4 буыны шығарылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/22706143|title=ТМХ вложил в 2024 году около 330 млн рублей в проект скоростного поезда &quot;Аврора&quot;|language=ru|website=TACC|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

Трнсмашхолдинг өнімдерін жеткізу географиясы 30-ға жуық елді қамтиды&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|lang=ru|title=В Индии запустили российско-индийскую площадку по производству электропоездов|url=https://tass.ru/ekonomika/21757239|website=TACC|date=2024-09-03}}&lt;/ref&gt;.  

== Компанияның халықаралық марапаттары ==
* «Магистраль Awards 2025» сыйлығы – «Сенімді халықаралық серіктес» және «Халық таңдауы» санаттарында жеңімпаз&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Трансмашхолдинг стал победителем Евразийской премии в области транспорта и логистики «Магистраль Awards» 2025|url=https://anhor.uz/world/transmashholding/|last=|website=Anhor.uz|date=2025-12-24|lang=ru|access-date=2025-12-26}}&lt;/ref&gt;
* «Магистраль Awards 2025» сыйлығы – «Сенімді халықаралық серіктес» және «Халық таңдауы» санаттарында жеңімпаз&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://anhor.uz/world/transmashholding/|title=Трансмашхолдинг стал победителем Евразийской премии в области транспорта и логистики «Магистраль Awards» 2025|lang=ru|last=|website=Anhor.uz|date=2025-12-24|access-date=2025-12-26}}&lt;/ref&gt;
* [[Минск]]-2024 пойыздары үшін Awards магистралі&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|title=1520International награжден премией «Магистраль Awards»|url=https://1520international.com/content/2024/dekabr-2024/1520-international-awarded-the-magistral-awards/|website=1520international.com|lang=ru}}&lt;/ref&gt; 
* «[[Мәскеу]] 2024» метро пойызы үшін A'Design Award 2024
* ТЭМ23 локомтотиві үшін Good Design 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.railtarget.eu/freight/tmh-wins-good-design-award-for-the-second-year-in-a-row-what-does-the-winning-locomotive-look-like-take-a-look-at-the-photos-in-the-article-1548.html|title=TMH Wins Good Design Award for the Second Year in A Row. What does the winning locomotive look like? Take a look at the photos in the article. {{!}} RAILTARGET|language=en|website=www.railtarget.eu|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;  
* Түнгі жолаушылар пойызының интерьері үшін IF Design Award 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/tmh-brand-dna-concept/308281|title=iF Design - TMH BRAND DNA CONCEPT|language=en|website=ifdesign.com|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;  
* Бренд ДНҚ тұжырымдамасы үшін IF Design Award 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/tmh-brand-dna-concept/308281|title=iF Design - TMH BRAND DNA CONCEPT|language=en|website=ifdesign.com|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;  
* «Мәскеу-2020»  метро пойызы үшін Red Dot: Best of the Best 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tmholding.ru/media/events/8710.html|title=Поезд метро ТМХ «Москва-2020» получил премию Red Dot: Best of the Best за лучший дизайн в своей категории|website=tmholding.ru|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt; 
* Ауаны зарарсыздандыру және шуды азайту арқылы климатты бақылау жүйесі үшін IRJ Innovations Showcase 2020&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zdmira.com/news/razrabotka-transmashkholdinga-pobedila-v-konkurse-irj-2020-innovations-showcase|title=Разработка «Трансмашхолдинга» победила в конкурсе IRJ 2020 Innovations Showcase|language=ru-ru|website=zdmira.com|date=2020-11-19|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt; 

== Компанияның өнімділігі ==
* 2025 жылы өнімді сатудан түскен түсім - 504,8 млрд руб.
* 2025 жылы өнімді сатудың өзіндік құны - 416,3 млрд руб. (2024 жылға қарай +1%).
* 2025 жылы локомтотивтер сатылымы - 122,7 млрд руб. (2024 жылға қарай -23%).
* 2025 жылы мотор-вагондық жылжымалы құрам сатылымы - 82,9 млрд руб. (2024 жылға қарай +21%),
* Локомотив тартқышы жолаушылар вагондарының сатылымы – 84,9 млрд (2024 жылға қарай +9%).
* Метро вагондарын сатудан түскен түсім – 59,4 млрд руб. (+1%).
* Сервистік қызметтерді іске асыру – 78,9 млрд руб. (2024 жылға қарай +36%)&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|date=2025-03-20|title=ТМХ опубликовал официальные финансовые результаты за 2024 год|url=https://rollingstockworld.ru/ekonomika/transmashholding-tmh-opublikoval-oficzialnye-finansovye-rezultaty-za-2024-god/|website=ROLLINGSTOCK|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{Cite web |author =Илья Хренников |title=Локомотив роста |website=Forbes Россия |date=2006-03-02 |url=https://www.forbes.ru/forbes/issue/2006-03/13850-lokomotiv-rosta }}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресейдегі транспорт]]</text>
      <sha1>q2ernsx8xhad9n4ek0gr7bqs9fi7jxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617636</id>
      <parentid>3617630</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ennerynand|Ennerynand]] ([[User talk:Ennerynand|т]]) өңдемелерінен [[User:Галтыыын|Галтыыын]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3612181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16016" sha1="ht8gk8o9s58q6jz6l1ch3x00knzrqdc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Компания
 |атауы              = Трансмашхолдинг
 |логотипі           = Transmashholding Logo.svg
 |суреті             = ЭГ2Тв Иволга 2.0 в сборочном цехе ТВЗ.jpg
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = 2002
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = 
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://www.tmholding.ru
 |Ортаққор           = 
}}

«'''Трансмашхолдинг'''» (ТМХ) — ірі [[Темір жол|теміржол және]] қалалық рельстік көлігі үшін жылжымалы құрамды әзірлеуші және өндіруші&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.e-disclosure.ru|title=АО &quot;Трансмашхолдинг&quot;  Годовая консолидированная финансовая отчетность по МСФО или иным международно признанным стандартам, 2021 год|website=Интерфакс-ЦРКИ|date=2022-03-14|access-date=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://metallurgprom.org/news/russia/8591-transmashholding-perevel-registraciju-materinskoj-kompanii-iz-niderlandov-na-kipr.html|title=Трансмашхолдинг перевел регистрацию материнской компании из Нидерландов на Кипр » Металлургпром|website=Металлургпром|access-date=2022-09-16|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001081737/https://metallurgprom.org/news/russia/8591-transmashholding-perevel-registraciju-materinskoj-kompanii-iz-niderlandov-na-kipr.html}}&lt;/ref&gt;.

Холдингтің штаб-пәтері [[Мәскеу|Мәскеуде]] орналасқан               

== Тарих ==          
«Трансмашхолдинг» 2002 жылы теміржол техникасына мамандандырылған бұрынғы кеңестік зауыттардың қызметін қайта іске қосуға арналған инвестициялық-өнеркәсіптік компания ретінде құрылды. 

ТМХ құрамына бірінші болып Брянск, Новочеркасск, Демихово, Тверь және Пенза кәсіпорындары кірді&lt;ref name=&quot;spb&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tmholding.ru/media/events/5164.html|title=Трансмашхолдинг открыл представительство в Санкт-Петербурге|access-date=2023-04-04|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404104353/https://tmholding.ru/media/events/5164.html}}&lt;/ref&gt;.                
                
2024 жылы «Трансмашхолдинг» құрылымына 10-нан астам өндірістік және құрастыру алаңдары , теміржол техникасына қызмет көрсету және жаңғырту бойынша ірі желі  және инженерлік орталықтар желісі кірді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/21757239|title=В Индии запустили российско-индийскую площадку по производству электропоездов|language=ru|website=TACC|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

Өнеркәсіптік топ қызметкерлерінің жалпы саны – 100 000 адам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/ideas/management/columns/2024/10/24/1070413-fokus-na-proektnoe|title=Фокус на проектное управление для обеспечения технологического суверенитета|language=ru|website=«Ведомости. Идеи управления»|date=2024-10-24|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;.    

== Қызметі ==     

«Трансмашхолдинг» әртүрлі типтегі жылжымалы құрамды әзірлеумен, өндірумен және кешенді қызмет көрсетумен, сондай-ақ қозғалысты басқарудың цифрлық жүйелерін әзірлеумен және енгізумен айналысады.  

[[Сурет:Тепловоз 3ТЭ25К «Пересвет».jpg|нобай]]

Холдинг құрамына кіретін кәсіпорындар локомотив тартатын жолаушылар вагондарын, метро вагондарын, тепловоздар мен электровоздарды, электр және дизель-пойыздарды, дизельдік қозғалтқыштарды, түрлі компоненттерді өндіреді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://opzt.ru/news/generalnomu-direktoru-ao-transmashholding-lipe-k-v-50-let/|title=Генеральному директору АО «Трансмашхолдинг» Липе К.В. 50 лет! — &quot;Объединение производителей железнодорожной техники&quot;|website=Объединение производителей железнодорожной техники|access-date=2023-10-17|archive-date=2023-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029203021/https://opzt.ru/news/generalnomu-direktoru-ao-transmashholding-lipe-k-v-50-let/}}&lt;/ref&gt;.

Түрлі жылдарда ТМХ ресейлік көліктік машинажасау тарихында маңызды белестерге айналған жылжымалы құрам үлгілерін жасады және өндірісті ұйымдастырды Посткеңестік ресейлік көлік машинажасау тарихындағы алғашқы 2ТЭ70 және 2ТЭ25К магистральдық жүк тепловоздары (2004)  Посткеңестік ресейлік көлік машинажасау тарихындағы тұңғыш магистральды тұрақты токты 2ЭС4К жүк электровозы   (2006) Тарихтағы бірінші ресейлік көлік машиналарын жасау магистральдық жүк асинхронды тартқыш жетегі бар 2TE25A тепловозы (2006) Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы жылдам екі жүйелік EP20 жолаушылар электровозы   (2011) Посткеңестік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы екі қабатты 61-4465, 61-4465.01, 61-4472, 61-4473 (2013) модификациялық модельді жолаушылар вагондары  Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы ең қуатты 4ЭС5К магистральдық айнымалы ток электровозы (2014) Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы бір қабатты және екі қабатты жолаушылар вагондары (2019-2020) Посткеңестік Ресейлік көлік машиналарын жасау тарихындағы алғашқы тұрақты токты EMKA2 маневрлік электровозы  (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|date=2024-04-25|lang=ru|title=Новый взгляд на маневры|url=https://www.kommersant.ru/doc/6661920|website=Коммерсантъ|author=Ксения Потаева}}&lt;/ref&gt;. 

[[Сурет:EG2Tv departs from Begovaya platform.jpg|нобай|солға]]

«Трансмашхолдинг» Ресей мен ТМД елдерінің метрополитендерімен белсенді ынтымақтасып келеді. 

Атап айтқанда, «Метровагонмаш» зауыты [[Мәскеу метросы|Мәскеу метрополитені]] үшін «Москва» тобындағы пойыздарды жасап шығарады. 2025 жылдың соңына қарай МВМ «Москва-2026» сериялы пойыздарын жеткізумен айналысып келеді (81-775.2/776.2/777.2). 

Санкт-Петербург метрополитені үшін ТМХ пойыздың екінші модификациясын - «Балтиец 2» моделін жеткізеді (81-725.2/726.2/727.2)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/spb_sz/09/09/2022/631b334d9a79479a25161374|title=Как в Москве: жителям Петербурга показали новые поезда метро|language=ru|website=РБК|date=2022-09-09|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

Сондай-ақ ТМХ «Минск-2024» атауымен пойыздар жөнелтетін Минск метрополитеніне де жеткізілімдер жүзеге асырылады (81-765.7/766.7)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.rbc.ru/archive/tmh/5fdb8aff2ae5965bb23fe1fe|title=РБК+ / Территория развития. Железнодорожный транспорт: Выпуск за 27 ноября 2020. Смотреть онлайн|language=ru|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

[[Сурет:71-931M 31082, Tverskaya zastava.jpg|нобай]]

«Трансмашхолдинг» компаниясының тағы бір үлкен жобасы — қалаішілік және қала маңындағы жолаушылар тасымалына арналған &quot;Иволга&quot; электр пойызы (ЭГ2Тв / ЭГЭ2Тв). Электр пойыздары Тверь вагон жасау зауытында шығарылады. Құрам Мәскеудің орталық диаметрлері үшін арнайы әзірленген.

Бүгінгі таңда электр пойыздарының 4 буыны шығарылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/22706143|title=ТМХ вложил в 2024 году около 330 млн рублей в проект скоростного поезда &quot;Аврора&quot;|language=ru|website=TACC|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;. 

Трнсмашхолдинг өнімдерін жеткізу географиясы 30-ға жуық елді қамтиды&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|lang=ru|title=В Индии запустили российско-индийскую площадку по производству электропоездов|url=https://tass.ru/ekonomika/21757239|website=TACC|date=2024-09-03}}&lt;/ref&gt;.  

== Компанияның халықаралық марапаттары ==
* «Магистраль Awards 2025» сыйлығы – «Сенімді халықаралық серіктес» және «Халық таңдауы» санаттарында жеңімпаз&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://anhor.uz/world/transmashholding/|title=Трансмашхолдинг стал победителем Евразийской премии в области транспорта и логистики «Магистраль Awards» 2025|lang=ru|last=|website=Anhor.uz|date=2025-12-24|access-date=2025-12-26}}&lt;/ref&gt;
* [[Минск]]-2024 пойыздары үшін Awards магистралі&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|title=1520International награжден премией «Магистраль Awards»|url=https://1520international.com/content/2024/dekabr-2024/1520-international-awarded-the-magistral-awards/|website=1520international.com|lang=ru}}&lt;/ref&gt; 
* «[[Мәскеу]] 2024» метро пойызы үшін A'Design Award 2024
* ТЭМ23 локомтотиві үшін Good Design 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.railtarget.eu/freight/tmh-wins-good-design-award-for-the-second-year-in-a-row-what-does-the-winning-locomotive-look-like-take-a-look-at-the-photos-in-the-article-1548.html|title=TMH Wins Good Design Award for the Second Year in A Row. What does the winning locomotive look like? Take a look at the photos in the article. {{!}} RAILTARGET|language=en|website=www.railtarget.eu|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;  
* Түнгі жолаушылар пойызының интерьері үшін IF Design Award 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/tmh-brand-dna-concept/308281|title=iF Design - TMH BRAND DNA CONCEPT|language=en|website=ifdesign.com|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;  
* Бренд ДНҚ тұжырымдамасы үшін IF Design Award 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/tmh-brand-dna-concept/308281|title=iF Design - TMH BRAND DNA CONCEPT|language=en|website=ifdesign.com|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;  
* «Мәскеу-2020»  метро пойызы үшін Red Dot: Best of the Best 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tmholding.ru/media/events/8710.html|title=Поезд метро ТМХ «Москва-2020» получил премию Red Dot: Best of the Best за лучший дизайн в своей категории|website=tmholding.ru|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt; 
* Ауаны зарарсыздандыру және шуды азайту арқылы климатты бақылау жүйесі үшін IRJ Innovations Showcase 2020&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zdmira.com/news/razrabotka-transmashkholdinga-pobedila-v-konkurse-irj-2020-innovations-showcase|title=Разработка «Трансмашхолдинга» победила в конкурсе IRJ 2020 Innovations Showcase|language=ru-ru|website=zdmira.com|date=2020-11-19|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt; 

== Компанияның өнімділігі ==
* 2025 жылы өнімді сатудан түскен түсім - 504,8 млрд руб.
* 2025 жылы өнімді сатудың өзіндік құны - 416,3 млрд руб. (2024 жылға қарай +1%).
* 2025 жылы локомтотивтер сатылымы - 122,7 млрд руб. (2024 жылға қарай -23%).
* 2025 жылы мотор-вагондық жылжымалы құрам сатылымы - 82,9 млрд руб. (2024 жылға қарай +21%),
* Локомотив тартқышы жолаушылар вагондарының сатылымы – 84,9 млрд (2024 жылға қарай +9%).
* Метро вагондарын сатудан түскен түсім – 59,4 млрд руб. (+1%).
* Сервистік қызметтерді іске асыру – 78,9 млрд руб. (2024 жылға қарай +36%)&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2025-10-31|date=2025-03-20|title=ТМХ опубликовал официальные финансовые результаты за 2024 год|url=https://rollingstockworld.ru/ekonomika/transmashholding-tmh-opublikoval-oficzialnye-finansovye-rezultaty-za-2024-god/|website=ROLLINGSTOCK|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{Cite web |author =Илья Хренников |title=Локомотив роста |website=Forbes Россия |date=2006-03-02 |url=https://www.forbes.ru/forbes/issue/2006-03/13850-lokomotiv-rosta }}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресейдегі транспорт]]</text>
      <sha1>ht8gk8o9s58q6jz6l1ch3x00knzrqdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/Мақалалар</title>
    <ns>2</ns>
    <id>773613</id>
    <revision>
      <id>3617655</id>
      <parentid>3605546</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27807" sha1="cq0ezecgoy6ikzxiprd9ab03h5wnfmj" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Ғасыр
! scope=&quot;col&quot; | Мақала
! scope=&quot;col&quot; | Саны
|-
|&lt;center&gt;XII&lt;center&gt;
|[[Глогув қоршауы]]
|&lt;center&gt;1&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XIV&lt;center&gt;
|[[Войт Альберттің көтерілісі]] – [[Флориан псалтыры]]
|&lt;center&gt;2&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XV&lt;center&gt;
|[[Мәскеу қоршауы (1439)]] – [[Түріктердің Қырымды жаулап алуы (1475)]]
|&lt;center&gt;2&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XVI&lt;center&gt;
|[[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] – [[Банат көтерілісі]] – [[Бағи-Шамал шайқасы]]
|&lt;center&gt;3&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XVII&lt;center&gt;
|[[Кальмар соғысы]] – [[Кальмар шайқасы]] – [[Ташкент шайқасы (1627)]] – [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] – [[Хотин шайқасы (1673)]]
|&lt;center&gt;5&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XVIII&lt;center&gt;
|[[Каспийдегі қазақ шапқыншылықтары]] – [[Париж келісімі (1783)]] – [[Неервинден шайқасы (1793)]]
|&lt;center&gt;3&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XIX&lt;center&gt;
|[[Мишар шайқасы]] – [[Орыс-бұхара келісімі (1868)]] – [[Рукин экспедициясы]] – [[Версаль келісімі (1871)]] – [[Шаар келісімі]] – [[Серб-Черногор-Түрік соғысы]] – [[Ақал келісімі]] – [[Пирот шайқасы]] – [[Восе көтерілісі]]
|&lt;center&gt;9&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XX&lt;center&gt;
|[[Араб-Израиль қақтығысы]] – [[Ұлыбритания мандатындағы Палестина]] – [[Француз мандатындағы Ливан мен Сирия]] – [[Трансиордания Әмірлігі]] – [[Перу-Эквадор соғысы]] – [[Каир конференциясы (1943)]] – [[Вроцлавтағы шешек індеті (1963)]] – [[Бірінші Ливан соғысы (1982)]] – [[Михаил Обренович ескерткіші]]
|&lt;center&gt;9&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XXI&lt;center&gt;
|'''2006:''' [[Екінші Ливан соғысы (2006)]]&lt;br&gt;'''2009:''' [[Акселератор операциясы]]&lt;br&gt;'''2011:''' [[Сириядағы азаматтық соғыс хронологиясы (2011–2012)]]&lt;br&gt;'''2012:''' [[Алепподағы терактілер (2012)]]&lt;br&gt;'''2019:''' [[Молдовадағы саяси дағдарыс (2019)]]&lt;br&gt;'''2020:''' [[Армениядағы ресейлік МИ-24 тікұшағының жойылуы]]&lt;br&gt;'''2022:''' [[Көктем қалқаны операциясы]] – [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]&lt;br&gt;'''2023:''' [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының ES-11/6 қарары]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2023)]] – [[Судандағы үшінші азамат соғысы]] – [[Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының Төтенше өткен IX саммиті]] – [[Қызыл теңіздегі дағдарыс]] – [[Маңғыстау облысындағы ереуіл]]&lt;br&gt;'''2024:''' [[Йемендегі әуе шабуылдары (2024 жылдан)]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (сәуір 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (сәуір 2024)]] – [[Покровск үшін шайқас]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (қазан 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (қазан 2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысы (2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысының хронологиясы (2024)]] – [[Грузиядағы парламент сайлауынан кейінгі наразылықтар (2024 жылдан)]] – [[Испаниядағы су тасқыны (2024)]] – [[Керіш бұғазындағы мазут төгілуі (2024)]] – [[Сочидегі су тасқыны (2024)]] – [[Абхазиядағы наразылықтар (2024)]] – [[Жаңаөзендегі ереуіл (2024)]] – [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі]] – [[Сирия оппозициясының шабуылы (2024)]] – [[Алеппо үшін шайқас (2024)]] – [[Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024)]] – [[Хамаға шабуыл (2024)]] – [[Корея Республикасындағы әскери жағдай (2024)]] – [[Хомсқа шабуыл (2024)]] – [[Дамаскінің құлауы (2024)]] – [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] – [[Магдебургтегі көлік шабуылы (2024)]] – [[Ақтаудағы ұшақ апаты]]&lt;br&gt;'''2025:''' [[Жаңа Орлеандағы теракт (2025)]] – [[Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)]] – [[Израиль мен ХАМАС арасындағы үш кезеңдік атысты тоқтату туралы келісім]] – [[Карталкая курортындағы өрт]] – [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] – [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] – [[АҚШ-тағы жаппай депортацияға қарсы наразылықтар]] – [[Гома үшін шайқас (2025)]] – [[Вашингтондағы ұшақ апаты (2025)]] – [[Филадельфиядағы ұшақ апаты (2025)]] – [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] • [[Букаву үшін шайқас (2025)]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2025)]] – [[АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025)]] – [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім]] – [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]] – [[Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025)]] – [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] – [[Экрем Имамоглудың тұтқындалуы]] – [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] – [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)]] – [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)]] – [[Конгодағы кеме апаты (2025)]] – [[Пахалгамдағы теракт]] – [[Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)]] – [[Шахид Раджаи портындағы жарылыс]] – [[Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2025)]] – [[2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары]] – [[Буньян уль-Марсус операциясы]] – [[Ресейдегі көпірлер жарылысы (2025)]] – [[«Өрмек» операциясы]] – [[Орталық Сулавесидегі жер сілкінісі (2025)]] – [[АҚШ-тың Венесуэла катеріне соққысы (2025)]] – [[Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[No Kings наразылықтары (2025)]] – [[Луврдағы ұрлық (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)]] – [[Балхтағы жер сілкінісі (2025)]] – [[Бакудегі әскери парад (2025)]] – [[БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясы (2025)]] – [[Нигер штатындағы мектеп оқушыларын ұрлау (2025)]] – [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] – [[Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[Гонконгтегі тұрғын үй кешеніндегі өрт]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] – [[Сиднейдегі теракт (2025)]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]&lt;br&gt;'''2026:''' [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] – [[Аденнің құлауы (2026)]] – [[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)]] – [[Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы серіктестік келісім]] – [[Рубайя шахтасындағы апат (2026)]] – [[Ирандағы соғыс (2026)]] – [[Ливандағы соғыс (2026)]] – [[Карачидегі АҚШ консулдығына шабуыл]] – [[Aramco мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуыл (2026)]] – [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)]] – [[Исламабад келіссөздері]] – [[Washington Hilton қонақ үйіндегі атыс (2026)]] – [[Бостандық жобасы операциясы]] – [[MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті]] – [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] – [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|}

== Аумақтар ==
: [[Сирия Палестиналық]] • [[Тартус]] • [[Дейр-эз-Зор]] • [[Төменгі Бавария]] • [[Швабия]] • [[Магдебург]] • [[Турда шатқалы]] • [[Пэдуря Домняскэ]] • [[Джурджулешты (порт)]] • [[Кагул]] • [[Григориополь]] • [[Комрат Республикасы]] • [[Турианчай қорығы]] • [[Махмудчала]] • [[Торағай]] • [[Язы-дюзю]] • [[1-Айлы болысы]] • [[2-Айлы болысы]] – [[Базардюзю]] – [[Флегрей алаңдары]]&lt;br&gt;'''Ғимараттар:''' [[Ескі мешіт (Едирне)]] • [[Едирне музейі]] • [[Анкира монументі]] • [[Асланхан мешіті]] • [[Шишли мешіті]] • [[Измир Ататүрік]] • [[Көк медресе (Сивас)]] • [[Ильяс-бей мешіті]] • [[Гүл пасажы]] • [[Аккёпрю көпірі]] • [[Ала ад-Дин мешіті (Конья)]] • [[Қасиетті Поликарп шіркеуі (Измир)]] • [[Хаджи Бекташ-и Вели кесенесі]] • [[Узункёпрю көпірі]] • [[Әулие Вукол шіркеуі]] • [[Сұлтан Селим Явуз көпірі]] • [[Измит сағат мұнарасы]] • [[Мраморье]]

=== Саясат ===
: [[Гирчи — Көбірек еркіндік]] • [[Хайят Тахрир аш-Шам]] • [[Сирияның бірінші өтпелі үкіметі]]  • [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі]] • [[23 наурыз қозғалысы]] • [[Гәнжа дәлізі]] • [[Чили-Эквадор қатынастары]] • [[Аргентина-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Венесуэла қатынастары]] • [[АҚШ-Эквадор қатынастары]] • [[АҚШ-Аргентина қатынастары]] • [[АҚШ-Уругвай қатынастары]] • [[Канада-Уругвай қатынастары]] • [[Грекия-Уругвай қатынастары]] • [[Уругвай-Жапония қатынастары]] • [[Италия-Уругвай қатынастары]] • [[Армения-Уругвай қатынастары]] • [[Қытай-Уругвай қатынастары]] • [[Перу-Уругвай қатынастары]] • [[Боливия-Перу қатынастары]] • [[Аргентина-Боливия қатынастары]] • [[Боливия-Қытай қатынастары]] • [[Ангола-Аргентина қатынастары]] • [[Ангола-Конго ДР қатынастары]] • [[Ұлыбритания-Конго ДР қатынастары]] • [[Абхазия-Венесуэла қатынастары]] • [[Абхазия-Сирия қатынастары]] • [[Аустрия-Болгария қатынастары]] • [[Аустрия-Германия қатынастары]] • [[Аустрия-Грузия қатынастары]] • [[Аустрия-Италия қатынастары]] • [[Аустрия-Қытай қатынастары]] • [[Аустрия-Колумбия қатынастары]] • [[Аустрия-Моңғолия қатынастары]] • [[Аустрия-Сауд Арабиясы қатынастары]] • [[Аустрия-Солтүстік Македония қатынастары]] • [[Аустрия-Словакия қатынастары]] • [[Аустрия-Словения қатынастары]] • [[Аустрия-Уругвай қатынастары]] • [[Аустрия-Франция қатынастары]] • [[Аустрия-Черногория қатынастары]] • [[Аустрия-Түрікменстан қатынастары]] • [[Аустрия-Чили қатынастары]] • [[Аустрия-Швейцария қатынастары]] • [[Аустрия-Жапония қатынастары]] • [[Албания-Аустрия қатынастары]] • [[Албания-Беларусь қатынастары]] • [[Албания-Мажарстан қатынастары]] • [[Албания-Грузия қатынастары]] • [[Албания-Италия қатынастары]] • [[Албания-Косово қатынастары]] • [[Габон-Израиль қатынастары]] • [[Андорра-Израиль қатынастары]] • [[Гвинея-Израиль қатынастары]] • [[Аустрия-АҚШ қатынастары]] • [[Албания-АҚШ қатынастары]] • [[Литва-Өзбекстан қатынастары]]

=== Тұлғалар ===
[[Диниш Инканья]] • [[Эндрю Тейт]] • [[Сайрус Гриффин]] • [[Бэррон Трамп]] • [[Тревор Блэквелл]] 
* [[Елу бірінші штат]], [[Темірлан. Соңғы жаулаушының өрлеуі]]

* [[Goldman Sachs]], [[Маркус Голдман]], [[Самуэль Сакс]], [[Генри Голдман]], [[Сидни Уайнберг]], [[Гас Леви]], [[Джон Л. Уайнберг]], [[Lehman Brothers]], [[Morgan Stanley]], [[Merrill Lynch]]

== 1 april – present ==
[[Хантавирус]] – [[Hantaviridae]] – [[Хантавирус инфекциясы]] – [[Хантавирусқа қарсы вакцина]] [[Анд вирусы]], [[Elliovirales]], [[Bunyaviricetes]], [[Polyploviricotina]], [[Negarnaviricota]], [[Orthornavirae]], [[Riboviria]], [[Қызылша вирусы]], [[Monjiviricetes]], [[Haploviricotina]], [[Mononegavirales]], [[Ebolavirus]]

=== Басқа ===
: [[Ұлттық атлас]] • [[Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі]] • [[Балықшы рулары]] • [[Ақпан рулары]] • [[Румыниядағы қырым татарлары]] • [[Nuclearelectrica]] • [[Молдовагаз]] • [[Молдова Ұлттық банкі]] • [[Мокэницэ]] • [[Лысица (тау)]] • [[Польша аумағындағы тас дәуірі]] • [[Польша мемлекетінің мыңжылдығы]] • [[Obywatel G.C.]] • [[Praesens]] • [[Сербияның мемлекеттік рәміздері]] • [[Grokipedia]] • [[Grok]] • [[Gemini]] • [[DeepSeek]] • [[OpenAI o1]] • [[OpenAI o3]] • [[Qwen]] • [[LaMDA]] • [[Ernie Bot]] • [[GPT-4]] • [[Галлюцинация (жасанды интеллект)]] • [[Генеративті жасанды интеллект]] • [[Claude]] • [[Меркалли шкаласы]] • [[Рихтер шкаласы]] • [[BlackRock]] • [[The Vanguard Group]] • [[Sora]] • [[WeChat]] • [[Жасанды интеллект бумы]] • [[DALL-E]] • [[Брейнрот]] • [[Сигма-еркек]] • [[Figure AI]] • [[Figure 01 (робот)]] • [[Кисмет (робот)]] • [[GigaChat]] • [[Жасанды интеллект контентін анықтау]], [[ChatGPT Deep Research]],[[Eco-Shop]] • [[Есімбет (Әшібек)]] • [[Wargaming.net]] • [[World of Tanks Blitz]] • [[Информатика тарихы]] • [[МЕРКОСУР]] • [[Мыстангер (кітаптар сериясы)]] • [[Эпштейн файлдары]] • [[Қытай Жаңа жылы]] • [[Бнито]] • [[Абаттандыру]] • [[Абдалдар]] • [[Спенсер-хаус]] • [[Барон]] • [[Кеңсе әзілі]] • [[Барония]] • [[Фрайгерр]] • [[Шин-Лайн]] – [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]]

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Ұлт
! scope=&quot;col&quot; | Мақала
! scope=&quot;col&quot; | Саны
|-
|&lt;center&gt;Ағылшындар&lt;center&gt;
|[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] – [[Нельсон Рокфеллер]] – [[Дэвид Рокфеллер]]– [[III Джон Дэвисон Рокфеллер]] – [[Артур Кёстлер]] – [[Робин Джордж Коллингвуд]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Еврейлер&lt;center&gt;
|[[Амшель Майер Ротшильд]] – [[Соломо‌н Ма‌йер Ро‌тшильд]] – [[Натан Майер Ротшильд]] – [[Карл Майер Ротшильд]] – [[Джеймс Майер Ротшильд]] – [[Натан Ротшильд, 1-барон Ротшильд]] – [[Уолтер Ротшильд, 2-барон Ротшильд]] – [[Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд]] – [[Джейкоб Ротшильд, 4-барон Ротшильд]] – [[Натаниэль Ротшильд, 5-барон Ротшильд]] – [[Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Амшель Ротшильд]] – [[Бенжамен де Ротшильд]] – [[Ги де Ротшильд]] – [[Давид Рене де Ротшильд]] – [[Дэвид Майер де Ротшильд]] – [[Лайонел де Ротшильд]] – [[Луи Натаниэль де Ротшильд]] – [[Майер Карл фон Ротшильд]] – [[Морис де Ротшильд]] – [[Чарльз Ротшильд]] – [[Эдмон Джеймс де Ротшильд]] – [[Эдмон Адольф де Ротшильд]] – [[Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Адольф Карл фон Ротшильд]] – [[Артур де Ротшильд]] – [[Ален де Ротшильд]] – [[​Эрик де Ротшильд]] – [[Ларри Финк]] – [[Джаред Кушнер]] – [[Эдин Дэвид Росс]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Испандар&lt;br&gt;&lt;center&gt;
|[[Леонор (Астурия ханшайымы)]] – [[София, Испания инфантасы]] – [[VI Филипп (Испания патшасы)]] – [[Летисия (Испания патшайымы)]] – [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]] – [[Хуан, Барселона графы]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Қазақтар&lt;br&gt;(Қазақстан аумағы)&lt;center&gt;
|[[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] – [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] – [[Текей Райымбердіұлы]] – [[Абыз би Әтембекұлы]] – [[Томан би]] – [[Малайсары би Тілеукеұлы]] – [[Бекайдар би Әлменбетұлы]] – [[Мөңке би Төлеұлы]] – [[Киікбай би Айтуғанұлы]] – [[Жабай би]] – [[Мая би Әнетұлы]] – [[Қырымқұл би Әнетұлы]] – [[Дәулеталы батыр Жарыұлы]] – [[Қашаған би Әуелұлы]] – [[Сарыбай би Айдосұлы]] – [[Қожамжар шешен Қазиұлы]] – [[Шағырай батыр Жәдікұлы]] – [[Сарымерген би Қосжанұлы]] – [[Еркебұлан Шәкіртұлы Мырзағалиев]] – [[Шомбыр батыр Болатұлы]] – [[Әнияр Қожабайұлы Молдабаев]] – [[Нұрлан Абызұлы Құлбаев]] – [[Сағыр Төлебайұлы]] – [[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]] – [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] – [[Абдаллах Қарабай]] – [[Тәуке сұлтан]] – [[Елена Анкудинова (шахматшы)]] – [[Алуа Ернарқызы Нұрман]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Хиуалықтар&lt;br&gt;(Хиуа аумағы)&lt;center&gt;
|[[Арабшах әулеті]] – [[Хорезм ханы]] – [[Елбарыс хан]] – [[Сұлтан Қажы хан]] – [[Хасанқұл хан]] – [[Суфиян хан]] – [[Буджуга хан]] – [[Аванеш хан]] – [[Қал хан]] – [[Ағатай хан]] – [[Дост хан]] – [[Қажы Мұхаммед хан (Хиуа ханы)|Қажы Мұхаммед хан]] – [[Араб Мұхаммед хан]] – [[Елбарыс сұлтан]] – [[Исфандияр хан]] – [[Құдайдат хан]] – [[Ерең хан]] – [[Жошы хан (Хиуа ханы)|Жошы хан]] – [[Уәли хан (Хиуа ханы)|Уәли хан]] – [[Шахнияз хан]] – [[Шахбахт хан]] – [[Сайид Әли хан]] – [[Мұса хан]] – [[Жәдігер хан (Хиуа ханы)|Жәдігер хан]] – [[Тахир хан (Хиуа ханы)|Тахир хан]] – [[Темір Ғазы хан]] – [[Мұхаммед Әмин инақ]] – [[Аваз инақ]] – [[Елтүзер хан]] – [[I Мұхаммед Рахым хан]] – [[Аллақұл хан]] – [[Рахымқұл хан]] – [[Мұхаммед Әмин хан]] – [[Абдулла хан (Хиуа ханы)]] – [[Құтлық Мұрат хан]] – [[Сейіт Мұхаммед хан]] – [[II Мұхаммед Рахым хан]] – [[Асфандияр хан]] – [[Сейіт Абдулла хан]] – [[Шукруллабай Мискинов]] – [[Атажан Абдалов]] – [[Әбдіжаппар]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Бұхаралықтар&lt;br&gt;(Бұхара аумағы)&lt;center&gt;
|[[Бұхара ханы]] – [[Бұхара құшбегісі]] – [[Маңғышлақ хан]] – [[Сүйінішқожа хан]] – [[Келді Мұхаммед]] – [[Наурыз Ахмет хан]] – [[Әбділәтіп хан]] – [[Әбділазиз хан (Шайбани)]] – [[Бұрхан сұлтан]] – [[Жар Мұхаммед]] – [[Жәни Мұхаммед]] – [[Дін Мұхаммед]] – [[Нәдір Мұхаммед]] – [[Әбділазиз хан (Аштархан)]] – [[Сұбханқұл хан]] – [[II Ұбайдулла хан]] – [[Әбілпейіз хан]] – [[Әбділмүмін хан]] – [[III Ұбайдулла хан]] – [[Әбілғазы хан (Аштархан)]] – [[Фазыл би]] – [[Барат сұлтан]] – [[Бақи Мұхаммед]] – [[Уәли Мұхаммед]] – [[Абдулла би]] – [[Жаушан]] – [[Мір Мұхаммед Әмин-и Бұхари]] – [[Абдулла Насруллаһи]] – [[Мұхаммед Жар ибн Араб қатаған]] – [[Әбдірахман-и Тали]] – [[Әбдікәрім]] – [[Әбділуаххаб Мырза]] – [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]] – [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]] – [[Мырза Садық мүнши]] – [[Мирий]] – [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]] – [[Абдалазим Сами]] – [[Хумули]] – [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] – [[Әбді Мирабдулқожа]] – [[Әбдірахман Танбури Самарқанди]] – [[Әмір Әли Акбар Самарқанди]] – [[Дәруіш Бозғала Самарқанди]] – [[Тұрақұл би]] – [[Әзиз би]] – [[Өткір би]] – [[Низамаддин Урганжи]] – [[Мырза Сәлімбек]] – [[Мырза Насрулла]] – [[Астанқұл би]] – [[Мұхаммед би (құшбегі)]] – [[Мұхаммед Шәріп (Бұхара әмірлігі)]] – [[Хайдарқұлбек би]] – [[Сейіт Әбділмүмін]] – [[Сейіт Нұраддин]] – [[Қасым хан (Бұхара әмірлігі)]] – [[Сейіт Акрам]] – [[Мұхаммед Жақып би]] – [[Сары хан]],
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Қоқандықтар&lt;br&gt;(Қоқан аумағы)&lt;center&gt;
|[[Қоқан ханы]] – [[Атын]] – [[Алтын Бесік]] – [[Шахрух би]] – [[Әбдірахым би]] – [[Әбдікәрім би]] – [[Бобобек]] – [[Ердене би]] – [[Мұхаммед Әли хан]] – [[Шерәлі хан]] – [[Мұрат хан]] – [[Малла хан]] – [[Шахмұрат хан]] – [[Насриддин хан]] – [[Анбар Атын]] – [[Фурқат]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Түрікмендер&lt;center&gt;
|[[Жәуміт тайпасы]], [[Теке тайпасы]], [[Сарық тайпасы]], [[Гөклен тайпасы]], [[Сақар тайпасы]], [[Оғыржалы тайпасы]], [[Алайонтлы тайпасы]], [[Мүршелі тайпасы]]
|&lt;center&gt;8&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Парсылар&lt;center&gt;
|[[Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид]] – [[Әлиреза Арафи]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Румындар&lt;center&gt;
|[[Овидий Котруш]] – [[Василе Кристя]] – [[Эракле Арион]] – [[Крин Антонеску]] – [[Джордже Симион]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Молдовандар&lt;center&gt;
|[[Вадим Пистринчук]] – [[Лука Арбор]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Поляктар&lt;center&gt;
|[[Каролина Витгенштейн]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Сербтер&lt;center&gt;
|[[Михайло Милованович]] – [[Любомир Иванович]] – [[Милош Джурич]] – [[Миша Анастасиевич]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|}</text>
      <sha1>cq0ezecgoy6ikzxiprd9ab03h5wnfmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617657</id>
      <parentid>3617655</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27808" sha1="btdbufcikr9b2atn3upa2fd9hcczia7" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Ғасыр
! scope=&quot;col&quot; | Мақала
! scope=&quot;col&quot; | Саны
|-
|&lt;center&gt;XII&lt;center&gt;
|[[Глогув қоршауы]]
|&lt;center&gt;1&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XIV&lt;center&gt;
|[[Войт Альберттің көтерілісі]] – [[Флориан псалтыры]]
|&lt;center&gt;2&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XV&lt;center&gt;
|[[Мәскеу қоршауы (1439)]] – [[Түріктердің Қырымды жаулап алуы (1475)]]
|&lt;center&gt;2&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XVI&lt;center&gt;
|[[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] – [[Банат көтерілісі]] – [[Бағи-Шамал шайқасы]]
|&lt;center&gt;3&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XVII&lt;center&gt;
|[[Кальмар соғысы]] – [[Кальмар шайқасы]] – [[Ташкент шайқасы (1627)]] – [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] – [[Хотин шайқасы (1673)]]
|&lt;center&gt;5&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XVIII&lt;center&gt;
|[[Каспийдегі қазақ шапқыншылықтары]] – [[Париж келісімі (1783)]] – [[Неервинден шайқасы (1793)]]
|&lt;center&gt;3&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XIX&lt;center&gt;
|[[Мишар шайқасы]] – [[Орыс-бұхара келісімі (1868)]] – [[Рукин экспедициясы]] – [[Версаль келісімі (1871)]] – [[Шаар келісімі]] – [[Серб-Черногор-Түрік соғысы]] – [[Ақал келісімі]] – [[Пирот шайқасы]] – [[Восе көтерілісі]]
|&lt;center&gt;9&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XX&lt;center&gt;
|[[Араб-Израиль қақтығысы]] – [[Ұлыбритания мандатындағы Палестина]] – [[Француз мандатындағы Ливан мен Сирия]] – [[Трансиордания Әмірлігі]] – [[Перу-Эквадор соғысы]] – [[Каир конференциясы (1943)]] – [[Вроцлавтағы шешек індеті (1963)]] – [[Бірінші Ливан соғысы (1982)]] – [[Михаил Обренович ескерткіші]]
|&lt;center&gt;9&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;XXI&lt;center&gt;
|'''2006:''' [[Екінші Ливан соғысы (2006)]]&lt;br&gt;'''2009:''' [[Акселератор операциясы]]&lt;br&gt;'''2011:''' [[Сириядағы азаматтық соғыс хронологиясы (2011–2012)]]&lt;br&gt;'''2012:''' [[Алепподағы терактілер (2012)]]&lt;br&gt;'''2019:''' [[Молдовадағы саяси дағдарыс (2019)]]&lt;br&gt;'''2020:''' [[Армениядағы ресейлік МИ-24 тікұшағының жойылуы]]&lt;br&gt;'''2022:''' [[Көктем қалқаны операциясы]] – [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]&lt;br&gt;'''2023:''' [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының ES-11/6 қарары]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2023)]] – [[Судандағы үшінші азамат соғысы]] – [[Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының Төтенше өткен IX саммиті]] – [[Қызыл теңіздегі дағдарыс]] – [[Маңғыстау облысындағы ереуіл]]&lt;br&gt;'''2024:''' [[Йемендегі әуе шабуылдары (2024 жылдан)]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (сәуір 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (сәуір 2024)]] – [[Покровск үшін шайқас]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (қазан 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (қазан 2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысы (2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысының хронологиясы (2024)]] – [[Грузиядағы парламент сайлауынан кейінгі наразылықтар (2024 жылдан)]] – [[Испаниядағы су тасқыны (2024)]] – [[Керіш бұғазындағы мазут төгілуі (2024)]] – [[Сочидегі су тасқыны (2024)]] – [[Абхазиядағы наразылықтар (2024)]] – [[Жаңаөзендегі ереуіл (2024)]] – [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі]] – [[Сирия оппозициясының шабуылы (2024)]] – [[Алеппо үшін шайқас (2024)]] – [[Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024)]] – [[Хамаға шабуыл (2024)]] – [[Корея Республикасындағы әскери жағдай (2024)]] – [[Хомсқа шабуыл (2024)]] – [[Дамаскінің құлауы (2024)]] – [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] – [[Магдебургтегі көлік шабуылы (2024)]] – [[Ақтаудағы ұшақ апаты]]&lt;br&gt;'''2025:''' [[Жаңа Орлеандағы теракт (2025)]] – [[Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)]] – [[Израиль мен ХАМАС арасындағы үш кезеңдік атысты тоқтату туралы келісім]] – [[Карталкая курортындағы өрт]] – [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] – [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] – [[АҚШ-тағы жаппай депортацияға қарсы наразылықтар]] – [[Гома үшін шайқас (2025)]] – [[Вашингтондағы ұшақ апаты (2025)]] – [[Филадельфиядағы ұшақ апаты (2025)]] – [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] • [[Букаву үшін шайқас (2025)]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2025)]] – [[АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025)]] – [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім]] – [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]] – [[Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025)]] – [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] – [[Экрем Имамоглудың тұтқындалуы]] – [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] – [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)]] – [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)]] – [[Конгодағы кеме апаты (2025)]] – [[Пахалгамдағы теракт]] – [[Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)]] – [[Шахид Раджаи портындағы жарылыс]] – [[Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2025)]] – [[2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары]] – [[Буньян уль-Марсус операциясы]] – [[Ресейдегі көпірлер жарылысы (2025)]] – [[«Өрмек» операциясы]] – [[Орталық Сулавесидегі жер сілкінісі (2025)]] – [[АҚШ-тың Венесуэла катеріне соққысы (2025)]] – [[Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[No Kings наразылықтары (2025)]] – [[Луврдағы ұрлық (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)]] – [[Балхтағы жер сілкінісі (2025)]] – [[Бакудегі әскери парад (2025)]] – [[БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясы (2025)]] – [[Нигер штатындағы мектеп оқушыларын ұрлау (2025)]] – [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] – [[Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[Гонконгтегі тұрғын үй кешеніндегі өрт]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] – [[Сиднейдегі теракт (2025)]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]&lt;br&gt;'''2026:''' [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] – [[Аденнің құлауы (2026)]] – [[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)]] – [[Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы серіктестік келісім]] – [[Рубайя шахтасындағы апат (2026)]] – [[Ирандағы соғыс (2026)]] – [[Ливандағы соғыс (2026)]] – [[Карачидегі АҚШ консулдығына шабуыл]] – [[Aramco мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуыл (2026)]] – [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)]] – [[Исламабад келіссөздері]] – [[Washington Hilton қонақ үйіндегі атыс (2026)]] – [[Бостандық жобасы операциясы]] – [[MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті]] – [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] – [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|}

== Аумақтар ==
: [[Сирия Палестиналық]] • [[Тартус]] • [[Дейр-эз-Зор]] • [[Төменгі Бавария]] • [[Швабия]] • [[Магдебург]] • [[Турда шатқалы]] • [[Пэдуря Домняскэ]] • [[Джурджулешты (порт)]] • [[Кагул]] • [[Григориополь]] • [[Комрат Республикасы]] • [[Турианчай қорығы]] • [[Махмудчала]] • [[Торағай]] • [[Язы-дюзю]] • [[1-Айлы болысы]] • [[2-Айлы болысы]] – [[Базардюзю]] – [[Флегрей алаңдары]]&lt;br&gt;'''Ғимараттар:''' [[Ескі мешіт (Едирне)]] • [[Едирне музейі]] • [[Анкира монументі]] • [[Асланхан мешіті]] • [[Шишли мешіті]] • [[Измир Ататүрік]] • [[Көк медресе (Сивас)]] • [[Ильяс-бей мешіті]] • [[Гүл пасажы]] • [[Аккёпрю көпірі]] • [[Ала ад-Дин мешіті (Конья)]] • [[Қасиетті Поликарп шіркеуі (Измир)]] • [[Хаджи Бекташ-и Вели кесенесі]] • [[Узункёпрю көпірі]] • [[Әулие Вукол шіркеуі]] • [[Сұлтан Селим Явуз көпірі]] • [[Измит сағат мұнарасы]] • [[Мраморье]]

=== Саясат ===
: [[Гирчи — Көбірек еркіндік]] • [[Хайят Тахрир аш-Шам]] • [[Сирияның бірінші өтпелі үкіметі]]  • [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі]] • [[23 наурыз қозғалысы]] • [[Гәнжа дәлізі]] • [[Чили-Эквадор қатынастары]] • [[Аргентина-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Венесуэла қатынастары]] • [[АҚШ-Эквадор қатынастары]] • [[АҚШ-Аргентина қатынастары]] • [[АҚШ-Уругвай қатынастары]] • [[Канада-Уругвай қатынастары]] • [[Грекия-Уругвай қатынастары]] • [[Уругвай-Жапония қатынастары]] • [[Италия-Уругвай қатынастары]] • [[Армения-Уругвай қатынастары]] • [[Қытай-Уругвай қатынастары]] • [[Перу-Уругвай қатынастары]] • [[Боливия-Перу қатынастары]] • [[Аргентина-Боливия қатынастары]] • [[Боливия-Қытай қатынастары]] • [[Ангола-Аргентина қатынастары]] • [[Ангола-Конго ДР қатынастары]] • [[Ұлыбритания-Конго ДР қатынастары]] • [[Абхазия-Венесуэла қатынастары]] • [[Абхазия-Сирия қатынастары]] • [[Аустрия-Болгария қатынастары]] • [[Аустрия-Германия қатынастары]] • [[Аустрия-Грузия қатынастары]] • [[Аустрия-Италия қатынастары]] • [[Аустрия-Қытай қатынастары]] • [[Аустрия-Колумбия қатынастары]] • [[Аустрия-Моңғолия қатынастары]] • [[Аустрия-Сауд Арабиясы қатынастары]] • [[Аустрия-Солтүстік Македония қатынастары]] • [[Аустрия-Словакия қатынастары]] • [[Аустрия-Словения қатынастары]] • [[Аустрия-Уругвай қатынастары]] • [[Аустрия-Франция қатынастары]] • [[Аустрия-Черногория қатынастары]] • [[Аустрия-Түрікменстан қатынастары]] • [[Аустрия-Чили қатынастары]] • [[Аустрия-Швейцария қатынастары]] • [[Аустрия-Жапония қатынастары]] • [[Албания-Аустрия қатынастары]] • [[Албания-Беларусь қатынастары]] • [[Албания-Мажарстан қатынастары]] • [[Албания-Грузия қатынастары]] • [[Албания-Италия қатынастары]] • [[Албания-Косово қатынастары]] • [[Габон-Израиль қатынастары]] • [[Андорра-Израиль қатынастары]] • [[Гвинея-Израиль қатынастары]] • [[Аустрия-АҚШ қатынастары]] • [[Албания-АҚШ қатынастары]] • [[Литва-Өзбекстан қатынастары]]

=== Тұлғалар ===
[[Диниш Инканья]] • [[Эндрю Тейт]] • [[Сайрус Гриффин]] • [[Бэррон Трамп]] • [[Тревор Блэквелл]] 
* [[Елу бірінші штат]], [[Темірлан. Соңғы жаулаушының өрлеуі]]

* [[Goldman Sachs]], [[Маркус Голдман]], [[Самуэль Сакс]], [[Генри Голдман]], [[Сидни Уайнберг]], [[Гас Леви]], [[Джон Л. Уайнберг]], [[Lehman Brothers]], [[Morgan Stanley]], [[Merrill Lynch]]

== 1 april – present ==
[[Хантавирус]] – [[Hantaviridae]] – [[Хантавирус инфекциясы]] – [[Хантавирусқа қарсы вакцина]] [[Анд вирусы]], [[Elliovirales]], [[Bunyaviricetes]], [[Polyploviricotina]], [[Negarnaviricota]], [[Orthornavirae]], [[Riboviria]], [[Қызылша вирусы]], [[Monjiviricetes]], [[Haploviricotina]], [[Mononegavirales]], [[Ebolavirus]]

=== Басқа ===
: [[Ұлттық атлас]] • [[Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі]] • [[Балықшы рулары]] • [[Ақпан рулары]] • [[Румыниядағы қырым татарлары]] • [[Nuclearelectrica]] • [[Молдовагаз]] • [[Молдова Ұлттық банкі]] • [[Мокэницэ]] • [[Лысица (тау)]] • [[Польша аумағындағы тас дәуірі]] • [[Польша мемлекетінің мыңжылдығы]] • [[Obywatel G.C.]] • [[Praesens]] • [[Сербияның мемлекеттік рәміздері]] • [[Grokipedia]] • [[Grok]] • [[Gemini]] • [[DeepSeek]] • [[OpenAI o1]] • [[OpenAI o3]] • [[Qwen]] • [[LaMDA]] • [[Ernie Bot]] • [[GPT-4]] • [[Галлюцинация (жасанды интеллект)]] • [[Генеративті жасанды интеллект]] • [[Claude]] • [[Меркалли шкаласы]] • [[Рихтер шкаласы]] • [[BlackRock]] • [[The Vanguard Group]] • [[Sora]] • [[WeChat]] • [[Жасанды интеллект бумы]] • [[DALL-E]] • [[Брейнрот]] • [[Сигма-еркек]] • [[Figure AI]] • [[Figure 01 (робот)]] • [[Кисмет (робот)]] • [[GigaChat]] • [[Жасанды интеллект контентін анықтау]], [[ChatGPT Deep Research]],[[Eco-Shop]] • [[Есімбет (Әшібек)]] • [[Wargaming.net]] • [[World of Tanks Blitz]] • [[Информатика тарихы]] • [[МЕРКОСУР]] • [[Мыстангер (кітаптар сериясы)]] • [[Эпштейн файлдары]] • [[Қытай Жаңа жылы]] • [[Бнито]] • [[Абаттандыру]] • [[Абдалдар]] • [[Спенсер-хаус]] • [[Барон]] • [[Кеңсе әзілі]] • [[Барония]] • [[Фрайгерр]] • [[Шин-Лайн]] – [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]]

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Ұлт
! scope=&quot;col&quot; | Мақала
! scope=&quot;col&quot; | Саны
|-
|&lt;center&gt;Ағылшындар&lt;center&gt;
|[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] – [[Нельсон Рокфеллер]] – [[Дэвид Рокфеллер]] – [[III Джон Дэвисон Рокфеллер]] – [[Артур Кёстлер]] – [[Робин Джордж Коллингвуд]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Еврейлер&lt;center&gt;
|[[Амшель Майер Ротшильд]] – [[Соломо‌н Ма‌йер Ро‌тшильд]] – [[Натан Майер Ротшильд]] – [[Карл Майер Ротшильд]] – [[Джеймс Майер Ротшильд]] – [[Натан Ротшильд, 1-барон Ротшильд]] – [[Уолтер Ротшильд, 2-барон Ротшильд]] – [[Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд]] – [[Джейкоб Ротшильд, 4-барон Ротшильд]] – [[Натаниэль Ротшильд, 5-барон Ротшильд]] – [[Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Амшель Ротшильд]] – [[Бенжамен де Ротшильд]] – [[Ги де Ротшильд]] – [[Давид Рене де Ротшильд]] – [[Дэвид Майер де Ротшильд]] – [[Лайонел де Ротшильд]] – [[Луи Натаниэль де Ротшильд]] – [[Майер Карл фон Ротшильд]] – [[Морис де Ротшильд]] – [[Чарльз Ротшильд]] – [[Эдмон Джеймс де Ротшильд]] – [[Эдмон Адольф де Ротшильд]] – [[Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Адольф Карл фон Ротшильд]] – [[Артур де Ротшильд]] – [[Ален де Ротшильд]] – [[​Эрик де Ротшильд]] – [[Ларри Финк]] – [[Джаред Кушнер]] – [[Эдин Дэвид Росс]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Испандар&lt;br&gt;&lt;center&gt;
|[[Леонор (Астурия ханшайымы)]] – [[София, Испания инфантасы]] – [[VI Филипп (Испания патшасы)]] – [[Летисия (Испания патшайымы)]] – [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]] – [[Хуан, Барселона графы]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Қазақтар&lt;br&gt;(Қазақстан аумағы)&lt;center&gt;
|[[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] – [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] – [[Текей Райымбердіұлы]] – [[Абыз би Әтембекұлы]] – [[Томан би]] – [[Малайсары би Тілеукеұлы]] – [[Бекайдар би Әлменбетұлы]] – [[Мөңке би Төлеұлы]] – [[Киікбай би Айтуғанұлы]] – [[Жабай би]] – [[Мая би Әнетұлы]] – [[Қырымқұл би Әнетұлы]] – [[Дәулеталы батыр Жарыұлы]] – [[Қашаған би Әуелұлы]] – [[Сарыбай би Айдосұлы]] – [[Қожамжар шешен Қазиұлы]] – [[Шағырай батыр Жәдікұлы]] – [[Сарымерген би Қосжанұлы]] – [[Еркебұлан Шәкіртұлы Мырзағалиев]] – [[Шомбыр батыр Болатұлы]] – [[Әнияр Қожабайұлы Молдабаев]] – [[Нұрлан Абызұлы Құлбаев]] – [[Сағыр Төлебайұлы]] – [[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]] – [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] – [[Абдаллах Қарабай]] – [[Тәуке сұлтан]] – [[Елена Анкудинова (шахматшы)]] – [[Алуа Ернарқызы Нұрман]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Хиуалықтар&lt;br&gt;(Хиуа аумағы)&lt;center&gt;
|[[Арабшах әулеті]] – [[Хорезм ханы]] – [[Елбарыс хан]] – [[Сұлтан Қажы хан]] – [[Хасанқұл хан]] – [[Суфиян хан]] – [[Буджуга хан]] – [[Аванеш хан]] – [[Қал хан]] – [[Ағатай хан]] – [[Дост хан]] – [[Қажы Мұхаммед хан (Хиуа ханы)|Қажы Мұхаммед хан]] – [[Араб Мұхаммед хан]] – [[Елбарыс сұлтан]] – [[Исфандияр хан]] – [[Құдайдат хан]] – [[Ерең хан]] – [[Жошы хан (Хиуа ханы)|Жошы хан]] – [[Уәли хан (Хиуа ханы)|Уәли хан]] – [[Шахнияз хан]] – [[Шахбахт хан]] – [[Сайид Әли хан]] – [[Мұса хан]] – [[Жәдігер хан (Хиуа ханы)|Жәдігер хан]] – [[Тахир хан (Хиуа ханы)|Тахир хан]] – [[Темір Ғазы хан]] – [[Мұхаммед Әмин инақ]] – [[Аваз инақ]] – [[Елтүзер хан]] – [[I Мұхаммед Рахым хан]] – [[Аллақұл хан]] – [[Рахымқұл хан]] – [[Мұхаммед Әмин хан]] – [[Абдулла хан (Хиуа ханы)]] – [[Құтлық Мұрат хан]] – [[Сейіт Мұхаммед хан]] – [[II Мұхаммед Рахым хан]] – [[Асфандияр хан]] – [[Сейіт Абдулла хан]] – [[Шукруллабай Мискинов]] – [[Атажан Абдалов]] – [[Әбдіжаппар]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Бұхаралықтар&lt;br&gt;(Бұхара аумағы)&lt;center&gt;
|[[Бұхара ханы]] – [[Бұхара құшбегісі]] – [[Маңғышлақ хан]] – [[Сүйінішқожа хан]] – [[Келді Мұхаммед]] – [[Наурыз Ахмет хан]] – [[Әбділәтіп хан]] – [[Әбділазиз хан (Шайбани)]] – [[Бұрхан сұлтан]] – [[Жар Мұхаммед]] – [[Жәни Мұхаммед]] – [[Дін Мұхаммед]] – [[Нәдір Мұхаммед]] – [[Әбділазиз хан (Аштархан)]] – [[Сұбханқұл хан]] – [[II Ұбайдулла хан]] – [[Әбілпейіз хан]] – [[Әбділмүмін хан]] – [[III Ұбайдулла хан]] – [[Әбілғазы хан (Аштархан)]] – [[Фазыл би]] – [[Барат сұлтан]] – [[Бақи Мұхаммед]] – [[Уәли Мұхаммед]] – [[Абдулла би]] – [[Жаушан]] – [[Мір Мұхаммед Әмин-и Бұхари]] – [[Абдулла Насруллаһи]] – [[Мұхаммед Жар ибн Араб қатаған]] – [[Әбдірахман-и Тали]] – [[Әбдікәрім]] – [[Әбділуаххаб Мырза]] – [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]] – [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]] – [[Мырза Садық мүнши]] – [[Мирий]] – [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]] – [[Абдалазим Сами]] – [[Хумули]] – [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] – [[Әбді Мирабдулқожа]] – [[Әбдірахман Танбури Самарқанди]] – [[Әмір Әли Акбар Самарқанди]] – [[Дәруіш Бозғала Самарқанди]] – [[Тұрақұл би]] – [[Әзиз би]] – [[Өткір би]] – [[Низамаддин Урганжи]] – [[Мырза Сәлімбек]] – [[Мырза Насрулла]] – [[Астанқұл би]] – [[Мұхаммед би (құшбегі)]] – [[Мұхаммед Шәріп (Бұхара әмірлігі)]] – [[Хайдарқұлбек би]] – [[Сейіт Әбділмүмін]] – [[Сейіт Нұраддин]] – [[Қасым хан (Бұхара әмірлігі)]] – [[Сейіт Акрам]] – [[Мұхаммед Жақып би]] – [[Сары хан]],
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Қоқандықтар&lt;br&gt;(Қоқан аумағы)&lt;center&gt;
|[[Қоқан ханы]] – [[Атын]] – [[Алтын Бесік]] – [[Шахрух би]] – [[Әбдірахым би]] – [[Әбдікәрім би]] – [[Бобобек]] – [[Ердене би]] – [[Мұхаммед Әли хан]] – [[Шерәлі хан]] – [[Мұрат хан]] – [[Малла хан]] – [[Шахмұрат хан]] – [[Насриддин хан]] – [[Анбар Атын]] – [[Фурқат]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Түрікмендер&lt;center&gt;
|[[Жәуміт тайпасы]], [[Теке тайпасы]], [[Сарық тайпасы]], [[Гөклен тайпасы]], [[Сақар тайпасы]], [[Оғыржалы тайпасы]], [[Алайонтлы тайпасы]], [[Мүршелі тайпасы]]
|&lt;center&gt;8&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Парсылар&lt;center&gt;
|[[Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид]] – [[Әлиреза Арафи]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Румындар&lt;center&gt;
|[[Овидий Котруш]] – [[Василе Кристя]] – [[Эракле Арион]] – [[Крин Антонеску]] – [[Джордже Симион]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Молдовандар&lt;center&gt;
|[[Вадим Пистринчук]] – [[Лука Арбор]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Поляктар&lt;center&gt;
|[[Каролина Витгенштейн]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;Сербтер&lt;center&gt;
|[[Михайло Милованович]] – [[Любомир Иванович]] – [[Милош Джурич]] – [[Миша Анастасиевич]]
|&lt;center&gt;?&lt;center&gt;
|}</text>
      <sha1>btdbufcikr9b2atn3upa2fd9hcczia7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3617773</id>
      <parentid>3617305</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T03:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3617773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760361" sha1="akk7onxpzk6cheiy50v6rjda4qbmhqx" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 72746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 113361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 270367]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 37349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 122057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 372121]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 82496]
|-
|4
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 128035]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 270249]
|-
|6
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13608]
|-
|7
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 9378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 14618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 20504]
|-
|8
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116881]
|-
|9
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83042]
|-
|10
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 107137]
|-
|11
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 2164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16864]
|-
|12
|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5695]
|-
|13
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50637]
|-
|14
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 85054]
|-
|15
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 4209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 8134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29686]
|-
|16
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 23742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 111990]
|-
|17
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72827]
|-
|18
|[[Жәңгір мектебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5210]
|-
|19
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 3639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27571]
|-
|20
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23125]
|-
|21
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59973]
|-
|22
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10414]
|-
|23
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 24005]
|-
|24
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64233]
|-
|25
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23034]
|-
|26
|[[Бірқазандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5268]
|-
|27
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16823]
|-
|28
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21009]
|-
|29
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20525]
|-
|30
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10377]
|-
|31
|[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4566]
|-
|32
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7642]
|-
|33
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66613]
|-
|34
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15470]
|-
|35
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50776]
|-
|36
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 122278]
|-
|37
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100496]
|-
|38
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23795]
|-
|39
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 3066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22507]
|-
|40
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23335]
|-
|41
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5100]
|-
|42
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7981]
|-
|43
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6818]
|-
|44
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29036]
|-
|45
|[[Партизандық соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3718]
|-
|46
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8060]
|-
|47
|[[Халифат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 2993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5244]
|-
|48
|[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4798]
|-
|49
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84982]
|-
|50
|[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4326]
|-
|51
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60485]
|-
|52
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42896]
|-
|53
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 8123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 80984]
|-
|54
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24806]
|-
|55
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33275]
|-
|56
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10251]
|-
|57
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4236]
|-
|58
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38685]
|-
|59
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40537]
|-
|60
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6393]
|-
|61
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8305]
|-
|62
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27495]
|-
|63
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16493]
|-
|64
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7544]
|-
|65
|[[Құрбан айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 4576]
|-
|66
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7589]
|-
|67
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59449]
|-
|68
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40297]
|-
|69
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18300]
|-
|70
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 27128]
|-
|71
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15618]
|-
|72
|[[Нарықтық экономика қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2912]
|-
|73
|[[Франсиско Франко]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2799]
|-
|74
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11987]
|-
|75
|[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9640]
|-
|76
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22659]
|-
|77
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77654]
|-
|78
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29985]
|-
|79
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5691]
|-
|80
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26356]
|-
|81
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9657]
|-
|82
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11154]
|-
|83
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30629]
|-
|84
|[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2639]
|-
|85
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35388]
|-
|86
|[[Серік Қапшықбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2600]
|-
|87
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43392]
|-
|88
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 2054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16346]
|-
|89
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7764]
|-
|90
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64859]
|-
|91
|[[Гамета]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3121]
|-
|92
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39653]
|-
|93
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36836]
|-
|94
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5670]
|-
|95
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33368]
|-
|96
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16893]
|-
|97
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9532]
|-
|98
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40972]
|-
|99
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15707]
|-
|100
|[[Игельстром реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4489]
|-
|101
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59036]
|-
|102
|[[Азаматтық қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 5991]
|-
|103
|[[Вегетативтік көбею]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3271]
|-
|104
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48719]
|-
|105
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27842]
|-
|106
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62858]
|-
|107
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24065]
|-
|108
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46321]
|-
|109
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30384]
|-
|110
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21826]
|-
|111
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28007]
|-
|112
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8882]
|-
|113
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25128]
|-
|114
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8050]
|-
|115
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20814]
|-
|116
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8160]
|-
|117
|[[Изосызықтар тәсілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2140]
|-
|118
|[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2276]
|-
|119
|[[Ұлы жасақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5136]
|-
|120
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28412]
|-
|121
|[[Ыңғайлас салалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6825]
|-
|122
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10262]
|-
|123
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19704]
|-
|124
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3580]
|-
|125
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28359]
|-
|126
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16511]
|-
|127
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40340]
|-
|128
|[[Жасақ (Яса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 3999]
|-
|129
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9317]
|-
|130
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36861]
|-
|131
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12259]
|-
|132
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8816]
|-
|133
|[[Әмір Темір жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4994]
|-
|134
|[[Құрбандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3507]
|-
|135
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 9873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27654]
|-
|136
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17869]
|-
|137
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28061]
|-
|138
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10248]
|-
|139
|[[Дүниежүзілік тұқым қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2237]
|-
|140
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55036]
|-
|141
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15356]
|-
|142
|[[Александр Сергеевич Пушкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6207]
|-
|143
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10052]
|-
|144
|[[Экологиялық пирамида ережесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 1894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2953]
|-
|145
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29814]
|-
|146
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12393]
|-
|147
|[[Қабанбай (Үржар ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2001]
|-
|148
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10098]
|-
|149
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36091]
|-
|150
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16057]
|-
|151
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11182]
|-
|152
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31304]
|-
|153
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30742]
|-
|154
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 25464]
|-
|155
|[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2786]
|-
|156
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39813]
|-
|157
|[[Кенжебай Мәденов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2203]
|-
|158
|[[Сәукеле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 1851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4394]
|-
|159
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16246]
|-
|160
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23799]
|-
|161
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4483]
|-
|162
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24598]
|-
|163
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12542]
|-
|164
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55470]
|-
|165
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5138]
|-
|166
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35337]
|-
|167
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7864]
|-
|168
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 6888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24855]
|-
|169
|[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1924]
|-
|170
|[[Бір корпусты сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1804]
|-
|171
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9787]
|-
|172
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54303]
|-
|173
|[[Ағартушылық дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2875]
|-
|174
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27141]
|-
|175
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 6711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46945]
|-
|176
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6807]
|-
|177
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40872]
|-
|178
|[[Жүйке жасушалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6635]
|-
|179
|[[Александр Викторович Затаевич]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3171]
|-
|180
|[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2571]
|-
|181
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39564]
|-
|182
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21398]
|-
|183
|[[Сарқылатын ресурстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3379]
|-
|184
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6752]
|-
|185
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20901]
|-
|186
|[[Қазақ тілі тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4690]
|-
|187
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35907]
|-
|188
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13379]
|-
|189
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27877]
|-
|190
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26969]
|-
|191
|[[Экологиялық мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2517]
|-
|192
|[[Демікпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3369]
|-
|193
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10186]
|-
|194
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13407]
|-
|195
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4585]
|-
|196
|[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2203]
|-
|197
|[[Сыбаға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2952]
|-
|198
|[[Аманай мен Заманай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3343]
|-
|199
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7986]
|-
|200
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24883]
|-
|201
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24366]
|-
|202
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20378]
|-
|203
|[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1687]
|-
|204
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11401]
|-
|205
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36770]
|-
|206
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1716]
|-
|207
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26446]
|-
|208
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25426]
|-
|209
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 9578]
|-
|210
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6512]
|-
|211
|[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1951]
|-
|212
|[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5583]
|-
|213
|[[Орта білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2243]
|-
|214
|[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1642]
|-
|215
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4527]
|-
|216
|[[Қазақстанның кен ресурстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6271]
|-
|217
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30079]
|-
|218
|[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6191]
|-
|219
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5253]
|-
|220
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12536]
|-
|221
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 5850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 31864]
|-
|222
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6371]
|-
|223
|[[Сәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5179]
|-
|224
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15911]
|-
|225
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36480]
|-
|226
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5430]
|-
|227
|[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2492]
|-
|228
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15749]
|-
|229
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23073]
|-
|230
|[[Өсімдіктер систематикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4024]
|-
|231
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6387]
|-
|232
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20216]
|-
|233
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 15308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57510]
|-
|234
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32915]
|-
|235
|[[Күкірт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7664]
|-
|236
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 6162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 66066]
|-
|237
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6701]
|-
|238
|[[Сүйектің құрылысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3402]
|-
|239
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5606]
|-
|240
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16178]
|-
|241
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8362]
|-
|242
|[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4563]
|-
|243
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14106]
|-
|244
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4446]
|-
|245
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20033]
|-
|246
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34605]
|-
|247
|[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1471]
|-
|248
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5063]
|-
|249
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6011]
|-
|250
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17481]
|-
|251
|[[Әскери форма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1540]
|-
|252
|[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6137]
|-
|253
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24012]
|-
|254
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29519]
|-
|255
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7325]
|-
|256
|[[Жаһандық жылыну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2872]
|-
|257
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37251]
|-
|258
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26762]
|-
|259
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7877]
|-
|260
|[[Әбілқайыр хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4042]
|-
|261
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9806]
|-
|262
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13721]
|-
|263
|[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2980]
|-
|264
|[[Америка әсерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1753]
|-
|265
|[[Мақаншы ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3451]
|-
|266
|[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2348]
|-
|267
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17771]
|-
|268
|[[Жоғары молекулалы қосылыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3562]
|-
|269
|[[Еңбек тәрбиесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2080]
|-
|270
|[[Сперматозоид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3727]
|-
|271
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30020]
|-
|272
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16475]
|-
|273
|[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1527]
|-
|274
|[[Иван Васильевич Панфилов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2593]
|-
|275
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 5876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 30858]
|-
|276
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17351]
|-
|277
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10255]
|-
|278
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21361]
|-
|279
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11872]
|-
|280
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9988]
|-
|281
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7554]
|-
|282
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7556]
|-
|283
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2367]
|-
|284
|[[Ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5308]
|-
|285
|[[Атмосфераның ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2435]
|-
|286
|[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2874]
|-
|287
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32185]
|-
|288
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58543]
|-
|289
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12580]
|-
|290
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4687]
|-
|291
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23536]
|-
|292
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17359]
|-
|293
|[[Даладағы дабыл (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1393]
|-
|294
|[[Қабанбай (Жетісу облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1615]
|-
|295
|[[Әлеуметтік қақтығыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1898]
|-
|296
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18653]
|-
|297
|[[Салт етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4139]
|-
|298
|[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1425]
|-
|299
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 5139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 63695]
|-
|300
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23703]
|-
|301
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15832]
|-
|302
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7708]
|-
|303
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24387]
|-
|304
|[[Наурыз-думан әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1901]
|-
|305
|[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3661]
|-
|306
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 32081]
|-
|307
|[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1650]
|-
|308
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32026]
|-
|309
|[[Мұңал рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4013]
|-
|310
|[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4652]
|-
|311
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8020]
|-
|312
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22391]
|-
|313
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26497]
|-
|314
|[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4421]
|-
|315
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 14952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29523]
|-
|316
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12687]
|-
|317
|[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3469]
|-
|318
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23600]
|-
|319
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31971]
|-
|320
|[[Оптика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2587]
|-
|321
|[[Жанар Хамитова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2282]
|-
|322
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29405]
|-
|323
|[[Магмалық тау жыныстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5245]
|-
|324
|[[Қазақстан археологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5169]
|-
|325
|[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1445]
|-
|326
|[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2465]
|-
|327
|[[Қазақстан қор биржасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1972]
|-
|328
|[[Жақып Ақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5151]
|-
|329
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14475]
|-
|330
|[[Географиялық ақпараттық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7579]
|-
|331
|[[Атырау облысының климаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1610]
|-
|332
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7110]
|-
|333
|[[Бронх демікпесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 4026]
|-
|334
|[[Қазақ халқының дәстүрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2055]
|-
|335
|[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1822]
|-
|336
|[[Қазақ газеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1954]
|-
|337
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10530]
|-
|338
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25383]
|-
|339
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16669]
|-
|340
|[[Үйсін антропологиялық типі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1436]
|-
|341
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 4848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30352]
|-
|342
|[[Алаш автономиясының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4446]
|-
|343
|[[Балғабек Қыдырбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5661]
|-
|344
|[[Қонақжайлылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2183]
|-
|345
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4067]
|-
|346
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7920]
|-
|347
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19754]
|-
|348
|[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2362]
|-
|349
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47450]
|-
|350
|[[Антропология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3241]
|-
|351
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15342]
|-
|352
|[[Ауырсынуды басатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2177]
|-
|353
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18259]
|-
|354
|[[Balapan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3255]
|-
|355
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9758]
|-
|356
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 4855]
|-
|357
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9608]
|-
|358
|[[Салыстырмалы қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2093]
|-
|359
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20417]
|-
|360
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13741]
|-
|361
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11719]
|-
|362
|[[28 гвардияшы-панфиловшылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2151]
|-
|363
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2424]
|-
|364
|[[Қылмыстық процеске қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2257]
|-
|365
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4908]
|-
|366
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17850]
|-
|367
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19981]
|-
|368
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13927]
|-
|369
|[[Зәйтүн тұқымдасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1227]
|-
|370
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12241]
|-
|371
|[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1563]
|-
|372
|[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1659]
|-
|373
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15101]
|-
|374
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15324]
|-
|375
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11822]
|-
|376
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40968]
|-
|377
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3687]
|-
|378
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16865]
|-
|379
|[[Шежіре-и Түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2606]
|-
|380
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22148]
|-
|381
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23664]
|-
|382
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26538]
|-
|383
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16280]
|-
|384
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32384]
|-
|385
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13496]
|-
|386
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20155]
|-
|387
|[[Қазақ хандығы (телесериал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4427]
|-
|388
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19698]
|-
|389
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4003]
|-
|390
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12657]
|-
|391
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16952]
|-
|392
|[[Сексеуіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5892]
|-
|393
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22854]
|-
|394
|[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2095]
|-
|395
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15639]
|-
|396
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10504]
|-
|397
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17888]
|-
|398
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30581]
|-
|399
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5227]
|-
|400
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4760]
|-
|401
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10352]
|-
|402
|[[Бурабай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2873]
|-
|403
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18301]
|-
|404
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21414]
|-
|405
|[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2692]
|-
|406
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7408]
|-
|407
|[[Мәдениеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7330]
|-
|408
|[[Рай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5647]
|-
|409
|[[Қазақстан экономикасының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3567]
|-
|410
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17060]
|-
|411
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23531]
|-
|412
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19436]
|-
|413
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11688]
|-
|414
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11087]
|-
|415
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18545]
|-
|416
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12800]
|-
|417
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14554]
|-
|418
|[[Жатыр миомасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3838]
|-
|419
|[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2609]
|-
|420
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13063]
|-
|421
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14685]
|-
|422
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8608]
|-
|423
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13207]
|-
|424
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28534]
|-
|425
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16501]
|-
|426
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9094]
|-
|427
|[[Талқылау:Сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1013]
|-
|428
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6556]
|-
|429
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32415]
|-
|430
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9529]
|-
|431
|[[Эмбрион]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2447]
|-
|432
|[[Лифт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1181]
|-
|433
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 4059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21836]
|-
|434
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15523]
|-
|435
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 6935]
|-
|436
|[[Антропологиялық типтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1076]
|-
|437
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10254]
|-
|438
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15532]
|-
|439
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15778]
|-
|440
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19167]
|-
|441
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 3279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28764]
|-
|442
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13319]
|-
|443
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26950]
|-
|444
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17111]
|-
|445
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20633]
|-
|446
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7251]
|-
|447
|[[Есімді сөз тіркестері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3833]
|-
|448
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39849]
|-
|449
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3123]
|-
|450
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2695]
|-
|451
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6322]
|-
|452
|[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1237]
|-
|453
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17846]
|-
|454
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8410]
|-
|455
|[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2468]
|-
|456
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24101]
|-
|457
|[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4195]
|-
|458
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26324]
|-
|459
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31372]
|-
|460
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16712]
|-
|461
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9048]
|-
|462
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12772]
|-
|463
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24712]
|-
|464
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20742]
|-
|465
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9495]
|-
|466
|[[Экономикалық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1271]
|-
|467
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11233]
|-
|468
|[[Қылмыстық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4034]
|-
|469
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16477]
|-
|470
|[[Конор Макгрегор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1348]
|-
|471
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8855]
|-
|472
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16992]
|-
|473
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6492]
|-
|474
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21440]
|-
|475
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17404]
|-
|476
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16141]
|-
|477
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9931]
|-
|478
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6799]
|-
|479
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6075]
|-
|480
|[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3417]
|-
|481
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20153]
|-
|482
|[[Нивелир]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1873]
|-
|483
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9264]
|-
|484
|[[Ресми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5959]
|-
|485
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12559]
|-
|486
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17257]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19721]
|-
|488
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16016]
|-
|489
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3310]
|-
|490
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13753]
|-
|491
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15962]
|-
|492
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16712]
|-
|493
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16413]
|-
|494
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13171]
|-
|495
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13572]
|-
|496
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19019]
|-
|497
|[[Өздігінен тозаңдану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1112]
|-
|498
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3129]
|-
|499
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8857]
|-
|500
|[[Негізді тау жыныстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 907]
|-
|501
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 4074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28448]
|-
|502
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15884]
|-
|503
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18685]
|-
|504
|[[Жерлеу рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3833]
|-
|505
|[[Жылқы өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1736]
|-
|506
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4978]
|-
|507
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 8170]
|-
|508
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11293]
|-
|509
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1883]
|-
|510
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15921]
|-
|511
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10697]
|-
|512
|[[Ауа ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5549]
|-
|513
|[[Түр критерийлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1481]
|-
|514
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7353]
|-
|515
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8780]
|-
|516
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12798]
|-
|517
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4668]
|-
|518
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14923]
|-
|519
|[[Фототранзистор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 905]
|-
|520
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30593]
|-
|521
|[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1315]
|-
|522
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19470]
|-
|523
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16925]
|-
|524
|[[Қаһарлы күндер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2224]
|-
|525
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12474]
|-
|526
|[[Ысмайыл Ғаспыралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1949]
|-
|527
|[[316-атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1996]
|-
|528
|[[Параллелепипед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2902]
|-
|529
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12474]
|-
|530
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22409]
|-
|531
|[[Бақтыораз Бейсекбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3380]
|-
|532
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15347]
|-
|533
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17563]
|-
|534
|[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 841]
|-
|535
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19704]
|-
|536
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19464]
|-
|537
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9533]
|-
|538
|[[Ескертпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 910]
|-
|539
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23917]
|-
|540
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25688]
|-
|541
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5605]
|-
|542
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15509]
|-
|543
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8000]
|-
|544
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25501]
|-
|545
|[[Гастрит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3613]
|-
|546
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38161]
|-
|547
|[[Жалпақтал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1440]
|-
|548
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16103]
|-
|549
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3868]
|-
|550
|[[25 мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1200]
|-
|551
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8919]
|-
|552
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7902]
|-
|553
|[[Невралгия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1622]
|-
|554
|[[Әбілхайыр ханның тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1183]
|-
|555
|[[Қатерлі ісік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6409]
|-
|556
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6093]
|-
|557
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6387]
|-
|558
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14834]
|-
|559
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27236]
|-
|560
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12211]
|-
|561
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3847]
|-
|562
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11492]
|-
|563
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12096]
|-
|564
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12991]
|-
|565
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9439]
|-
|566
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5824]
|-
|567
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12204]
|-
|568
|[[Кіші Кордяга]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 811]
|-
|569
|[[Хантавирус инфекциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 799]
|-
|570
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11078]
|-
|571
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 20376]
|-
|572
|[[Назарбаев Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2735]
|-
|573
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6377]
|-
|574
|[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780]
|-
|575
|[[Әдеби жанрлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6528]
|-
|576
|[[Табиғи қорлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1528]
|-
|577
|[[Көсемше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7255]
|-
|578
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12514]
|-
|579
|[[Сәукеле кигізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1064]
|-
|580
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8918]
|-
|581
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12183]
|-
|582
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18722]
|-
|583
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11664]
|-
|584
|[[Петров мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3059]
|-
|585
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18974]
|-
|586
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11284]
|-
|587
|[[Джек Лондон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2077]
|-
|588
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7466]
|-
|589
|[[Қазақстан Ғарыш Сапары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1734]
|-
|590
|[[Нанотехнология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4162]
|-
|591
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8965]
|-
|592
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17922]
|-
|593
|[[Айдау (Мұнай және газ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 930]
|-
|594
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16863]
|-
|595
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4222]
|-
|596
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11788]
|-
|597
|[[Қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1676]
|-
|598
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12587]
|-
|599
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7579]
|-
|600
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22871]
|-
|601
|[[Алтын белгі төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1261]
|-
|602
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3317]
|-
|603
|[[Көксағыз бақбағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1006]
|-
|604
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9433]
|-
|605
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6999]
|-
|606
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3607]
|-
|607
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9303]
|-
|608
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7208]
|-
|609
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11905]
|-
|610
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8984]
|-
|611
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17769]
|-
|612
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23702]
|-
|613
|[[Шек беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1908]
|-
|614
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9293]
|-
|615
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14997]
|-
|616
|[[Майкл Джексон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 3907]
|-
|617
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15905]
|-
|618
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20339]
|-
|619
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24910]
|-
|620
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9738]
|-
|621
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14167]
|-
|622
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16257]
|-
|623
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7285]
|-
|624
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6341]
|-
|625
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6645]
|-
|626
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10147]
|-
|627
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2930]
|-
|628
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20870]
|-
|629
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13060]
|-
|630
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8135]
|-
|631
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32540]
|-
|632
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6197]
|-
|633
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4576]
|-
|634
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9747]
|-
|635
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21574]
|-
|636
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10335]
|-
|637
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9355]
|-
|638
|[[Мезозой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3488]
|-
|639
|[[Іле Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4283]
|-
|640
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10633]
|-
|641
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11737]
|-
|642
|[[Алаштану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 953]
|-
|643
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6937]
|-
|644
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9353]
|-
|645
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4783]
|-
|646
|[[Бастың ауыруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 6309]
|-
|647
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2847]
|-
|648
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20069]
|-
|649
|[[Білім инновациялық лицейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3505]
|-
|650
|[[Құрбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3119]
|-
|651
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5745]
|-
|652
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5467]
|-
|653
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7673]
|-
|654
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12279]
|-
|655
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12722]
|-
|656
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13334]
|-
|657
|[[Электр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1976]
|-
|658
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11448]
|-
|659
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17293]
|-
|660
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11257]
|-
|661
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8451]
|-
|662
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10541]
|-
|663
|[[Сөздің қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 887]
|-
|664
|[[Популяция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4188]
|-
|665
|[[Эйфель мұнарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3507]
|-
|666
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5923]
|-
|667
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14408]
|-
|668
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12157]
|-
|669
|[[Абайдың философиялық көзқарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2739]
|-
|670
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21994]
|-
|671
|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3168]
|-
|672
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9978]
|-
|673
|[[Жай сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3007]
|-
|674
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12407]
|-
|675
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14748]
|-
|676
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19738]
|-
|677
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17220]
|-
|678
|[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 82]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 819]
|-
|679
|[[Күй (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2566]
|-
|680
|[[Сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3816]
|-
|681
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7609]
|-
|682
|[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5542]
|-
|683
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9407]
|-
|684
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8146]
|-
|685
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8772]
|-
|686
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17544]
|-
|687
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17190]
|-
|688
|[[Жолжазба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 712]
|-
|689
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15290]
|-
|690
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8750]
|-
|691
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13479]
|-
|692
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7312]
|-
|693
|[[Даңқ ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2077]
|-
|694
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3248]
|-
|695
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12215]
|-
|696
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11601]
|-
|697
|[[Аңыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3559]
|-
|698
|[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1281]
|-
|699
|[[Қосай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2769]
|-
|700
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7698]
|-
|701
|[[Бабалар сөзі (жинақ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3272]
|-
|702
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8404]
|-
|703
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3684]
|-
|704
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10581]
|-
|705
|[[Кірме сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5799]
|-
|706
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6992]
|-
|707
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 17035]
|-
|708
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9382]
|-
|709
|[[Сөздік қор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3691]
|-
|710
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8112]
|-
|711
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8657]
|-
|712
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8468]
|-
|713
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6177]
|-
|714
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6004]
|-
|715
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11671]
|-
|716
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10619]
|-
|717
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19352]
|-
|718
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8458]
|-
|719
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 15296]
|-
|720
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6182]
|-
|721
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24885]
|-
|722
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11704]
|-
|723
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9445]
|-
|724
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10947]
|-
|725
|[[Серке газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3691]
|-
|726
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11488]
|-
|727
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18767]
|-
|728
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3883]
|-
|729
|[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1713]
|-
|730
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 6011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22726]
|-
|731
|[[Гелиос]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1067]
|-
|732
|[[Қой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 6897]
|-
|733
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10866]
|-
|734
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6851]
|-
|735
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10513]
|-
|736
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13994]
|-
|737
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6621]
|-
|738
|[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2568]
|-
|739
|[[Иштуан Қоңыр Мандоки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 982]
|-
|740
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7383]
|-
|741
|[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1509]
|-
|742
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3278]
|-
|743
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6322]
|-
|744
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15355]
|-
|745
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13787]
|-
|746
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20677]
|-
|747
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8160]
|-
|748
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5619]
|-
|749
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9688]
|-
|750
|[[Картоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2253]
|-
|751
|[[Орман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4651]
|-
|752
|[[Жалаң сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2189]
|-
|753
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2780]
|-
|754
|[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3072]
|-
|755
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8669]
|-
|756
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9084]
|-
|757
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8287]
|-
|758
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24120]
|-
|759
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2627]
|-
|760
|[[Көпжылдық өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 708]
|-
|761
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2702]
|-
|762
|[[Көкбауыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 4039]
|-
|763
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7367]
|-
|764
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8007]
|-
|765
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9785]
|-
|766
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11725]
|-
|767
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10693]
|-
|768
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12329]
|-
|769
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5629]
|-
|770
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20431]
|-
|771
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 60]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3950]
|-
|772
|[[Деннис Тито]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 699]
|-
|773
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8221]
|-
|774
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11681]
|-
|775
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11045]
|-
|776
|[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 710]
|-
|777
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10872]
|-
|778
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7897]
|-
|779
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15477]
|-
|780
|[[Үрмелі музыка аспаптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3404]
|-
|781
|[[Жайылма сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2973]
|-
|782
|[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 792]
|-
|783
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16983]
|-
|784
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5567]
|-
|785
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10629]
|-
|786
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11033]
|-
|787
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5976]
|-
|788
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24603]
|-
|789
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7090]
|-
|790
|[[Әсет Болғанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1143]
|-
|791
|[[Ацетилсалицил қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2852]
|-
|792
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17498]
|-
|793
|[[Роман Васильевич Скляр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1497]
|-
|794
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13701]
|-
|795
|[[Лейкоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3100]
|-
|796
|[[Заң Шығару Бастамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 811]
|-
|797
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12166]
|-
|798
|[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5899]
|-
|799
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10549]
|-
|800
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13232]
|-
|801
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6133]
|-
|802
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9491]
|-
|803
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4979]
|-
|804
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7037]
|-
|805
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12283]
|-
|806
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4036]
|-
|807
|[[Алюминий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5464]
|-
|808
|[[Литосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5755]
|-
|809
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14345]
|-
|810
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12800]
|-
|811
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8609]
|-
|812
|[[Желдірме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 827]
|-
|813
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7903]
|-
|814
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2322]
|-
|815
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13606]
|-
|816
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10752]
|-
|817
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 714]
|-
|818
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12744]
|-
|819
|[[Мұзды өлке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1275]
|-
|820
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12398]
|-
|821
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15405]
|-
|822
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5601]
|-
|823
|[[Нүктелі үтір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2058]
|-
|824
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8080]
|-
|825
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9414]
|-
|826
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 15714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17287]
|-
|827
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9673]
|-
|828
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24622]
|-
|829
|[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4814]
|-
|830
|[[Сақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1912]
|-
|831
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9663]
|-
|832
|[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 613]
|-
|833
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22678]
|-
|834
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7538]
|-
|835
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7737]
|-
|836
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4861]
|-
|837
|[[Эмбриология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1150]
|-
|838
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10617]
|-
|839
|[[Компьютерлік қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2944]
|-
|840
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11805]
|-
|841
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7339]
|-
|842
|[[Оксидтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6817]
|-
|843
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11586]
|-
|844
|[[Лексикалық мағына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1817]
|-
|845
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6220]
|-
|846
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11343]
|-
|847
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12582]
|-
|848
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2942]
|-
|849
|[[Нуклеин қышқылдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5300]
|-
|850
|[[Бүйрекүсті безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3456]
|-
|851
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14230]
|-
|852
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7851]
|-
|853
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9415]
|-
|854
|[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1146]
|-
|855
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11672]
|-
|856
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12150]
|-
|857
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7879]
|-
|858
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7502]
|-
|859
|[[Әскери қызмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3320]
|-
|860
|[[Барыс ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2766]
|-
|861
|[[Толеранттық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2826]
|-
|862
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6787]
|-
|863
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6794]
|-
|864
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3877]
|-
|865
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6837]
|-
|866
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18243]
|-
|867
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4800]
|-
|868
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15491]
|-
|869
|[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1008]
|-
|870
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7863]
|-
|871
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6596]
|-
|872
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16780]
|-
|873
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8177]
|-
|874
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 5891]
|-
|875
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10888]
|-
|876
|[[Қазақстанның автомобиль жолдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1712]
|-
|877
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1708]
|-
|878
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4332]
|-
|879
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10590]
|-
|880
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15886]
|-
|881
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19847]
|-
|882
|[[Жалмауыз кемпір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1595]
|-
|883
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6922]
|-
|884
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12306]
|-
|885
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4432]
|-
|886
|[[Тіршілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2530]
|-
|887
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3312]
|-
|888
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13241]
|-
|889
|[[Аусыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2354]
|-
|890
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3734]
|-
|891
|[[Жүзу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2862]
|-
|892
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7119]
|-
|893
|[[Айқындауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5769]
|-
|894
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4721]
|-
|895
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5830]
|-
|896
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7329]
|-
|897
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6588]
|-
|898
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6241]
|-
|899
|[[Адамаралық қарым-қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3792]
|-
|900
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12297]
|-
|901
|[[Көшбасшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4101]
|-
|902
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6913]
|-
|903
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12447]
|-
|904
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9346]
|-
|905
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9296]
|-
|906
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10203]
|-
|907
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 7898]
|-
|908
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7641]
|-
|909
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 2170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6621]
|-
|910
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6509]
|-
|911
|[[Плацента]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1434]
|-
|912
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12008]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4768]
|-
|914
|[[Ғұндар өркениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1934]
|-
|915
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8489]
|-
|916
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13301]
|-
|917
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8283]
|-
|918
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9863]
|-
|919
|[[Термометр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3567]
|-
|920
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14247]
|-
|921
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12614]
|-
|922
|[[Жекешелендіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1875]
|-
|923
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8968]
|-
|924
|[[Аналитикалық тәсіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4060]
|-
|925
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15968]
|-
|926
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10361]
|-
|927
|[[Конституциялық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3891]
|-
|928
|[[Халиди Құрбанғали]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1646]
|-
|929
|[[Василий Васильевич Радлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2571]
|-
|930
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5493]
|-
|931
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7985]
|-
|932
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13496]
|-
|933
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9734]
|-
|934
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11430]
|-
|935
|[[Ғылыми әдіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3522]
|-
|936
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12860]
|-
|937
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3322]
|-
|938
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14523]
|-
|939
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7012]
|-
|940
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 3977]
|-
|941
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16316]
|-
|942
|[[Уикипедия:Санаттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3575]
|-
|943
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5714]
|-
|944
|[[Заңды өкіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 834]
|-
|945
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9402]
|-
|946
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7172]
|-
|947
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14393]
|-
|948
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4620]
|-
|949
|[[Тырысқақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3537]
|-
|950
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3676]
|-
|951
|[[Әдет-ғұрыптар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2248]
|-
|952
|[[Абай лирикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2763]
|-
|953
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9288]
|-
|954
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12445]
|-
|955
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6648]
|-
|956
|[[Теңіз машығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514]
|-
|957
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4290]
|-
|958
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8935]
|-
|959
|[[Дәстүрлі билер соты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1283]
|-
|960
|[[Химиялық реакциялардың типтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2336]
|-
|961
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15786]
|-
|962
|[[Нұрлы көш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2236]
|-
|963
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5295]
|-
|964
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8174]
|-
|965
|[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1040]
|-
|966
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 3039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18475]
|-
|967
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2551]
|-
|968
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12621]
|-
|969
|[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9348]
|-
|970
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7386]
|-
|971
|[[Флеш-жад]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 858]
|-
|972
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6756]
|-
|973
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29816]
|-
|974
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6565]
|-
|975
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14162]
|-
|976
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5649]
|-
|977
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10571]
|-
|978
|[[Күш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5060]
|-
|979
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9369]
|-
|980
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 12122]
|-
|981
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5945]
|-
|982
|[[Ішкі қызмет жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1152]
|-
|983
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16706]
|-
|984
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13000]
|-
|985
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6500]
|-
|986
|[[Түрксіб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 8006]
|-
|987
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4601]
|-
|988
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 9959]
|-
|989
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10923]
|-
|990
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13080]
|-
|991
|[[Тұрлаулы мүшелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2463]
|-
|992
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5961]
|-
|993
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8151]
|-
|994
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12895]
|-
|995
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9288]
|-
|996
|[[Ортағасыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4360]
|-
|997
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7259]
|-
|998
|[[Сабақты етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2174]
|-
|999
|[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5949]
|-
|1000
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4734]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>akk7onxpzk6cheiy50v6rjda4qbmhqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаура Ғибратқызы Ерекешева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776131</id>
    <revision>
      <id>3617608</id>
      <parentid>3611642</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5441" sha1="hewsui9wkke4n23460wdjwd31nnnq5a" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Лаура Ғибратқызы Ерекешева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 03.08.1966 
 |Туған жері          =    
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Тарих
 |Жұмыс орны          = [[Шығыстану институты|ҚР БҒМҒК Шығыстану институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Тарих ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]), Үндістан Республикасы Сыртқы істер министрлігі жанындағы Дипломатиялық академиясы; [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мəскеу мемлекеттік университеті]] жанындағы Азия жəне Африка елдері институтының аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * &quot;Үндістанның мәдени байланыстар кеңесінің зерттеуші сыйлығы&quot; медалі ([[2016 жыл|2016]]);
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің &quot;Қазақстан Республикасында ғылымды дамытудағы қызметі үшін&quot; төсбелгісі ([[2017 жыл|2017]]);
* &quot;Қазақстан Республикасының үздік ғылыми қызметкері&quot; республикалық байқауының жеңімпазы ([[2022 жыл|2022]]).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Лаура Ғибратқызы Ерекешева''' ([[3 тамыз]] [[1966 жыл|1966]]) — тарих ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), доцент ([[2007 жыл|2007]]), профессор.

== Білімі, еңбек жолдары ==
ҚазМУ-ды ([[1989 жыл|1989]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]), Үндістан Республикасы Сыртқы істер министрлігі жанындағы Дипломатиялық академиясын ([[1992 жыл|1992]], [[Дели]], [[Үндістан]]), [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мəскеу мемлекеттік университеті]] жанындағы Азия жəне Африка елдері институтының аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]]-[[1997 жыл|97]]) бітірген.&lt;br&gt;
ҚазМУ-да ассистент, оқытушы, аға оқытушы ([[1989 жыл|1989]]-[[2001 жыл|2001]]), [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|ҚР Президенті жанындағы Қазақ стратегиялық зерттеулер институты]]нда жетекші ғылыми қызметкер ([[2000 жыл|2000]]-01), [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі]] жанындағы Сыртқы істер жəне талдау орталығында сарапшы (2001-[[2002 жыл|02]]), [[Еуразия экономикалық қауымдастығы]]нда бас маман ([[2004 жыл|2004]]-[[2005 жыл|05]]), 2002 жылдан [[Шығыстану институты|ҚР БҒМҒК Шығыстану институты]]нда аға, жетекші ғылыми қызметкер.

== Ғылыми еңбектері ==
&quot;Религия и социо-культурные системы в истории Центральной Азии&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.&lt;br&gt;
50-ден астам ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* &quot;Үндістанның мәдени байланыстар кеңесінің зерттеуші сыйлығы&quot; медалі ([[2016 жыл|2016]]);
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің &quot;Қазақстан Республикасында ғылымды дамытудағы қызметі үшін&quot; төсбелгісі ([[2017 жыл|2017]]);
* &quot;Қазақстан Республикасының үздік ғылыми қызметкері&quot; республикалық байқауының жеңімпазы ([[2022 жыл|2022]]).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* https://www.invost.kz/persons/admin/216/

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>hewsui9wkke4n23460wdjwd31nnnq5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәуле Баймырзақызы Ержанова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776134</id>
    <revision>
      <id>3617609</id>
      <parentid>3561953</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="guvr73g7bxly1ztnonyzvs580369t2d" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Сәуле Мейірбекқызы Егембердиева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 22.08.1972 
 |Туған жері          = {{туғанжері|Бәйдібек ауданы|Бәйдібек ауданында}}  
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Арқалық педагогикалық институты (қазіргі [[Арқалық педагогикалық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Сәуле Баймырзақызы Ержанова''' ([[22 тамыз]] [[1972 жыл|1972]]) — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор ([[2012 жыл|2012]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолдары ==
[[1972 жыл|1972]] жылы 22 тамызда Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы]]), [[Бәйдібек ауданы]], [[Алғабас (Бәйдібек ауданы)|Алғабас]] ауылында туған.&lt;br&gt;

Арқалық педагогикалық институтын ([[1994 жыл|1994]], қазіргі [[Арқалық педагогикалық университеті]]) бітірген. Осы институтта оқытушы, [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-да ізденуші (1994–1996), &quot;Рауан&quot; баспасында бөлім редакторы (1997–1999), &quot;Дарын&quot; институтында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1999–2001), [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті]]нде аға ғылыми қызметкер (2004–2006). [[2010 жыл]]дан кафедра меңгерушісі қызметінде. 

== Ғылыми еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі қазақ əдебиеті, тәуелсіздік тұсындағы қазақ поэзиясы, қазіргі қазақ поэзиясының жанрлық сипаты.&lt;br&gt;
&quot;Тəуелсіздік тұсындағы қазақ поэзиясының көркемдік тұтастығы&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.&lt;br&gt;
Бірнеше ғылыми еңбектердің авторы.

== Марапаттары ==
* Ы. Алтынсарин атындағы төсбелгінің иегері.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>guvr73g7bxly1ztnonyzvs580369t2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:LeKostya</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777058</id>
    <revision>
      <id>3617875</id>
      <parentid>3568980</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malarz pl</username>
        <id>17534</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Malarz pl [[Қатысушы талқылауы:Kostyaskilnyj]] бетін [[Қатысушы талқылауы:LeKostya]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Kostyaskilnyj|Kostyaskilnyj]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/LeKostya|LeKostya]]&quot;</comment>
      <origin>3568980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="4ctr3rz6ibrfo12jy5e6bn8w5xxrvdy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kostyaskilnyj}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:44, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)</text>
      <sha1>4ctr3rz6ibrfo12jy5e6bn8w5xxrvdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі</title>
    <ns>1</ns>
    <id>779573</id>
    <revision>
      <id>3617716</id>
      <parentid>3617269</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Турнир атауы дұрыс емес */ Жауап беру</comment>
      <origin>3617716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2424" sha1="r9f589qjz3dqg9ftmokwxryr8se58ce" xml:space="preserve">== Турнир атауы дұрыс емес  ==

Құрметті, қауымдастық мүшелері! Мақала атауындағы біріншілік деген сөз қате. Біріншілік ол орысша «первенство», ал турнирдің ресми атауы «чемпионат». екі ұғымның арасында айырмашылық бар. Біріншілікке ниет білдірген тарап өтініш беріп қатыса алады, ал чемпионат алдын ала іріктеу турнирінен тұрады. Яғни чемпионатқа кез келген қатысушы қалаған кезде қатыса алмайды. Сондықтан барлық мақала атауын бір іздендіріп, алдымен турнир атауын соңына жылын тек санмен жазу қажет. [[Футболдан әлем чемпионаты 2026]] Осы ұсынысты талқылап, ортақ бір ережеге келсек?! [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:18, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05)

:сол, мен де  соны жазайын деп кіргем, біріншілік деген чемпионат емес, ол первенство сөзінің аудармасы негізі. БОлмаса ауыстырам мен ешкім жауап бермесе. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. маусымның 12 (+05)
::Ресми түрде чемпионат деп тұр (Қазақстан арнасы). Бірақ әзірше кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:05, 2026 ж. маусымның 14 (+05)
:::ресми түрде чемпионат деп тұрса не кедергі енді ауыстырғанға? Дәлелдеп жазып отырмыз ғой, дұрыс еместігін! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. маусымның 14 (+05)</text>
      <sha1>r9f589qjz3dqg9ftmokwxryr8se58ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауыл шаруашылығы жануарларының геномдық селекциясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779693</id>
    <revision>
      <id>3617831</id>
      <parentid>3589595</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9914" sha1="6zfh6isn6dhwfx2kw7idn3e3uvf39on" xml:space="preserve">'''Ауыл шаруашылығы жануарларының геномдық селекциясы''' — төлді туғаннан, ерте жасынан [[ДНҚ]] негізінде асыл тұқымдық құндылығын бағалау арқылы селекциялық іріктеу жұмыстарын айтарлықтай жеделдетуге мүмкіндік береді. Бұл өнімділікті арттырады, жануарлардың ауруға төзімділігін жақсартады, жануарларды күтуге кететін шығындарды азайтады және антибиотиктерге қажеттілікті азайтады. Климаттың өзгеруіне байланысты бейімделу қабілетін анықтау мүмкіндігі бар. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажеттілігі жағдайында геномдық сұрыптау тиімдірек және агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.

== Геномдық селекция ==
Геномдық селекция (ГС) – ауыл шаруашылығы жануарларын іріктеудегі заманауи әдістердің бірі болып табылады. Сондай ақ, ол жануарлардың сыртқы белгілеріне ([[фенотип]]&lt;nowiki/&gt;іне) &amp;nbsp;немесе ұрпақтарының өнімділігіне ғана емес, ДНҚ-сына (генотипіне) талдау жасауға негізделген. Бұл тәсіл жануардың асыл тұқымдық құндылығын төлдеген сәтінен бастап-ақ болжауға мүмкіндік береді, соның нәтижесінде мал табынының генетикалық жақсару қарқыны едәуір жеделдейді&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://doi.org/10.1534/genetics.116.189795 de Koning D.J., Meuwissen ''et al.'' on Genomic Selection, ''Genetics 2016'', 203, 1: p. 5–7&lt;/ref&gt;.

Геномдық селекция маркерлік селекцияның (МС) іріктеу бағдарламаларындағы кемшіліктерін жою мақсатында ұсынылған. ГС – маркерлік селекцияның бір түрі болып табылады, бірақ одан айырмашылығы – ұрпақтың асыл тұқымдық құндылығын анықтау үшін геномдағы барлық генетикалық маркерлерді бір мезгілде бағалай алады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Геномдық селекцияның негізгі әлеуеті геном бойынша маркерлерді кеңінен қамту арқылы селекциялық бағдарламадағы генетикалық әртүрлілікті түсіндіру және осы маркерлердің әсерін бағалап, ұрпақтың асыл тұқымдық құндылығын дәл болжау мүмкіндігінде жатыр.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://doi.org/10.2135/cropsci2008.08.0512 Heffner E.L., Sorrells M.E., Jannink J.L. Genomic Selection for Crop Improvement. Crop Science 2009, 49, 1: p. 1-12.&lt;/ref&gt;

Негізгі назар бірнінші кезекте маңызды маркерлерге ғана аударылатын маркерлік селекцияға қарағанда, геномдық селекция (ГС) популяциядағы барлық маркерлерді кешенді түрде ескереді. Қазіргі таңда маркерлік селекцияның екі негізгі кемшілігі анықталған: 1) Сандық белгілер локустарын (СБЛ) (quantitative trait locus – QTL) талдаудың көпшілігінде би-ата-аналық картографиялық популяциялар қолданылады, ал бұл болса олардың дәлдігін шектейді;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038/nrg701 Dekkers J.C., Hospital F. The use of molecular genetics in the improvement of agricultural populations. Nature Reviews Genetics 2002, 3, 1: p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1534/genetics.167.1.485 Schön C.C., Utz H.F., Groh S., Truberg B., Openshaw S., Melchinger A.E. Quantitative trait locus mapping based on resampling in a vast maize testcross experiment and its relevance to quantitative genetics foe complex traits. Genetics 2004, 167, 1: p. 485-498.&lt;/ref&gt; 2) Бұл жағдай мәселе туындатады, өйткені бір ғана би-ата-аналық популяция селекциялық популяциядағы аллельдік әртүрлілікті және генетикалық фон әсерін толығымен көрсете алмайды.

Сонымен қатар, бірнеше шағын әсері бар маркерлермен бақыланатын полигенді немесе күрделі белгілер маркерлік селекция үшін елеулі қиындық туғызады. Нысаналы маркерлерді анықтауға және полигенді белгілерді жақсарту мақсатында маркерлік селекцияны енгізуге қолданылатын статистикалық әдістер тиімсіз болып шықты.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Қазіргі заманғы геномдық селекция ДНҚ-ны геномдық сканерлеу арқылы жүзеге асырылады, бұл үшін құрамында 50 мыңнан астам бірнуклеотидті ауысулары бар учаскелерді қамтитын биочиптер пайдаланылады – олар SNP (Single Nucleotide Polymorphisms) деп аталады. Геномдық селекцияның классикалық әдістермен үйлескендегі артықшылығы – жануардың асыл тұқымдық құндылығын ерте жаста, туғаннан кейін бірден дерлік, шамамен 90% дәлдікпен болжау мүмкіндігі. Мұндай тәсіл селекциялық прогресс қарқынын 50%-ға арттырып, айтарлықтай экономикалық тиімділік береді.

2010 жылға қарай ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі түрлерінің (ірі қара малдың, шошқаның және қойдың) геномдары толық зерттеліп, сипатталды. Бұл жануарларды мыңдаған ДНҚ-маркерлер бойынша генотиптеуге мүмкіндік берді.

Барлық генетикалық маркерлердің ішінде практикалық селекцияда қолдануға ең ақпаратты әрі қолайлысы – SNP, яғни бірнуклеотидті полиморфизм екені анықталған. Бұл ДНҚ тізбегіндегі бір ғана нуклеотидтің (A, T, C немесе G) айырмашылығы, ол ақуыздағы аминқышқылдарының орналасу ретінің өзгеруіне себеп болуы мүмкін. Осындай өзгерістерге байланысты биохимиялық реакциялар тізбегіндегі ақуыздың қызметі күшеюі немесе әлсіреуі мүмкін, бұл өз кезегінде өнімділік белгілерінің көрінісіне әсер етеді.

Көпжылдық зерттеулер ауыл шаруашылығы жануарларында мұндай маркерлердің бірнеше жүз мыңға дейін жететінін көрсетті; орта есеппен олар әр 50 000 нуклеотид сайын кездеседі және геном бойынша біркелкі таралған. Жануарлардың геномдық профилі туралы ақпаратты жедел алу үшін Illumina және Affymetrix компаниялары 50 000 астам SNP-маркерлер бойынша жануар генотипін типтеуге мүмкіндік беретін ДНҚ-чиптерді әзірледі.

== ДНҚ-чип ==
ДНҚ-чип – бұл бетіне арнайы ұяшықтар (ячейкалар) орналастырылған тасымалдағыш, олардың әрқайсысында реагент зат болады. Зерттелетін материал әртүрлі, көбінесе флуоресцентті бояғыштармен таңбаланып, ДНҚ-биочипке енгізіледі.

Реагент ретінде қолданылатын олигонуклеотид классикалық [[Полимеразды тізбекті реакция|ПТР]] (полимеразды тізбекті реакция) реакциясы барысында зерттелетін ДНҚ-дағы тек комплементарлы фрагментпен байланысады. Нәтижесінде реакция жүрген ұяшықта жарық ([[флуоресценция]]) тіркеледі.

Осылайша, шамамен 50 мың локус бойынша селекция үшін қажетті [[аллель]]&lt;nowiki/&gt;дің бар-жоғын немесе жоқтығын анықтауға мүмкіндік туады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6zfh6isn6dhwfx2kw7idn3e3uvf39on</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617832</id>
      <parentid>3617831</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T07:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9896" sha1="2nzuhzxthv2hahzdu4u5wmat5yihmbi" xml:space="preserve">'''Ауыл шаруашылығы жануарларының геномдық селекциясы''' — төлді туғаннан, ерте жасынан [[ДНҚ]] негізінде асыл тұқымдық құндылығын бағалау арқылы селекциялық іріктеу жұмыстарын айтарлықтай жеделдетуге мүмкіндік береді. Бұл өнімділікті арттырады, жануарлардың ауруға төзімділігін жақсартады, жануарларды күтуге кететін шығындарды азайтады және антибиотиктерге қажеттілікті азайтады. Климаттың өзгеруіне байланысты бейімделу қабілетін анықтау мүмкіндігі бар. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажеттілігі жағдайында геномдық сұрыптау тиімдірек және агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.

== Геномдық селекция ==
Геномдық селекция (ГС) – ауыл шаруашылығы жануарларын іріктеудегі заманауи әдістердің бірі болып табылады. Сондай ақ, ол жануарлардың сыртқы белгілеріне ([[фенотип]]іне) &amp;nbsp;немесе ұрпақтарының өнімділігіне ғана емес, ДНҚ-сына (генотипіне) талдау жасауға негізделген. Бұл тәсіл жануардың асыл тұқымдық құндылығын төлдеген сәтінен бастап-ақ болжауға мүмкіндік береді, соның нәтижесінде мал табынының генетикалық жақсару қарқыны едәуір жеделдейді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://doi.org/10.1534/genetics.116.189795 de Koning D.J., Meuwissen ''et al.'' on Genomic Selection, ''Genetics 2016'', 203, 1: p. 5–7&lt;/ref&gt;

Геномдық селекция маркерлік селекцияның (МС) іріктеу бағдарламаларындағы кемшіліктерін жою мақсатында ұсынылған. ГС – маркерлік селекцияның бір түрі болып табылады, бірақ одан айырмашылығы – ұрпақтың асыл тұқымдық құндылығын анықтау үшін геномдағы барлық генетикалық маркерлерді бір мезгілде бағалай алады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Геномдық селекцияның негізгі әлеуеті геном бойынша маркерлерді кеңінен қамту арқылы селекциялық бағдарламадағы генетикалық әртүрлілікті түсіндіру және осы маркерлердің әсерін бағалап, ұрпақтың асыл тұқымдық құндылығын дәл болжау мүмкіндігінде жатыр.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://doi.org/10.2135/cropsci2008.08.0512 Heffner E.L., Sorrells M.E., Jannink J.L. Genomic Selection for Crop Improvement. Crop Science 2009, 49, 1: p. 1-12.&lt;/ref&gt;

Негізгі назар бірнінші кезекте маңызды маркерлерге ғана аударылатын маркерлік селекцияға қарағанда, геномдық селекция (ГС) популяциядағы барлық маркерлерді кешенді түрде ескереді. Қазіргі таңда маркерлік селекцияның екі негізгі кемшілігі анықталған: 1) Сандық белгілер локустарын (СБЛ) (quantitative trait locus – QTL) талдаудың көпшілігінде би-ата-аналық картографиялық популяциялар қолданылады, ал бұл болса олардың дәлдігін шектейді;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038/nrg701 Dekkers J.C., Hospital F. The use of molecular genetics in the improvement of agricultural populations. Nature Reviews Genetics 2002, 3, 1: p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1534/genetics.167.1.485 Schön C.C., Utz H.F., Groh S., Truberg B., Openshaw S., Melchinger A.E. Quantitative trait locus mapping based on resampling in a vast maize testcross experiment and its relevance to quantitative genetics foe complex traits. Genetics 2004, 167, 1: p. 485-498.&lt;/ref&gt; 2) Бұл жағдай мәселе туындатады, өйткені бір ғана би-ата-аналық популяция селекциялық популяциядағы аллельдік әртүрлілікті және генетикалық фон әсерін толығымен көрсете алмайды.

Сонымен қатар, бірнеше шағын әсері бар маркерлермен бақыланатын полигенді немесе күрделі белгілер маркерлік селекция үшін елеулі қиындық туғызады. Нысаналы маркерлерді анықтауға және полигенді белгілерді жақсарту мақсатында маркерлік селекцияны енгізуге қолданылатын статистикалық әдістер тиімсіз болып шықты.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Қазіргі заманғы геномдық селекция ДНҚ-ны геномдық сканерлеу арқылы жүзеге асырылады, бұл үшін құрамында 50 мыңнан астам бірнуклеотидті ауысулары бар учаскелерді қамтитын биочиптер пайдаланылады – олар SNP (Single Nucleotide Polymorphisms) деп аталады. Геномдық селекцияның классикалық әдістермен үйлескендегі артықшылығы – жануардың асыл тұқымдық құндылығын ерте жаста, туғаннан кейін бірден дерлік, шамамен 90% дәлдікпен болжау мүмкіндігі. Мұндай тәсіл селекциялық прогресс қарқынын 50%-ға арттырып, айтарлықтай экономикалық тиімділік береді.

2010 жылға қарай ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі түрлерінің (ірі қара малдың, шошқаның және қойдың) геномдары толық зерттеліп, сипатталды. Бұл жануарларды мыңдаған ДНҚ-маркерлер бойынша генотиптеуге мүмкіндік берді.

Барлық генетикалық маркерлердің ішінде практикалық селекцияда қолдануға ең ақпаратты әрі қолайлысы – SNP, яғни бірнуклеотидті полиморфизм екені анықталған. Бұл ДНҚ тізбегіндегі бір ғана нуклеотидтің (A, T, C немесе G) айырмашылығы, ол ақуыздағы аминқышқылдарының орналасу ретінің өзгеруіне себеп болуы мүмкін. Осындай өзгерістерге байланысты биохимиялық реакциялар тізбегіндегі ақуыздың қызметі күшеюі немесе әлсіреуі мүмкін, бұл өз кезегінде өнімділік белгілерінің көрінісіне әсер етеді.

Көпжылдық зерттеулер ауыл шаруашылығы жануарларында мұндай маркерлердің бірнеше жүз мыңға дейін жететінін көрсетті; орта есеппен олар әр 50 000 нуклеотид сайын кездеседі және геном бойынша біркелкі таралған. Жануарлардың геномдық профилі туралы ақпаратты жедел алу үшін Illumina және Affymetrix компаниялары 50 000 астам SNP-маркерлер бойынша жануар генотипін типтеуге мүмкіндік беретін ДНҚ-чиптерді әзірледі.

== ДНҚ-чип ==
ДНҚ-чип – бұл бетіне арнайы ұяшықтар (ячейкалар) орналастырылған тасымалдағыш, олардың әрқайсысында реагент зат болады. Зерттелетін материал әртүрлі, көбінесе флуоресцентті бояғыштармен таңбаланып, ДНҚ-биочипке енгізіледі.

Реагент ретінде қолданылатын олигонуклеотид классикалық [[Полимеразды тізбекті реакция|ПТР]] (полимеразды тізбекті реакция) реакциясы барысында зерттелетін ДНҚ-дағы тек комплементарлы фрагментпен байланысады. Нәтижесінде реакция жүрген ұяшықта жарық ([[флуоресценция]]) тіркеледі.

Осылайша, шамамен 50 мың локус бойынша селекция үшін қажетті [[аллель]]дің бар-жоғын немесе жоқтығын анықтауға мүмкіндік туады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>2nzuhzxthv2hahzdu4u5wmat5yihmbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3617614</id>
      <parentid>3617091</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295005" sha1="o0odbbo9vrf60bfm4ce56bu05tsz6yw" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-13'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;993&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 993]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Рафаил Иосифович Розенсон]]
| data-sort-value=&quot;468&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 468]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;414&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 414]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;394&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 394]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;297&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 297]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;236&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 236]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 113]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 112]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 91]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 91]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 87]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 83]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[IC 750]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_750 83]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 79]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Орта Шыршық ауданы]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A8%D1%8B%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 78]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 76]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Сыбайлас жемқорлық]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 73]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 72]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 65]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Еркін Ибрагимұлы Нұразхан]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD 62]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Айбек Қалиев]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 57]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 56]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Марципан]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BD 53]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 53]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[78]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=78 53]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 52]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Қызылмия]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%8F 51]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 51]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 50]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 50]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Еңлік]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA 49]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 49]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Барақ хан]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 48]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 48]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[1525 жыл]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1525_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 48]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Футболдан әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 46]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 46]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Дәрілік қырмызыгүл]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BC%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D2%AF%D0%BB 45]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[471 жыл]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=471_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 43]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 42]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 41]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Шыршық (өзен)]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%9B_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 41]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 40]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 40]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Алан Мур]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%80 38]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Бэкрумс (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 37]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Некротикалық фасциит]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B0%D1%81%D1%86%D0%B8%D0%B8%D1%82 35]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Кричев]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2 34]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 33]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Ақуыз тапшылығы анемиясы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 33]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Қараңғы түнде тау қалғып]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BF 33]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 33]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 32]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 32]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 32]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Пианоёль]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%91%D0%BB%D1%8C 31]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 31]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 31]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Рауан Кенжеханұлы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Қатысушы талқылауы:Көперхан Анаргүл]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 30]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 30]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 29]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 28]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 28]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 28]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Тарақты]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 27]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 27]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Қайтадан (фильм, 2025)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 26]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 26]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Кеңгірбай Жігітекұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Инсас]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%81 26]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Круглое]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B5 26]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Михаил Пантелеевич Карпенко]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 25]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Шартты белгі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Ерке Есмахан]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 25]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Ақ жол (партия)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Мысыр пирамидалары]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 24]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Кёнджон]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%91%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%BE%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Елена Сергеевна Бейсембинова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Шыңғыснама]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 23]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Митио Каку]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE_%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83 23]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[IC 2053]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_2053 22]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Бүйі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 22]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 22]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Постгеморрагиялық анемиялар]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Қарабура]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Ортаққор]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Вагиналды секс]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Шеркеш]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 20]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Кесірткелер]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Маса]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Майкл Джексон]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Әже]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 20]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 19]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Тоқтар Серіков]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Валерий Батайұлы Темірбаев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Аборт]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Зу-Зу Күлпаш]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 19]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Кеңес Дүйсекеұлы Дүйсекеев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 19]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Молекулалық кристалдық тор]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Садық Ахметұлы Қойшыбаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Заттыбек Көпбосынұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Төртқара]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Омега Центавра]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B0_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Алаш партиясының бағдарламасы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Әзілхан Нұршайықов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Исфаһан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D1%84%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Өмірзая (роман)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Заңғар Бейсембинов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Жер асты суы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 17]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Жетіру]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Қызға қырық үйден тыйым]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Шакира]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Шалтай Смағұлов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Айыртау ауданы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Ермұхамед Мәулен]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Қарақалпақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Кешірім Бозтаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Алаш Орда Үкіметі тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Орда (музыкалық топ)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Еркектің жыныстық мүшесі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Zheka Fatbelly]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 16]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Клеминт Ольсен]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%82_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B5%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[АҚШ қалалары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Есекжем]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 15]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Қатысушы:Sagzhan]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ASagzhan 15]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Есет Көкіұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Әт-Тәкуир сүресі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 15]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Қарақалпақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Балқадиша әні]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Маңғытай]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Шашыратқы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Kapital.kz]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kapital.kz 15]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Уәлибек Әбдірайымов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Төлеңгіттер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Орбұлақ шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Екінті намазы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Лионель Месси]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 14]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Саңырауқұлақтар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Қорқай дұғасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Алжапқыш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Рамадан (ру)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D1%83%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Шекті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Көзімнің қарасы...]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 14]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Семей]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Шиқан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Құлшығаш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Қамар сұлу]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Ленин ордені]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Балықшы рулары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%88%D1%8B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Лексика]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Жәндіктер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Астана қаласының бас мешіті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Маңғыстау тарихы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Сиыр малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Арқалық (қала)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Канада]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Ақуыз тапшылығы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Шыңғыстау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Аналды секс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Пәкістан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Мазһаб]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D2%BB%D0%B0%D0%B1 13]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Қаракесек (Әлімұлы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Кете (ру)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Сона]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Есірткілер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Құйынды мекен (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Тобықты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Крест жорықтары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Еріншектер Елі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Сығанақ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8B%D2%93%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар/қыркүйек 2016|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар/қыркүйек 2016]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%2F%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_2016 12]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Құнанбай Өскенбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Мұхит]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Есентемір]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Ерзат Дулат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 12]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Бейбіт Сейдуалиева]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Османлы сұлтандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Қайрат (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Ас беру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Іш өту]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Тәттімбет Қазанғапұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Мон-Сен-Венсан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD-%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%92%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Кебін]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D1%96%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Кердері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Нияз Тілеуліұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Ілия Жақанов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[I Сүлеймен]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Көкшетау]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Крезье-ле-Неф]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%B7%D1%8C%D0%B5-%D0%BB%D0%B5-%D0%9D%D0%B5%D1%84 11]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Баян-Өлгей аймағы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Марихуана]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Қазақстан теңгесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Жетімдер руы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Жәңгір-Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Түменбай Қуандық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Қатар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Ықылас Дүкенұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[SCAT]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SCAT 11]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Көк Орда]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Мұстафа Өзтүрiк]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Ескендір Зұлқарнайын]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Ағылшын тілі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Сырға салу]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Абайдың философиялық көзқарасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Оралды секс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[IC 4517]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_4517 11]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Балқаш (қала)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Уикипедия:Елшілік]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Қоңыр аю]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%8E 10]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Жантақ]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Конъюнктивит]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Вильяр-де-Корнеха]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%80-%D0%B4%D0%B5-%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Филиппин]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[IC 3644]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_3644 10]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Ақсүйек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Дәстүр (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Без]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 10]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Сен-Рош-сюр-Егренн]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%A0%D0%BE%D1%88-%D1%81%D1%8E%D1%80-%D0%95%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Apple Inc.]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Apple_Inc. 10]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Еуропа өзендері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Қазығұрт ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Орынбор]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Абылай Тілепберген]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Төле би ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Ләйля Ғалиқызы Ғалымжанова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D1%8F_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Құдалық]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Қызылқоға (газет)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0_%28%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Қуандық Рахым]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Сарыүйсін]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Үлгі:Алматыдағы университеттер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Кептерлер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Алмат Бахытұлы Жұман]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Жағалбайлы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Тоғжан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Уикипедия:Администраторлар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Есіл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Бақыт Қалсапарқызы Шадаева]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Сүгір жырау Бегендікұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Жай сөйлем және оның түрлері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[:Санат:Азия елдері|Санат:Азия елдері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Гүлмира Ақүрпекова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D2%AF%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Ыдырыс пайғамбар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Қыз ұзату салттары]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Амелекур]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Шәуешек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D1%83%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Жерар Пике]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%9F%D0%B8%D0%BA%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Ауыз уылуы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Маркессак бақшасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Индикатор]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Сарыағаш ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Уикимедиа қоры]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Секіргіштер (мультфильм)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80_%28%D0%BC%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Халық қаһарманы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Казталов ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Сайрам-Өгем ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC-%D3%A8%D0%B3%D0%B5%D0%BC_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Көлсай көлдері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[ALT Университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Әл-Бақара сүресі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Саңғыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Қатысушы:Арай Дүйсекенова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Үш Жүз партиясы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Аят әл-Курси]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 10]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Жүсіп Ақшораев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Росиана-дель-Кондадо]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%BE 10]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Целиноград наразылығы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Бесжылдық жоспар (КСРО)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Сүннет]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Пуэнте-ла-Рейна (комарка)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B5-%D0%BB%D0%B0-%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%28%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Бұланты]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Аңсаған Скендерұлы Балтабеков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Төреғали Төреəліұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Сәкен Сайынұлы Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Сибан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Саяси партия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[:Санат:Уикипедия:Қызметтік|Санат:Уикипедия:Қызметтік]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Отқа май құю]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 9]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Жай сан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[:Санат:Қой тұқымдары|Санат:Қой тұқымдары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Мұса пайғамбар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Ансе]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%81%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Тарих-и Рашиди]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85-%D0%B8_%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4%D0%B8 9]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[:Санат:Еш медиа файлы жоқ мақалалар|Санат:Еш медиа файлы жоқ мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%95%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D1%84%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Қырғызстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Әл-Кәһф сүресі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Ыстанбұл метросы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Хосе Кальехон]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%BE%D1%81%D0%B5_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Мәңгілік бала бейне]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Макаров тапаншасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Ойық руы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 9]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Көкнәр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Байғанин ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Жыныстық акт]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 9]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Құтадғу білік]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Талас шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Жігіттер тобы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Ақсуат (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83%D0%B0%D1%82_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Геометриялық прогрессия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Эрнест Хемингуэй]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Поллинг (Инкрайс)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%28%D0%98%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%81%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Темірқазық]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Төртуыл]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Келес ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[:Санат:Сатурнның серіктері|Санат:Сатурнның серіктері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Шыңғыс хан әулеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Тасаттық]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Өт]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82 9]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Орыс тілі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Тәттібибі Тұрсынбаева]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[IC 3165]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_3165 9]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Үлгі:Оңтүстік Америка елдері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Анилингус]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 9]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Минет]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 9]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Латын әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Тәтті шай]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Етістік]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[IC 5317]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_5317 9]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[:Санат:Тағамдар|Санат:Тағамдар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Фонтанн]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Асық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Батыр Баян (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Ұйқы безі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Шырақбек Қабылбайұлы Қабылбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Едіге]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[АҚШ президенттерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Мариа-Райн (Каринтия)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0-%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%28%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Қызылбөрік]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[:Санат:Бразилия футболшылары|Санат:Бразилия футболшылары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Қатысушы талқылауы:Nurken]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ANurken 9]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Айқап]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 9]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Сиверс алмасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Ыдыс-аяқ]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%81-%D0%B0%D1%8F%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Атлант мұхиты]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Тоқты (мал)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D1%8B_%28%D0%BC%D0%B0%D0%BB%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Зікір]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Созақ ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Әлем]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Құмай тазы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Қазақстан құстары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[NGC 1686]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=NGC_1686 8]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Сернаше-ду-Бонжардин]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D0%B4%D1%83-%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Шиебөрі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Араб тілі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Гюзарг]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%8E%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B3 8]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Иса Мәсіх]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 8]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[IC 4102]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_4102 8]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Бөрте]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%B5 8]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Әбиірбек Берденұлы Тінәлиев]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B8%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 8]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg|Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 8]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Жошы хан кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Арша]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Мұғалжар тауы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Сан-Климен-де-Льобрегат]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD-%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5-%D0%9B%D1%8C%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82 8]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Сарайшық]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Жаңаарқа ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 8]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Мариям Жагорқызы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D0%96%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Құмырсқалар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Сунақ]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Мысыр пантеоны]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Ұмай ана]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Qazsport]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazsport 8]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Швеция]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Гауһартас (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Сұңқылдақ аққу]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%83 8]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Естай Беркімбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Періште (Ислам)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5_%28%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Қазақстан банктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Айдар (шаш)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Әзербайжан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Көкжарлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Балбырауын (күй)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[АИВ/ЖИТС]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 8]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Сүйінбай Аронұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Оңтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Ырғызбай ата кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Дәрілік өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Еврейлер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Жеңіс Ермағанбетқызы Ысқақова]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Қанжығалы руы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Аида Ғалымқызы Балаева]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Ыстықкөл]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 8]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[:Санат:Қазақстан актерлері|Санат:Қазақстан актерлері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Қола дәуіріндегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Корей жазуы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Іштің қатуы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Ноғай ордасы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Пенблан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Қандыағаш]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88 8]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Хан Тәңірі шыңы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Eurovision ән байқауы 2026]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Eurovision_%D3%99%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B_2026 8]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Жыртқыш құстар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Жаһанша Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Бэкрумс]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81 8]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Алаша (ру)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Елорда]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Ұлы Қытай қорғаны]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Павлиндер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Зикр]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B8%D0%BA%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Үйсін руы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Үлгі:Апта күндері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Киікоты]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Қайып хан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Үржар ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Мұхамеджан Оразбайұлы Тазабеков]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Тіней (Орта жүз)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Әл-Уақиға сүресі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Әйтеке би ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Өнеркәсіптің дамуы және оның шикізаттық бағыт-бағдары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B8%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%82-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Қырғауыл]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB 8]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Кот-д’Ивуар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82-%D0%B4%E2%80%99%D0%98%D0%B2%D1%83%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Қазақ хандарының шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Федор Кузьмич Шубин]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D1%83%D0%B1%D0%B8%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Жиен]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Ұ]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Планшет компьютер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Заттардың ерігіштігі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%88%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[:Санат:Алматы облысы өзендері|Санат:Алматы облысы өзендері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Қызыл жебе (роман)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Қара шегірткелер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Темекі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 8]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Менси (Сена және Марна)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B8_%28%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Айт руы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D1%80%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Керейіт]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 8]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Qazaqstan (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Қыз ұзату]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 8]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Баба түкті Шашты Әзіз]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 8]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Қанның ұюы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D1%8E%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[:Санат:Улы өсімдіктер|Санат:Улы өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%BB%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Уикипедия:AutoWikiBrowser]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AAutoWikiBrowser 8]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Когурё]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 8]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Марат Әбдіұлы Омаров]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Сарпай (анатомия)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Марокко]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%BE 8]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Махат Төрәлі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Қасым сұлтан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Алпысбай Боранбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Ертегі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Зейнеп Ахметова]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Мастурбация]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Әнбия сүресі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Байлар-Жандар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Феминизм]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 8]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[:Санат:Үндістан қалалары|Санат:Үндістан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>o0odbbo9vrf60bfm4ce56bu05tsz6yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Португалия отарлық империясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781871</id>
    <revision>
      <id>3617621</id>
      <parentid>3610414</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3617621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18243" sha1="r9flprxtnotsze3n1hecjfj8u4v09gs" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Португалия отарлық империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império Colonial Português}}
 |статусы                  = [[Империя]]&lt;br&gt;Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Portugal (1830–1910).svg
 |байрақ_сипаттамасы       =
 |елтаңбасы                = Royal Coat of Arms of Portugal with Mantle.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              =  |                      
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1415
 |ыдырауы                  = 1999
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Лиссабон]] (1415—1808)&lt;br&gt;[[Рио-де-Жанейро]] (1808—1821)&lt;br&gt;[[Лиссабон]] (1821—1999)
 |қалалары                 = Лиссабон
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Португалдық динейро&lt;br&gt;Португалдық реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 10 400 000 км² (1815)
 |халқы                    = 5 969 056 адам (1910)
 |басқару_формасы          = [[Монархия|Абсолюттік монархия]] (1415–1820)&lt;br&gt;[[Монархия|Конституциялық монархия]] (1820–1910)&lt;br&gt;[[Монархия|Парламенттік монархия]] (1910–1926)&lt;br&gt;[[Республика|Корпоративтік республика]] (1926–1974)&lt;br&gt;[[Республика|Парламентская республика]] (1974–1999)
 |династиясы               = [[Браганса]] (1656—1910)
 |басқарушылар_титулы      = Король
 |басқарушы1               = Афонсу I (алғашқы)
 |басқарушы_жылы1          = 1139–1185
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = Мануэл II (соңғы)
 |басқарушы_жылы2          = 1908–1910
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          =  
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Португалия
 |к2                       = Бразилия империясы
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Португалия отарлық империясы''' ({{lang-pt|Império Colonial Português}}) немесе '''Португалия патшалығы''' ({{lang-pt|Reino de Portugal}}) — XV ғасырдан XX ғасырдың соңына дейін өмір сүрген, әлемнің әртүрлі аумақтарын қамтыған, [[Ұлы географиялық ашылулар|Ұлы географиялық ашулар]] дәуірінің алғашқы зерттеушілерінің бірі болған [[еуропа|еуропалық]] отарлық мемлекет.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/um-imenso-portugal/|title=Um imenso Portugal}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Алдынғы кезең ===
Португалия корольдігінің қалыптасуы [[Реконкиста]] үдерісімен байланысты болды. 1139 жылы Португалия тәуелсіз корольдік ретінде құрылып, 1249 жылы Алгарвені бағындыру арқылы маврларға қарсы жаулап алу жорықтарын аяқтады. Алайда 1411 жылғы Айльон бітіміне дейін елдің тәуелсіздігі Кастилия тарапынан төнген қауіппен қатар жүрді.

Сыртқы қауіптің әлсіреуінен кейін Португалия Солтүстік Африкадағы мұсылман иеліктеріне бағытталған әскери жорықтарға кірісті. Бұл саясат діни себептермен қатар, сауда ықпалын кеңейту және экономикалық жағдайды жақсарту мақсатымен де байланысты болды.

1415 жылы португалдар Солтүстік Африкадағы маңызды стратегиялық және сауда орталығы болған Сеута қаласын басып алды. Бұл оқиға Португалияның Пиреней түбегінен тыс жерлерге алғашқы экспансиялық қадамдарының бірі саналады. Алайда қаланы ұстап тұру қымбатқа түсіп, Португалия Сеутаны Африка ішіне қарай кеңею тірегі ретінде пайдалана алмады. Сонымен қатар транссахаралық сауда жолдары Сеутаны айналып өтетін жаңа бағыттарға көшті.

=== Иберия униясы ===

1580 жылы Иберия униясы нәтижесінде Португалия Испаниямен бір монархия құрамында бірікті. 1640 жылы ел қайтадан тәуелсіздігін қалпына келтірді. Осы 60 жылдық одақ кезеңінде Португалия Азия, Африка және Латын Америкасындағы отарлары үшін Нидерландпен қарқынды күрес жүргізді. Алайда португалдар бұрынғыдай мемлекеттік қолдауға ие болмады, өйткені испан билеушілері негізінен Испания отарларын қорғауға басымдық берді.

XVI ғасырдың соңында португалдар Азияның ішкі аймақтарына енуін жалғастырды. Гоадан басқарылған экспедициялар Португалия ықпалын Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңейтті. Португал отаршылдығын әскери қолбасшылар мен отарлық шенеуніктер белсенді түрде жүргізді.

Нидерландтың Батыс Үнді компаниясы қолдаған Мориц Нассауский португалдарға бірнеше ауыр соққы берді. Соның нәтижесінде Бразилияның бір бөлігі, Сан-Томе аралы, Сан-Жоржи-да-Мина қамалы және Луанда қаласы уақытша голландтардың бақылауына өтті.

1640 жылдан кейін Португалия Бразилия мен Луандадағы билігін қайта қалпына келтірді. Алайда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы экспансиясы тоқтатылды. Нәтижесінде Индонезия аумағында португалдардың қолында тек Шығыс Тимор ғана сақталып, бұл жағдай 1859 жылғы Лиссабон келісімімен бекітілді.

== Бірінші империясы (1415—1580) ==

1415 жылы Сеутаның басып алынуы, сондай-ақ 1418 жылы Мадейра мен 1427 жылы Азор аралдарының ашылуы Португалияның теңіздік экспансиясының басталуын білдірді. Алғашында жорықтар ақсүйектердің әскери даңққа ұмтылуымен байланысты болса, кейін сауда мен байлық іздеген жеке бастамалар негізгі рөл атқарды. Португал теңізшілері Африканың батыс жағалауын бойлай оңтүстікке қарай ілгерілей берді.

1419 жылдан бастап инфант Энрикенің қолдауымен португалдар Африка жағалауын жүйелі түрде зерттей бастады. Осы кезеңде каравелла кемелері жетілдіріліп, теңіз навигациясы мен картография дамыды. 1482 жылы Гвинея шығанағында Сан-Жоржи-да-Мина сауда бекінісі құрылды. 1488 жылы [[Бартоломеу Диаш]] Үміт мүйісін айналып өтіп, Атлант мұхитынан Үнді мұхитына шыққан алғашқы еуропалық болды.

1494 жылғы Тордесильяс келісімі Португалия мен Испания арасындағы жаңа ашылған жерлерді бөлісу тәртібін бекітті. Осыған сәйкес, меридианның шығысындағы аумақтар Португалияға, ал батысындағы жерлер Испанияға тиесілі болды.

1498 жылы [[Васко да Гама]] Үндістанға теңіз жолын ашты. 1500 жылы [[Педру Алвариш Кабрал]] Үндістанға бағыт алған сапары кезінде Оңтүстік Америка жағалауына жетіп, Бразилияны ашты. Кейін Лиссабонда отарлық сауда мен теңіз қатынасын басқару үшін Casa da Índia мекемесі құрылды.

XVI ғасырдың басында Португалия Үнді мұхитындағы ықпалын күшейтті. 1510 жылы Гоа орталығы болған Estado da Índia әкімшілік құрылымы пайда болды. 1511 жылы Малакка басып алынып, португалдар Молукка аралдарына, Қытайға және Жапонияға жетті. 1557 жылы Қытай билігі португалдарға Макаода қоныстануға рұқсат берді. Осылайша Лиссабоннан Нагасакиге дейін созылған жаһандық сауда желісі қалыптасты.

1415–1534 жылдары Португалия империясы негізінен теңіздік держава — талассократия ретінде дамыды. Оның күші Атлант және Үнді мұхиттарындағы бекіністер мен сауда бекеттеріне негізделді. Португалия Сиам, Эфиопия, Сефевид мемлекеті және басқа елдермен дипломатиялық байланыстар орнатты.

1578 жылы король Себастьян Мароккоға жорық ұйымдастырды, алайда Әл-Каср әл-Кебир шайқасында жеңіліс тапты. Бұл оқиға мұрагерлік дағдарысқа әкеліп, 1580 жылы Португалия Испаниямен бір монархия құрамына кірді. Осы кезеңде Португалия Нидерланд, Франция және Англиямен қақтығыстарға тартылып, империясы әлсірей бастады.

== Екінші империясы (1580–1822) ==

1595–1663 жылдары Португалия мен Нидерланд арасында Лузо-голланд соғысы жүрді. Соғыс барысында Нидерландтың Ост-Үнді және Батыс Үнді компаниялары португалдардың Азиядағы дәмдеуіш саудасын, Батыс Африкадағы құл саудасын және Бразилиядағы қант өндірісін бақылауға алуға ұмтылды. Қақтығыс нәтижесінде Португалия көптеген иеліктерінен айырылды.

1640 жылы Португалия тәуелсіздігін қайта қалпына келтірді. 1654 жылы Бразилия мен Анголадағы билігін қайтарғанымен, Азиядағы ықпалын біржола жоғалтты. Осы кезеңнен бастап Бразилия империяның басты отарына айналды, ал XVII ғасырдың соңында мол алтын кендерінің ашылуы оның маңызын одан әрі арттырды.

1808 жылы [[Наполеон Бонапарт]] әскерінен қауіп төнген кезде португал корольдік сарайы Бразилияға көшірілді. Кейін Бразилия Португалия және Алгарвимен бірге Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енді.

1815 жылғы 16 желтоқсанда Вена конгресі аясындағы келіссөздер нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алып, Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енгізілді. Рио-де-Жанейро король сарайының және мемлекеттің астанасына айналды. Сол жылы Мария I қайтыс болып, Жуан VI таққа отырды.

1820 жылғы Португалия либералдық революциясынан кейін Лиссабонда конституция әзірлеу үшін Құрылтай кортестері шақырылды. 1821 жылы Жуан VI Бразилиядан депутаттар сайлауды бұйырды және көп ұзамай Португалияға оралды. Бразилия провинцияларынан сайланған өкілдер Лиссабондағы кортестер жұмысына қатысты.

1822 жылы қаңтарда мұрагер ханзада Педру «Қалу күні» кезінде Бразилияда қалатынын мәлімдеді. 7 қыркүйекте ол Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Бұл оқиға тарихта «Ипиранга айқайы» деген атпен белгілі болды.

1822 жылы Педру Бразилияның алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Португалия Бразилия тәуелсіздігін 1825 жылғы 29 тамызда ресми түрде мойындады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Португалия тарихы]]
[[Санат:Португалия империясы]]</text>
      <sha1>r9flprxtnotsze3n1hecjfj8u4v09gs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617622</id>
      <parentid>3617621</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3617622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18152" sha1="g0xkaz13oxp2r4ylpg77pdaypup4u4o" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Португалия отарлық империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império Colonial Português}}
 |статусы                  = [[Империя]]&lt;br&gt;Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Portugal (1830–1910).svg
 |байрақ_сипаттамасы       =
 |елтаңбасы                = Royal Coat of Arms of Portugal with Mantle.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              =  |                      
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1415
 |ыдырауы                  = 1999
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Лиссабон]] (1415—1808)&lt;br&gt;[[Рио-де-Жанейро]] (1808—1821)&lt;br&gt;[[Лиссабон]] (1821—1999)
 |қалалары                 = Лиссабон
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Португалдық динейро&lt;br&gt;Португалдық реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 10 400 000 км² (1815)
 |халқы                    = 5 969 056 адам (1910)
 |басқару_формасы          = [[Монархия|Абсолюттік монархия]] (1415–1820)&lt;br&gt;[[Монархия|Конституциялық монархия]] (1820–1910)&lt;br&gt;[[Монархия|Парламенттік монархия]] (1910–1926)&lt;br&gt;[[Республика|Корпоративтік республика]] (1926–1974)&lt;br&gt;[[Республика|Парламентская республика]] (1974–1999)
 |династиясы               = [[Браганса]] (1656—1910)
 |басқарушылар_титулы      = Король
 |басқарушы1               = Афонсу I (алғашқы)
 |басқарушы_жылы1          = 1139–1185
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = Мануэл II (соңғы)
 |басқарушы_жылы2          = 1908–1910
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          =  
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Португалия
 |к2                       = Бразилия империясы
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Португалия отарлық империясы''' ({{lang-pt|Império Colonial Português}}) — XV ғасырдан XX ғасырдың соңына дейін өмір сүрген, әлемнің әртүрлі аумақтарын қамтыған, [[Ұлы географиялық ашылулар|Ұлы географиялық ашулар]] дәуірінің алғашқы зерттеушілерінің бірі болған [[еуропа|еуропалық]] отарлық мемлекет.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/um-imenso-portugal/|title=Um imenso Portugal}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Алдынғы кезең ===
Португалия корольдігінің қалыптасуы [[Реконкиста]] үдерісімен байланысты болды. 1139 жылы Португалия тәуелсіз корольдік ретінде құрылып, 1249 жылы Алгарвені бағындыру арқылы маврларға қарсы жаулап алу жорықтарын аяқтады. Алайда 1411 жылғы Айльон бітіміне дейін елдің тәуелсіздігі Кастилия тарапынан төнген қауіппен қатар жүрді.

Сыртқы қауіптің әлсіреуінен кейін Португалия Солтүстік Африкадағы мұсылман иеліктеріне бағытталған әскери жорықтарға кірісті. Бұл саясат діни себептермен қатар, сауда ықпалын кеңейту және экономикалық жағдайды жақсарту мақсатымен де байланысты болды.

1415 жылы португалдар Солтүстік Африкадағы маңызды стратегиялық және сауда орталығы болған Сеута қаласын басып алды. Бұл оқиға Португалияның Пиреней түбегінен тыс жерлерге алғашқы экспансиялық қадамдарының бірі саналады. Алайда қаланы ұстап тұру қымбатқа түсіп, Португалия Сеутаны Африка ішіне қарай кеңею тірегі ретінде пайдалана алмады. Сонымен қатар транссахаралық сауда жолдары Сеутаны айналып өтетін жаңа бағыттарға көшті.

=== Иберия униясы ===

1580 жылы Иберия униясы нәтижесінде Португалия Испаниямен бір монархия құрамында бірікті. 1640 жылы ел қайтадан тәуелсіздігін қалпына келтірді. Осы 60 жылдық одақ кезеңінде Португалия Азия, Африка және Латын Америкасындағы отарлары үшін Нидерландпен қарқынды күрес жүргізді. Алайда португалдар бұрынғыдай мемлекеттік қолдауға ие болмады, өйткені испан билеушілері негізінен Испания отарларын қорғауға басымдық берді.

XVI ғасырдың соңында португалдар Азияның ішкі аймақтарына енуін жалғастырды. Гоадан басқарылған экспедициялар Португалия ықпалын Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңейтті. Португал отаршылдығын әскери қолбасшылар мен отарлық шенеуніктер белсенді түрде жүргізді.

Нидерландтың Батыс Үнді компаниясы қолдаған Мориц Нассауский португалдарға бірнеше ауыр соққы берді. Соның нәтижесінде Бразилияның бір бөлігі, Сан-Томе аралы, Сан-Жоржи-да-Мина қамалы және Луанда қаласы уақытша голландтардың бақылауына өтті.

1640 жылдан кейін Португалия Бразилия мен Луандадағы билігін қайта қалпына келтірді. Алайда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы экспансиясы тоқтатылды. Нәтижесінде Индонезия аумағында португалдардың қолында тек Шығыс Тимор ғана сақталып, бұл жағдай 1859 жылғы Лиссабон келісімімен бекітілді.

== Бірінші империясы (1415—1580) ==

1415 жылы Сеутаның басып алынуы, сондай-ақ 1418 жылы Мадейра мен 1427 жылы Азор аралдарының ашылуы Португалияның теңіздік экспансиясының басталуын білдірді. Алғашында жорықтар ақсүйектердің әскери даңққа ұмтылуымен байланысты болса, кейін сауда мен байлық іздеген жеке бастамалар негізгі рөл атқарды. Португал теңізшілері Африканың батыс жағалауын бойлай оңтүстікке қарай ілгерілей берді.

1419 жылдан бастап инфант Энрикенің қолдауымен португалдар Африка жағалауын жүйелі түрде зерттей бастады. Осы кезеңде каравелла кемелері жетілдіріліп, теңіз навигациясы мен картография дамыды. 1482 жылы Гвинея шығанағында Сан-Жоржи-да-Мина сауда бекінісі құрылды. 1488 жылы [[Бартоломеу Диаш]] Үміт мүйісін айналып өтіп, Атлант мұхитынан Үнді мұхитына шыққан алғашқы еуропалық болды.

1494 жылғы Тордесильяс келісімі Португалия мен Испания арасындағы жаңа ашылған жерлерді бөлісу тәртібін бекітті. Осыған сәйкес, меридианның шығысындағы аумақтар Португалияға, ал батысындағы жерлер Испанияға тиесілі болды.

1498 жылы [[Васко да Гама]] Үндістанға теңіз жолын ашты. 1500 жылы [[Педру Алвариш Кабрал]] Үндістанға бағыт алған сапары кезінде Оңтүстік Америка жағалауына жетіп, Бразилияны ашты. Кейін Лиссабонда отарлық сауда мен теңіз қатынасын басқару үшін Casa da Índia мекемесі құрылды.

XVI ғасырдың басында Португалия Үнді мұхитындағы ықпалын күшейтті. 1510 жылы Гоа орталығы болған Estado da Índia әкімшілік құрылымы пайда болды. 1511 жылы Малакка басып алынып, португалдар Молукка аралдарына, Қытайға және Жапонияға жетті. 1557 жылы Қытай билігі португалдарға Макаода қоныстануға рұқсат берді. Осылайша Лиссабоннан Нагасакиге дейін созылған жаһандық сауда желісі қалыптасты.

1415–1534 жылдары Португалия империясы негізінен теңіздік держава — талассократия ретінде дамыды. Оның күші Атлант және Үнді мұхиттарындағы бекіністер мен сауда бекеттеріне негізделді. Португалия Сиам, Эфиопия, Сефевид мемлекеті және басқа елдермен дипломатиялық байланыстар орнатты.

1578 жылы король Себастьян Мароккоға жорық ұйымдастырды, алайда Әл-Каср әл-Кебир шайқасында жеңіліс тапты. Бұл оқиға мұрагерлік дағдарысқа әкеліп, 1580 жылы Португалия Испаниямен бір монархия құрамына кірді. Осы кезеңде Португалия Нидерланд, Франция және Англиямен қақтығыстарға тартылып, империясы әлсірей бастады.

== Екінші империясы (1580–1822) ==

1595–1663 жылдары Португалия мен Нидерланд арасында Лузо-голланд соғысы жүрді. Соғыс барысында Нидерландтың Ост-Үнді және Батыс Үнді компаниялары португалдардың Азиядағы дәмдеуіш саудасын, Батыс Африкадағы құл саудасын және Бразилиядағы қант өндірісін бақылауға алуға ұмтылды. Қақтығыс нәтижесінде Португалия көптеген иеліктерінен айырылды.

1640 жылы Португалия тәуелсіздігін қайта қалпына келтірді. 1654 жылы Бразилия мен Анголадағы билігін қайтарғанымен, Азиядағы ықпалын біржола жоғалтты. Осы кезеңнен бастап Бразилия империяның басты отарына айналды, ал XVII ғасырдың соңында мол алтын кендерінің ашылуы оның маңызын одан әрі арттырды.

1808 жылы [[Наполеон Бонапарт]] әскерінен қауіп төнген кезде португал корольдік сарайы Бразилияға көшірілді. Кейін Бразилия Португалия және Алгарвимен бірге Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енді.

1815 жылғы 16 желтоқсанда Вена конгресі аясындағы келіссөздер нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алып, Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енгізілді. Рио-де-Жанейро король сарайының және мемлекеттің астанасына айналды. Сол жылы Мария I қайтыс болып, Жуан VI таққа отырды.

1820 жылғы Португалия либералдық революциясынан кейін Лиссабонда конституция әзірлеу үшін Құрылтай кортестері шақырылды. 1821 жылы Жуан VI Бразилиядан депутаттар сайлауды бұйырды және көп ұзамай Португалияға оралды. Бразилия провинцияларынан сайланған өкілдер Лиссабондағы кортестер жұмысына қатысты.

1822 жылы қаңтарда мұрагер ханзада Педру «Қалу күні» кезінде Бразилияда қалатынын мәлімдеді. 7 қыркүйекте ол Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Бұл оқиға тарихта «Ипиранга айқайы» деген атпен белгілі болды.

1822 жылы Педру Бразилияның алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Португалия Бразилия тәуелсіздігін 1825 жылғы 29 тамызда ресми түрде мойындады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Португалия тарихы]]
[[Санат:Португалия империясы]]</text>
      <sha1>g0xkaz13oxp2r4ylpg77pdaypup4u4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617628</id>
      <parentid>3617622</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3617628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18117" sha1="mlsqo49w3ukdblgjtipp8tko3kvybs8" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Португалия отарлық империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império Colonial Português}}
 |статусы                  = [[Империя]]&lt;br&gt;Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Portugal (1830–1910).svg
 |байрақ_сипаттамасы       =
 |елтаңбасы                = Royal Coat of Arms of Portugal with Mantle.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              =  |                      
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1415
 |ыдырауы                  = 1999
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Лиссабон]] (1415—1808)&lt;br&gt;[[Рио-де-Жанейро]] (1808—1821)&lt;br&gt;[[Лиссабон]] (1821—1999)
 |қалалары                 = Лиссабон
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Португалдық динейро&lt;br&gt;Португалдық реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 10 400 000 км² (1815)
 |халқы                    = 5 969 056 адам (1910)
 |басқару_формасы          = [[Монархия|Абсолюттік монархия]] (1415–1820)&lt;br&gt;[[Монархия|Конституциялық монархия]] (1820–1910)&lt;br&gt;[[Монархия|Парламенттік монархия]] (1910–1926)&lt;br&gt;[[Республика|Корпоративтік республика]] (1926–1974)&lt;br&gt;[[Республика|Парламентская республика]] (1974–1999)
 |династиясы               = [[Браганса]] (1656—1910)
 |басқарушылар_титулы      = Король
 |басқарушы1               = Афонсу I (алғашқы)
 |басқарушы_жылы1          = 1139–1185
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = Мануэл II (соңғы)
 |басқарушы_жылы2          = 1908–1910
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          =  
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       =Португалия 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Португалия отарлық империясы''' ({{lang-pt|Império Colonial Português}}) — XV ғасырдан XX ғасырдың соңына дейін өмір сүрген, әлемнің әртүрлі аумақтарын қамтыған, [[Ұлы географиялық ашылулар|Ұлы географиялық ашулар]] дәуірінің алғашқы зерттеушілерінің бірі болған [[еуропа|еуропалық]] отарлық мемлекет.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/um-imenso-portugal/|title=Um imenso Portugal}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Алдынғы кезең ===
Португалия корольдігінің қалыптасуы [[Реконкиста]] үдерісімен байланысты болды. 1139 жылы Португалия тәуелсіз корольдік ретінде құрылып, 1249 жылы Алгарвені бағындыру арқылы маврларға қарсы жаулап алу жорықтарын аяқтады. Алайда 1411 жылғы Айльон бітіміне дейін елдің тәуелсіздігі Кастилия тарапынан төнген қауіппен қатар жүрді.

Сыртқы қауіптің әлсіреуінен кейін Португалия Солтүстік Африкадағы мұсылман иеліктеріне бағытталған әскери жорықтарға кірісті. Бұл саясат діни себептермен қатар, сауда ықпалын кеңейту және экономикалық жағдайды жақсарту мақсатымен де байланысты болды.

1415 жылы португалдар Солтүстік Африкадағы маңызды стратегиялық және сауда орталығы болған Сеута қаласын басып алды. Бұл оқиға Португалияның Пиреней түбегінен тыс жерлерге алғашқы экспансиялық қадамдарының бірі саналады. Алайда қаланы ұстап тұру қымбатқа түсіп, Португалия Сеутаны Африка ішіне қарай кеңею тірегі ретінде пайдалана алмады. Сонымен қатар транссахаралық сауда жолдары Сеутаны айналып өтетін жаңа бағыттарға көшті.

=== Иберия униясы ===

1580 жылы Иберия униясы нәтижесінде Португалия Испаниямен бір монархия құрамында бірікті. 1640 жылы ел қайтадан тәуелсіздігін қалпына келтірді. Осы 60 жылдық одақ кезеңінде Португалия Азия, Африка және Латын Америкасындағы отарлары үшін Нидерландпен қарқынды күрес жүргізді. Алайда португалдар бұрынғыдай мемлекеттік қолдауға ие болмады, өйткені испан билеушілері негізінен Испания отарларын қорғауға басымдық берді.

XVI ғасырдың соңында португалдар Азияның ішкі аймақтарына енуін жалғастырды. Гоадан басқарылған экспедициялар Португалия ықпалын Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңейтті. Португал отаршылдығын әскери қолбасшылар мен отарлық шенеуніктер белсенді түрде жүргізді.

Нидерландтың Батыс Үнді компаниясы қолдаған Мориц Нассауский португалдарға бірнеше ауыр соққы берді. Соның нәтижесінде Бразилияның бір бөлігі, Сан-Томе аралы, Сан-Жоржи-да-Мина қамалы және Луанда қаласы уақытша голландтардың бақылауына өтті.

1640 жылдан кейін Португалия Бразилия мен Луандадағы билігін қайта қалпына келтірді. Алайда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы экспансиясы тоқтатылды. Нәтижесінде Индонезия аумағында португалдардың қолында тек Шығыс Тимор ғана сақталып, бұл жағдай 1859 жылғы Лиссабон келісімімен бекітілді.

== Бірінші империясы (1415—1580) ==

1415 жылы Сеутаның басып алынуы, сондай-ақ 1418 жылы Мадейра мен 1427 жылы Азор аралдарының ашылуы Португалияның теңіздік экспансиясының басталуын білдірді. Алғашында жорықтар ақсүйектердің әскери даңққа ұмтылуымен байланысты болса, кейін сауда мен байлық іздеген жеке бастамалар негізгі рөл атқарды. Португал теңізшілері Африканың батыс жағалауын бойлай оңтүстікке қарай ілгерілей берді.

1419 жылдан бастап инфант Энрикенің қолдауымен португалдар Африка жағалауын жүйелі түрде зерттей бастады. Осы кезеңде каравелла кемелері жетілдіріліп, теңіз навигациясы мен картография дамыды. 1482 жылы Гвинея шығанағында Сан-Жоржи-да-Мина сауда бекінісі құрылды. 1488 жылы [[Бартоломеу Диаш]] Үміт мүйісін айналып өтіп, Атлант мұхитынан Үнді мұхитына шыққан алғашқы еуропалық болды.

1494 жылғы Тордесильяс келісімі Португалия мен Испания арасындағы жаңа ашылған жерлерді бөлісу тәртібін бекітті. Осыған сәйкес, меридианның шығысындағы аумақтар Португалияға, ал батысындағы жерлер Испанияға тиесілі болды.

1498 жылы [[Васко да Гама]] Үндістанға теңіз жолын ашты. 1500 жылы [[Педру Алвариш Кабрал]] Үндістанға бағыт алған сапары кезінде Оңтүстік Америка жағалауына жетіп, Бразилияны ашты. Кейін Лиссабонда отарлық сауда мен теңіз қатынасын басқару үшін Casa da Índia мекемесі құрылды.

XVI ғасырдың басында Португалия Үнді мұхитындағы ықпалын күшейтті. 1510 жылы Гоа орталығы болған Estado da Índia әкімшілік құрылымы пайда болды. 1511 жылы Малакка басып алынып, португалдар Молукка аралдарына, Қытайға және Жапонияға жетті. 1557 жылы Қытай билігі португалдарға Макаода қоныстануға рұқсат берді. Осылайша Лиссабоннан Нагасакиге дейін созылған жаһандық сауда желісі қалыптасты.

1415–1534 жылдары Португалия империясы негізінен теңіздік держава — талассократия ретінде дамыды. Оның күші Атлант және Үнді мұхиттарындағы бекіністер мен сауда бекеттеріне негізделді. Португалия Сиам, Эфиопия, Сефевид мемлекеті және басқа елдермен дипломатиялық байланыстар орнатты.

1578 жылы король Себастьян Мароккоға жорық ұйымдастырды, алайда Әл-Каср әл-Кебир шайқасында жеңіліс тапты. Бұл оқиға мұрагерлік дағдарысқа әкеліп, 1580 жылы Португалия Испаниямен бір монархия құрамына кірді. Осы кезеңде Португалия Нидерланд, Франция және Англиямен қақтығыстарға тартылып, империясы әлсірей бастады.

== Екінші империясы (1580–1822) ==

1595–1663 жылдары Португалия мен Нидерланд арасында Лузо-голланд соғысы жүрді. Соғыс барысында Нидерландтың Ост-Үнді және Батыс Үнді компаниялары португалдардың Азиядағы дәмдеуіш саудасын, Батыс Африкадағы құл саудасын және Бразилиядағы қант өндірісін бақылауға алуға ұмтылды. Қақтығыс нәтижесінде Португалия көптеген иеліктерінен айырылды.

1640 жылы Португалия тәуелсіздігін қайта қалпына келтірді. 1654 жылы Бразилия мен Анголадағы билігін қайтарғанымен, Азиядағы ықпалын біржола жоғалтты. Осы кезеңнен бастап Бразилия империяның басты отарына айналды, ал XVII ғасырдың соңында мол алтын кендерінің ашылуы оның маңызын одан әрі арттырды.

1808 жылы [[Наполеон Бонапарт]] әскерінен қауіп төнген кезде португал корольдік сарайы Бразилияға көшірілді. Кейін Бразилия Португалия және Алгарвимен бірге Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енді.

1815 жылғы 16 желтоқсанда Вена конгресі аясындағы келіссөздер нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алып, Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енгізілді. Рио-де-Жанейро король сарайының және мемлекеттің астанасына айналды. Сол жылы Мария I қайтыс болып, Жуан VI таққа отырды.

1820 жылғы Португалия либералдық революциясынан кейін Лиссабонда конституция әзірлеу үшін Құрылтай кортестері шақырылды. 1821 жылы Жуан VI Бразилиядан депутаттар сайлауды бұйырды және көп ұзамай Португалияға оралды. Бразилия провинцияларынан сайланған өкілдер Лиссабондағы кортестер жұмысына қатысты.

1822 жылы қаңтарда мұрагер ханзада Педру «Қалу күні» кезінде Бразилияда қалатынын мәлімдеді. 7 қыркүйекте ол Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Бұл оқиға тарихта «Ипиранга айқайы» деген атпен белгілі болды.

1822 жылы Педру Бразилияның алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Португалия Бразилия тәуелсіздігін 1825 жылғы 29 тамызда ресми түрде мойындады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Португалия тарихы]]
[[Санат:Португалия империясы]]</text>
      <sha1>mlsqo49w3ukdblgjtipp8tko3kvybs8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617634</id>
      <parentid>3617628</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3617634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18366" sha1="kzvsq5er8dspo4a9gve89f27mhuo9dh" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Португалия отарлық империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império Colonial Português}}
 |статусы                  = [[Империя]]&lt;br&gt;Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Portugal (1830–1910).svg
 |байрақ_сипаттамасы       =
 |елтаңбасы                = Royal Coat of Arms of Portugal with Mantle.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              =  |                      
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1415
 |ыдырауы                  = 1999
 |s8=Португалия|s1                       = 
 |flag_s1                  =Flag of Portugal.svg 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Лиссабон]] (1415—1808)&lt;br&gt;[[Рио-де-Жанейро]] (1808—1821)&lt;br&gt;[[Лиссабон]] (1821—1999)
 |қалалары                 = Лиссабон
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Португалдық динейро&lt;br&gt;Португалдық реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 10 400 000 км² (1815)
 |халқы                    = 5 969 056 адам (1910)
 |басқару_формасы          = [[Монархия|Абсолюттік монархия]] (1415–1820)&lt;br&gt;[[Монархия|Конституциялық монархия]] (1820–1910)&lt;br&gt;[[Монархия|Парламенттік монархия]] (1910–1926)&lt;br&gt;[[Республика|Корпоративтік республика]] (1926–1974)&lt;br&gt;[[Республика|Парламентская республика]] (1974–1999)
 |династиясы               = [[Браганса]] (1656—1910)
 |басқарушылар_титулы      = Король
 |басқарушы1               = Афонсу I (алғашқы)
 |басқарушы_жылы1          = 1139–1185
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = Мануэл II (соңғы)
 |басқарушы_жылы2          = 1908–1910
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          =  
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       =Португалия 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |type_before=Ал|type_after=Португалия империя ыдырау нәтижесінде пайда болған мемлекеттер|flag_p8=Flag of Portugal.svg|flag_s8=Flag of Portugal.svg|ескерту                  = 
}}

'''Португалия отарлық империясы''' ({{lang-pt|Império Colonial Português}}) — XV ғасырдан XX ғасырдың соңына дейін өмір сүрген, әлемнің әртүрлі аумақтарын қамтыған, [[Ұлы географиялық ашылулар|Ұлы географиялық ашулар]] дәуірінің алғашқы зерттеушілерінің бірі болған [[еуропа|еуропалық]] отарлық мемлекет.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/um-imenso-portugal/|title=Um imenso Portugal}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Алдынғы кезең ===
Португалия корольдігінің қалыптасуы [[Реконкиста]] үдерісімен байланысты болды. 1139 жылы Португалия тәуелсіз корольдік ретінде құрылып, 1249 жылы Алгарвені бағындыру арқылы маврларға қарсы жаулап алу жорықтарын аяқтады. Алайда 1411 жылғы Айльон бітіміне дейін елдің тәуелсіздігі Кастилия тарапынан төнген қауіппен қатар жүрді.

Сыртқы қауіптің әлсіреуінен кейін Португалия Солтүстік Африкадағы мұсылман иеліктеріне бағытталған әскери жорықтарға кірісті. Бұл саясат діни себептермен қатар, сауда ықпалын кеңейту және экономикалық жағдайды жақсарту мақсатымен де байланысты болды.

1415 жылы португалдар Солтүстік Африкадағы маңызды стратегиялық және сауда орталығы болған Сеута қаласын басып алды. Бұл оқиға Португалияның Пиреней түбегінен тыс жерлерге алғашқы экспансиялық қадамдарының бірі саналады. Алайда қаланы ұстап тұру қымбатқа түсіп, Португалия Сеутаны Африка ішіне қарай кеңею тірегі ретінде пайдалана алмады. Сонымен қатар транссахаралық сауда жолдары Сеутаны айналып өтетін жаңа бағыттарға көшті.

=== Иберия униясы ===

1580 жылы Иберия униясы нәтижесінде Португалия Испаниямен бір монархия құрамында бірікті. 1640 жылы ел қайтадан тәуелсіздігін қалпына келтірді. Осы 60 жылдық одақ кезеңінде Португалия Азия, Африка және Латын Америкасындағы отарлары үшін Нидерландпен қарқынды күрес жүргізді. Алайда португалдар бұрынғыдай мемлекеттік қолдауға ие болмады, өйткені испан билеушілері негізінен Испания отарларын қорғауға басымдық берді.

XVI ғасырдың соңында португалдар Азияның ішкі аймақтарына енуін жалғастырды. Гоадан басқарылған экспедициялар Португалия ықпалын Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңейтті. Португал отаршылдығын әскери қолбасшылар мен отарлық шенеуніктер белсенді түрде жүргізді.

Нидерландтың Батыс Үнді компаниясы қолдаған Мориц Нассауский португалдарға бірнеше ауыр соққы берді. Соның нәтижесінде Бразилияның бір бөлігі, Сан-Томе аралы, Сан-Жоржи-да-Мина қамалы және Луанда қаласы уақытша голландтардың бақылауына өтті.

1640 жылдан кейін Португалия Бразилия мен Луандадағы билігін қайта қалпына келтірді. Алайда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы экспансиясы тоқтатылды. Нәтижесінде Индонезия аумағында португалдардың қолында тек Шығыс Тимор ғана сақталып, бұл жағдай 1859 жылғы Лиссабон келісімімен бекітілді.

== Бірінші империясы (1415—1580) ==

1415 жылы Сеутаның басып алынуы, сондай-ақ 1418 жылы Мадейра мен 1427 жылы Азор аралдарының ашылуы Португалияның теңіздік экспансиясының басталуын білдірді. Алғашында жорықтар ақсүйектердің әскери даңққа ұмтылуымен байланысты болса, кейін сауда мен байлық іздеген жеке бастамалар негізгі рөл атқарды. Португал теңізшілері Африканың батыс жағалауын бойлай оңтүстікке қарай ілгерілей берді.

1419 жылдан бастап инфант Энрикенің қолдауымен португалдар Африка жағалауын жүйелі түрде зерттей бастады. Осы кезеңде каравелла кемелері жетілдіріліп, теңіз навигациясы мен картография дамыды. 1482 жылы Гвинея шығанағында Сан-Жоржи-да-Мина сауда бекінісі құрылды. 1488 жылы [[Бартоломеу Диаш]] Үміт мүйісін айналып өтіп, Атлант мұхитынан Үнді мұхитына шыққан алғашқы еуропалық болды.

1494 жылғы Тордесильяс келісімі Португалия мен Испания арасындағы жаңа ашылған жерлерді бөлісу тәртібін бекітті. Осыған сәйкес, меридианның шығысындағы аумақтар Португалияға, ал батысындағы жерлер Испанияға тиесілі болды.

1498 жылы [[Васко да Гама]] Үндістанға теңіз жолын ашты. 1500 жылы [[Педру Алвариш Кабрал]] Үндістанға бағыт алған сапары кезінде Оңтүстік Америка жағалауына жетіп, Бразилияны ашты. Кейін Лиссабонда отарлық сауда мен теңіз қатынасын басқару үшін Casa da Índia мекемесі құрылды.

XVI ғасырдың басында Португалия Үнді мұхитындағы ықпалын күшейтті. 1510 жылы Гоа орталығы болған Estado da Índia әкімшілік құрылымы пайда болды. 1511 жылы Малакка басып алынып, португалдар Молукка аралдарына, Қытайға және Жапонияға жетті. 1557 жылы Қытай билігі португалдарға Макаода қоныстануға рұқсат берді. Осылайша Лиссабоннан Нагасакиге дейін созылған жаһандық сауда желісі қалыптасты.

1415–1534 жылдары Португалия империясы негізінен теңіздік держава — талассократия ретінде дамыды. Оның күші Атлант және Үнді мұхиттарындағы бекіністер мен сауда бекеттеріне негізделді. Португалия Сиам, Эфиопия, Сефевид мемлекеті және басқа елдермен дипломатиялық байланыстар орнатты.

1578 жылы король Себастьян Мароккоға жорық ұйымдастырды, алайда Әл-Каср әл-Кебир шайқасында жеңіліс тапты. Бұл оқиға мұрагерлік дағдарысқа әкеліп, 1580 жылы Португалия Испаниямен бір монархия құрамына кірді. Осы кезеңде Португалия Нидерланд, Франция және Англиямен қақтығыстарға тартылып, империясы әлсірей бастады.

== Екінші империясы (1580–1822) ==

1595–1663 жылдары Португалия мен Нидерланд арасында Лузо-голланд соғысы жүрді. Соғыс барысында Нидерландтың Ост-Үнді және Батыс Үнді компаниялары португалдардың Азиядағы дәмдеуіш саудасын, Батыс Африкадағы құл саудасын және Бразилиядағы қант өндірісін бақылауға алуға ұмтылды. Қақтығыс нәтижесінде Португалия көптеген иеліктерінен айырылды.

1640 жылы Португалия тәуелсіздігін қайта қалпына келтірді. 1654 жылы Бразилия мен Анголадағы билігін қайтарғанымен, Азиядағы ықпалын біржола жоғалтты. Осы кезеңнен бастап Бразилия империяның басты отарына айналды, ал XVII ғасырдың соңында мол алтын кендерінің ашылуы оның маңызын одан әрі арттырды.

1808 жылы [[Наполеон Бонапарт]] әскерінен қауіп төнген кезде португал корольдік сарайы Бразилияға көшірілді. Кейін Бразилия Португалия және Алгарвимен бірге Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енді.

1815 жылғы 16 желтоқсанда Вена конгресі аясындағы келіссөздер нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алып, Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енгізілді. Рио-де-Жанейро король сарайының және мемлекеттің астанасына айналды. Сол жылы Мария I қайтыс болып, Жуан VI таққа отырды.

1820 жылғы Португалия либералдық революциясынан кейін Лиссабонда конституция әзірлеу үшін Құрылтай кортестері шақырылды. 1821 жылы Жуан VI Бразилиядан депутаттар сайлауды бұйырды және көп ұзамай Португалияға оралды. Бразилия провинцияларынан сайланған өкілдер Лиссабондағы кортестер жұмысына қатысты.

1822 жылы қаңтарда мұрагер ханзада Педру «Қалу күні» кезінде Бразилияда қалатынын мәлімдеді. 7 қыркүйекте ол Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Бұл оқиға тарихта «Ипиранга айқайы» деген атпен белгілі болды.

1822 жылы Педру Бразилияның алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Португалия Бразилия тәуелсіздігін 1825 жылғы 29 тамызда ресми түрде мойындады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Португалия тарихы]]
[[Санат:Португалия империясы]]</text>
      <sha1>kzvsq5er8dspo4a9gve89f27mhuo9dh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617635</id>
      <parentid>3617634</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3617635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18362" sha1="o3qa7cf31bytlkrcoabce2gkmm5fg2t" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Португалия отарлық империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império Colonial Português}}
 |статусы                  = [[Империя]]&lt;br&gt;Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Portugal (1830–1910).svg
 |байрақ_сипаттамасы       =
 |елтаңбасы                = Royal Coat of Arms of Portugal with Mantle.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = All areas of the world that were once part of the Portuguese Empire.png
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              =  |                      
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1415
 |ыдырауы                  = 1999
 |s8=Португалия|s1                       = 
 |flag_s1                  =Flag of Portugal.svg 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Лиссабон]] (1415—1808)&lt;br&gt;[[Рио-де-Жанейро]] (1808—1821)&lt;br&gt;[[Лиссабон]] (1821—1999)
 |қалалары                 = Лиссабон
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Португалдық динейро&lt;br&gt;Португалдық реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 10 400 000 км² (1815)
 |халқы                    = 5 969 056 адам (1910)
 |басқару_формасы          = [[Монархия|Абсолюттік монархия]] (1415–1820)&lt;br&gt;[[Монархия|Конституциялық монархия]] (1820–1910)&lt;br&gt;[[Монархия|Парламенттік монархия]] (1910–1926)&lt;br&gt;[[Республика|Корпоративтік республика]] (1926–1974)&lt;br&gt;[[Республика|Парламентская республика]] (1974–1999)
 |династиясы               = [[Браганса]] (1656—1910)
 |басқарушылар_титулы      = Король
 |басқарушы1               = Афонсу I (алғашқы)
 |басқарушы_жылы1          = 1139–1185
 |басқарушылар_титулы2     = 
 |басқарушы2               = Мануэл II (соңғы)
 |басқарушы_жылы2          = 1908–1910
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          =  
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       =Португалия 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |type_before=Ал|type_after=Португалия империя ыдырау нәтижесінде пайда болған мемлекеттер|flag_p8=Flag of Portugal.svg|flag_s8=|s9=Ангола|ескерту                  = 
}}

'''Португалия отарлық империясы''' ({{lang-pt|Império Colonial Português}}) — XV ғасырдан XX ғасырдың соңына дейін өмір сүрген, әлемнің әртүрлі аумақтарын қамтыған, [[Ұлы географиялық ашылулар|Ұлы географиялық ашулар]] дәуірінің алғашқы зерттеушілерінің бірі болған [[еуропа|еуропалық]] отарлық мемлекет.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/um-imenso-portugal/|title=Um imenso Portugal}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Алдынғы кезең ===
Португалия корольдігінің қалыптасуы [[Реконкиста]] үдерісімен байланысты болды. 1139 жылы Португалия тәуелсіз корольдік ретінде құрылып, 1249 жылы Алгарвені бағындыру арқылы маврларға қарсы жаулап алу жорықтарын аяқтады. Алайда 1411 жылғы Айльон бітіміне дейін елдің тәуелсіздігі Кастилия тарапынан төнген қауіппен қатар жүрді.

Сыртқы қауіптің әлсіреуінен кейін Португалия Солтүстік Африкадағы мұсылман иеліктеріне бағытталған әскери жорықтарға кірісті. Бұл саясат діни себептермен қатар, сауда ықпалын кеңейту және экономикалық жағдайды жақсарту мақсатымен де байланысты болды.

1415 жылы португалдар Солтүстік Африкадағы маңызды стратегиялық және сауда орталығы болған Сеута қаласын басып алды. Бұл оқиға Португалияның Пиреней түбегінен тыс жерлерге алғашқы экспансиялық қадамдарының бірі саналады. Алайда қаланы ұстап тұру қымбатқа түсіп, Португалия Сеутаны Африка ішіне қарай кеңею тірегі ретінде пайдалана алмады. Сонымен қатар транссахаралық сауда жолдары Сеутаны айналып өтетін жаңа бағыттарға көшті.

=== Иберия униясы ===

1580 жылы Иберия униясы нәтижесінде Португалия Испаниямен бір монархия құрамында бірікті. 1640 жылы ел қайтадан тәуелсіздігін қалпына келтірді. Осы 60 жылдық одақ кезеңінде Португалия Азия, Африка және Латын Америкасындағы отарлары үшін Нидерландпен қарқынды күрес жүргізді. Алайда португалдар бұрынғыдай мемлекеттік қолдауға ие болмады, өйткені испан билеушілері негізінен Испания отарларын қорғауға басымдық берді.

XVI ғасырдың соңында португалдар Азияның ішкі аймақтарына енуін жалғастырды. Гоадан басқарылған экспедициялар Португалия ықпалын Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңейтті. Португал отаршылдығын әскери қолбасшылар мен отарлық шенеуніктер белсенді түрде жүргізді.

Нидерландтың Батыс Үнді компаниясы қолдаған Мориц Нассауский португалдарға бірнеше ауыр соққы берді. Соның нәтижесінде Бразилияның бір бөлігі, Сан-Томе аралы, Сан-Жоржи-да-Мина қамалы және Луанда қаласы уақытша голландтардың бақылауына өтті.

1640 жылдан кейін Португалия Бразилия мен Луандадағы билігін қайта қалпына келтірді. Алайда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы экспансиясы тоқтатылды. Нәтижесінде Индонезия аумағында португалдардың қолында тек Шығыс Тимор ғана сақталып, бұл жағдай 1859 жылғы Лиссабон келісімімен бекітілді.

== Бірінші империясы (1415—1580) ==

1415 жылы Сеутаның басып алынуы, сондай-ақ 1418 жылы Мадейра мен 1427 жылы Азор аралдарының ашылуы Португалияның теңіздік экспансиясының басталуын білдірді. Алғашында жорықтар ақсүйектердің әскери даңққа ұмтылуымен байланысты болса, кейін сауда мен байлық іздеген жеке бастамалар негізгі рөл атқарды. Португал теңізшілері Африканың батыс жағалауын бойлай оңтүстікке қарай ілгерілей берді.

1419 жылдан бастап инфант Энрикенің қолдауымен португалдар Африка жағалауын жүйелі түрде зерттей бастады. Осы кезеңде каравелла кемелері жетілдіріліп, теңіз навигациясы мен картография дамыды. 1482 жылы Гвинея шығанағында Сан-Жоржи-да-Мина сауда бекінісі құрылды. 1488 жылы [[Бартоломеу Диаш]] Үміт мүйісін айналып өтіп, Атлант мұхитынан Үнді мұхитына шыққан алғашқы еуропалық болды.

1494 жылғы Тордесильяс келісімі Португалия мен Испания арасындағы жаңа ашылған жерлерді бөлісу тәртібін бекітті. Осыған сәйкес, меридианның шығысындағы аумақтар Португалияға, ал батысындағы жерлер Испанияға тиесілі болды.

1498 жылы [[Васко да Гама]] Үндістанға теңіз жолын ашты. 1500 жылы [[Педру Алвариш Кабрал]] Үндістанға бағыт алған сапары кезінде Оңтүстік Америка жағалауына жетіп, Бразилияны ашты. Кейін Лиссабонда отарлық сауда мен теңіз қатынасын басқару үшін Casa da Índia мекемесі құрылды.

XVI ғасырдың басында Португалия Үнді мұхитындағы ықпалын күшейтті. 1510 жылы Гоа орталығы болған Estado da Índia әкімшілік құрылымы пайда болды. 1511 жылы Малакка басып алынып, португалдар Молукка аралдарына, Қытайға және Жапонияға жетті. 1557 жылы Қытай билігі португалдарға Макаода қоныстануға рұқсат берді. Осылайша Лиссабоннан Нагасакиге дейін созылған жаһандық сауда желісі қалыптасты.

1415–1534 жылдары Португалия империясы негізінен теңіздік держава — талассократия ретінде дамыды. Оның күші Атлант және Үнді мұхиттарындағы бекіністер мен сауда бекеттеріне негізделді. Португалия Сиам, Эфиопия, Сефевид мемлекеті және басқа елдермен дипломатиялық байланыстар орнатты.

1578 жылы король Себастьян Мароккоға жорық ұйымдастырды, алайда Әл-Каср әл-Кебир шайқасында жеңіліс тапты. Бұл оқиға мұрагерлік дағдарысқа әкеліп, 1580 жылы Португалия Испаниямен бір монархия құрамына кірді. Осы кезеңде Португалия Нидерланд, Франция және Англиямен қақтығыстарға тартылып, империясы әлсірей бастады.

== Екінші империясы (1580–1822) ==

1595–1663 жылдары Португалия мен Нидерланд арасында Лузо-голланд соғысы жүрді. Соғыс барысында Нидерландтың Ост-Үнді және Батыс Үнді компаниялары португалдардың Азиядағы дәмдеуіш саудасын, Батыс Африкадағы құл саудасын және Бразилиядағы қант өндірісін бақылауға алуға ұмтылды. Қақтығыс нәтижесінде Португалия көптеген иеліктерінен айырылды.

1640 жылы Португалия тәуелсіздігін қайта қалпына келтірді. 1654 жылы Бразилия мен Анголадағы билігін қайтарғанымен, Азиядағы ықпалын біржола жоғалтты. Осы кезеңнен бастап Бразилия империяның басты отарына айналды, ал XVII ғасырдың соңында мол алтын кендерінің ашылуы оның маңызын одан әрі арттырды.

1808 жылы [[Наполеон Бонапарт]] әскерінен қауіп төнген кезде португал корольдік сарайы Бразилияға көшірілді. Кейін Бразилия Португалия және Алгарвимен бірге Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енді.

1815 жылғы 16 желтоқсанда Вена конгресі аясындағы келіссөздер нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алып, Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігінің құрамына енгізілді. Рио-де-Жанейро король сарайының және мемлекеттің астанасына айналды. Сол жылы Мария I қайтыс болып, Жуан VI таққа отырды.

1820 жылғы Португалия либералдық революциясынан кейін Лиссабонда конституция әзірлеу үшін Құрылтай кортестері шақырылды. 1821 жылы Жуан VI Бразилиядан депутаттар сайлауды бұйырды және көп ұзамай Португалияға оралды. Бразилия провинцияларынан сайланған өкілдер Лиссабондағы кортестер жұмысына қатысты.

1822 жылы қаңтарда мұрагер ханзада Педру «Қалу күні» кезінде Бразилияда қалатынын мәлімдеді. 7 қыркүйекте ол Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Бұл оқиға тарихта «Ипиранга айқайы» деген атпен белгілі болды.

1822 жылы Педру Бразилияның алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Португалия Бразилия тәуелсіздігін 1825 жылғы 29 тамызда ресми түрде мойындады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Португалия тарихы]]
[[Санат:Португалия империясы]]</text>
      <sha1>o3qa7cf31bytlkrcoabce2gkmm5fg2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жазсыз өткен жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782307</id>
    <revision>
      <id>3617725</id>
      <parentid>3617251</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3617725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20985" sha1="1lgnon78xl66n7gmujb6tzl5rmy58op" xml:space="preserve">[[Сурет:1816 summer.png|нобай|500x500 нүкте|1971–2000 жылдардағы орташа температурамен салыстырғандағы 1816 жылғы Еуропадағы жазғы температура аномалиясы]]
'''1816 жыл''' тарихта '''«Жазсыз өткен жыл»''' (ағылш. ''Year Without a Summer'') деген атпен белгілі.

Оған жаһандық орташа температураның 0.4-0.7 С шамасына төмендеуіне әкеп соққан ауыр климаттық ауытқулар себеп болды. Осының салдарынан Солтүстік жарты шарда [[Егіншілік|егін]]&lt;nowiki/&gt;нің шықпауы пен үлкен ашаршылық орын алды. Еуропада 1816 жылдың жазы 1766 және 2000 жылдар аралығындағы ең суық маусым ретінде тіркелді.

Зерттеулер бұл аномалияның басты себебі — 1815 жылдың сәуірінде Голландиялық Ост-Үндістандағы (қазіргі Индонезия) '''Тамбора жанартауының''' жойқын атқылауынан туындаған «жанартаулық қыс» екенін көрсетеді. Бұл соңғы 1300 жылдағы ең ірі жанартау атқылауы ретінде танылды. Атмосфераға тараған орасан зор жанартау күлі мен газдар күн сәулесінің жерге жетуіне кедергі келтіріп, жаһандық суытуға алып келді. Бұл жағдай Еуропа [[Наполеондық соғыстар|Наполеон соғыстары]]&lt;nowiki/&gt;нан кейін әлі есін жия алмай жатқан әлеуметтік-экономикалық күйзеліс кезеңімен тұспа-тұс келіп, халықтың тауқыметін арттыра түсті.

== Басты себептері ==
Тамбора жанартауының атқылау индексі (VEI) 7-ге тең болды және ол атмосфераға кем дегенде 37 текше километр тығыз жыныс қалдықтарын шығарды. Бұл — адамзат тарихында ресми расталған ең соңғы VEI-7 деңгейіндегі атқылау.

Осы кезеңдегі басқа да ірі жанартау белсенділіктері (VEI-4 деңгейінен жоғары):

* 1808 жылғы [[Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы жұмбақ атқылау]]
* 1812 жылғы Кариб теңізіндегі Сент-Винсент аралында орналасқан Ла-Суфриер жанартауы
* 1812 жылғы Голландиялық Ост-Үндістандағы Аву жанартауы
* 1813 жылғы Рюкю аралдарындағы Суваноседзима жанартауы
* 1814 жылғы Филиппиндегі Майон жанартауы

Бұл атқылаулар стратосферада күн сәулесін блоктайтын орасан зор күл мен шаң қабатын түзді. Сонымен қатар, Жер шары XIV ғасырда басталған '''«Кіші мұз дәуірі»''' деп аталатын көпғасырлық суыту кезеңінің соңында тұрған еді. Бұған қоса, бұл уақыт күн белсенділігінің төмендеген шағы — '''Далтон минимумымен''' (1790–1830 жж.) де тұспа-тұс келді. 1816 жылдың мамырында Күн белсенділігін көрсететін Вольф саны рекордтық төмен көрсеткішке (0.1) жетті.

== Аймақтық зардаптары ==

=== Африка ===
[[Сахель]] аймағындағы тікелей деректер аз болғанымен, көршілес аумақтарда жауын-шашын мөлшерінің әдеттегіден тыс көп болғаны байқалады. Сахельден төмен, Батыс Африканың жағалау сызықтарында жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейден төмен болды. Оңтүстік Африка жағалауында қатты дауылдар соқты. 1816 жылдың шілде айының соңында Кейптаун маңында жойқын дауыл соғып, қатты солтүстік желдер мен [[Бұршақ (жауын-шашын)|бұршақ]] әкеліп, кеме қатынасына үлкен зақым келтірді.

=== Азия ===

* '''Қытай:''' [[Муссон]] маусымы бұзылып, [[Янцзы]] өзенінің алқабында жойқын су тасқыны орын алды. Шуанчен бекеті аяз салдарынан егістіктердің бұзылғанын және әскерлердің дезертирлікке барғанын хабарлады. Цзянси және Аньхой провинцияларында жазда қар аралас жаңбыр жауды. Тайваньда да қар мен қатты аяз тіркелді. Юньнань провинциясындағы жаппай ашаршылық биліктегі Цин әулетінің әлсіреуіне әсер етті.
* '''Үндістан:''' Жазғы муссонның кешігуінен туындаған нөсер жаңбырлар тырысқақ (холера) індетінің Бенгалиядан Мәскеуге дейін таралуын тездетті. Бенгалияда қысқы муссон кезінде қалыптан тыс суық пен қар жауғаны хабарланды.
* '''Жапония:''' Суық ауа райы егінді зақымдағанымен, бұрынғы Тенмей ашаршылығынан (1782–1788 жж.) сақтанған ел бұл жолы жаппай өнімсіздік пен халық шығынына жол бермеді.

=== Еуропа ===
[[Сурет:Greenland sulfate.png|нобай|Гренландия мұз керндеріндегі сульфат концентрациясы. 1810 жылға дейін белгісіз жанартау атқылауы орын алған.&lt;ref&gt;Dai, Jihong; Mosley-Thompson, Ellen; Thompson, Lonnie G. (1991). &quot;Ice core evidence for an explosive tropical volcanic eruption six years preceding Tambora&quot;. ''Journal of Geophysical Research: Atmospheres''. '''96''' (D9): 17, 361–317, 366. Bibcode:1991JGR....9617361D. doi:10.1029/91jd01634. S2CID&amp;#x20;8384563.&lt;/ref&gt; 1815 жылдан кейінгі ең жоғары көрсеткіш (пик) Тамбора жанартауының әсерінен болды.]]
Жанартау атқылауларының салдарынан Еуропада бірнеше жыл қатарынан егін нашар шықты, ал 1815 жылғы Тамбора оқиғасы соңғы соққы болды. Наполеон соғыстарынан қалжыраған құрлық XIX ғасырдағы ең ауыр ашаршылықты бастан өткерді. Ұлыбритания мен Ирландияда бидай, [[Екпе сұлы|сұлы]] және картоп өнімдері күйіп кетті. Азық-түлік бағасы күрт өсті. Наразы халық астық базарлары мен наубайханалардың алдында шерулер өткізді. 1816-1817 жылдардағы азық-түлік бүліктері Француз революциясынан бергі құрлықтағы ең қанды кезең болды.

Ашаршылықтың кесірінен Еуропаның көптеген бөлігінде (Ирландия, Италия, Швейцария, Шотландия) [[Бөрітпе сүзек|сүзек]] (тиф) эпидемиясы өршіп, тек Ирландияның өзінен тараған аурудан 65 мыңнан астам адам қайтыс болды. Орталық Англияда 1659 жылдан бергі ең суық шілде тіркелді. Венгрияда жанартау күліне боялған қоңыр түсті қар, ал Солтүстік Италияда қызыл қар жауды. Швейцарияның батысында суықтың кесірінен мұзды бөгеттер пайда болып, кейін олардың жарылуынан үлкен су тасқыны орын алып, 40 адам қаза тапты. Тек Скандинавия мен Ресейдің батыс бөлігінде ғана егін қалыпты деңгейде болды; тіпті Ресей императоры Александр I Батыс Еуропаға астықпен көмектесе алды.

=== Солтүстік Америка ===
1816 жылдың көктемі мен жазында АҚШ-тың шығысында тұрақты «құрғақ тұман» (стратосфералық сульфатты аэрозоль пердесі) байқалды. Бұл тұман күн сәулесін бәсеңдетіп, күн бетіндегі дақтарды жалаң көзбен көруге мүмкіндік берді. Мамыр айында Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Нью-Йорк штаттарының биік таулы аймақтарында қатты аяз егінді құртты. Маусым айында Мэн және Нью-Йорк штаттарында қар жауды. Нью-Джерсиде маусым айының соңында бес түн қатарынан аяз болып, егінге үлкен зиян келтірді. Жаңа Англияда жүгері өнімінің төрттен бірінен азы ғана азыққа жарамды болды.

Жүйелі көлік инфрақұрылымының (теміржолдар мен жақсы жолдардың) жоқтығынан азық-түлікті басқа аймақтардан жеткізу мүмкін болмады, бұл бағаның шарықтауына әкелді (мысалы, сұлы бағасы бір бушель үшін 12 центтен 92 центке дейін өсті). Томас Джефферсон өзінің Монтичеллодағы иелігінде егін шықпай қалғандықтан одан ары қарызға батты. Мұндай қиын жағдайлар көптеген отбасыларды құнарлы жер іздеп батысқа қарай қоныс аударуға мәжбүр етті, бұл АҚШ-тың Батысқа қарай кеңеюіне (''Westward expansion'') үлкен серпін берді. Индиана 1816 жылы желтоқсанда, ал Иллинойс екі жылдан кейін штат мәртебесін алды.

=== Оңтүстік Америка ===
Бразилияның тропикалық аймақтарында ([[Пернамбуку]] мен Рио-де-Жанейро аралығында) бұрын-соңды болмаған қатты құрғақшылық орын алып, өзендер тартылды, мал қырылды және халық су іздеп жаппай көшуге мәжбүр болды. Азық-түлік тапшылығынан диірмендер тоқтап қалды, ал [[Буэнос-Айрес]]&lt;nowiki/&gt;пен арадағы соғыс қаупі жағалаудағы сауданы қиындатты.

== Қоғам мен мәдениетке әсері ==

=== Өнердегі көрінісі ===
Атмосферадағы жанартау күлінің (тефра) жоғары концентрациясы бірнеше жыл бойы аспанда ерекше қызыл және сары түсті күн бату құбылыстарын тудырды. Бұл бейнелеу өнеріне де айтарлықтай әсер етті. Жарық деңгейінің өзгеруі суретшілерді күңгірт әрі мұңды көріністерді бейнелеуге итермеледі. Бұл құбылыс [[Каспар Дэвид Фридрих]]&lt;nowiki/&gt;тің «[[Теңіз жағасындағы монах]]&lt;nowiki/&gt;» (1808–1810) және «[[Теңіз жағасындағы екі адам]]&lt;nowiki/&gt;» (1817) туындыларынан байқалады.

{{Multiple image|image1=Friedrich,_Caspar_David_-_Mönch_am_Meer_-_Alte_Nationalgalerie_in_Berlin.jpg|image2=Caspar David Friedrich - Two Men by the Sea - WGA8249.jpg|caption1=«Теңіз жағасындағы монах» (шамамен 1808–1810)|caption2=«Теңіз жағасындағы екі адам» (1817)}}

Танымал суретші Дж. М. У. [[Тернер]]&lt;nowiki/&gt;дің (J. M. W. Turner) картиналарындағы, соның ішінде «Чичестер каналы» (1828) туындысындағы сарғыш-қызыл реңктер осы атмосфералық құбылыстың айғағы болып табылады.

=== Техникалық жаңалықтар ===
Аттарды азықтандыруға арналған сұлының тапшылығы мен қымбаттығы неміс өнертапқышы [[Карл Дрез]]&lt;nowiki/&gt;ді (Karl Drais) атсыз жүрудің жаңа тәсілдерін іздеуге итермеледі. Бұл зерттеулер қазіргі '''[[велосипед]]&lt;nowiki/&gt;тің ізашары''' болған [[дрезина]] мен велосипедтің алғашқы нұсқаларының (велосипед тұрпатты көлік) ойлап табылуына алып келді.

=== Әдебиеттегі іздері ===
1816 жылдың жазындағы толассыз жауын-шашын мен суық ауа райы Мэри Шелли, Перси Биш Шелли, Лорд Байрон және Джон Уильям Полидориді Швейцариядағы Женева көлінің жағасындағы Диодати вилласынан шықпай, іште отыруға мәжбүр етті. Ермек үшін олар бір-біріне қорқынышты оқиға жазудан жарыс ұйымдастырды. Осылайша:

* Мэри Шелли өзінің әлемге әйгілі '''«[[Франкенштейн]]&lt;nowiki/&gt;»''' романын жазды.
* Джон Полидори қазіргі вампирлер туралы әдебиеттің (соның ішінде «Дракуланың») негізін қалаған '''«Вампир»''' (The Vampyre) әңгімесін жарыққа шығарды.
* [[Лорд Байрон]] аспан күңгірттеніп, күндіз шам жағуға мәжбүр болған күндердің әсерінен '''«Түнек»''' (Darkness) атты танымал поэмасын дүниеге әкелді.

&lt;blockquote&gt;'''Лорд Байронның «Түнек» поэмасынан үзінді:'''

''Мен түс көрдім, ол жай ғана түс емес.''

''Жарқыраған күн сөнді, жұлдыздар да''

''Мәңгілік кеңістікте бағытсыз, сәулесіз адасты,''

''Ал мұздаған жер айсыз ауада қарайып, соқыр күйде дөңгеленді...''&lt;/blockquote&gt;

=== Басқа да әлеуметтік салдарлар ===

* '''Миграция және Дін:''' Вермонт штатынан құнарлы жер іздеп көшкен отбасылардың ішінде кіші Джозеф Смиттің жанұясы да бар еді. Олардың Нью-Йорк штатына қоныс аударуы кейіннен Смиттің «Иисус Христостың Соңғы Күндердегі Әулиелері Шіркеуінің» (мормондардың) негізін қалауына алып келген тарихи оқиғалар тізбегесін бастап берді.
* '''Агрохимияның дамуы:''' Балалық шағында осы ашаршылықты басынан өткерген неміс химигі [[Юстус фон Либих]] (Justus von Liebig) кейіннен өсімдіктердің қоректенуін зерттеп, минералды тыңайтқыштарды ғылымға енгізді.

== Ұқсас тарихи оқиғалар ==
Тарихта жанартау белсенділігі салдарынан климаттың күрт суытуына әкелген өзге де ұқсас оқиғалар болған:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Оқиға / Жанартау'''
|'''Уақыты'''
|'''Климаттық салдары және әсері'''
|-
|'''Тоба апаты'''
|Жақын шамамен 74 000 жыл бұрын
|Соңғы плейстоцен дәуіріндегі гипотетикалық жаһандық суыту.
|-
|'''Миной атқылауы ([[Санторини]])'''
|Б.з.б. 1628–1626 жж.
|Жерорта теңізі аймағындағы ірі климаттық ауытқулар.
|-
|'''Гекла 3 атқылауы'''
|Б.з.б. 1200 жылдар шамасы
|Қола дәуірінің күйреуімен тұспа-тұс келген ірі суыту.
|-
|'''Хатепе атқылауы (Таупо)'''
|Б.з. 180 жылдар шамасы
|Жаңа Зеландиядағы жойқын атқылаудың жаһандық салдары.
|-
|'''536 жылғы жанартаулық қыс'''
|Б.з. 536 жылы
|Кракатау немесе Илопанго жанартауымен байланыстырылатын, тарихтағы ең суық жылдардың бірі.
|-
|'''Самалас атқылауы (Ринжани)'''
|1257 жылы
|Орта ғасырлардағы жаһандық температураның төмендеуі.
|-
|'''Уайнапутина жанартауы (Перу)'''
|1601 жылы
|Солтүстік жарты шардағы соңғы 600 жылдағы ең суық жыл, Ресейдегі үлкен ашаршылыққа әкелді.
|-
|'''Лаки жанартауы (Исландия)'''
|1783–1784 жж.
|Солтүстік жарты шардағы жүз мыңдаған адамның өліміне және Франциядағы революцияға түрткі болған кедейлікке әкелді.
|-
|'''Кракатау жанартауы'''
|1883 жылы
|Солтүстік жарты шардың жазғы температурасы 1.2 °C-қа дейін төмендеді.
|-
|'''Пинатубо жанартауы (Филиппин)'''
|1991 жылы
|АҚШ-та уақытша суыту мен жаппай су тасқындарына себеп болды.
|}

== Пайдаланылған дереккөздер ==
# Stothers, Richard B. (1984). &quot;The Great Tambora Eruption in 1815 and Its Aftermath&quot;. Science. 224 (4654): 1191–1198.
# Schurer, Andrew P.; Hegerl, Gabriele C.; Luterbacher, Jürg; Brönnimann, Stefan; Cowan, Tim; Tett, Simon F. B. (2019). &quot;Disentangling the causes of the 1816 European year without a summer&quot;. Environmental Research Letters. 14 (9).
# Oppenheimer, Clive (2003). &quot;Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815&quot;. Progress in Physical Geography. 27 (2): 230–259.
# Fagan, Brian M. (2000). The Little Ice Age: how climate made history, 1300–1850. Basic Books.
# Post, John D. (1977). The last great subsistence crisis in the Western World. Johns Hopkins University Press.
# Stommel, Henry (1983). Volcano weather: the story of 1816, the year without a summer. Seven Seas Press.
# Chenoweth, Michael (1996). &quot;Ships' Logbooks and 'The Year Without a Summer'&quot;. Bulletin of the American Meteorological Society. 77 (9): 2077–2094.
# Zerefos, C. S.; Gerogiannis, V. T.; Balis, D.; Zerefos, S. C.; Kazantzidis, A. (2007). &quot;Atmospheric effects of volcanic eruptions as seen by famous artists and depicted in their paintings&quot;. Atmospheric Chemistry and Physics Discussions. 7 (2): 5145–5172.

[[Санат:1816 жыл]]
[[Санат:Жаз]]
[[Санат:Климатология]]</text>
      <sha1>1lgnon78xl66n7gmujb6tzl5rmy58op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Могилёв облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782327</id>
    <revision>
      <id>3617539</id>
      <parentid>3617467</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="m5nqy28wwlcrzyvyu014mhrymm5ymh7" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Могилёв облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Могилёв облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} [[Круглое]]{{•}} [[Могилёв]]{{•}} [[Мстиславль]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5nqy28wwlcrzyvyu014mhrymm5ymh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617792</id>
      <parentid>3617539</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="d46fjhln114y8ua6xolqsiq1blnj2c7" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Могилёв облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Могилёв облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} [[Круглое]]{{•}} [[Могилёв]]{{•}} [[Мстиславль]]{{•}} [[Осиповичи]]{{•}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d46fjhln114y8ua6xolqsiq1blnj2c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түйреуіш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782424</id>
    <revision>
      <id>3617775</id>
      <parentid>3615699</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T04:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Көперхан Анаргүл</username>
        <id>182332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Көперхан Анаргүл [[Жоба:Инкубатор/Түйреуіш]] бетін [[Түйреуіш]] бетіне жылжытты: Мақала дайын, инкубатордан негізгі кеңістікке жылжыту</comment>
      <origin>3615699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="lk7r6c396gv9ze7h87kk0zxhq07hcv5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Түйреуіш''' — әдетте металдан жасалатын, бір нәрсені бекіту, түйреу, қыстыру үшін қолданылатын [[бұйым]]. Көбінесе ол бір ұшы үшкір [[ине]] түрінде, ал екінші ұшы доғал басы бар болып келеді. Сонымен қатар әртүрлі бекіткіштері бар түрлері де болады (мысалы, фибула, ағылшын түйреуіштері). Түйреуіш сонымен бірге шаш немесе киімге тағылатын сәндік [[әшекей]] ретінде де қолданылады және ол ең көне әшекей түрлерінің бірі болып саналады.

== Түйреуіштің түрлері ==
[[Сурет:Pin for a pinboard 2013 PD.jpg|нобай|149x149 нүкте|Кеңселік кнопка ]]
[[Сурет:Kolorowe szpilki ubt.JPG|нобай|147x147 нүкте|Түрлі-түсті ұштары бар түйреуіштер]]
'''Тігін түйреуіштері (портновские булавки)''' &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170217121004/http:/shyu.ru/bulavki.html Тігін түйреуіштері (портновские булавки) ]&lt;/ref&gt; — тігін ісінде, [[мата]] мен [[Теріден және ағаштан жасалған бұйымдар|теріден жасалатын бұйымдарды]] дайындау кезінде қолданылатын түйреуіштер. Тігін түйреуіштерінің ұшы өткір болуы тиіс, ол матаны оңай тесіп өтуі үшін. Тігін түйреуіштерінің басы [[ілмек]] түрінде, Т-тәрізді немесе жалпақ қалпақша түрінде болады. Әдетте олар тұтас металдан жасалады және декоративтік қызмет атқармайды.

'''Корсаж түйреуіштері''' &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20170303052213/http:/ni-tochka.ru/bulavki.php Түйреуіштің түрлері.]&lt;/ref&gt; — әдетте пластмассадан жасалған түрлі-түсті шар тәрізді әшекейлі басы бар түйреуіштер. Олар негізгі қызметімен қатар сәндік қызмет те атқарады, сыйлықтарды орауда, аксессуарлар жасауда (ленталар мен бауларды бекіту), сондай-ақ гүл шоқтарын безендіруде флористикада қолданылады.

'''Ағылшын түйреуіштері'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — ұшы «құлыппен» жабылатын түйреуіш. Басқа атауы — «қауіпсіз түйреуіш», себебі мұндай құрылым кездейсоқ шаншылып қалудан қорғайды. Қазіргі түрі 1849 жылы пайда болған. Ол әртүрлі мақсатта қолданылады, соның ішінде [[әшекей]] ретінде де пайдаланылады, оған [[Моншақ|моншақтар]] мен ұсақ [[Кулон|кулондар]] тағуға болады.
[[Сурет:Strawberry pincushion.jpg|нобай|149x149 нүкте|Тігінші түйреуіштері салынған ине жастықшасы]]
'''Галстук түйреуіштері'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — дәстүрлі ерлердің зергерлік әшекейі, мойын орамалды көйлекке бекіту үшін арналған, XIX — XX ғасырдың басында кең тараған. Декоративті басы әртүрлі материалдардан, соның ішінде асыл металдардан, бағалы тастардан, інжу-маржандардан жасалған. Ұшында булавканың түсіп кетпеуін қамтамасыз ететін арнайы бекіткіші болады.

'''Шляпа түйреуіштері'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — бас киімді шашқа немесе [[Сән|сәндік]] элементтерді бас киімге бекіту үшін қолданылатын әшекей. XIX — XX ғасырдың басында кең тараған. Галстук булавкасынан ұзындығының үлкен болуымен ерекшеленеді, ал басы да көбіне сәндік әрі қымбат материалдардан жасалады.

'''Шаш түйреуіштері (шпилька)'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — шашты сәндеуге және бекітуге арналған түйреуіш, ең көне әшекей түрлерінің бірі. Қазіргі кезде «невидимка» деп аталатын қысқыш-шпилькалар кең таралған, олар шаш талдарын ұстап тұрады.

'''Кеңселік кнопка'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — қатты бетке (көбіне қағазды немесе матаны) бекітуге арналған түйреуіш. Ол қысқа болып келеді және көлемді немесе жалпақ басы болады.

'''Энтомологиялық түйреуіштер'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — жәндіктерді энтомологиялық коллекцияларда бекіту үшін қолданылатын, ұзын инесі және кішкентай басы бар арнайы түйреуіштер. 

== Тарихы ==
Алғашқы түйреуіштер тарихта, ықтимал түрде, өсімдіктердің тікенектері мен шиптері болған, бұл кейбір тілдердегі «булавка» сөзінің этимологиясымен дәлелденеді. [[Палеолит]] дәуіріндегі алғашқы адамдар сүйек пен [[Қабыршақ|қабыршақтан]] түйреуіштер жасаған; кейбір халықтар мен әлеуметтік топтар мұндай бұйымдарды XXI ғасырда да жасайды.

Алғашқы металл түйреуіштер қола дәуірінде пайда болды. Киім мен шашты әшекейлеу үшін қолданылатын сәндік түйреуіштер Ежелгі Шығыс, [[Мысыр|Египет]] және [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамия]] мәдениеттеріне б.з.д. III–II мыңжылдықтарда тән болды. Еуропада темір басы бар түйреуіштер [[Гальштат]] археологиялық мәдениеті кезеңінен белгілі.

Түйреуіштер көбіне алтыннан, күмістен немесе [[Мыс|мыстан]] жасалған. Олар археология үшін маңызды табыстар болып саналады, себебі көбінесе белгілі бір мәдениетке тән өрнектермен безендіріледі, бұл олардың қай мәдениетке жататынын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, б.з.д. I мыңжылдықтағы ирандық қола түйреуіштерде адам бейнелері, жануарлар және сол мәдениетке тән ою-өрнектер кездеседі. II мыңжылдықтың ортасына жататын хеттердің алтын түйреуіш-қысқышы көкнәр гүлінің қорапшасы түрінде жасалған, бұл сол кезде-ақ хеттерге апиын көкнәрі белгілі болған деген болжам жасауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/327403?sortBy=Relevance&amp;when=2000-1000+B.C.&amp;what=Gold&amp;who=Hittite&amp;ft=*&amp;offset=0&amp;rpp=100&amp;pos=3 Хеттская золотая булавка Архивная копия от 20 января 2021 на Wayback Machine на сайте музея Метрополитен]&lt;/ref&gt;

[[Зергерлік бұйымдар|Зергерлік]] алтын түйреуіштер этрускілерге, кейінірек римдіктерге де белгілі болған. Антикалық түйреуіштер інжу-маржандармен, асыл тастармен, шынжырлармен және моншақтары бар салпыншақтармен әшекейленген. [[Рим империясы]] құлағаннан кейін зергерлік түйреуіштерді «варвар» шеберлері, мысалы, франктер жасап шығарған.

Көне дәуірден бері қытай әйелдері шаш үлгілерін әсемдеу үшін бағалы шаш түйреуіштері мен қыстырғыштарды қолданған.

Тігін түйреуіштері киім күрделі үлгімен тігуді қажет ете бастағанда, яғни киімді нақты адамның дене бітіміне дәл келтіру қажеттілігі туындаған кезде пайда болды. Бір ұшы сақина тәрізді иілген ине түріндегі түйреуіштер XV ғасырда пайда болған. Алайда ұзақ уақыт бойы сәндік түйреуіштер тігін түйреуіштерінен басым болып, нәтижесінде соңғыларының тапшылығы пайда болды. Англия королі Генрих VIII билігі кезінде түйреуіштерді тек арнайы белгіленген күндерде ғана сатуға тыйым салатын заң шығарылды. Бұл түйреуіш тапшылығын жоюға бағытталған еді, бірақ жағдайды керісінше ушықтырып, бірнеше жылдан кейін жойылды.

1590 жылы [[Лондон|Лондонда]] [[Германия|Германиядан]] шақырылған Годфрид Бэкс түйреуіштер мен инелер жасауға арналған сым тарту диірменін алғаш рет салды. XVIII ғасырда түйреуіштерді жаппай өндіруге арналған станоктар пайда бола бастады. Мысалы, Джон Хоу ойлап тапқан машина күніне 60 мың түйреуіш шығаруға мүмкіндік берген. XIX ғасырдың ортасында түйреуіштің жаңа түрі — «ағылшын түйреуіш» (қауіпсіз түйреуіш) ойлап табылды.

Тігін түйреуіштерімен қатар зергерлік түйреуіштер де қолданыста қала берді. XIX ғасырда ер адамдар галстук тағуды бастады, оны арнайы сәндік түйреуіштермен түйреп тағатын болды, ал әйелдер соған ұқсас, бірақ ұзынырақ қалпақ түйреуіштерін қолданды.

== Дереккөздер ==

&lt;references /&gt;
[[Санат:Кеңсе тауарлары]]
[[Санат:Зергерлік]]
[[Санат:Сән]]</text>
      <sha1>lk7r6c396gv9ze7h87kk0zxhq07hcv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елек (құрал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782445</id>
    <revision>
      <id>3617777</id>
      <parentid>3616113</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T04:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Көперхан Анаргүл</username>
        <id>182332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Көперхан Анаргүл [[Жоба:Инкубатор/Елек (құрал)]] бетін [[Елек (құрал)]] бетіне жылжытты: Мақала дайын, инкубатордан негізгі кеңістікке жылжыту</comment>
      <origin>3616113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4158" sha1="3rho0cvvkwnhp86fq1wj3kkarevs3a8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Елек'''&lt;ref&gt;[https://sozdikqor.kz/soz?id=354315&amp;a=ELEK Елек]&lt;/ref&gt; — ұсақ бөлшекті материалдарды&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона Елек. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.]&lt;/ref&gt; ([[Дәндер|дәндерді]], жармаларды, [[құм|құмды]] және тағы басқаларын) олардың бөлшектерінің мөлшеріне қарай елеуге арналған құрал.

== Тарихы ==
Елек адамзатқа ежелгі заманнан белгілі. Алғашқы електер ағаштан, [[қамыс|қамыстан]] немесе жануар терісінен жасалып, түбіне ұсақ тесіктер салынған. Кейін металл сымнан тоқылған торлар қолданыла бастады.
[[Сурет:Puderzuckersieb2.jpg|нобай|170x170 нүкте|Ұнды елеуге арналған механикалық елек]]

== Құрылысы ==
''Елек әдетте екі бөліктен тұрады:''

* [[Шеңбер]] немесе қаңқа;
* Торлы елеуіш беті.

== Қолданылуы ==

* Ұнды елеу;
* Астықты тазалау;[[Сурет:Passoire-chinois.JPG|нобай|174x174 нүкте|Асүй елегі]]
* Құм мен қиыршық тасты сұрыптау;
* Зертханалық жұмыстарда материалдарды бөлу.

== Түрлері ==
'''Асүй елегі''' — ұн, қант ұнтағы, жарма және басқа да сусымалы тағам өнімдерін елеуге арналған ұсақ торлы ас үй құралы. Ол өнімдерді бөгде қоспалардан тазартуға, ірі түйірлерді бөліп алуға және олардың құрылымын біркелкі етуге көмектеседі.
[[Сурет:Laboratory sieves BMK.jpg|нобай|175x175 нүкте|Әртүрлі өлшемдегі зертханалық електер]]
'''Құрылыс елегі''' — құм, қиыршық тас, цемент және басқа да құрылыс материалдарын бөлшектерінің мөлшеріне қарай сұрыптау және тазарту үшін қолданылатын елеу құралы. Ол ірі бөлшектерді ұсақтарынан ажыратып, құрылыс қоспаларының сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

'''Өнеркәсіптік елек''' — өндіріс орындарында сусымалы материалдарды (астық, ұн, кен, [[көмір]], химиялық заттар және т.б.) бөлшектерінің өлшеміне қарай сұрыптау, тазалау және бөлу үшін қолданылатын арнайы елеу құрылғысы. Ол өнім сапасын арттыруға және өндірістік процестердің тиімділігін қамтамасыз етуге қызмет етеді.

'''Зертханалық елек''' — ғылыми-зерттеу және талдау жұмыстарында ұсақ түйіршікті материалдарды (ұнтақтар, құм, химиялық заттар және т.б.) бөлшектерінің өлшеміне қарай дәл сұрыптау үшін қолданылатын елек. Ол материалдың гранулометриялық құрамын анықтауға және зертханалық тәжірибелерде біркелкі үлгі алуға мүмкіндік береді. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>3rho0cvvkwnhp86fq1wj3kkarevs3a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617788</id>
      <parentid>3617777</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="8078j97wy1xuhnh4an4cdv1l64acste" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Дереккөздер жетіспейді}}
'''Елек'''&lt;ref&gt;[https://sozdikqor.kz/soz?id=354315&amp;a=ELEK Елек]&lt;/ref&gt; — ұсақ бөлшекті материалдарды&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона Елек. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.]&lt;/ref&gt; ([[Дәндер|дәндерді]], жармаларды, [[құм|құмды]] және тағы басқаларын) олардың бөлшектерінің мөлшеріне қарай елеуге арналған құрал.

== Тарихы ==
Елек адамзатқа ежелгі заманнан белгілі. Алғашқы електер ағаштан, [[қамыс|қамыстан]] немесе жануар терісінен жасалып, түбіне ұсақ тесіктер салынған. Кейін металл сымнан тоқылған торлар қолданыла бастады.
[[Сурет:Puderzuckersieb2.jpg|нобай|170x170 нүкте|Ұнды елеуге арналған механикалық елек]]

== Құрылысы ==
''Елек әдетте екі бөліктен тұрады:''

* [[Шеңбер]] немесе қаңқа;
* Торлы елеуіш беті.

== Қолданылуы ==

* Ұнды елеу;
* Астықты тазалау;[[Сурет:Passoire-chinois.JPG|нобай|174x174 нүкте|Асүй елегі]]
* Құм мен қиыршық тасты сұрыптау;
* Зертханалық жұмыстарда материалдарды бөлу.

== Түрлері ==
'''Асүй елегі''' — ұн, қант ұнтағы, жарма және басқа да сусымалы тағам өнімдерін елеуге арналған ұсақ торлы ас үй құралы. Ол өнімдерді бөгде қоспалардан тазартуға, ірі түйірлерді бөліп алуға және олардың құрылымын біркелкі етуге көмектеседі.
[[Сурет:Laboratory sieves BMK.jpg|нобай|175x175 нүкте|Әртүрлі өлшемдегі зертханалық електер]]
'''Құрылыс елегі''' — құм, қиыршық тас, цемент және басқа да құрылыс материалдарын бөлшектерінің мөлшеріне қарай сұрыптау және тазарту үшін қолданылатын елеу құралы. Ол ірі бөлшектерді ұсақтарынан ажыратып, құрылыс қоспаларының сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

'''Өнеркәсіптік елек''' — өндіріс орындарында сусымалы материалдарды (астық, ұн, кен, [[көмір]], химиялық заттар және т.б.) бөлшектерінің өлшеміне қарай сұрыптау, тазалау және бөлу үшін қолданылатын арнайы елеу құрылғысы. Ол өнім сапасын арттыруға және өндірістік процестердің тиімділігін қамтамасыз етуге қызмет етеді.

'''Зертханалық елек''' — ғылыми-зерттеу және талдау жұмыстарында ұсақ түйіршікті материалдарды (ұнтақтар, құм, химиялық заттар және т.б.) бөлшектерінің өлшеміне қарай дәл сұрыптау үшін қолданылатын елек. Ол материалдың гранулометриялық құрамын анықтауға және зертханалық тәжірибелерде біркелкі үлгі алуға мүмкіндік береді. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8078j97wy1xuhnh4an4cdv1l64acste</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617790</id>
      <parentid>3617788</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3922" sha1="aea9jvy12a9uab3fb1xpaf7pv0miqyr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Дереккөздер жетіспейді}}
'''Елек'''&lt;ref&gt;[https://sozdikqor.kz/soz?id=354315&amp;a=ELEK Елек]&lt;/ref&gt; — ұсақ бөлшекті материалдарды ([[Дәндер|дәндерді]], жармаларды, [[құм|құмды]] және тағы басқаларын) олардың бөлшектерінің мөлшеріне қарай елеуге арналған құрал.

== Тарихы ==
Елек адамзатқа ежелгі заманнан белгілі. Алғашқы електер ағаштан, [[қамыс|қамыстан]] немесе жануар терісінен жасалып, түбіне ұсақ тесіктер салынған. Кейін металл сымнан тоқылған торлар қолданыла бастады.
[[Сурет:Puderzuckersieb2.jpg|нобай|170x170 нүкте|Ұнды елеуге арналған механикалық елек]]

== Құрылысы ==
''Елек әдетте екі бөліктен тұрады:''

* [[Шеңбер]] немесе қаңқа;
* Торлы елеуіш беті.

== Қолданылуы ==

* Ұнды елеу;
* Астықты тазалау;[[Сурет:Passoire-chinois.JPG|нобай|174x174 нүкте|Асүй елегі]]
* Құм мен қиыршық тасты сұрыптау;
* Зертханалық жұмыстарда материалдарды бөлу.

== Түрлері ==
'''Асүй елегі''' — ұн, қант ұнтағы, жарма және басқа да сусымалы тағам өнімдерін елеуге арналған ұсақ торлы ас үй құралы. Ол өнімдерді бөгде қоспалардан тазартуға, ірі түйірлерді бөліп алуға және олардың құрылымын біркелкі етуге көмектеседі.
[[Сурет:Laboratory sieves BMK.jpg|нобай|175x175 нүкте|Әртүрлі өлшемдегі зертханалық електер]]
'''Құрылыс елегі''' — құм, қиыршық тас, цемент және басқа да құрылыс материалдарын бөлшектерінің мөлшеріне қарай сұрыптау және тазарту үшін қолданылатын елеу құралы. Ол ірі бөлшектерді ұсақтарынан ажыратып, құрылыс қоспаларының сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

'''Өнеркәсіптік елек''' — өндіріс орындарында сусымалы материалдарды (астық, ұн, кен, [[көмір]], химиялық заттар және т.б.) бөлшектерінің өлшеміне қарай сұрыптау, тазалау және бөлу үшін қолданылатын арнайы елеу құрылғысы. Ол өнім сапасын арттыруға және өндірістік процестердің тиімділігін қамтамасыз етуге қызмет етеді.

'''Зертханалық елек''' — ғылыми-зерттеу және талдау жұмыстарында ұсақ түйіршікті материалдарды (ұнтақтар, құм, химиялық заттар және т.б.) бөлшектерінің өлшеміне қарай дәл сұрыптау үшін қолданылатын елек. Ол материалдың гранулометриялық құрамын анықтауға және зертханалық тәжірибелерде біркелкі үлгі алуға мүмкіндік береді. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>aea9jvy12a9uab3fb1xpaf7pv0miqyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтын балдақ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782455</id>
    <revision>
      <id>3617779</id>
      <parentid>3616292</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T04:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Көперхан Анаргүл</username>
        <id>182332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Көперхан Анаргүл [[Жоба:Инкубатор/Алтын балдақ]] бетін [[Алтын балдақ]] бетіне жылжытты: Мақала дайын, инкубатордан негізгі кеңістікке жылжыту</comment>
      <origin>3616292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4356" sha1="3ym8lrch22om0m22m7zmesm5hc4f02q" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Алтын балдақ''' — қазақтың дәстүрлі зергерлік бұйымдарының бірі, алтыннан жасалатын көзсіз сақина түрі. Қазақтың зергерлік бұйымдары жүйесінде балдақ сақина жүзіктен қондырма тасының немесе көзінің болмауымен ерекшеленеді. Балдақтар алтыннан, күмістен және басқа да металдардан жасалған.&lt;ref&gt;Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. 1-том. – Алматы: Арыс, 2005.&lt;/ref&gt;

Қазақ этнографиясы мен зергерлік өнеріне қатысты зерттеулерде балдақ сақина ер адамдар арасында кең тараған әшекейлердің бірі ретінде сипатталады. Оның беті жалпақ немесе дөңес болып келіп, кейде өсімдік тектес және геометриялық өрнектермен безендірілген. Балдақ сақиналар иесінің әлеуметтік мәртебесін білдіретін сәндік бұйым қызметін атқарған.&lt;ref&gt;Шойбеков Р. Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. – Алматы: Ғылым, 1993.&lt;/ref&gt;

Зергерлік бұйымдарға қатысты халықтық атаулар мен олардың ерекшеліктерін зерттеген ғалым Р. Н. Шойбеков балдақты «көзі жоқ алтын не күміс сақина» деп анықтайды. Зерттеушінің көрсетуінше, балдақ атауы қазақтың дәстүрлі зергерлік терминологиясында кеңінен қолданылған.

''АЛТЫН БАЛДАҚ І.'' Алтыннан, күмістен жасалған көзі жоқ сақина. Мұндай сақинаны әйелдермен бірге ерлер де қолына салып жүрген. Екі көзім Аханның перне басқан қолына түсіп еді, саусақтарының біріндегі алтын балдақты көрдім.&lt;ref&gt;Тәжібаев Ә. Хаттар сөйлегенде // Жұлдыз.1978, №10, 16-б&lt;/ref&gt;

'''Алтын балдақ – қол сәні, Әшекей кесте – тон сәні.''' 

2.Қылыштың, пышақтың сағағын бекітіп тұратын алтын сақина, шығыршық. Балдағы алтын асмаспен Қобыланды тартты қақ басқа.&lt;ref&gt;Қобыланды батыр. Алматы, 1957. 89-б&lt;/ref&gt; 3. Шымылдықтың бау өткізетін алтын шығыршығы, ілгегі. 

''АЛТЫН БАЛДАҚ ІІ.'' Ерте кездегі  жоғары дәрежелі ел билеушілерінің қолына ұстайтын таяғының (асасының)  алтын тұтқасы. '''Алтын балдақты таяғың болғанша, аянбай асар аяғың болсын. ''' 2. Алтынмен әшекейлеп жасаған, қолға ұстайтын таяқтың өзі. Қолыма асынғаным алтын балдақ, Мен келдім Желкемерді суға жалдап.&lt;ref&gt;Үш ғасыр жырлайды. Алматы, 1965. 192-б&lt;/ref&gt;

Алтын балдақ қазақ халқының материалдық мәдениеті мен сәндік-қолданбалы өнерінің құрамдас бөлігі болып табылады. Қазіргі уақытта оның үлгілері музей қорларында сақталып, этнографиялық және өнертанулық зерттеулерде қарастырылады.&lt;ref&gt;Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 2-том. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1999.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>3ym8lrch22om0m22m7zmesm5hc4f02q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617785</id>
      <parentid>3617779</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T05:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Көперхан Анаргүл</username>
        <id>182332</id>
      </contributor>
      <origin>3617785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="96m63gffiei4qlzr66v0mod4of8k0jq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Алтын балдақ''' — қазақтың дәстүрлі зергерлік бұйымдарының бірі, алтыннан жасалатын көзсіз сақина түрі. Қазақтың зергерлік бұйымдары жүйесінде балдақ сақина жүзіктен қондырма тасының немесе көзінің болмауымен ерекшеленеді. Балдақтар алтыннан, күмістен және басқа да металдардан жасалған.&lt;ref&gt;Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. 1-том. – Алматы: Арыс, 2005.&lt;/ref&gt;

Қазақ этнографиясы мен зергерлік өнеріне қатысты зерттеулерде балдақ сақина ер адамдар арасында кең тараған әшекейлердің бірі ретінде сипатталады. Оның беті жалпақ немесе дөңес болып келіп, кейде өсімдік тектес және геометриялық өрнектермен безендірілген. Балдақ сақиналар иесінің әлеуметтік мәртебесін білдіретін сәндік бұйым қызметін атқарған.&lt;ref&gt;Шойбеков Р. Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. – Алматы: Ғылым, 1993.&lt;/ref&gt;

Зергерлік бұйымдарға қатысты халықтық атаулар мен олардың ерекшеліктерін зерттеген ғалым Р. Н. Шойбеков балдақты «көзі жоқ алтын не күміс сақина» деп анықтайды. Зерттеушінің көрсетуінше, балдақ атауы қазақтың дәстүрлі зергерлік терминологиясында кеңінен қолданылған.

АЛТЫН БАЛДАҚ І. Алтыннан, күмістен жасалған көзі жоқ сақина. Мұндай сақинаны әйелдермен бірге ерлер де қолына салып жүрген. Екі көзім Аханның перне басқан қолына түсіп еді, саусақтарының біріндегі алтын балдақты көрдім.&lt;ref&gt;Тәжібаев Ә. Хаттар сөйлегенде // Жұлдыз.1978, №10, 16-б&lt;/ref&gt;

'''Алтын балдақ – қол сәні, Әшекей кесте – тон сәні.''' 

2.Қылыштың, пышақтың сағағын бекітіп тұратын алтын сақина, шығыршық. Балдағы алтын асмаспен Қобыланды тартты қақ басқа.&lt;ref&gt;Қобыланды батыр. Алматы, 1957. 89-б&lt;/ref&gt; 3. Шымылдықтың бау өткізетін алтын шығыршығы, ілгегі. 

АЛТЫН БАЛДАҚ ІІ. Ерте кездегі  жоғары дәрежелі ел билеушілерінің қолына ұстайтын таяғының (асасының)  алтын тұтқасы. '''Алтын балдақты таяғың болғанша, аянбай асар аяғың болсын. ''' 2. Алтынмен әшекейлеп жасаған, қолға ұстайтын таяқтың өзі. Қолыма асынғаным алтын балдақ, Мен келдім Желкемерді суға жалдап.&lt;ref&gt;Үш ғасыр жырлайды. Алматы, 1965. 192-б&lt;/ref&gt;

Алтын балдақ қазақ халқының материалдық мәдениеті мен сәндік-қолданбалы өнерінің құрамдас бөлігі болып табылады. Қазіргі уақытта оның үлгілері музей қорларында сақталып, этнографиялық және өнертанулық зерттеулерде қарастырылады.&lt;ref&gt;Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 2-том. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1999.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>96m63gffiei4qlzr66v0mod4of8k0jq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617786</id>
      <parentid>3617785</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T05:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Көперхан Анаргүл</username>
        <id>182332</id>
      </contributor>
      <origin>3617786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4344" sha1="lni9xqyfh7rav6uddegrkegr738mln3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Алтын балдақ''' — қазақтың дәстүрлі зергерлік бұйымдарының бірі, алтыннан жасалатын көзсіз сақина түрі. Қазақтың зергерлік бұйымдары жүйесінде балдақ сақина жүзіктен қондырма тасының немесе көзінің болмауымен ерекшеленеді. Балдақтар алтыннан, күмістен және басқа да металдардан жасалған.&lt;ref&gt;Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. 1-том. – Алматы: Арыс, 2005.&lt;/ref&gt;

Қазақ этнографиясы мен зергерлік өнеріне қатысты зерттеулерде балдақ сақина ер адамдар арасында кең тараған әшекейлердің бірі ретінде сипатталады. Оның беті жалпақ немесе дөңес болып келіп, кейде өсімдік тектес және геометриялық өрнектермен безендірілген. Балдақ сақиналар иесінің әлеуметтік мәртебесін білдіретін сәндік бұйым қызметін атқарған.&lt;ref&gt;Шойбеков Р. Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. – Алматы: Ғылым, 1993.&lt;/ref&gt;

Зергерлік бұйымдарға қатысты халықтық атаулар мен олардың ерекшеліктерін зерттеген ғалым Р. Н. Шойбеков балдақты «көзі жоқ алтын не күміс сақина» деп анықтайды. Зерттеушінің көрсетуінше, балдақ атауы қазақтың дәстүрлі зергерлік терминологиясында кеңінен қолданылған.

АЛТЫН БАЛДАҚ І. Алтыннан, күмістен жасалған көзі жоқ сақина. Мұндай сақинаны әйелдермен бірге ерлер де қолына салып жүрген. Екі көзім Аханның перне басқан қолына түсіп еді, саусақтарының біріндегі алтын балдақты көрдім.&lt;ref&gt;Тәжібаев Ә. Хаттар сөйлегенде // Жұлдыз.1978, №10, 16-б&lt;/ref&gt; '''Алтын балдақ – қол сәні, Әшекей кесте – тон сәні.''' 2.Қылыштың, пышақтың сағағын бекітіп тұратын алтын сақина, шығыршық. Балдағы алтын асмаспен Қобыланды тартты қақ басқа.&lt;ref&gt;Қобыланды батыр. Алматы, 1957. 89-б&lt;/ref&gt; 3. Шымылдықтың бау өткізетін алтын шығыршығы, ілгегі.

АЛТЫН БАЛДАҚ ІІ. Ерте кездегі  жоғары дәрежелі ел билеушілерінің қолына ұстайтын таяғының (асасының)  алтын тұтқасы. '''Алтын балдақты таяғың болғанша, аянбай асар аяғың болсын. ''' 2. Алтынмен әшекейлеп жасаған, қолға ұстайтын таяқтың өзі. Қолыма асынғаным алтын балдақ, Мен келдім Желкемерді суға жалдап.&lt;ref&gt;Үш ғасыр жырлайды. Алматы, 1965. 192-б&lt;/ref&gt;

Алтын балдақ қазақ халқының материалдық мәдениеті мен сәндік-қолданбалы өнерінің құрамдас бөлігі болып табылады. Қазіргі уақытта оның үлгілері музей қорларында сақталып, этнографиялық және өнертанулық зерттеулерде қарастырылады.&lt;ref&gt;Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 2-том. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1999.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>lni9xqyfh7rav6uddegrkegr738mln3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осман Сынав</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782461</id>
    <revision>
      <id>3617656</id>
      <parentid>3616566</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11017" sha1="d2h8jes8pi94capc8hll8jg8i7puov5" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі               = Осман Сынав
  |шынайы есімі        = Osman Sınav
  |сурет               =
  |сурет ені           = 
  |сурет атауы         = 
  |туған кездегі есімі = 
  |туған күні          = 24.12.1958
  |туған жері          = Йешилова
  |қайтыс болған күні  = 20.03.2025
  |қайтыс болған жері  = Ыстанбұл
  |білімі              = 
  |мамандығы           = {{кинорежиссёр|Түркия}}
  |азаматтығы          = {{TUR}}
  |белсенді жылдары    = 1984-2025
  |бағыты              = 
  |киностудия          = 
  |жұбайы              = Таңгүл Сынав
  |серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
  |ата-анасы           = 
  |туыстары            = 
  |отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
  |марапаттары         = 
  |imdb_id             = 
  |қолтаңбасы          =
  |сайты               = 
  |ортаққор            = 
}}
'''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл|1958]], Йешилова – [[20 наурыз]] [[2025 жыл|2025]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы.

== Өмірбаяны ==
Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}&lt;/ref&gt; 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады.

Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді.

1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді.

Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді.

2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген.

Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді.

Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}&lt;/ref&gt;

== Идеологиялық көзқарастары ==
Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}&lt;/ref&gt; Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.

Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».&lt;/blockquote&gt;

== Жеке өмірі және қайтыс болуы ==

Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}&lt;/ref&gt;

Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}&lt;/ref&gt; Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>d2h8jes8pi94capc8hll8jg8i7puov5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Индозух</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782516</id>
    <revision>
      <id>3617637</id>
      <parentid>3617274</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3617637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="cwn87hq8yir9aum09c6gd1ve8jmtpkv" xml:space="preserve">'''Индозух''' (аударма. ''Үнді қолтырауыны'') — қазіргі [[Үндістан]] аумағындағы [[Бор кезеңі|бор]] [[Геохронология шәкілі|дәуірінің]] соңынан ([[Маастрихт]] ғасыры, [[70 жыл|70–]][[66 жыл|66]] миллион жыл бұрын) тараған [[абелизаурид]] [[Динозаврлар|динозаврының]] бір [[Туыс (биология)|тұқымдасы]]. Көптеген [[тероподтар]] сияқты Индозух екі аяқпен жүретін жыртқыш жануар. Оның ұзындығы шамамен 7 метр болған. Салмағы шамамен 1,2 тонна және ерекшелігі бас сүйегінің үстінде тегістелген жотасы бар құрылымы болды, бұл оның бас сүйегіне [[Қолтырауындар|қолтырауынға]] ұқсастық берді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Indosuchus &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Natural History Museum|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/dino-directory/indosuchus.html|accessdate=25.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indosuchus Pictures &amp; Facts - The Dinosaur Database|url=https://dinosaurpictures.org/Indosuchus-pictures|accessdate=25.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Ашылуы ==
''Индозух'' деген атауды 1932 жылы неміс [[Палеонтология|палеонтологы]] [[Фридрих фон Хюне]] ат берген. 1933 жылы [[Чарльз Альфред Матли|Чарльз Альфред Матлимен]] бірігіп [[Үндістан|Үндістанда]] [[Мадхья-Прадеш|Мадхья-Прадештегі]] [[Джабалпур]] маңында Ламета формациясының қабаттарынан тапқан үш жартылай бас сүйегін сипаттаған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Жалпы атауы [[Ежелгі грек тілі|ежелгі грек]] тілінде [[Үнді өзені|Инд]] пен ''Сухостың'', яғни мысырлық қолтырауын құдайының ''Indos'' сөзінен шыққан. [[Латын тілі|Латын]] тілінде «''raptorius»'' атауы «жыртқыш» дегенді білдіреді. 

== Жіктелуі ==
[[Сурет:Indosuchus.jpg|солға|нобай|Тыныштық жағдайында]]
Бас сүйегінің тек кейбір элементтері табылғандықтан, ''Индозухтың'' жіктелуі біршама тұрақсыз болды. Қазір ол [[Абелизаврлар]] қатарына біршама берік орналасқанымен, бастапқыда [[Фридрих фон Хюне]] оны [[Аллозавр|Аллозаврларға]] жатқызды. [[Алик Уокер]] 1964 жылы оны [[Тираннозавр|Тираннозаврлар]] қатарына жатқызды. ''[[Карнотавр]]'' сияқты басқа [[Абелизаврлар|абелизаврлардың]] табылуы оның жағдайын анықтауға көмектесті. 1986 жылы [[Хосе Бонапарт]] оның [[абелизавр]] екенін анықтады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indosuchus|url=https://www.prehistoric-wildlife.com/species/indosuchus/|accessdate=25.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
# Азбука-Аттикус, «Динозавры. Энциклопедия от А до Я» Москва, «Махаон» 2016. ISBN 978-5-389-09482-6

[[Санат:Динозаврлар]]</text>
      <sha1>cwn87hq8yir9aum09c6gd1ve8jmtpkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Африкада ыстық екен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782517</id>
    <revision>
      <id>3617638</id>
      <parentid>3617280</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Союзмультфильм мультфильмдері|Союзмультфильм мультфильмдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4139" sha1="t326z6v0p2x0lf4egwgikjhcy5c6uem" xml:space="preserve">{{Мультфильм|Студия=«[[Союзмультфильм|Союздетмультфильм]]»|Сурет=It's Hot in Africa (screenshot).jpg|Ені=260px|Атауы=Африкада ыстық екен|Жанры=Балаларға арналған комедия|Режиссёрлері=[[Бабиченко, Дмитрий Наумович|Дмитрий Бабиченко]]
* [[Беляков, Александр Алексеевич (мультипликатор)|Александр Беляков]]|Премьера=1936 ж.|Композиторы=[[Аксёнов, Алексей Николаевич|Алексей Аксёнов]]|Ұзақтығы=8 минуттер|Қоюшы суретшілер=Дмитрий Бабиченко, Александр Беляков}}
[[Сурет:1936._В_Африке_жарко.webm|нобай|300x300 нүкте|Мультфильмді көріңіз]]
'''«Африкада ыстық екен»''' — 1936 жылғы кеңестік ақ-қара [[Мультфильм|анимациялық фильм]]; «Союзмультфильм» студиясында түсірілген алғашқы фильм (1937 жылға дейін «Союздетмультфильм»)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Союзмультфильм». Подробная информация на официальном сайте Культура.РФ|url=https://www.culture.ru/institutes/13917/soyuzmultfilm|work=Культура.РФ|lang=ru|accessdate=2024-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240617114407/https://www.culture.ru/institutes/13917/soyuzmultfilm|archivedate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Опрос &quot;РГ&quot;: Уолт Дисней или Союзмультфильм?|url=http://www.rg.ru/2009/07/02/opros-multfilm.html|publisher=Российская газета|accessdate=2015-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160823005724/https://rg.ru/2009/07/02/opros-multfilm.html|archivedate=2016-08-23}}&lt;/ref&gt;. Фильм 70 жылдан астам уақыт бұрын шығарылғандықтан, көпшілікке қолжетімді. Ол түпнұсқа саундтрексіз сақталған.

== Сюжет ==
[[Африка|Африкадағы]] жануарлар аптап ыстықта ысып, [[балмұздақ]] жегісі келеді. [[Маймыл]] мен [[морж]] [[Солтүстік полюс|Солтүстік полюстен]] оларға керемет сыйлықпен баруға аттанады. Жол бойында олар көптеген шытырман оқиғаларға тап болады. Содан кейін жануарлар моржды қайтарып, оған оңтүстік сыйлықтарын: банан, ананас және кокос жаңғағын сыйлайды.

== Авторлар ==
* сценарий авторы — [[Сергей Владимирович Михалков|Сергей Михалков]]
* режиссер және суретші — Дмитрий Бабиченко
* кожиссер және суретші — Александр Беляков
* композитор — Алексей Аксенов
* аниматорлар — Борис Дежкин, Фаина Епифанова, Григорий Козлов, Борис Титов, Ламис Бредис, В. Купер, Э. Валдман

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* «Орыс киносының энциклопедиясы» веб-сайтындағы [https://web.archive.org/web/20160206172125/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&amp;e_movie_id=17833 «Африкада ыстық екен]»
* [https://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=104618-V_Afrike_Zharko.html/ Африкада ыстық екен] {{ref-en}} Big Cartoon DataBase сайтында

[[Санат:Жануарлар жайлы мультфильмдер]]
[[Санат:Алфавит бойынша мультфильмдер]]
[[Санат:Союзмультфильм мультфильмдері]]</text>
      <sha1>t326z6v0p2x0lf4egwgikjhcy5c6uem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Симон Сакагути</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782527</id>
    <revision>
      <id>3617640</id>
      <parentid>3617353</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3617640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6457" sha1="bbb56qgj5izb4l2bih0zy4ht4bt3fu8" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Симон Сакагути
 |Шынайы есімі        = жап. 坂口志文
 |Суреті              = Shimon_Sakaguchi_cropped_3_Shimon_Sakaguchi_201711.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.1.1951 
 |Туған жері          = [[Нагахама]], {{Туғанжері|Сига|Cигада}}, [[Жапония]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Жапония}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[патология]], [[иммунология]], [[дәрігер]], [[университет профессоры]], [[иммунолог]], [[биолог]]
 |Жұмыс орны          = [[Осака университеті]]&lt;br&gt;
[[Киото университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Иммунология бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 1987
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Шига префектуралық Нагахама Кита орта мектебі]] (1983)&lt;br&gt;
[[Киото университеті]] (1987)
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал
 |Марапаттары         = [[Уильям Коли сыйлығы]] (2004)&lt;br&gt;[[Медицина ғылымдары бойынша Кейо университетінің сыйлығы]] (2008)&lt;br&gt;
[[Халықаралық Гайрднер қоры сыйлығы]] (2015)&lt;br&gt;[[Кларивате дәйексөздерінің лауреаты]] (2015)&lt;br&gt;
[[Роберт Кох сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;[[Краффорд сыйлығы]] (2017)&lt;br&gt;[[Пол Эрлих-Людвиг Дармштадтер сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;
{{Мәдениет ордені (Жапония)}}&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2025 жыл ғылымда|2025]])&lt;br&gt;
{{Күлгін лентамен құрмет медалі}}
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
{{Нихонго|'''Симон Сакагути'''|坂口 志文|Сакагути Симон|}} — [[Жапония|жапон]] [[Иммунология|иммунолог]]. [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының]] лауреаты (2025).

== Өмірбаян ==
1976 жылы [[Киото университеті|Киото университетін]] бітіріп, 1982 жылы диссертациясын қорғады. Нагоядағы Айти университетінде Т-супрессивтік жасушаларын іздеді. 1980 жылдары Т-жасушаларын бөліп алып, оларды [[Айырша без|тимус безі]] жетіспейтін тышқандарға енгізді, бұл оған [[Т-лимфоциттер|Т-жасушаларының]] рөлін түсінуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол 1983—1987 жылдары Джонс Хопкинс университетінде және 1987—1995 жылдары Стэнфорд университетінде зерттеуші болып жұмыс істеді. 1995 жылы ол Токио метрополитен геронтология институтының иммунопатология кафедрасының меңгерушісі болды. 1995 жылы Т-лейкоциттерден ақуыз тапты. 2011 жылдан бастап Киото университетінде жұмыс істейді. Т-жасушаларын зерттейтін RegCell компаниясының директорларының бірі. 2025 жылы ол физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығын алды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нобелевскую премию вручили трем ученым за открытия в области иммунитета|url=https://ura.news/news/1053006682|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251006095240/https://ura.news/news/1053006682|archivedate=2025-10-06}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар ==
* Краффорд сыйлығы (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polyarthritis - Crafoordprize|url=http://www.crafoordprize.se/prizesawarded/polyarthritis.4.2f692b3510dbfce339680009422.html|publisher=www.crafoordprize.se|lang=en|accessdate=2017-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423033946/http://www.crafoordprize.se/prizesawarded/polyarthritis.4.2f692b3510dbfce339680009422.html|archivedate=2018-04-23}}&lt;/ref&gt; [[Фред Рамсделл|Фред Рамсдел]] және Александр Руденскиймен бірлесіп
* [[Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2025)

== Отбасы ==
* Әйелі — Норико Сакагути, ол да иммунолог.

== Эсселер ==
* [https://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430394/Strazhi_immunnoy_sistemy Иммундық жүйенің сақшылары]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.isniweb.org/congress/profile/shimon-sakaguchi/ Халықаралық иммунологтар одағының сайтынан ақпарат]
* [http://www.ifrec.osaka-u.ac.jp/en/laboratory/experimentalimmunology/principal.htm Осака университетінің иммунология шекаралық зерттеу орталығы]

[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>bbb56qgj5izb4l2bih0zy4ht4bt3fu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617641</id>
      <parentid>3617640</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T16:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Жапония иммунологтары|Жапония иммунологтары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6514" sha1="hn61s7ne7wltahm0ixdjv1283jmhsf0" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Симон Сакагути
 |Шынайы есімі        = жап. 坂口志文
 |Суреті              = Shimon_Sakaguchi_cropped_3_Shimon_Sakaguchi_201711.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.1.1951 
 |Туған жері          = [[Нагахама]], {{Туғанжері|Сига|Cигада}}, [[Жапония]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Жапония}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[патология]], [[иммунология]], [[дәрігер]], [[университет профессоры]], [[иммунолог]], [[биолог]]
 |Жұмыс орны          = [[Осака университеті]]&lt;br&gt;
[[Киото университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Иммунология бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 1987
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Шига префектуралық Нагахама Кита орта мектебі]] (1983)&lt;br&gt;
[[Киото университеті]] (1987)
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал
 |Марапаттары         = [[Уильям Коли сыйлығы]] (2004)&lt;br&gt;[[Медицина ғылымдары бойынша Кейо университетінің сыйлығы]] (2008)&lt;br&gt;
[[Халықаралық Гайрднер қоры сыйлығы]] (2015)&lt;br&gt;[[Кларивате дәйексөздерінің лауреаты]] (2015)&lt;br&gt;
[[Роберт Кох сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;[[Краффорд сыйлығы]] (2017)&lt;br&gt;[[Пол Эрлих-Людвиг Дармштадтер сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;
{{Мәдениет ордені (Жапония)}}&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2025 жыл ғылымда|2025]])&lt;br&gt;
{{Күлгін лентамен құрмет медалі}}
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
{{Нихонго|'''Симон Сакагути'''|坂口 志文|Сакагути Симон|}} — [[Жапония|жапон]] [[Иммунология|иммунолог]]. [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының]] лауреаты (2025).

== Өмірбаян ==
1976 жылы [[Киото университеті|Киото университетін]] бітіріп, 1982 жылы диссертациясын қорғады. Нагоядағы Айти университетінде Т-супрессивтік жасушаларын іздеді. 1980 жылдары Т-жасушаларын бөліп алып, оларды [[Айырша без|тимус безі]] жетіспейтін тышқандарға енгізді, бұл оған [[Т-лимфоциттер|Т-жасушаларының]] рөлін түсінуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол 1983—1987 жылдары Джонс Хопкинс университетінде және 1987—1995 жылдары Стэнфорд университетінде зерттеуші болып жұмыс істеді. 1995 жылы ол Токио метрополитен геронтология институтының иммунопатология кафедрасының меңгерушісі болды. 1995 жылы Т-лейкоциттерден ақуыз тапты. 2011 жылдан бастап Киото университетінде жұмыс істейді. Т-жасушаларын зерттейтін RegCell компаниясының директорларының бірі. 2025 жылы ол физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығын алды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нобелевскую премию вручили трем ученым за открытия в области иммунитета|url=https://ura.news/news/1053006682|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251006095240/https://ura.news/news/1053006682|archivedate=2025-10-06}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар ==
* Краффорд сыйлығы (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polyarthritis - Crafoordprize|url=http://www.crafoordprize.se/prizesawarded/polyarthritis.4.2f692b3510dbfce339680009422.html|publisher=www.crafoordprize.se|lang=en|accessdate=2017-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423033946/http://www.crafoordprize.se/prizesawarded/polyarthritis.4.2f692b3510dbfce339680009422.html|archivedate=2018-04-23}}&lt;/ref&gt; [[Фред Рамсделл|Фред Рамсдел]] және Александр Руденскиймен бірлесіп
* [[Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2025)

== Отбасы ==
* Әйелі — Норико Сакагути, ол да иммунолог.

== Эсселер ==
* [https://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430394/Strazhi_immunnoy_sistemy Иммундық жүйенің сақшылары]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.isniweb.org/congress/profile/shimon-sakaguchi/ Халықаралық иммунологтар одағының сайтынан ақпарат]
* [http://www.ifrec.osaka-u.ac.jp/en/laboratory/experimentalimmunology/principal.htm Осака университетінің иммунология шекаралық зерттеу орталығы]

[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Жапония иммунологтары]]</text>
      <sha1>hn61s7ne7wltahm0ixdjv1283jmhsf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782529</id>
    <revision>
      <id>3617646</id>
      <parentid>3617382</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9658" sha1="dlfff9jt26fl5xrou5zqtjwexms809e" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Джон Дэвисон Рокфеллер кіші
 |Шынайы есімі          = {{lang-en|John Davison Rockefeller, Jr.}}
 |Сурет                 = John D. Rockefeller, Jr. (1915).jpg
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 29.01.1874
 |Туған жері            = [[Кливленд]], [[Огайо]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 11.05.1960
 |Қайтыс болған жері    = [[Тусон]], [[Аризона]], АҚШ
 |Азаматтығы            = {{USA}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = өнер туындыларын жинаушы, қаржыгер, банкир, филантроп, кәсіпкер
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Браун университеті]], Browning School
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]
 |Анасы                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Эбигейл Олдрич Рокфеллер]], [[III Джон Дэвисон Рокфеллер]], [[Нельсон Олдрич Рокфеллер]], [[Лоранс Рокфеллер]], [[Уинтроп Рокфеллер]], [[Дэвид Рокфеллер]]
 |Отбасы                = [[Рокфеллер әулеті]]
 |Марапаттары           = Одюбон медалі (1950), Public Welfare Medal (1943)
 |Қолтаңбасы            = John D. Rockefeller Jr signature.tif
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''кіші Джон Дэвисон Рокфеллер''' ({{lang-en|John Davison Rockefeller Jr.}}; [[29 қаңтар]] [[1874 жыл|1874]], [[Кливленд]], [[Огайо]] – [[11 мамыр]] [[1960 жыл|1960]], [[Тусон]], [[Аризона]]) — ірі [[филантроп]] және атақты Рокфеллер әулетінің негізгі мүшелерінің бірі. Ол кәсіпкер әрі [[Standard Oil]] компаниясының иесі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] жалғыз ұлы және әйгілі бес ағайынды Рокфеллердің әкесі болды. Джон Рокфеллерді әдетте оны әкесі Джон Д. Рокфеллерден ажырату үшін «кіші» деп атайды. Оның әкесі өз кезегінде «аға» деген атпен танымал.

== Бизнес мансабы ==
Оқу орнын бітіргеннен кейін Рокфеллер (кіші) 1897 жылғы 1 қазанда әкесінің бизнесіне қосылып, [[Standard Oil]] компаниясының [[Бродвей көшесіндегі 26-үй]]де орналасқан штаб-пәтерінде жаңадан құрылған отбасылық кеңсенің жұмысын ұйымдастыра бастады. Ол Standard Oil компаниясының директоры болды, кейінірек 1901 жылы құрылған [[Джон Пирпонт|Джон Морганның]] [[U.S. Steel]] компаниясының да директорлар қатарына кірді. Standard Oil компаниясының сол кездегі басшысы [[Джон Дастин Арчболд]]қа (Рокфеллер ағаның мұрагері) қатысты жанжалдан кейін Рокфеллер (кіші) 1910 жылы екі компаниядан да кетті. [[Hearst]] медиаимпериясы Арчболдтың екі белгілі конгрессменге пара бергенін әшкерелеген болатын. Қаржылық алаяқтықтармен байланысты беделдік шығындардан арылуға тырысқан Рокфеллер (кіші) осыдан кейін [[қайырымдылық]] қызметпен белсенді түрде айналыса бастады.&lt;ref&gt;Resignation from Standard Oil and U.S. Steel boards — see Ron Chernow, ''Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.'', London: Warner Books, 1998. (pp.548-551)&lt;/ref&gt;

[[Ұлы тоқырау|Ұлы депрессия]] кезінде ол [[Манхэттен]]нің географиялық орталығында орналасқан, 14 ғимараттан тұратын алып [[Рокфеллер орталығы]] кешенінің жобасын әзірлеп, оның жалғыз инвесторы болды. Нәтижесінде Рокфеллер (кіші) [[Нью-Йорк]] қаласындағы ең ірі жылжымайтын мүлік иелерінің біріне айналды.

1921 жылы ол әкесінен Equitable Trust Company банкінің акцияларының шамамен 10 пайызын алды, соның нәтижесінде банктің ең ірі акционеріне айналды. Кейінірек, 1930 жылы бұл банк Chase National Bank-пен (қазіргі [[JPMorgan Chase]]) бірігіп, сол кездегі әлемдегі ең ірі банкке айналды. Бірігу нәтижесінде оның акциялар пакеті шамамен 4 пайызға дейін қысқарғанымен, ол әлі де банктің ең ірі акционері болып қала берді. Осыған байланысты банк «Рокфеллер банкі» деген атауға ие болды. 1960-жылдардан бастап, оның ұлы Дэвид банк президенті болған кезден бері және бүгінгі күнге дейін Рокфеллер әулеті банк акцияларының шамамен 1 пайызын иеленіп келеді.&lt;ref&gt;Largest shareholder in Chase Bank — see David Rockefeller, ''Memoirs'', New York: Random House, 2002. (pp.124-25)&lt;/ref&gt;

== Қайырымдылық қызметі ==
[[1913 жыл]]ы ол әкесі Джон Д. Рокфеллермен және [[Фредерик Т. Гейтс]]пен бірге АҚШ-тағы алғашқы қайырымдылық қорларының бірі болған [[Рокфеллер қоры]]н құрды.{{sfn|Джон Рокфеллер|2017|loc=|p=187|name=}}

== Отбасы ==
1901 жылғы 9 қазанда Джон Рокфеллер (кіші) ықпалды сенатор [[Нельсон Олдрич]]тің қызы Эбби Олдрич Гринге үйленді. Бұл неке капитал мен саясаттың ең ірі одағы ретінде қабылданды. Сонымен қатар, үйлену тойы өз дәуіріндегі маңызды оқиғалардың бірі әрі ең салтанатты тойлардың бірі болды. Той [[Род-Айленд]]тегі [[Aldrich Mansion]] резиденциясында өтті. Оған [[Standard Oil]] және басқа да компаниялардың басшылары шақырылды.&lt;ref&gt;Details of the 1901 wedding — Harr &amp; Johnson, op.cit., (pp.81-5)&lt;/ref&gt;

Ерлі-зайыптылардың алты баласы болды — бір қызы және бес ағайынды Рокфеллер:
* Эбби Рокфеллер Маузе (9 қараша 1903 — 27 мамыр 1976)
* Джон Д. Рокфеллер III (21 наурыз 1906 — 10 шілде 1978)
* [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон Олдрич Рокфеллер]] (8 шілде 1908 — 26 қаңтар 1979)
* Лоренс Спелман Рокфеллер (26 мамыр 1910 — 11 шілде 2004)
* [[Уинтроп Рокфеллер]] (1 мамыр 1912 — 22 ақпан 1973)
* [[Дэвид Рокфеллер]] (12 маусым 1915 — 20 наурыз 2017)

== Әдебиет ==
* {{кітап|авторы=Джон Рокфеллер|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Мемуары|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=Репринтное издание|орны=М.|баспасы=Альпина Паблишер|жыл=2017|томы=|беттері=|барлық беті=216|сериясы=|isbn=978-5-9614-6379-8|тиражы=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/6/247 John Davison Rockefeller, Jr, 1874—1960] / Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1960 vol 6 pp 247–257, plate, by G. W. Corner {{ref|en}}

[[Санат:АҚШ меценаттары]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ қаржыгерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Джон Дэвисон 2]]
[[Санат:АҚШ баптистері]]
[[Санат:Браунинг мектебі түлектері]]
[[Санат:Браун университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері (12-жарғы)]]</text>
      <sha1>dlfff9jt26fl5xrou5zqtjwexms809e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617795</id>
      <parentid>3617646</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9627" sha1="rbot6t65md988u4q1d75vy2cvruyd0t" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Джон Дэвисон Рокфеллер кіші
 |Шынайы есімі          = {{lang-en|John Davison Rockefeller, Jr.}}
 |Сурет                 = John D. Rockefeller, Jr. (1915).jpg
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 29.01.1874
 |Туған жері            = [[Кливленд]], [[Огайо]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 11.05.1960
 |Қайтыс болған жері    = [[Тусон]], [[Аризона]], АҚШ
 |Азаматтығы            = {{USA}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = өнер туындыларын жинаушы, қаржыгер, банкир, филантроп, кәсіпкер
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Браун университеті]], Browning School
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]
 |Анасы                 = [[Лаура Спелман Рокфеллер]]
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Эбигейл Олдрич Рокфеллер]], [[III Джон Дэвисон Рокфеллер]], [[Нельсон Олдрич Рокфеллер]], [[Лоранс Рокфеллер]], [[Уинтроп Рокфеллер]], [[Дэвид Рокфеллер]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = Одюбон медалі (1950), Public Welfare Medal (1943)
 |Қолтаңбасы            = John D. Rockefeller Jr signature.tif
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''кіші Джон Дэвисон Рокфеллер''' ({{lang-en|John Davison Rockefeller Jr.}}; [[29 қаңтар]] [[1874 жыл|1874]], [[Кливленд]], [[Огайо]] – [[11 мамыр]] [[1960 жыл|1960]], [[Тусон]], [[Аризона]]) — ірі [[филантроп]] және атақты Рокфеллер әулетінің негізгі мүшелерінің бірі. Ол кәсіпкер әрі [[Standard Oil]] компаниясының иесі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] жалғыз ұлы және әйгілі бес ағайынды Рокфеллердің әкесі болды. Джон Рокфеллерді әдетте оны әкесі Джон Д. Рокфеллерден ажырату үшін «кіші» деп атайды. Оның әкесі өз кезегінде «аға» деген атпен танымал.

== Бизнес мансабы ==
Оқу орнын бітіргеннен кейін Рокфеллер (кіші) 1897 жылғы 1 қазанда әкесінің бизнесіне қосылып, [[Standard Oil]] компаниясының [[Бродвей көшесіндегі 26-үй]]де орналасқан штаб-пәтерінде жаңадан құрылған отбасылық кеңсенің жұмысын ұйымдастыра бастады. Ол Standard Oil компаниясының директоры болды, кейінірек 1901 жылы құрылған [[Джон Пирпонт|Джон Морганның]] [[U.S. Steel]] компаниясының да директорлар қатарына кірді. Standard Oil компаниясының сол кездегі басшысы [[Джон Дастин Арчболд]]қа (Рокфеллер ағаның мұрагері) қатысты жанжалдан кейін Рокфеллер (кіші) 1910 жылы екі компаниядан да кетті. [[Hearst]] медиаимпериясы Арчболдтың екі белгілі конгрессменге пара бергенін әшкерелеген болатын. Қаржылық алаяқтықтармен байланысты беделдік шығындардан арылуға тырысқан Рокфеллер (кіші) осыдан кейін [[қайырымдылық]] қызметпен белсенді түрде айналыса бастады.&lt;ref&gt;Resignation from Standard Oil and U.S. Steel boards — see Ron Chernow, ''Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.'', London: Warner Books, 1998. (pp.548-551)&lt;/ref&gt;

[[Ұлы тоқырау|Ұлы депрессия]] кезінде ол [[Манхэттен]]нің географиялық орталығында орналасқан, 14 ғимараттан тұратын алып [[Рокфеллер орталығы]] кешенінің жобасын әзірлеп, оның жалғыз инвесторы болды. Нәтижесінде Рокфеллер (кіші) [[Нью-Йорк]] қаласындағы ең ірі жылжымайтын мүлік иелерінің біріне айналды.

1921 жылы ол әкесінен Equitable Trust Company банкінің акцияларының шамамен 10 пайызын алды, соның нәтижесінде банктің ең ірі акционеріне айналды. Кейінірек, 1930 жылы бұл банк Chase National Bank-пен (қазіргі [[JPMorgan Chase]]) бірігіп, сол кездегі әлемдегі ең ірі банкке айналды. Бірігу нәтижесінде оның акциялар пакеті шамамен 4 пайызға дейін қысқарғанымен, ол әлі де банктің ең ірі акционері болып қала берді. Осыған байланысты банк «Рокфеллер банкі» деген атауға ие болды. 1960-жылдардан бастап, оның ұлы Дэвид банк президенті болған кезден бері және бүгінгі күнге дейін Рокфеллер әулеті банк акцияларының шамамен 1 пайызын иеленіп келеді.&lt;ref&gt;Largest shareholder in Chase Bank — see David Rockefeller, ''Memoirs'', New York: Random House, 2002. (pp.124-25)&lt;/ref&gt;

== Қайырымдылық қызметі ==
[[1913 жыл]]ы ол әкесі Джон Д. Рокфеллермен және [[Фредерик Т. Гейтс]]пен бірге АҚШ-тағы алғашқы қайырымдылық қорларының бірі болған [[Рокфеллер қоры]]н құрды.{{sfn|Джон Рокфеллер|2017|loc=|p=187|name=}}

== Отбасы ==
1901 жылғы 9 қазанда Джон Рокфеллер (кіші) ықпалды сенатор [[Нельсон Олдрич]]тің қызы Эбби Олдрич Гринге үйленді. Бұл неке капитал мен саясаттың ең ірі одағы ретінде қабылданды. Сонымен қатар, үйлену тойы өз дәуіріндегі маңызды оқиғалардың бірі әрі ең салтанатты тойлардың бірі болды. Той [[Род-Айленд]]тегі [[Aldrich Mansion]] резиденциясында өтті. Оған [[Standard Oil]] және басқа да компаниялардың басшылары шақырылды.&lt;ref&gt;Details of the 1901 wedding — Harr &amp; Johnson, op.cit., (pp.81-5)&lt;/ref&gt;

Ерлі-зайыптылардың алты баласы болды — бір қызы және бес ағайынды Рокфеллер:
* Эбби Рокфеллер Маузе (9 қараша 1903 — 27 мамыр 1976)
* Джон Д. Рокфеллер III (21 наурыз 1906 — 10 шілде 1978)
* [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон Олдрич Рокфеллер]] (8 шілде 1908 — 26 қаңтар 1979)
* Лоренс Спелман Рокфеллер (26 мамыр 1910 — 11 шілде 2004)
* [[Уинтроп Рокфеллер]] (1 мамыр 1912 — 22 ақпан 1973)
* [[Дэвид Рокфеллер]] (12 маусым 1915 — 20 наурыз 2017)

== Әдебиет ==
* {{кітап|авторы=Джон Рокфеллер|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Мемуары|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=Репринтное издание|орны=М.|баспасы=Альпина Паблишер|жыл=2017|томы=|беттері=|барлық беті=216|сериясы=|isbn=978-5-9614-6379-8|тиражы=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/6/247 John Davison Rockefeller, Jr, 1874—1960] / Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1960 vol 6 pp 247–257, plate, by G. W. Corner {{ref|en}}

[[Санат:АҚШ меценаттары]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ қаржыгерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Джон Дэвисон 2]]
[[Санат:АҚШ баптистері]]
[[Санат:Браунинг мектебі түлектері]]
[[Санат:Браун университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері (12-жарғы)]]</text>
      <sha1>rbot6t65md988u4q1d75vy2cvruyd0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617796</id>
      <parentid>3617795</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9671" sha1="0dk5lmi46ziyybisdky7u7qff5gdd78" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Джон Дэвисон Рокфеллер кіші
 |Шынайы есімі          = {{lang-en|John Davison Rockefeller, Jr.}}
 |Сурет                 = John D. Rockefeller, Jr. (1915).jpg
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 29.01.1874
 |Туған жері            = [[Кливленд]], [[Огайо]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 11.05.1960
 |Қайтыс болған жері    = [[Тусон]], [[Аризона]], АҚШ
 |Азаматтығы            = {{USA}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = өнер туындыларын жинаушы, қаржыгер, банкир, филантроп, кәсіпкер
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Браун университеті]], Browning School
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]
 |Анасы                 = [[Лаура Спелман Рокфеллер]]
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Эбигейл Олдрич Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[III Джон Дэвисон Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Нельсон Рокфеллер|Нельсон Олдрич Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Лоранс Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Уинтроп Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Дэвид Рокфеллер]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = Одюбон медалі (1950), Public Welfare Medal (1943)
 |Қолтаңбасы            = John D. Rockefeller Jr signature.tif
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''кіші Джон Дэвисон Рокфеллер''' ({{lang-en|John Davison Rockefeller Jr.}}; [[29 қаңтар]] [[1874 жыл|1874]], [[Кливленд]], [[Огайо]] – [[11 мамыр]] [[1960 жыл|1960]], [[Тусон]], [[Аризона]]) — ірі [[филантроп]] және атақты Рокфеллер әулетінің негізгі мүшелерінің бірі. Ол кәсіпкер әрі [[Standard Oil]] компаниясының иесі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] жалғыз ұлы және әйгілі бес ағайынды Рокфеллердің әкесі болды. Джон Рокфеллерді әдетте оны әкесі Джон Д. Рокфеллерден ажырату үшін «кіші» деп атайды. Оның әкесі өз кезегінде «аға» деген атпен танымал.

== Бизнес мансабы ==
Оқу орнын бітіргеннен кейін Рокфеллер (кіші) 1897 жылғы 1 қазанда әкесінің бизнесіне қосылып, [[Standard Oil]] компаниясының [[Бродвей көшесіндегі 26-үй]]де орналасқан штаб-пәтерінде жаңадан құрылған отбасылық кеңсенің жұмысын ұйымдастыра бастады. Ол Standard Oil компаниясының директоры болды, кейінірек 1901 жылы құрылған [[Джон Пирпонт|Джон Морганның]] [[U.S. Steel]] компаниясының да директорлар қатарына кірді. Standard Oil компаниясының сол кездегі басшысы [[Джон Дастин Арчболд]]қа (Рокфеллер ағаның мұрагері) қатысты жанжалдан кейін Рокфеллер (кіші) 1910 жылы екі компаниядан да кетті. [[Hearst]] медиаимпериясы Арчболдтың екі белгілі конгрессменге пара бергенін әшкерелеген болатын. Қаржылық алаяқтықтармен байланысты беделдік шығындардан арылуға тырысқан Рокфеллер (кіші) осыдан кейін [[қайырымдылық]] қызметпен белсенді түрде айналыса бастады.&lt;ref&gt;Resignation from Standard Oil and U.S. Steel boards — see Ron Chernow, ''Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.'', London: Warner Books, 1998. (pp.548-551)&lt;/ref&gt;

[[Ұлы тоқырау|Ұлы депрессия]] кезінде ол [[Манхэттен]]нің географиялық орталығында орналасқан, 14 ғимараттан тұратын алып [[Рокфеллер орталығы]] кешенінің жобасын әзірлеп, оның жалғыз инвесторы болды. Нәтижесінде Рокфеллер (кіші) [[Нью-Йорк]] қаласындағы ең ірі жылжымайтын мүлік иелерінің біріне айналды.

1921 жылы ол әкесінен Equitable Trust Company банкінің акцияларының шамамен 10 пайызын алды, соның нәтижесінде банктің ең ірі акционеріне айналды. Кейінірек, 1930 жылы бұл банк Chase National Bank-пен (қазіргі [[JPMorgan Chase]]) бірігіп, сол кездегі әлемдегі ең ірі банкке айналды. Бірігу нәтижесінде оның акциялар пакеті шамамен 4 пайызға дейін қысқарғанымен, ол әлі де банктің ең ірі акционері болып қала берді. Осыған байланысты банк «Рокфеллер банкі» деген атауға ие болды. 1960-жылдардан бастап, оның ұлы Дэвид банк президенті болған кезден бері және бүгінгі күнге дейін Рокфеллер әулеті банк акцияларының шамамен 1 пайызын иеленіп келеді.&lt;ref&gt;Largest shareholder in Chase Bank — see David Rockefeller, ''Memoirs'', New York: Random House, 2002. (pp.124-25)&lt;/ref&gt;

== Қайырымдылық қызметі ==
[[1913 жыл]]ы ол әкесі Джон Д. Рокфеллермен және [[Фредерик Т. Гейтс]]пен бірге АҚШ-тағы алғашқы қайырымдылық қорларының бірі болған [[Рокфеллер қоры]]н құрды.{{sfn|Джон Рокфеллер|2017|loc=|p=187|name=}}

== Отбасы ==
1901 жылғы 9 қазанда Джон Рокфеллер (кіші) ықпалды сенатор [[Нельсон Олдрич]]тің қызы Эбби Олдрич Гринге үйленді. Бұл неке капитал мен саясаттың ең ірі одағы ретінде қабылданды. Сонымен қатар, үйлену тойы өз дәуіріндегі маңызды оқиғалардың бірі әрі ең салтанатты тойлардың бірі болды. Той [[Род-Айленд]]тегі [[Aldrich Mansion]] резиденциясында өтті. Оған [[Standard Oil]] және басқа да компаниялардың басшылары шақырылды.&lt;ref&gt;Details of the 1901 wedding — Harr &amp; Johnson, op.cit., (pp.81-5)&lt;/ref&gt;

Ерлі-зайыптылардың алты баласы болды — бір қызы және бес ағайынды Рокфеллер:
* Эбби Рокфеллер Маузе (9 қараша 1903 — 27 мамыр 1976)
* Джон Д. Рокфеллер III (21 наурыз 1906 — 10 шілде 1978)
* [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон Олдрич Рокфеллер]] (8 шілде 1908 — 26 қаңтар 1979)
* Лоренс Спелман Рокфеллер (26 мамыр 1910 — 11 шілде 2004)
* [[Уинтроп Рокфеллер]] (1 мамыр 1912 — 22 ақпан 1973)
* [[Дэвид Рокфеллер]] (12 маусым 1915 — 20 наурыз 2017)

== Әдебиет ==
* {{кітап|авторы=Джон Рокфеллер|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Мемуары|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=Репринтное издание|орны=М.|баспасы=Альпина Паблишер|жыл=2017|томы=|беттері=|барлық беті=216|сериясы=|isbn=978-5-9614-6379-8|тиражы=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/6/247 John Davison Rockefeller, Jr, 1874—1960] / Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1960 vol 6 pp 247–257, plate, by G. W. Corner {{ref|en}}

[[Санат:АҚШ меценаттары]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ қаржыгерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Джон Дэвисон 2]]
[[Санат:АҚШ баптистері]]
[[Санат:Браунинг мектебі түлектері]]
[[Санат:Браун университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері (12-жарғы)]]</text>
      <sha1>0dk5lmi46ziyybisdky7u7qff5gdd78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782541</id>
    <revision>
      <id>3617525</id>
      <parentid>3617524</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T11:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10516" sha1="b6y56s4utb5227r10j7hxrqtm378ajt" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1966
 | Ізашары              = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Ізбасары             = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = Қазақ КСР қаржы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1955
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1961
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 20.9.1910
 | Туған жері           = [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 26.9.1994
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Зура Ғұбайдуллинқызы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dknews.kz/kz/alem-zhanalyktary/277627-kr-rf-elshiligine-kazaktyn-kornekti-memleket|title=ҚР РФ Елшілігіне қазақтың көрнекті мемлекет қайраткерінің марапаттары табысталды|publisher=DKNEWS.kz|date=2023-03-15|accessdate=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;.
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев''' ([[20 қыркүйек]] [[1910 жыл|1910]], [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]] — [[26 қыркүйек]] [[1994 жыл|1994]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1961-1963), Қазақ КСР қаржы министрі (1955-1961).

== Өмірбаяны ==
1910 жылы 20 қыркүйекте Гурьев ([[Атырау облысы|Атырау]]) облысы, Есбол ([[Индер ауданы|Индер]]) ауданы, Тума ауылында дүниеге келген.

1925 жылдан бастап 1927 жылдың қазанына дейін Гурьев қаласындағы балық өңдеу зауытында қара жұмысшы болып жұмыс істеді. 1927 жылдың қазанынан 1928 жылдың мамырына дейін Гурьев қаласында уездік атқару комитетінде істерді тіркеуші болды. 1928 жылдың мамырынан 1929 жылдың наурызына дейін Гурьев округтік статистика бөлімінде статистик болып жұмыс істеді.

1935 жылы Куйбышев жоспарлау-экономикалық институтын бітіріп, Гурьев округтік статистика бөлімінде қызмет атқарды, Гурьевтегі БК(б)П округтік комитетінің референті, ауылдық тұтынушылар қоғамы басқармасының төрағасы, тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері облыстық одағының нұсқаушысы, қалалық тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері одағының төрағасы, Гурьев мемлекеттік банк бөлімшесі басқарушысының көмекшісі болды.

1936—1940 жылдары Мемлекеттік банктің Қазақ республикалық кеңсесінің аға инспекторы, сектор басшысы, тексерушісі болып еңбек етті.

1940—1942 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау халық комиссариатының бақылаушысы, аға бақылаушысы лауазымында мехнат қылды.

1942—1945 жылдары Қазақ КСР қаржы халық комиссарының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1945—1955 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің]] – [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Министрлер Кеңесінің]] [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі]] – [[КСРО министрлер кеңесі|Министрлер Кеңесі]] жанындағы тұрақты өкілі болды.

1955—1961 жылдары Қазақ КСР қаржы министрі болып күн көрді.

1961—1963 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] өнеркәсіптік облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың қарашасына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1966 жылдың қарашасынан — 1973 жылдың қарашасына дейін тағы да Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болып істеді.

1973 жылдың қарашасында зейнетке шықты.

Ол 1994 жылы 26 қыркүйекте [[Мәскеу]] қаласында қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15045.asp Өтешқали Атамбаев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>b6y56s4utb5227r10j7hxrqtm378ajt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617529</id>
      <parentid>3617525</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10588" sha1="auedn4gtunruqhx299xgmf9wcvn0dwg" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1963
 | Басқаруын аяқтады    = 1966
 | Ізашары              = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Ізбасары             = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = Қазақ КСР қаржы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1955
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1961
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 20.9.1910
 | Туған жері           = [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 26.9.1994
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Зура Ғұбайдуллинқызы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dknews.kz/kz/alem-zhanalyktary/277627-kr-rf-elshiligine-kazaktyn-kornekti-memleket|title=ҚР РФ Елшілігіне қазақтың көрнекті мемлекет қайраткерінің марапаттары табысталды|publisher=DKNEWS.kz|date=2023-03-15|accessdate=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;.
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев''' ([[20 қыркүйек]] [[1910 жыл|1910]], [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]] — [[26 қыркүйек]] [[1994 жыл|1994]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1961-1963), Қазақ КСР қаржы министрі (1955-1961).

== Өмірбаяны ==
1910 жылы 20 қыркүйекте Гурьев ([[Атырау облысы|Атырау]]) облысы, Есбол ([[Индер ауданы|Индер]]) ауданы, Тума ауылында дүниеге келген.

1925 жылдан бастап 1927 жылдың қазанына дейін Гурьев қаласындағы балық өңдеу зауытында қара жұмысшы болып жұмыс істеді. 1927 жылдың қазанынан 1928 жылдың мамырына дейін Гурьев қаласында уездік атқару комитетінде істерді тіркеуші болды. 1928 жылдың мамырынан 1929 жылдың наурызына дейін Гурьев округтік статистика бөлімінде статистик болып жұмыс істеді.

1935 жылы Куйбышев жоспарлау-экономикалық институтын бітіріп, Гурьев округтік статистика бөлімінде қызмет атқарды, Гурьевтегі БК(б)П округтік комитетінің референті, ауылдық тұтынушылар қоғамы басқармасының төрағасы, тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері облыстық одағының нұсқаушысы, қалалық тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері одағының төрағасы, Гурьев мемлекеттік банк бөлімшесі басқарушысының көмекшісі болды.

1936—1940 жылдары Мемлекеттік банктің Қазақ республикалық кеңсесінің аға инспекторы, сектор басшысы, тексерушісі болып еңбек етті.

1940—1942 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау халық комиссариатының бақылаушысы, аға бақылаушысы лауазымында мехнат қылды.

1942—1945 жылдары Қазақ КСР қаржы халық комиссарының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1945—1955 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің]] – [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Министрлер Кеңесінің]] [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі]] – [[КСРО министрлер кеңесі|Министрлер Кеңесі]] жанындағы тұрақты өкілі болды.

1955—1961 жылдары Қазақ КСР қаржы министрі болып күн көрді.

1961—1963 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары әрі Қазақ КСР сыртқы істер министрі қызметтерін атқарды.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] өнеркәсіптік облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың қарашасына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1966 жылдың қарашасынан — 1973 жылдың қарашасына дейін тағы да Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болып істеді.

1973 жылдың қарашасында зейнетке шықты.

Ол 1994 жылы 26 қыркүйекте [[Мәскеу]] қаласында қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15045.asp Өтешқали Атамбаев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>auedn4gtunruqhx299xgmf9wcvn0dwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617536</id>
      <parentid>3617529</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3617536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10877" sha1="2t9z6y5n8i0pm9un58vt86tjs5s9ejd" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1963
 | Басқаруын аяқтады    = қараша 1966
 | Ізашары              = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Ізбасары             = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Түсініктемелер       = 1963 ж. қаңтарынан — 1964 ж. желтоқсанына дейін Шығыс Қазақстан '''өнеркәсіптік''' облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = Қазақ КСР қаржы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1955
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1961
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 20.9.1910
 | Туған жері           = [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 26.9.1994
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Зура Ғұбайдуллинқызы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dknews.kz/kz/alem-zhanalyktary/277627-kr-rf-elshiligine-kazaktyn-kornekti-memleket|title=ҚР РФ Елшілігіне қазақтың көрнекті мемлекет қайраткерінің марапаттары табысталды|publisher=DKNEWS.kz|date=2023-03-15|accessdate=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;.
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев''' ([[20 қыркүйек]] [[1910 жыл|1910]], [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]] — [[26 қыркүйек]] [[1994 жыл|1994]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1961-1963), Қазақ КСР қаржы министрі (1955-1961).

== Өмірбаяны ==
1910 жылы 20 қыркүйекте Гурьев ([[Атырау облысы|Атырау]]) облысы, Есбол ([[Индер ауданы|Индер]]) ауданы, Тума ауылында дүниеге келген.

1925 жылдан бастап 1927 жылдың қазанына дейін Гурьев қаласындағы балық өңдеу зауытында қара жұмысшы болып жұмыс істеді. 1927 жылдың қазанынан 1928 жылдың мамырына дейін Гурьев қаласында уездік атқару комитетінде істерді тіркеуші болды. 1928 жылдың мамырынан 1929 жылдың наурызына дейін Гурьев округтік статистика бөлімінде статистик болып жұмыс істеді.

1935 жылы Куйбышев жоспарлау-экономикалық институтын бітіріп, Гурьев округтік статистика бөлімінде қызмет атқарды, Гурьевтегі БК(б)П округтік комитетінің референті, ауылдық тұтынушылар қоғамы басқармасының төрағасы, тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері облыстық одағының нұсқаушысы, қалалық тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері одағының төрағасы, Гурьев мемлекеттік банк бөлімшесі басқарушысының көмекшісі болды.

1936—1940 жылдары Мемлекеттік банктің Қазақ республикалық кеңсесінің аға инспекторы, сектор басшысы, тексерушісі болып еңбек етті.

1940—1942 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау халық комиссариатының бақылаушысы, аға бақылаушысы лауазымында мехнат қылды.

1942—1945 жылдары Қазақ КСР қаржы халық комиссарының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1945—1955 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің]] – [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Министрлер Кеңесінің]] [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі]] – [[КСРО министрлер кеңесі|Министрлер Кеңесі]] жанындағы тұрақты өкілі болды.

1955—1961 жылдары Қазақ КСР қаржы министрі болып күн көрді.

1961—1963 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары әрі Қазақ КСР сыртқы істер министрі қызметтерін атқарды.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] өнеркәсіптік облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың қарашасына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1966 жылдың қарашасынан — 1973 жылдың қарашасына дейін тағы да Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болып істеді.

1973 жылдың қарашасында зейнетке шықты.

Ол 1994 жылы 26 қыркүйекте [[Мәскеу]] қаласында қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15045.asp Өтешқали Атамбаев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>2t9z6y5n8i0pm9un58vt86tjs5s9ejd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617723</id>
      <parentid>3617536</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34887-40</username>
        <id>182516</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10869" sha1="dnvyneyfocfwsd6eenqu0y6j8j0aci3" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1963
 | Басқаруын аяқтады    = қараша 1966
 | Ізашары              = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Ізбасары             = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Түсініктемелер       = 1963 ж. қаңтарынан — 1964 ж. желтоқсанына дейін Шығыс Қазақстан '''өнеркәсіптік''' облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = Қазақ КСР қаржы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1955
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1961
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 20.9.1910
 | Туған жері           = [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 26.9.1994
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Зура Ғұбайдуллинқызы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dknews.kz/kz/alem-zhanalyktary/277627-kr-rf-elshiligine-kazaktyn-kornekti-memleket|title=ҚР РФ Елшілігіне қазақтың көрнекті мемлекет қайраткерінің марапаттары табысталды|publisher=DKNEWS.kz|date=2023-03-15|accessdate=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;.
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев''' ([[20 қыркүйек]] [[1910 жыл|1910]], [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]] — [[26 қыркүйек]] [[1994 жыл|1994]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1961-1963), Қазақ КСР қаржы министрі (1955-1961).

== Өмірбаяны ==
1910 жылы 20 қыркүйекте Гурьев ([[Атырау облысы|Атырау]]) облысы, Есбол ([[Индер ауданы|Индер]]) ауданы, Тума ауылында дүниеге келген.

1925 жылдан бастап 1927 жылдың қазанына дейін Гурьев қаласындағы балық өңдеу зауытында қара жұмысшы болып жұмыс істеді. 1927 жылдың қазанынан 1928 жылдың мамырына дейін Гурьев қаласында уездік атқару комитетінде істерді тіркеуші болды. 1928 жылдың мамырынан 1929 жылдың наурызына дейін Гурьев округтік статистика бөлімінде статистик болып жұмыс істеді.

1935 жылы Куйбышев жоспарлау-экономикалық институтын бітіріп, Гурьев округтік статистика бөлімінде қызмет атқарды, Гурьевтегі БК(б)П округтік комитетінің референті, ауылдық тұтынушылар қоғамы басқармасының төрағасы, тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері облыстық одағының нұсқаушысы, қалалық тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері одағының төрағасы, Гурьев мемлекеттік банк бөлімшесі басқарушысының көмекшісі болды.

1936—1940 жылдары Мемлекеттік банктің Қазақ республикалық кеңсесінің аға инспекторы, сектор басшысы, тексерушісі болып еңбек етті.

1940—1942 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау халық комиссариатының бақылаушысы, аға бақылаушысы лауазымында мехнат қылды.

1942—1945 жылдары Қазақ КСР қаржы халық комиссарының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1945—1955 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің]] – [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Министрлер Кеңесінің]] [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі]] – [[КСРО министрлер кеңесі|Министрлер Кеңесі]] жанындағы тұрақты өкілі болды.

1955—1961 жылдары Қазақ КСР қаржы министрі болып күн көрді.

1961—1963 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары әрі Қазақ КСР сыртқы істер министрі қызметтерін атқарды.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] өнеркәсіптік облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың қарашасына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1966 жылдың қарашасынан — 1973 жылдың қарашасына дейін тағы да Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болып істеді.

1973 жылдың қарашасында зейнетке шықты.

Ол 1994 жылы 26 қыркүйекте [[Мәскеу]] қаласында қайтыс болды.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15045.asp Өтешқали Атамбаев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>dnvyneyfocfwsd6eenqu0y6j8j0aci3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617724</id>
      <parentid>3617723</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T18:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10875" sha1="5pack3gossu6mle17eyp8lfmp9iz8ch" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1963
 | Басқаруын аяқтады    = қараша 1966
 | Ізашары              = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Ізбасары             = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Түсініктемелер       = 1963 ж. қаңтарынан — 1964 ж. желтоқсанына дейін Шығыс Қазақстан '''өнеркәсіптік''' облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1961
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = Қазақ КСР қаржы министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1955
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1961
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 20.9.1910
 | Туған жері           = [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 26.9.1994
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Зура Ғұбайдуллинқызы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dknews.kz/kz/alem-zhanalyktary/277627-kr-rf-elshiligine-kazaktyn-kornekti-memleket|title=ҚР РФ Елшілігіне қазақтың көрнекті мемлекет қайраткерінің марапаттары табысталды|publisher=DKNEWS.kz|date=2023-03-15|accessdate=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;.
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев''' ([[20 қыркүйек]] [[1910 жыл|1910]], [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]] — [[26 қыркүйек]] [[1994 жыл|1994]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1961-1963), Қазақ КСР қаржы министрі (1955-1961).

== Өмірбаяны ==
1910 жылы 20 қыркүйекте Гурьев ([[Атырау облысы|Атырау]]) облысы, Есбол ([[Индер ауданы|Индер]]) ауданы, Тума ауылында дүниеге келген.

1925 жылдан бастап 1927 жылдың қазанына дейін Гурьев қаласындағы балық өңдеу зауытында қара жұмысшы болып жұмыс істеді. 1927 жылдың қазанынан 1928 жылдың мамырына дейін Гурьев қаласында уездік атқару комитетінде істерді тіркеуші болды. 1928 жылдың мамырынан 1929 жылдың наурызына дейін Гурьев округтік статистика бөлімінде статистик болып жұмыс істеді.

1935 жылы Куйбышев жоспарлау-экономикалық институтын бітіріп, Гурьев округтік статистика бөлімінде қызмет атқарды, Гурьевтегі БК(б)П округтік комитетінің референті, ауылдық тұтынушылар қоғамы басқармасының төрағасы, тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері облыстық одағының нұсқаушысы, қалалық тұтынушылар қоғамдық бірлестіктері одағының төрағасы, Гурьев мемлекеттік банк бөлімшесі басқарушысының көмекшісі болды.

1936—1940 жылдары Мемлекеттік банктің Қазақ республикалық кеңсесінің аға инспекторы, сектор басшысы, тексерушісі болып еңбек етті.

1940—1942 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау халық комиссариатының бақылаушысы, аға бақылаушысы лауазымында мехнат қылды.

1942—1945 жылдары Қазақ КСР қаржы халық комиссарының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1945—1955 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің]] – [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Министрлер Кеңесінің]] [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі]] – [[КСРО министрлер кеңесі|Министрлер Кеңесі]] жанындағы тұрақты өкілі болды.

1955—1961 жылдары Қазақ КСР қаржы министрі болып күн көрді.

1961—1963 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары әрі Қазақ КСР сыртқы істер министрі қызметтерін атқарды.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] өнеркәсіптік облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың қарашасына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1966 жылдың қарашасынан — 1973 жылдың қарашасына дейін тағы да Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болып істеді.

1973 жылдың қарашасында зейнетке шықты.

Ол 1994 жылы 26 қыркүйекте [[Мәскеу]] қаласында қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15045.asp Өтешқали Атамбаев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>5pack3gossu6mle17eyp8lfmp9iz8ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ба шаньюй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782543</id>
    <revision>
      <id>3617570</id>
      <parentid>3617492</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7432" sha1="cq54cty5zt4lgdy5qc9978ysma8s3il" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Уцзихоушичжуди

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|烏稽侯尸逐鞮}} (Wūjīhóushīzhúdī)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Оңтүстік Ғұн мемлекеті|Оңтүстік Ғұн]] шаньюйі
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з. 124 жылы
 | Басқаруын аяқтады    = б.з. 128 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Ваньшишичжуди]]
 | Ізбасары             = [[Сюли]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з. 128 жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Луаньди]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Ба (Ba)
 | Әкесі                = Хусе Шичжу Хоуди
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = Сяньби тайпаларына қарсы қорғаныс ұрыстары
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Уцзихоушичжуди''' ({{lang-zh|烏稽侯尸逐鞮}}, пінин: ''Wūjīhóushīzhúdī''; туған кездегі есімі — '''Ба'''; туған жылы белгісіз — б.з. 128 жылы қайтыс болған) — б.з. 124–128 жылдары билік еткен [[Оңтүстік Ғұн мемлекеті|Оңтүстік Ғұн]] шаньюйі. Хусе Шичжу Хоудидің ұлы&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot;&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Биографиясы ==
Уцзихоушичжуди өз әулетінің билеушісі Хусе Шичжу Хоудидің ұлы болған. б.з. 124 жылы ол өзінің туған бауыры Ваньшишичжуди шаньюй қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Оның орнын кейіннен тағы бір бауыры Сюли басты&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

== Сәнбилермен қақтығыс және Хан әулетіне тәуелділік ==
Уцзихоушичжуди таққа отырған кезеңде ғұндардың солтүстік шекараларында жағдай өте күрделі болды. Көршілес [[Сәнби]] тайпалары Оңтүстік Ғұн мемлекетінің аумағына жиі шапқыншылықтар жасап тұрды. Осындай қанды шайқастардың бірінде шаньюйдің жоғары шенді әскери қолбасшыларының (офицерлерінің) бірі қаза табады&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

Сяньбилердің шабуылдарына төтеп бере алмаған Уцзихоушичжуди [[Хань империясы|Хан империясынан]] әскери көмек сұрауға мәжбүр болады. Қытай әскерінің жәрдемімен сяньбилердің беті қайтарылғанымен, бұл оқиға Оңтүстік Ғұн мемлекетінің Хан сарайына саяси және әскери тұрғыдан тәуелділігін бұрынғыдан да арттыра түсті. Егер бұған дейін Оңтүстік ғұндар Қытай шекарасын сыртқы жаулардан қорғайтын негізгі күш болса, бұл кезеңде олардың өздері сырттан көмекке мұқтаж халге жетті&lt;ref&gt;De Crespigny, Rafe. ''A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)''. — Leiden: Brill, 2007. — P. 861. — ISBN 978-90-04-15605-0.&lt;/ref&gt;.

== Қаза табуы ==
Уцзихоушичжуди б.з. 128 жылы төрт жылдық биліктен кейін қайтыс болды. Оның артында ұрпақ қалмауына немесе басқа да саяси себептерге байланысты тақ оның туған бауыры Сюлиге (Xiuli) өтті&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Оңтүстік Ғұн шаньюйлерінің тізімі]]
* [[Ғұндар]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:IІ ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>cq54cty5zt4lgdy5qc9978ysma8s3il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ди шаньюй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782544</id>
    <revision>
      <id>3617569</id>
      <parentid>3617498</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6754" sha1="bca80b1z0sw0f9u6qhknmtaihexamwu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Ситун Шичжу Хоуди

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|䤈僮尸逐侯鞮}} (Xītóng Shīzhú Hóudī)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Оңтүстік Ғұн мемлекеті|Оңтүстік Ғұн]] шаньюйі
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з. 59 жылы
 | Басқаруын аяқтады    = б.з. 63 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Ифа Юлүди]]
 | Ізбасары             = [[Цючу Цюлиньти]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з. 63 жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Луаньди]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Ши (适 / Shì)
 | Әкесі                = [[Сутуху]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = Уюань мен Юньчжунды қорғау шайқасы (б.з. 62 ж.)
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Ситун Шичжу Хоуди''' ({{lang-zh|䤈僮尸逐侯鞮}}, [[пінин]]: ''Xītóng Shīzhú Hóudī''; туған кездегі есімі — '''Ди'''; туған жылы белгісіз — б.з. 63 жылы қайтыс болған) — б.з. 59–63 жылдары билік еткен Оңтүстік Ғұн мемлекеті шаньюйі. Сутухудың (Хуханье II) ұлы&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot;&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Биографиясы ==
Ситун Шичжу Хоуди Оңтүстік Ғұн мемлекетінің негізін салушы Сутуху шаньюйдің ұлы болған. б.з. 59 жылы ол өзінің немере ағасы Ифа Юлүди шаньюй қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Ол Оңтүстік Ғұн билеушілерінің арасында [[Хань империясы]]мен тығыз одақтастық қарым-қатынасты ұстанған саясаткерлердің бірі болды&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

== Әскери қимылдары ==
б.з. 62 жылы Оңтүстік Ғұн мемлекеті мен Қытайдың шекаралық аймақтарына Солтүстік ғұндар тарапынан үлкен қауіп төнді. Солтүстік Ғұн әскері Хан империясының бақылауындағы Уюань (Wuyuan) және Юньчжун (Yunzhong) округтеріне (командерияларына) басып кіреді. Осы тұста Ситун Шичжу Хоуди өз әскерімен Хан әулетіне әскери көмек көрсетіп, Солтүстік ғұндардың шабуылын тойтаруға және оларды шекарадан қуып шығуға белсенді атсалысады&lt;ref&gt;De Crespigny, Rafe. ''A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)''. — Leiden: Brill, 2007. — P. 904. — ISBN 978-90-04-15605-0.&lt;/ref&gt;.

== Қаза табуы ==
Ситун Шичжу Хоуди б.з. 63 жылы төрт жылға жуық билік жүргізгеннен кейін қайтыс болды. Оның орнын немере ағасы Цючу Цюлиньти (Qiuchu Julinti) басты&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Оңтүстік Ғұн шаньюйлерінің тізімі]]
* [[Ғұндар]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:I ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>bca80b1z0sw0f9u6qhknmtaihexamwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доулоучу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782545</id>
    <revision>
      <id>3617568</id>
      <parentid>3617508</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6626" sha1="bsp8fsyv96gwburhj9udmluibn542ts" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Доулоучу

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|兜楼储}} (Dōulóuchǔ)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Оңтүстік Ғұн мемлекеті|Оңтүстік Ғұн]] шаньюйі
 | Лақап аты            = Хулань Жоши Чжуцзю шаньюй (湖蘭若尸逐就單於)
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з. 143 жылдың 24 шілдесі
 | Басқаруын аяқтады    = б.з. 147 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Чэню]]
 | Ізбасары             = [[Цюйчеэр]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з. 147 жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Луаньди]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Доулоучу (兜楼储)
 | Әкесі                = Белгісіз
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Balaлары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Доулоучу''' ({{lang-zh|兜楼储}}, [[пінин]]: ''Dōulóuchǔ''; шынайы лауазымды есімі — '''Хулань Жоши Чжуцзю'''; туған жылы белгісіз — б.з. 147 жылы қайтыс болған) — б.з. 143–147 жылдары билік еткен [[Оңтүстік Ғұн мемлекеті|Оңтүстік Ғұн]] мемлекетінің шаньюйі. Оның Оңтүстік Ғұн билеуші әулетінің тікелей тармағына қандай туыстық қатысы бар екендігі тарихқа белгісіз&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot;&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Билікке келуі ==
б.з. 143 жылы [[24 шілде]]де [[Хань империясы]]ның сарайы Доулоучуды ресми түрде Оңтүстік Ғұн мемлекетінің шаньюйі деп жариялайды. Ол өз ордасын Сихэ округінде орналасқан Оңтүстік ғұндардың астанасы — Мейцзи қаласында тікті. Оның таққа отыруына дейінгі ізашары көтерілісші билеуші Чэню болған еді&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

== Саяси ықпалы ==
Доулоучу қытайлық Хан әулетінің тікелей қолдауымен және ықпалымен таққа отырғандықтан, оның өз қарамағындағы ғұн тайпалары мен бағыныштыларының үстінен нақты, тәуелсіз саяси билігі болмады. Ол көбіне номиналды (тек қағаз жүзіндегі) билеуші рөлін атқарды&lt;ref&gt;De Crespigny, Rafe. ''A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)''. — Leiden: Brill, 2007. — P. 172. — ISBN 978-90-04-15605-0.&lt;/ref&gt;.

== Қаза табуы ==
Төрт жылдық биліктен кейін, б.з. 147 жылы Доулоучу шаньюй қайтыс болды. Оның орнына Хан сарайының мақұлдауымен Цюйчеэр (Jucheer) жаңа шаньюй болып сайланды&lt;ref name=&quot;HouHanshu89&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Оңтүстік Ғұн шаньюйлерінің тізімі]]
* [[Ғұндар]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:IІ ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>bsp8fsyv96gwburhj9udmluibn542ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвид Рокфеллер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782546</id>
    <revision>
      <id>3617526</id>
      <timestamp>2026-06-14T12:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  =   | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер  | Шынайы есімі         =   | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg  | Сурет ені            =   | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер  | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төра...</comment>
      <origin>3617526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5505" sha1="iiynjv5izfzkvf69a57qwipubrlw0gx" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' (12 маусым 1915 — 20 наурыз 2017) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>iiynjv5izfzkvf69a57qwipubrlw0gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617530</id>
      <parentid>3617526</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5562" sha1="igl9stbbghic58rm44xhqx2x50jra8z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' (12 маусым 1915 — 20 наурыз 2017) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>igl9stbbghic58rm44xhqx2x50jra8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617532</id>
      <parentid>3617530</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5602" sha1="nw1su8v6tx3cwoib5wvz2rn3xeu03ue" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nw1su8v6tx3cwoib5wvz2rn3xeu03ue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617535</id>
      <parentid>3617532</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5629" sha1="8ybbmh2ojk35xc9ikmbq0542sys9mnr" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8ybbmh2ojk35xc9ikmbq0542sys9mnr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617540</id>
      <parentid>3617535</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7314" sha1="hg8okg86pk0uywj2wcs9ucskth4bgsy" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>hg8okg86pk0uywj2wcs9ucskth4bgsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617543</id>
      <parentid>3617540</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7756" sha1="h7yg1v6u7abikzofl8c202xbtciwnwc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>h7yg1v6u7abikzofl8c202xbtciwnwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617544</id>
      <parentid>3617543</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8624" sha1="pytplmlxw19mpccxmqt1xdeikdpvcbe" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>pytplmlxw19mpccxmqt1xdeikdpvcbe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617547</id>
      <parentid>3617544</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10438" sha1="9ijrcgbb1ygs7wp7jabim3btw7o5k9k" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9ijrcgbb1ygs7wp7jabim3btw7o5k9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617550</id>
      <parentid>3617547</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Білімі */</comment>
      <origin>3617550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11010" sha1="elme212dv8g51ve4bzl63uqnb9gvzgm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>elme212dv8g51ve4bzl63uqnb9gvzgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617552</id>
      <parentid>3617550</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Білімі */</comment>
      <origin>3617552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11032" sha1="ebgrezcqxdzwearqv8em5m2tegwlwxz" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ebgrezcqxdzwearqv8em5m2tegwlwxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617553</id>
      <parentid>3617552</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12099" sha1="sxft3scyz1hxvd7q3ja7gvbzpxkemhx" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>sxft3scyz1hxvd7q3ja7gvbzpxkemhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617556</id>
      <parentid>3617553</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13473" sha1="8o4h6ihxt18y6bmbhwse6sakfx9dkvc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8o4h6ihxt18y6bmbhwse6sakfx9dkvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617557</id>
      <parentid>3617556</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13753" sha1="l2p27ypu7e36hdz5j0km5ftbcho29cx" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l2p27ypu7e36hdz5j0km5ftbcho29cx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617564</id>
      <parentid>3617557</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Банк ісі */</comment>
      <origin>3617564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16847" sha1="dykw73mmr5ydanavxxkev4ml9kznnak" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>dykw73mmr5ydanavxxkev4ml9kznnak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617567</id>
      <parentid>3617564</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Банк ісі */</comment>
      <origin>3617567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18147" sha1="tkrpztzg63jzov5mf4257664ibqi03r" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tkrpztzg63jzov5mf4257664ibqi03r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617571</id>
      <parentid>3617567</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Банк ісі */</comment>
      <origin>3617571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23601" sha1="sfcn0mvc92fr7jqeu82jh1qonhsiqen" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>sfcn0mvc92fr7jqeu82jh1qonhsiqen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617572</id>
      <parentid>3617571</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29211" sha1="q6bhhyyjedl3vpptzul58v9ph6v78kj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q6bhhyyjedl3vpptzul58v9ph6v78kj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617574</id>
      <parentid>3617572</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Саяси байланыстары */</comment>
      <origin>3617574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31932" sha1="3zg5aqlnmvj8ysqtf6csmkvlzjzgutb" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3zg5aqlnmvj8ysqtf6csmkvlzjzgutb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617581</id>
      <parentid>3617574</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Орталық барлау басқармасымен байланыстары */</comment>
      <origin>3617581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32297" sha1="ohxzuowvgnrsd490oalhq3arn3y72n7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ohxzuowvgnrsd490oalhq3arn3y72n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617582</id>
      <parentid>3617581</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Саясат жөніндегі ұйымдар */</comment>
      <origin>3617582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37270" sha1="q1mztu30guk0bf9tyexetwi4raqkj39" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q1mztu30guk0bf9tyexetwi4raqkj39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617583</id>
      <parentid>3617582</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Саясат жөніндегі ұйымдар */</comment>
      <origin>3617583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38546" sha1="kwf9xshujkq2yvpzxde4oofqhc1d8fn" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Қайырымдылығы ==
Рокфеллер қайырымдылық қызметіне әрдайым ерекше көңіл бөлді. 2006 жылғы қарашада ''[[The New York Times]]'' газеті оның жасаған қайырымдылық көмектерінің жалпы көлемін 900 миллион АҚШ долларынан астам деп бағалады. 2008 жылы Рокфеллер өзінің [[альма матер]]і [[Гарвард университеті]]не 100 миллион АҚШ долларын сыйға тартты. Бұл университет тарихындағы ең ірі жеке қайырымдылық көмектерінің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |title=Alumnus donates $150 million to Harvard |access-date=2017-09-30 |archive-date=2017-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101222323/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kwf9xshujkq2yvpzxde4oofqhc1d8fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617584</id>
      <parentid>3617583</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қайырымдылығы */</comment>
      <origin>3617584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43564" sha1="pf0fa8uopuqr4c04rhbexany7iax7xi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Қайырымдылығы ==
Рокфеллер қайырымдылық қызметіне әрдайым ерекше көңіл бөлді. 2006 жылғы қарашада ''[[The New York Times]]'' газеті оның жасаған қайырымдылық көмектерінің жалпы көлемін 900 миллион АҚШ долларынан астам деп бағалады. 2008 жылы Рокфеллер өзінің [[альма матер]]і [[Гарвард университеті]]не 100 миллион АҚШ долларын сыйға тартты. Бұл университет тарихындағы ең ірі жеке қайырымдылық көмектерінің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |title=Alumnus donates $150 million to Harvard |access-date=2017-09-30 |archive-date=2017-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101222323/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
1940 жылы Рокфеллер Маргарет «Пегги» Макгратқа үйленді. Ол 1996 жылы қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; Олардың алты баласы болды:
* '''Дэвид Рокфеллер кіші''' (24 шілде 1941 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — Rockefeller Family &amp; Associates отбасылық кеңсесінің вице-төрағасы; Rockefeller Financial Services компаниясының төрағасы; Рокфеллер қорының қамқоршысы; сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қоры мен Rockefeller &amp; Co., Inc. ұйымдарының бұрынғы төрағасы және басқа да көптеген отбасылық мекемелердің басшысы болған.
* '''Эбигейл Олдрич «Эбби» Рокфеллер''' (1943 жылы туған) — эколог әрі феминист. Отбасындағы ең үлкен және көзқарастары жағынан ең тәуелсіз қызы ретінде марксизмге қызығушылық танытып, Фидель Кастроның жанкүйері болды. Ол 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басындағы радикалды феминистік қозғалысқа қатысып, кейін Cell 16 атты бөлініп шыққан топты құрған Female Liberation ұйымының мүшесі болды.{{sfn|Echols|1989|p=158 (&amp; perhaps n. 106), 163 &amp; nn. 132–133, &amp; 211 &amp; n. 37}}&lt;ref&gt;[http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm Northeastern University Archives and Special Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302072858/http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm |date=March 2, 2009 }}.&lt;/ref&gt; Қоршаған ортаны қорғау белсендісі ретінде әйелдерді азат ету қозғалысын қолдап келеді.
* '''Нева Рокфеллер''' (1944 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — экономист. Жаһандық даму және қоршаған орта институтының директоры, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы әрі вице-төрағасы.
* '''Маргарет Дулани «Пегги» Рокфеллер''' (1947 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 1986 жылы Synergos Institute ұйымының негізін қалаушы. Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің басқарма мүшесі және Гарвард университетіндегі Дэвид Рокфеллер атындағы Латын Америкасын зерттеу орталығының консультативтік комитетінің мүшесі.
* '''Ричард Гилдер Рокфеллер''' (1949–2014)&lt;ref&gt;Santora, Marc, [https://www.nytimes.com/2014/06/14/nyregion/richard-rockefeller-killed-in-new-york-plane-crash.html &quot;Richard Rockefeller Killed in New York Plane Crash&quot;], New York ''Times'', June 13, 2014' retrieved June 13, 2014.&lt;/ref&gt; — дәрігер. «Шекарасыз дәрігерлер» халықаралық гуманитарлық ұйымының АҚШ консультативтік кеңесінің төрағасы, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы және төрағасы болды.
* '''Эйлин Рокфеллер''' (26 ақпан 1952 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 2002 жылы Нью-Йорк қаласында құрылған [[Rockefeller Philanthropy Advisors]] ұйымының негізін қалаушы төрайымы.

=== Қайтыс болуы ===
Рокфеллер 2017 жылғы 20 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]дегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен ұйықтап жатқан кезінде қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол 101 жаста еді.&lt;ref name=&quot;deathcause&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/national/david-rockefeller-sr-steward-of-family-fortune-and-chase-manhattan-bank-dies-at-101/2017/03/20/f2385f8a-0d7c-11e7-ab07-07d9f521f6b5_story.html |title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101 |last=Smith |first=Timothy R. |date=March 20, 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html|title=David Rockefeller, Head of Chase Manhattan, Dies at 101|last=Kandell|first=Jonathan|date=March 20, 2017|newspaper=The New York Times|access-date=November 6, 2017|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>pf0fa8uopuqr4c04rhbexany7iax7xi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617585</id>
      <parentid>3617584</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі */</comment>
      <origin>3617585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43582" sha1="427htxxgcoga9ksvk1jpwbyfkvq5hxm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Қайырымдылығы ==
Рокфеллер қайырымдылық қызметіне әрдайым ерекше көңіл бөлді. 2006 жылғы қарашада ''[[The New York Times]]'' газеті оның жасаған қайырымдылық көмектерінің жалпы көлемін 900 миллион АҚШ долларынан астам деп бағалады. 2008 жылы Рокфеллер өзінің [[альма матер]]і [[Гарвард университеті]]не 100 миллион АҚШ долларын сыйға тартты. Бұл университет тарихындағы ең ірі жеке қайырымдылық көмектерінің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |title=Alumnus donates $150 million to Harvard |access-date=2017-09-30 |archive-date=2017-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101222323/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
1940 жылы Рокфеллер [[Маргарет «Пегги» Макграт]]қа үйленді. Ол 1996 жылы қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; Олардың алты баласы болды:
* '''Дэвид Рокфеллер (кіші)''' (24 шілде 1941 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — Rockefeller Family &amp; Associates отбасылық кеңсесінің вице-төрағасы; Rockefeller Financial Services компаниясының төрағасы; Рокфеллер қорының қамқоршысы; сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қоры мен Rockefeller &amp; Co., Inc. ұйымдарының бұрынғы төрағасы және басқа да көптеген отбасылық мекемелердің басшысы болған.
* '''Эбигейл Олдрич «Эбби» Рокфеллер''' (1943 жылы туған) — эколог әрі феминист. Отбасындағы ең үлкен және көзқарастары жағынан ең тәуелсіз қызы ретінде марксизмге қызығушылық танытып, [[Фидель Кастро]]ның жанкүйері болды. Ол 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басындағы радикалды феминистік қозғалысқа қатысып, кейін Cell 16 атты бөлініп шыққан топты құрған Female Liberation ұйымының мүшесі болды.{{sfn|Echols|1989|p=158 (&amp; perhaps n. 106), 163 &amp; nn. 132–133, &amp; 211 &amp; n. 37}}&lt;ref&gt;[http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm Northeastern University Archives and Special Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302072858/http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm |date=March 2, 2009 }}.&lt;/ref&gt; Қоршаған ортаны қорғау белсендісі ретінде әйелдерді азат ету қозғалысын қолдап келеді.
* '''Нева Рокфеллер''' (1944 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — экономист. Жаһандық даму және қоршаған орта институтының директоры, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы әрі вице-төрағасы.
* '''Маргарет Дулани «Пегги» Рокфеллер''' (1947 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 1986 жылы Synergos Institute ұйымының негізін қалаушы. Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің басқарма мүшесі және [[Гарвард университеті]]ндегі Дэвид Рокфеллер атындағы [[Латын Америкасын зерттеу орталығы]]ның консультативтік комитетінің мүшесі.
* '''Ричард Гилдер Рокфеллер''' (1949–2014)&lt;ref&gt;Santora, Marc, [https://www.nytimes.com/2014/06/14/nyregion/richard-rockefeller-killed-in-new-york-plane-crash.html &quot;Richard Rockefeller Killed in New York Plane Crash&quot;], New York ''Times'', June 13, 2014' retrieved June 13, 2014.&lt;/ref&gt; — дәрігер. «Шекарасыз дәрігерлер» халықаралық гуманитарлық ұйымының АҚШ консультативтік кеңесінің төрағасы, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы және төрағасы болды.
* '''Эйлин Рокфеллер''' (26 ақпан 1952 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 2002 жылы Нью-Йорк қаласында құрылған [[Rockefeller Philanthropy Advisors]] ұйымының негізін қалаушы төрайымы.

=== Қайтыс болуы ===
Рокфеллер 2017 жылғы 20 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]дегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен ұйықтап жатқан кезінде қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол 101 жаста еді.&lt;ref name=&quot;deathcause&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/national/david-rockefeller-sr-steward-of-family-fortune-and-chase-manhattan-bank-dies-at-101/2017/03/20/f2385f8a-0d7c-11e7-ab07-07d9f521f6b5_story.html |title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101 |last=Smith |first=Timothy R. |date=March 20, 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html|title=David Rockefeller, Head of Chase Manhattan, Dies at 101|last=Kandell|first=Jonathan|date=March 20, 2017|newspaper=The New York Times|access-date=November 6, 2017|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>427htxxgcoga9ksvk1jpwbyfkvq5hxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617586</id>
      <parentid>3617585</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T13:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46801" sha1="sn1du7lg0emcmnnhsomkwdu9gh4honq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Қайырымдылығы ==
Рокфеллер қайырымдылық қызметіне әрдайым ерекше көңіл бөлді. 2006 жылғы қарашада ''[[The New York Times]]'' газеті оның жасаған қайырымдылық көмектерінің жалпы көлемін 900 миллион АҚШ долларынан астам деп бағалады. 2008 жылы Рокфеллер өзінің [[альма матер]]і [[Гарвард университеті]]не 100 миллион АҚШ долларын сыйға тартты. Бұл университет тарихындағы ең ірі жеке қайырымдылық көмектерінің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |title=Alumnus donates $150 million to Harvard |access-date=2017-09-30 |archive-date=2017-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101222323/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
1940 жылы Рокфеллер [[Маргарет «Пегги» Макграт]]қа үйленді. Ол 1996 жылы қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; Олардың алты баласы болды:
* '''Дэвид Рокфеллер (кіші)''' (24 шілде 1941 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — Rockefeller Family &amp; Associates отбасылық кеңсесінің вице-төрағасы; Rockefeller Financial Services компаниясының төрағасы; Рокфеллер қорының қамқоршысы; сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қоры мен Rockefeller &amp; Co., Inc. ұйымдарының бұрынғы төрағасы және басқа да көптеген отбасылық мекемелердің басшысы болған.
* '''Эбигейл Олдрич «Эбби» Рокфеллер''' (1943 жылы туған) — эколог әрі феминист. Отбасындағы ең үлкен және көзқарастары жағынан ең тәуелсіз қызы ретінде марксизмге қызығушылық танытып, [[Фидель Кастро]]ның жанкүйері болды. Ол 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басындағы радикалды феминистік қозғалысқа қатысып, кейін Cell 16 атты бөлініп шыққан топты құрған Female Liberation ұйымының мүшесі болды.{{sfn|Echols|1989|p=158 (&amp; perhaps n. 106), 163 &amp; nn. 132–133, &amp; 211 &amp; n. 37}}&lt;ref&gt;[http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm Northeastern University Archives and Special Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302072858/http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm |date=March 2, 2009 }}.&lt;/ref&gt; Қоршаған ортаны қорғау белсендісі ретінде әйелдерді азат ету қозғалысын қолдап келеді.
* '''Нева Рокфеллер''' (1944 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — экономист. Жаһандық даму және қоршаған орта институтының директоры, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы әрі вице-төрағасы.
* '''Маргарет Дулани «Пегги» Рокфеллер''' (1947 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 1986 жылы Synergos Institute ұйымының негізін қалаушы. Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің басқарма мүшесі және [[Гарвард университеті]]ндегі Дэвид Рокфеллер атындағы [[Латын Америкасын зерттеу орталығы]]ның консультативтік комитетінің мүшесі.
* '''Ричард Гилдер Рокфеллер''' (1949–2014)&lt;ref&gt;Santora, Marc, [https://www.nytimes.com/2014/06/14/nyregion/richard-rockefeller-killed-in-new-york-plane-crash.html &quot;Richard Rockefeller Killed in New York Plane Crash&quot;], New York ''Times'', June 13, 2014' retrieved June 13, 2014.&lt;/ref&gt; — дәрігер. «Шекарасыз дәрігерлер» халықаралық гуманитарлық ұйымының АҚШ консультативтік кеңесінің төрағасы, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы және төрағасы болды.
* '''Эйлин Рокфеллер''' (26 ақпан 1952 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 2002 жылы Нью-Йорк қаласында құрылған [[Rockefeller Philanthropy Advisors]] ұйымының негізін қалаушы төрайымы.

=== Қайтыс болуы ===
Рокфеллер 2017 жылғы 20 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]дегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен ұйықтап жатқан кезінде қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол 101 жаста еді.&lt;ref name=&quot;deathcause&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/national/david-rockefeller-sr-steward-of-family-fortune-and-chase-manhattan-bank-dies-at-101/2017/03/20/f2385f8a-0d7c-11e7-ab07-07d9f521f6b5_story.html |title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101 |last=Smith |first=Timothy R. |date=March 20, 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html|title=David Rockefeller, Head of Chase Manhattan, Dies at 101|last=Kandell|first=Jonathan|date=March 20, 2017|newspaper=The New York Times|access-date=November 6, 2017|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:XX ғасырдағы АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ мемуаристері]]
[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ филантроптары]]
[[Санат:Лондон экономика мектебі түлектері]]
[[Санат:АҚШ өнер коллекционерлері]]
[[Санат:АҚШ автобиографтары]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ-тың жүз жасаған ер адамдары]]
[[Санат:АҚШ қаржылық қызмет көрсету компанияларының бас атқарушы директорлары]]
[[Санат:АҚШ инвестициялық банкирлері]]
[[Санат:Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің төрағалары]]
[[Санат:Нью-Йорк штатында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болғандар]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің Үлкен Крест иегерлері]]
[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон экономика мектебі құрметті мүшелері]]
[[Санат:JPMorgan Chase қызметкерлері]]
[[Санат:Германия Федеративтік Республикасының «Сіңірген еңбегі үшін» орденінің командорлары]]
[[Санат:Америка философиялық қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк яхта клубының мүшелері]]
[[Санат:Бильдерберг тобының басқару комитетінің мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк штатынан шыққан мемуаристер]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласы әскери қызметшілері]]
[[Санат:Нью-Йорк штаты республикашылары]]
[[Санат:Қазіргі заманғы өнер музейімен байланысты тұлғалар]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласы филантроптары]]
[[Санат:Президенттік Бостандық медалінің иегерлері]]
[[Санат:«Легион оф Мерит» орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ритчи ұлдары]]
[[Санат:Рокфеллер орталығы]]
[[Санат:Рокфеллер қоры қайраткерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Дэвид]]
[[Санат:АҚШ армиясының офицерлері]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясының әскери қызметшілері]]
[[Санат:Чикаго университетінің түлектері]]
[[Санат:Чикаго университетінің қамқоршылары]]
[[Санат:Уинтроп әулеті]]
[[Санат:Дүниежүзілік сауда орталығы]]
[[Санат:Манхэттен жазушылары]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің америкалық иегерлері]]</text>
      <sha1>sn1du7lg0emcmnnhsomkwdu9gh4honq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617587</id>
      <parentid>3617586</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46811" sha1="n9xtzj4em9rhr7edjiplprff4k4pbae" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Д. Рокфеллер кіші]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Қайырымдылығы ==
Рокфеллер қайырымдылық қызметіне әрдайым ерекше көңіл бөлді. 2006 жылғы қарашада ''[[The New York Times]]'' газеті оның жасаған қайырымдылық көмектерінің жалпы көлемін 900 миллион АҚШ долларынан астам деп бағалады. 2008 жылы Рокфеллер өзінің [[альма матер]]і [[Гарвард университеті]]не 100 миллион АҚШ долларын сыйға тартты. Бұл университет тарихындағы ең ірі жеке қайырымдылық көмектерінің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |title=Alumnus donates $150 million to Harvard |access-date=2017-09-30 |archive-date=2017-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101222323/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
1940 жылы Рокфеллер [[Маргарет «Пегги» Макграт]]қа үйленді. Ол 1996 жылы қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; Олардың алты баласы болды:
* '''Дэвид Рокфеллер (кіші)''' (24 шілде 1941 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — Rockefeller Family &amp; Associates отбасылық кеңсесінің вице-төрағасы; Rockefeller Financial Services компаниясының төрағасы; Рокфеллер қорының қамқоршысы; сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қоры мен Rockefeller &amp; Co., Inc. ұйымдарының бұрынғы төрағасы және басқа да көптеген отбасылық мекемелердің басшысы болған.
* '''Эбигейл Олдрич «Эбби» Рокфеллер''' (1943 жылы туған) — эколог әрі феминист. Отбасындағы ең үлкен және көзқарастары жағынан ең тәуелсіз қызы ретінде марксизмге қызығушылық танытып, [[Фидель Кастро]]ның жанкүйері болды. Ол 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басындағы радикалды феминистік қозғалысқа қатысып, кейін Cell 16 атты бөлініп шыққан топты құрған Female Liberation ұйымының мүшесі болды.{{sfn|Echols|1989|p=158 (&amp; perhaps n. 106), 163 &amp; nn. 132–133, &amp; 211 &amp; n. 37}}&lt;ref&gt;[http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm Northeastern University Archives and Special Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302072858/http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm |date=March 2, 2009 }}.&lt;/ref&gt; Қоршаған ортаны қорғау белсендісі ретінде әйелдерді азат ету қозғалысын қолдап келеді.
* '''Нева Рокфеллер''' (1944 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — экономист. Жаһандық даму және қоршаған орта институтының директоры, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы әрі вице-төрағасы.
* '''Маргарет Дулани «Пегги» Рокфеллер''' (1947 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 1986 жылы Synergos Institute ұйымының негізін қалаушы. Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің басқарма мүшесі және [[Гарвард университеті]]ндегі Дэвид Рокфеллер атындағы [[Латын Америкасын зерттеу орталығы]]ның консультативтік комитетінің мүшесі.
* '''Ричард Гилдер Рокфеллер''' (1949–2014)&lt;ref&gt;Santora, Marc, [https://www.nytimes.com/2014/06/14/nyregion/richard-rockefeller-killed-in-new-york-plane-crash.html &quot;Richard Rockefeller Killed in New York Plane Crash&quot;], New York ''Times'', June 13, 2014' retrieved June 13, 2014.&lt;/ref&gt; — дәрігер. «Шекарасыз дәрігерлер» халықаралық гуманитарлық ұйымының АҚШ консультативтік кеңесінің төрағасы, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы және төрағасы болды.
* '''Эйлин Рокфеллер''' (26 ақпан 1952 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 2002 жылы Нью-Йорк қаласында құрылған [[Rockefeller Philanthropy Advisors]] ұйымының негізін қалаушы төрайымы.

=== Қайтыс болуы ===
Рокфеллер 2017 жылғы 20 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]дегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен ұйықтап жатқан кезінде қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол 101 жаста еді.&lt;ref name=&quot;deathcause&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/national/david-rockefeller-sr-steward-of-family-fortune-and-chase-manhattan-bank-dies-at-101/2017/03/20/f2385f8a-0d7c-11e7-ab07-07d9f521f6b5_story.html |title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101 |last=Smith |first=Timothy R. |date=March 20, 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html|title=David Rockefeller, Head of Chase Manhattan, Dies at 101|last=Kandell|first=Jonathan|date=March 20, 2017|newspaper=The New York Times|access-date=November 6, 2017|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:XX ғасырдағы америкалық кәсіпкерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ мемуаристері]]
[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ филантроптары]]
[[Санат:Лондон экономика мектебі түлектері]]
[[Санат:АҚШ өнер коллекционерлері]]
[[Санат:АҚШ автобиографтары]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ-тың жүз жасаған ер адамдары]]
[[Санат:АҚШ қаржылық қызмет көрсету компанияларының бас атқарушы директорлары]]
[[Санат:Америкалық инвестициялық банкирлер]]
[[Санат:Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің төрағалары]]
[[Санат:Нью-Йорк штатында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болғандар]]
[[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон экономика мектебі құрметті мүшелері]]
[[Санат:JPMorgan Chase қызметкерлері]]
[[Санат:Германия Федеративтік Республикасының «Сіңірген еңбегі үшін» орденінің командорлары]]
[[Санат:Америка философиялық қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк яхта клубының мүшелері]]
[[Санат:Бильдерберг тобының басқару комитетінің мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк штатынан шыққан мемуаристер]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласы әскери қызметшілері]]
[[Санат:Нью-Йорк штаты республикашылары]]
[[Санат:Қазіргі заманғы өнер музейімен байланысты тұлғалар]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласы филантроптары]]
[[Санат:Азаттық президенттік медалінің иегерлері]]
[[Санат:«Легион оф Мерит» орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ритчи ұлдары]]
[[Санат:Рокфеллер орталығы]]
[[Санат:Рокфеллер қоры қайраткерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Дэвид]]
[[Санат:АҚШ армиясының офицерлері]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясының әскери қызметшілері]]
[[Санат:Чикаго университеті түлектері]]
[[Санат:Чикаго университеті қамқоршылары]]
[[Санат:Уинтроп әулеті]]
[[Санат:Дүниежүзілік сауда орталығы]]
[[Санат:Манхэттен жазушылары]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің америкалық иегерлері]]</text>
      <sha1>n9xtzj4em9rhr7edjiplprff4k4pbae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617645</id>
      <parentid>3617587</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46824" sha1="fpbk04epc7ie6psqz9j9dj7i0n29tze" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Дэвид Рокфеллер
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = David Rockefeller, 1984 (cropped) (2).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 1984 жылғы Рокфеллер
 | Титулы               = [[Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес]] төрағасы
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1970
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Президент            = 
 | Ізашары              = [[Джон Дж. Макклой]]
 | Ізбасары             = [[Питер Джордж Питерсон]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 12.06.1915
 | Туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Қайтыс болған күні   = 20.03.2017
 | Қайтыс болған жері   = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 | Анасы                = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 | Жұбайы               = {{Неке|[[Маргарет Рокфеллер|Маргарет Макграт]]|1940|1996|end=died}}
 | Балалары             = Дэвид кіші, [[Эбигейл Рокфеллер]], [[Нева Гудвин]], [[Маргарет Дулани]], [[Ричард Рокфеллер]], [[Эйлин Рокфеллер Гровальд]]
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]
 | Білімі               = [[Гарвард университеті]] (BA), [[Лондон экономика мектебі]], [[Чикаго университеті]] (PhD)
 | Мамандығы            = инвестициялық банкир
 | Қызмет еткен жылдары = 1942–1945
 | Құрамында болды      = АҚШ
 | Әскер түрі           = [[Америка Құрама Штаттарының армиясы]]
 | Атағы                = капитан
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Дэвид Рокфеллер''' ([[12 маусым]] [[1915 жыл|1915]] – [[20 наурыз]] [[2017 жыл|2017]]) — америкалық экономист және [[инвестициялық банк]]ир. Ол [[Chase Manhattan Corporation]] компаниясының басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін атқарды. Рокфеллер 2004 жылдан 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Рокфеллер әулетінің ең қарт тірі мүшесі болды.&lt;ref name=James&gt;{{cite news |title=James S. Rockefeller, 102, Dies; Was a Banker and a '24 Olympian |url=https://www.nytimes.com/2004/08/11/business/james-s-rockefeller-102-dies-was-a-banker-and-a-24-olympian.html |quote= James Stillman Rockefeller, who helped capture an Olympic rowing title for the United States before a banking career with a company that eventually become Citigroup, died yesterday at his home in Greenwich, Conn., his family announced. He was 102. |newspaper=[[The New York Times]] |date=August 11, 2004 |access-date=September 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің бесінші ұлы әрі кенже баласы, сондай-ақ [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер]]дің немересі еді.

Ол кең ауқымды саяси байланыстарымен және көптеген шетелдік көшбасшылармен кездескен халықаралық сапарларымен танымал болды. Қайтыс болған кезде оның байлығы 3,3 миллиард АҚШ долларына бағаланған.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/david-rockefeller-sr/?list=billionaires |title=David Rockefeller, Sr. |access-date=March 20, 2017 |magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Рокфеллер [[Нью-Йорк]] қаласында дүниеге келді. Ол қаладағы сол кезеңде салынған ең биік жеке тұрғын үй болған Батыс 54-көше, 10-мекенжайындағы сегіз қабатты үйде өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daytoninmanhattan.blogspot.com/2013/03/the-lost-j-d-rockefeller-jr-house-no-10.html|title=Daytonian in Manhattan: The Lost J. D. Rockefeller Jr. House – No. 10 W 54th St.|last=Miller|first=Tom|date=March 18, 2013|website=Daytonian in Manhattan|access-date=May 24, 2016}}&lt;/ref&gt; Ол қаржыгер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Дэвисон Рокфеллердің (кіші)]] және қоғам қайраткері [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]]тің алты баласының кенжесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bee |first1=Harriet Schoenholz |title=Art in Our Time: A Chronicle of the Museum of Modern Art |last2=Elligott |first2=Michelle |publisher=The Museum of Modern Art |year=2004 |isbn=978-0-87070-001-9 |location=New York, NY |pages=19}}&lt;/ref&gt; Оның әкесі Джон (кіші) Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның жалғыз ұлы еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Weir |first=Robert E. |title=Class in America: An Encyclopedia |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year=2007 |isbn=978-0-313-06835-5 |location=New York, NY |pages=712}}&lt;/ref&gt;

Анасы Эбби Род-Айлендтен сайланған АҚШ сенаторы [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның қызы болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Дэвидтің өзінен үлкен бес бауыры болды: Эбби, III Джон, [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Лоренс және Уинтроп.

Рокфеллер Гарлемдегі 123-көшеде орналасқан тәжірибелік [[Линкольн мектебі]]нде оқыды. [[Колумбия университеті]]мен байланысты бұл оқу орны Рокфеллердің білім беру саласындағы қайырымдылық қоры — Жалпы білім беру кеңесінің көмегімен құрылған болатын.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Little |first=Carl |title=The Art of Dahlov Ipcar |publisher=Down East Books |year=2010 |isbn=978-0-89272-809-1 |pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reisch |first=George A. |title=The Politics of Paradigms: Thomas S. Kuhn, James B. Conant, and the Cold War &quot;Struggle for Men's Minds&quot; |publisher=State University of New York Press |year=2019 |isbn=978-1-4384-7367-3 |pages=6}}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1936 жылы Рокфеллер [[Гарвард университеті]]н үздік бітірді. Университетте оқып жүрген кезінде ол ''[[The Harvard Crimson]]'' студенттік газетінің редакторы болды.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bethell |first1=John T. |last2=Hunt |first2=Richard M. |last3=Shenton |first3=Robert |date= June 30, 2009|title=Harvard A to Z |url=https://books.google.com/books?id=WGrBJFRw1GsC&amp;q=david+rockefeller+%22harvard+crimson%22+editor&amp;pg=PA183 |location=Cambridge, Mass. |publisher=Harvard University Press |page=183 |isbn=978-0-674-01288-2 |access-date=January 4, 2018 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол Гарвардта бір жыл экономика мамандығы бойынша білім алып, кейін Лондон экономика мектебінде (LSE) [[Фридрих фон Хайек]]тің жетекшілігімен бір жыл оқыды. Бір кездері ол [[Хартингтон маркизасы Кэтлин Кавендишпен]] кездесіп жүрген.&lt;ref name=&quot;DavidKathleen&quot;&gt;{{cite web|title=The Fitzgeralds and the Kennedys Before 1960|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|publisher=funtrivia.com|access-date=November 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210316/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/The-Fitzgeralds-and-the-Kennedys-Before-1960-285973.html|archive-date=November 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шетелде болған жылдары Рокфеллер кейіннен [[Chase Manhattan Bank]] құрамына енген банктің [[Лондон]]дағы бөлімшесінде қысқа уақыт жұмыс істеді.

АҚШ-қа оралып, жоғары оқу орнынан кейінгі білімін аяқтаған соң, ол 1940 жылы [[Чикаго университеті]]нде экономика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/business/ct-david-rockefeller-dies-obit-20170320-story.html|title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101|last=Smith|first=Timothy R.|newspaper=Chicago Tribune|access-date=November 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== Мемлекеттік қызметі ===
Чикагодағы оқуын аяқтағаннан кейін ол он сегіз ай бойы Нью-Йорк қаласының мэрі [[Фьорелло Ла Гуардия]]ның хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызмет жылына бір доллар жалақы төленетін қоғамдық қызмет санатына жататын. Мэр баспасөзге Рокфеллердің қала әкімшілігіндегі 60 тағылымгердің бірі ғана екенін айтқанымен, оның жұмыс орны қала әкімінің орынбасарының бос тұрған кабинеті болды.{{sfn|Harr|Johnson|1988|p=392}} 1941–1942 жылдары Рокфеллер АҚШ Қорғаныс, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтері басқармасының өңірлік директор көмекшісі қызметін атқарды.

=== Әскери қызметі ===
Рокфеллер 1943 жылы [[АҚШ армиясы]]на қабылданып, офицерлікке үміткерлер мектебіне түсті. 1945 жылы капитан шенін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери барлау қызметінде Солтүстік Африка мен Францияда қызмет атқарды. Француз тілін еркін меңгерген ол саяси және экономикалық барлау бөлімдерін ұйымдастырумен айналысты. Сондай-ақ ол [[Мэриленд]] штатындағы [[Форт-Ритчи]]де арнайы даярлықтан өткен құпия «[[Ритчи ұлдары]]» ({{lang-en|Ritchie Boys}}) бөлімшесінің құрамында қызмет етті.&lt;ref&gt;CBS, &quot;60 Minutes,&quot; Season 53, episode 34, first presented May 9, 2021.&lt;/ref&gt; Жеті ай бойы Париждегі [[АҚШ елшілігі]]нде әскери атташенің көмекшісі болды. Осы кезеңде ол көмек алу үшін өз отбасының байланыстары мен Standard Oil компаниясының басшыларымен байланысқа шыққан.{{sfn|Rockefeller|2002|p=113}}

=== Банк ісі ===
[[Сурет:Investcorp, Dr. Jawad Hashim, David Rockefeller, Nemir Kirdar.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1979 жылы ирактық қаржыгерлер Джавад Хашим және [[Немир Кирдар]]мен кездесуде]]
1946 жылы Рокфеллер ұзақ уақыт бойы оның отбасымен байланысты болған Chase National Bank банкінің қызметкері болып жұмысқа орналасты.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html?_r=0 |title=David Rockefeller, Philanthropist and Head of Chase Manhattan, Dies at 101 |last= Kandell |first= Jonathan |access-date=March 20, 2017 |work=[[The New York Times]] |date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt; Сол кездегі басқарма төрағасы Рокфеллердің нағашысы [[Уинтроп У. Олдрич]] еді.&lt;ref name=&quot;The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IzQOAQAAMAAJ |title=The Scribner Encyclopedia of American Lives: M-Z |publisher=C. Scribner's Sons |year=2003 |isbn=9780684312224 |editor-last=O'Neill |editor-first=William L. O'Neill |edition=illustrated |page=270}}&lt;/ref&gt; Chase Bank негізінен көтерме банк ретінде жұмыс істеп, басқа ірі қаржы мекемелерімен және General Electric сияқты ірі корпоративтік клиенттермен қызмет жасады.&lt;ref name=&quot;A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900)&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YRjmQLOscGoC&amp;pg=PA308 |title=A Financial History of the United States: From Christopher Columbus to the Robber Barons (1492-1900) |last=Markham |first=Jerry W.  |publisher=M.E. Sharpe |year=2002 |isbn=9780765607300 |edition=illustrated |page=308}}&lt;/ref&gt; [[General Electric]] компаниясы өзінің RCA еншілес кәсіпорны арқылы 1930 жылы [[Рокфеллер орталығы]]нан маңызды кеңсе орындарын жалға алып, оның алғашқы негізгі жалға алушыларының біріне айналған болатын. Банк мұнай өнеркәсібімен тығыз байланысты болды әрі оны қаржыландырып отырды. Оның директорлар кеңесі Standard Oil компаниясының мұрагерлері болған компаниялармен, әсіресе [[ExxonMobil|ExxonMobil-мен]] ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 1955 жылы Chase National банкі [[Chase Manhattan Bank]] болып қайта құрылды&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; және тұтынушылық банк қызметіне едәуір бет бұрды. Қазіргі кезде бұл банк [[JPMorgan Chase]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;International Business Law: Cases and Materials&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tblUCgAAQBAJ&amp;pg=PT97 |title=International Business Law: Cases and Materials |last=Cameron III |first=George D. |publisher=Van Rye Publishing, LLC |year=2015 |isbn=9780990367147 |page=97}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер банктегі еңбек жолын халықаралық бөлімде менеджердің көмекшісі ретінде бастады. Бұл қызметте ол кофе, қант және металдар сияқты әртүрлі тауарлардың халықаралық саудасын қаржыландырумен айналысты. Сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі 1000-нан астам корреспондент-банкпен байланыстарды қолдап отырды. Кейін ол банктегі басқа да басшылық қызметтерді атқарып, 1960 жылы банк президенті болды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін Chase Manhattan банкінің басқарма төрағасы әрі бас атқарушы директоры қызметтерін қатар атқарды, ал 1981 жылға дейін басқарма төрағасы болып қалды. 1980 жылдың өзінде ол банктің ең ірі жеке акционері болып саналды және банк акцияларының 1,7%-ына иелік етті.&lt;ref&gt;&quot;The Change at David's Bank&quot;, ''Time'', September 1, 1980.&lt;/ref&gt;

Бас атқарушы директор болған кезеңде Рокфеллердің жетекшілігімен Chase халықаралық деңгейде кеңейіп, корреспондент-банктердің әлемдегі ең ірі желісіне сүйене отырып, жаһандық қаржы жүйесінің негізгі құрамдас бөліктерінің біріне айналды. 1973 жылы Chase сол кездегі [[Кеңес Одағы]]ндағы Мәскеуде америкалық банктің алғашқы филиалын ашты. Сол жылы Рокфеллер Қытайға сапар жасап, соның нәтижесінде оның банкі АҚШ-тағы Қытай банкінің алғашқы корреспондент-банкіне айналды.&lt;ref name=&quot;jpmorganchase&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |title=The History of JPMorgan Chase &amp; Co. |website=www.jpmorganchase.com |access-date=March 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412231822/https://www.jpmorganchase.com/corporate/About-JPMC/document/shorthistory.pdf |archive-date=April 12, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде Chase Manhattan көптеген қаржылық емес корпорациялардағы ықпалын кеңейтті. 1979 жылы жарияланған «Ірі корпорациялар үстінен банктік бақылаудың маңызы» атты зерттеуде&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kotz|first=David|date=1979|title=The Significance of Bank Control over Large Corporations|journal=Journal of Economic Issues|volume=13|issue=2|pages=407–426|doi=10.1080/00213624.1979.11503647|jstor=4224816}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тағы ірі қаржы мекемелерінің басқа корпорациялар үстінен қаншалықты бақылау жүргізетіні бағаланған болатын. Зерттеу қорытындысында:
{{Дәйексөз|Рокфеллердің бақылауындағы Chase Manhattan Bank 16 компанияны бақылай отырып, тізімнің басында тұр.}}
Рокфеллер шетелде шамадан тыс көп уақыт өткізгені үшін сынға ұшырады. Оның басшылығы кезінде банктің проблемалық несиелері басқа кез келген ірі банкке қарағанда көп болды. 1970-жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласы банкроттық шегіне жақындаған кезде Chase қала шығарған бағалы қағаздардың елеулі үлесіне иелік етті. 1974 жылы жүргізілген аудит облигациялар саудасынан келген шығындардың төмендетіліп көрсетілгенін анықтағаннан кейін жанжал туындады. 1975 жылы [[Федералдық резерв]] жүйесі банкті «проблемалық банк» деп атады.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1974–1976 жылдары Chase табысы 36%-ға төмендеді, ал оның негізгі бәсекелестерінің табыстары 12%-дан 31%-ға дейін өсті. Алайда 1976–1980 жылдары банк табысы екі еседен астам көбейіп, активтердің табыстылығы бойынша негізгі бәсекелесі [[Citibank|Citibank-тен]] едәуір озып кетті. 1981 жылға қарай банктің қаржылық жағдайы толық қалпына келтірілді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

1979 жылғы қарашада Chase банкінің басқарма төрағасы ретінде Рокфеллер халықаралық дауға араласты. Ол [[Генри Киссинджер]]мен, [[Джон Дж. Макклой]]мен және өз көмекшілерімен бірге АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы президент [[Джимми Картер]]ді Иран шахы Мұхаммед Реза Пехлевиді [[лимфома]]дан емдеу үшін АҚШ-қа қабылдауға көндірді. Бұл шешім тікелей Ирандағы кепілге алу дағдарысына алып келді және Рокфеллер алғаш рет өзінің қоғамдық өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе ''[[The New York Times]]'' газетінің, жіті назарына ілікті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=356–375}}

Рокфеллер 1981 жылы банкті күнделікті басқару қызметінен кетті. Оның орнына шәкірті [[Уиллард С. Батчер]] келді. Chase банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Джон Дж. Макклой сол кезде Рокфеллер тарихта ұлы банкир ретінде емес, «көрнекті әрі қоғамға адал қызмет еткен ерекше тұлға» ретінде қалатынына сенетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

== Саяси байланыстары ==
Рокфеллер көп саяхаттап, [[Дуайт Эйзенхауэр]]ден бастап АҚШ президенттерімен және шетелдік мемлекет басшыларымен кездесіп отырды. Кей жағдайларда ол жоғары деңгейдегі іскерлік мәселелер бойынша бейресми өкіл қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;Around the world in 90 years&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=J1t2AAAAMAAJ |title=Around the world in 90 years |last=Janus |first=Christopher George  |publisher=Sheffield Books |year=2003 |page=63}}&lt;/ref&gt; Ол кездескен шетелдік көшбасшылардың қатарында [[Саддам Хусейн]], [[Фидель Кастро]], [[Никита Хрущёв]] және [[Михаил Горбачёв]] болды.{{sfn|Rockefeller|2002|p=194}}

1968 жылы маусымда [[Роберт Кеннеди|Роберт Ф. Кеннеди]] қастандық құрбаны болғаннан кейін, [[Нью-Йорк губернаторы]] болған ағасы [[Нельсон Рокфеллер]] оған Кеннедидің Сенаттағы орнын ұсынды. Алайда Дэвид бұл ұсыныстан бас тартты. Нельсон кейін бұл қызметті жиені IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллерге де ұсынған болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=485}} Президент [[Джимми Картер]] оған АҚШ Қаржы министрі қызметін ұсынды, бірақ Рокфеллер бұл ұсынысты да қабылдамады.&lt;ref name=&quot;Paul Volcker: The Making of a Financial Legend&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=t0y96IB9jsQC&amp;pg=PT35 |title=Paul Volcker: The Making of a Financial Legend |last=Treaster |first=Joseph B.  |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=9781118160855 |page=35}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллер Chase банкінің мүдделерін кеңейту үшін шетелдік автократтармен достық қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ұшырады. 2002 жылы ''The New York Times'' газетінің шолушысы Дэвид Брукс Рокфеллер туралы: Ол бүкіл өмірін билеуші элитаның ортасында өткізді және ол клуб мүшелерінің не істегеніне қарамастан, оларға адал болды. – деп жазды. Сондай-ақ Брукс Рокфеллердің «мұнайға бай диктаторлармен», «кеңестік партия басшыларымен» және «Қытайдағы мәдени революцияны жүзеге асырушылармен» пайдалы келісімдер жасағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

Рокфеллер [[Генри Киссинджер]]мен 1954 жылы танысты. Сол жылы Киссинджер Дэвид Рокфеллер де мүше болған Ядролық қару жөніндегі Сыртқы қатынастар кеңесінің зерттеу тобының директоры болып тағайындалған еді.{{sfn|Isaacson|2005|p=84}}{{sfn|Grose|1996}} Кейін Рокфеллер Киссинджерді [[Рокфеллер ағайындылары қоры]]ның қамқоршылар кеңесіне енгізіп, онымен жиі кеңесіп отырды. Олардың талқылаған мәселелерінің қатарында Chase банкінің Чилидегі мүдделері мен 1970 жылғы сайлауда [[Сальвадор Альенде]]нің жеңіске жету мүмкіндігі болды.{{sfn|Isaacson|2005|p=289}} Рокфеллер 1971 жылы Киссинджердің Қытаймен қатынастарды жақындастыру бастамасын қолдады, өйткені бұл Chase банкі үшін жаңа банктік мүмкіндіктер ашатын еді.{{sfn|Wilson|1986|p=229–230}}

Өмір бойы Республикашыл партияның мүшесі әрі демеушісі болғанына қарамастан, ол ағасы Нельсон Рокфеллердің саяси көзқарастары мен қызметінен қалыптасқан қалыпты бағыттағы «Рокфеллер республикашылары» тобына жатты. 2006 жылы ол бұрынғы [[Goldman Sachs]] басшыларымен және басқа тұлғалармен бірге Вашингтонда орналасқан ''Republicans Who Care'' атты қаражат жинау ұйымын құрды. Бұл ұйым қатаң консервативті үміткерлерге қарағанда қалыпты республикашыларды қолдауды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Forsythe |first=Michael |date=October 17, 2006 |title='Rockefeller Republicans' Open Wallets to Back Party Moderates |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041712/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a9_JqgSLvSgo |archive-date=September 30, 2007 |publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg.com]] |access-date=September 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Орталық барлау басқармасымен байланыстары ===
Рокфеллер студенттік жылдарынан бастап АҚШ [[Орталық барлау басқармасы]]ның (CIA) директоры [[Аллен Даллес]]пен және оның ағасы, Эйзенхауэр әкімшілігінің мемлекеттік хатшысы әрі Рокфеллерлер әулетімен туыстық байланысы болған [[Джон Фостер Даллес]]пен таныс болды.{{sfn|Perloff|1988|p=104}}{{sfn|Rockefeller|2002|p=149}} Аллен Даллес [[Перл-Харбор]]ға жасалған шабуылдан кейін өзінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі операциялық орталығын Рокфеллер орталығында орналастырған болатын. Ол жерде ол өздерінің АҚШ-тағы негізгі операциялық орталығы да орналасқан британдық [[MI6]] қызметімен тығыз жұмыс істеді.{{sfn|Srodes|1999|p=207, 210}} Рокфеллер сондай-ақ CIA-ның бұрынғы директоры [[Ричард Хелмс]]пен және Chase банкінің қызметкері әрі бұрынғы CIA агенті [[Арчибальд Буллок Рузвельт]]пен таныс болды. Оның немере ағасы, CIA агенті [[Кермит Рузвельт]] те 1953 жылғы Иран төңкерісіне қатысқан болатын.{{sfn|Rockefeller|2002|p=363}}

1953 жылы Рокфеллер 1950-жылдары тоғыз жыл бойы CIA-ның жетекші талдаушысы болған [[Уильям Банди]]ді жақын таныды. Кейін Банди [[Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]ндегі CIA өкіліне айналып, Рокфеллердің өмір бойғы досы болып қалды.{{sfn|Bird|1998|p=180–181}} Ағасы Нельсон Рокфеллердің өмірбаянын жазған Кэри Райхтың еңбегінде бұрынғы CIA агенттерінің бірі Дэвид Рокфеллерге оның «досы әрі сенімді адамы» болған CIA директоры Аллен Даллестің нұсқауымен өзі және басқарманың басқа бөлім басшылары құпия барлау операциялары жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет беріп отырғанын мәлімдейді.{{sfn|Reich|1996|p=559}}

== Саясат жөніндегі ұйымдар ==
[[Сурет:David Rockefeller Launches IESC in White House Rose Garden in 1964.jpg|thumb|Дэвид Рокфеллер 1964 жылы Ақ үйдің Раушан бағында Халықаралық атқарушы қызмет корпусын іске қосу рәсімінде сөз сөйлеуде]]
1964 жылы Рокфеллер [[Сол Линовиц]] сияқты басқа да америкалық кәсіпкерлермен бірге дамушы елдерде жеке кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған коммерциялық емес [[Халықаралық атқарушы қызмет корпусы]]н құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holley|first=Joe|title=Former Diplomat Sol Linowitz, 91, Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47416-2005Mar18.html|access-date=October 3, 2013|newspaper=The Washington Post|date=March 18, 2005}}&lt;/ref&gt; 1979 жылы ол Нью-Йорк қаласы кәсіпкерлерінің коммерциялық емес мүшелік ұйымы — [[New York City Partnership]] ұйымын құрды.&lt;ref&gt;[http://www.nycp.org/bod.html Newyorkcitypartnership.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215200114/http://www.nycp.org/bod.html |date=December 15, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1992 жылы Рокфеллер Ресейдің банк жүйесін жаңғырту мәселелері бойынша кеңес беру үшін [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкі]]нің басшысы құрған Ресей-Америка банкирлері форумының жетекші мүшелерінің бірі болып таңдалды. Бұл бастамаға президент [[Борис Ельцин]] толық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/20/world/us-advisers-will-aid-russians-in-modernizing-banking-system.html|title=U.S. Advisers Will Aid Russians In Modernizing Banking System|first=Michael|last=Quint|work=[[The New York Times]]|date=June 20, 1992|access-date=March 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

Рокфеллердің [[Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес]]пен (CFR) байланысы өмір бойы жалғасты. Ол 1949 жылы ұйымның директоры болған кезде оған мүшелікке қабылданды.{{sfn|Zweig|1995|p=110}} 1965 жылы Рокфеллер басқа кәсіпкерлермен бірге Америка құрлықтарындағы экономикалық ықпалдастықты ынталандыру және қолдау мақсатында Америкалар кеңесін құрды. 1992 жылы Кеңес ұйымдастырған форумда Рокфеллер «Батыс жартышардың еркін сауда аймағын» құру идеясын ұсынды. Бұл бастама кейін 1994 жылы Майамиде өткен саммитте Америкалардың еркін сауда аймағының негізіне айналды. Осы жобаны қолдау үшін президент [[Билл Клинтон]] әкімшілігімен байланыс орнатуда Рокфеллер мен Кеңестің негізгі өкілі Клинтонның аппарат басшысы [[Мак Макларти]] болды. Оның [[Kissinger McLarty Associates]] консалтингтік фирмасы Кеңестің корпоративтік мүшесі еді, ал Маклартидің өзі директорлар кеңесінің құрамына кірді.{{sfn|Rockefeller|2002|p=437}} Рокфеллер сондай-ақ Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының қамқоршысы болды. Ол бұл қызметті [[Алджер Хисс]] қор президенті болған 1948 жылы да атқарған.&lt;ref&gt;{{cite magazine
| first1 = Brock
| last1 = Chisholm
| author-link1 = Brock Chisholm
| first2 = C.-E.A.
| last2 = Winslow
| author-link2 = Charles-Edward Amory Winslow
| first3 = Alger
| last3 = Hiss
| author-link3 = Alger Hiss
| title = The World Health Organization
| magazine = International Conciliation
| publisher = Carnegie Endowment for International Peace
| url = http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| page = 2
| date = March 1948
| access-date = 19 November 2017
| archive-date = May 15, 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120515223031/http://www.americandeception.com/index.php?action=downloadpdf&amp;photo=PDFsml_AD2%2FInternational_Conciliation-Winslow-Chisolm-Carnegie-WHO-1948-8pgs-PSY.sml.pdf&amp;id=438
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[Билдерберг клубы|Бильдерберг тобының]] кездесулеріне Жапония өкілдерін қатыстырудан бас тартылуына наразы болған Рокфеллер 1973 жылғы шілдеде [[Үшжақты комиссия]]ны құруға көмектесті.{{sfn|Rockefeller|2002|p=416}}

== Қайырымдылығы ==
Рокфеллер қайырымдылық қызметіне әрдайым ерекше көңіл бөлді. 2006 жылғы қарашада ''[[The New York Times]]'' газеті оның жасаған қайырымдылық көмектерінің жалпы көлемін 900 миллион АҚШ долларынан астам деп бағалады. 2008 жылы Рокфеллер өзінің [[альма матер]]і [[Гарвард университеті]]не 100 миллион АҚШ долларын сыйға тартты. Бұл университет тарихындағы ең ірі жеке қайырымдылық көмектерінің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |title=Alumnus donates $150 million to Harvard |access-date=2017-09-30 |archive-date=2017-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101222323/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/02/19/harvard-lands-biggest-ever-gift-for-financial-aid-million-from-billionaire-kenneth-griffin/BQMiqVooomg4D1axu3TXbP/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
1940 жылы Рокфеллер [[Маргарет «Пегги» Макграт]]қа үйленді. Ол 1996 жылы қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; Олардың алты баласы болды:
* '''Дэвид Рокфеллер (кіші)''' (24 шілде 1941 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — Rockefeller Family &amp; Associates отбасылық кеңсесінің вице-төрағасы; Rockefeller Financial Services компаниясының төрағасы; Рокфеллер қорының қамқоршысы; сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қоры мен Rockefeller &amp; Co., Inc. ұйымдарының бұрынғы төрағасы және басқа да көптеген отбасылық мекемелердің басшысы болған.
* '''Эбигейл Олдрич «Эбби» Рокфеллер''' (1943 жылы туған) — эколог әрі феминист. Отбасындағы ең үлкен және көзқарастары жағынан ең тәуелсіз қызы ретінде марксизмге қызығушылық танытып, [[Фидель Кастро]]ның жанкүйері болды. Ол 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басындағы радикалды феминистік қозғалысқа қатысып, кейін Cell 16 атты бөлініп шыққан топты құрған Female Liberation ұйымының мүшесі болды.{{sfn|Echols|1989|p=158 (&amp; perhaps n. 106), 163 &amp; nn. 132–133, &amp; 211 &amp; n. 37}}&lt;ref&gt;[http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm Northeastern University Archives and Special Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302072858/http://www.lib.neu.edu/archives/collect/findaids/M122findprint.htm |date=March 2, 2009 }}.&lt;/ref&gt; Қоршаған ортаны қорғау белсендісі ретінде әйелдерді азат ету қозғалысын қолдап келеді.
* '''Нева Рокфеллер''' (1944 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — экономист. Жаһандық даму және қоршаған орта институтының директоры, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы әрі вице-төрағасы.
* '''Маргарет Дулани «Пегги» Рокфеллер''' (1947 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 1986 жылы Synergos Institute ұйымының негізін қалаушы. Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің басқарма мүшесі және [[Гарвард университеті]]ндегі Дэвид Рокфеллер атындағы [[Латын Америкасын зерттеу орталығы]]ның консультативтік комитетінің мүшесі.
* '''Ричард Гилдер Рокфеллер''' (1949–2014)&lt;ref&gt;Santora, Marc, [https://www.nytimes.com/2014/06/14/nyregion/richard-rockefeller-killed-in-new-york-plane-crash.html &quot;Richard Rockefeller Killed in New York Plane Crash&quot;], New York ''Times'', June 13, 2014' retrieved June 13, 2014.&lt;/ref&gt; — дәрігер. «Шекарасыз дәрігерлер» халықаралық гуманитарлық ұйымының АҚШ консультативтік кеңесінің төрағасы, сондай-ақ Рокфеллер ағайындылары қорының қамқоршысы және төрағасы болды.
* '''Эйлин Рокфеллер''' (26 ақпан 1952 жылы туған)&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt; — 2002 жылы Нью-Йорк қаласында құрылған [[Rockefeller Philanthropy Advisors]] ұйымының негізін қалаушы төрайымы.

=== Қайтыс болуы ===
Рокфеллер 2017 жылғы 20 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]дегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен ұйықтап жатқан кезінде қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол 101 жаста еді.&lt;ref name=&quot;deathcause&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/national/david-rockefeller-sr-steward-of-family-fortune-and-chase-manhattan-bank-dies-at-101/2017/03/20/f2385f8a-0d7c-11e7-ab07-07d9f521f6b5_story.html |title=David Rockefeller Sr., steward of family fortune and Chase Manhattan Bank, dies at 101 |last=Smith |first=Timothy R. |date=March 20, 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=March 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/20/business/david-rockefeller-dead-chase-manhattan-banker.html|title=David Rockefeller, Head of Chase Manhattan, Dies at 101|last=Kandell|first=Jonathan|date=March 20, 2017|newspaper=The New York Times|access-date=November 6, 2017|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:XX ғасырдағы америкалық кәсіпкерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ мемуаристері]]
[[Санат:XXI ғасырдағы АҚШ филантроптары]]
[[Санат:Лондон экономика мектебі түлектері]]
[[Санат:АҚШ өнер коллекционерлері]]
[[Санат:АҚШ автобиографтары]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ-тың жүз жасаған ер адамдары]]
[[Санат:АҚШ қаржылық қызмет көрсету компанияларының бас атқарушы директорлары]]
[[Санат:Америкалық инвестициялық банкирлер]]
[[Санат:Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің төрағалары]]
[[Санат:Нью-Йорк штатында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болғандар]]
[[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон экономика мектебі құрметті мүшелері]]
[[Санат:JPMorgan Chase қызметкерлері]]
[[Санат:Германия Федеративтік Республикасының «Сіңірген еңбегі үшін» орденінің командорлары]]
[[Санат:Америка философиялық қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк яхта клубының мүшелері]]
[[Санат:Бильдерберг тобының басқару комитетінің мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк штатынан шыққан мемуаристер]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласы әскери қызметшілері]]
[[Санат:Нью-Йорк штаты республикашылары]]
[[Санат:Қазіргі заманғы өнер музейімен байланысты тұлғалар]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласы филантроптары]]
[[Санат:Азаттық президенттік медалінің иегерлері]]
[[Санат:«Легион оф Мерит» орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ритчи ұлдары]]
[[Санат:Рокфеллер орталығы]]
[[Санат:Рокфеллер қоры қайраткерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Дэвид]]
[[Санат:АҚШ армиясының офицерлері]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясының әскери қызметшілері]]
[[Санат:Чикаго университеті түлектері]]
[[Санат:Чикаго университеті қамқоршылары]]
[[Санат:Уинтроп әулеті]]
[[Санат:Дүниежүзілік сауда орталығы]]
[[Санат:Манхэттен жазушылары]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің америкалық иегерлері]]</text>
      <sha1>fpbk04epc7ie6psqz9j9dj7i0n29tze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаошан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782547</id>
    <revision>
      <id>3617527</id>
      <timestamp>2026-06-14T12:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = монарх  | Қазақша есімі        = Лаошан   | Шынайы есімі         = {{lang-zh|老上}} (Lǎoshàng)  | Суреті               =   | Атауы                =   | Сурет ені            =   | Елтаңба              =   | Елтаңба атауы        =   | Елтаңба ені          =    | Титулы               = Ғұндар|Ғұн с...</comment>
      <origin>3617527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13060" sha1="m0nmm9hkzz2nycrzce83qs9lgq8w6en" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Лаошан

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|老上}} (Lǎoshàng)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі)
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з.д. 174 жылы
 | Басқаруын аяқтады    = б.з.д. 161 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 

 | Ізашары              = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Ізбасары             = [[Гюнчен]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з.д. 161 (немесе 160) жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Синьлуань]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Цзичжу (嵇粥)

 | Әкесі                = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Хань әулетінің ханшайымы
 | Балалары             = [[Гюнчен]], [[Ичижэ]]
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = Екінші Ғұн-Қытай соғысы, Юэчжэй жорықтары
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Лаошан''' ({{lang-zh|老上}}, [[пінйін]]: ''Lǎoshàng''; туған кездегі есімі — '''Цзичжу'''; туған жылы белгісіз — б.з.д. 161 немесе 160 жылы қайтыс болған) — б.з.д. 174–161 жылдары билік еткен біртұтас [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі). Ұлы қолбасшы [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұтының]] ұлы әрі заңды мұрагері. Лаошан әкесінің сыртқы саясатын табысты жалғастырып, [[Юэчжэй]] тайпаларын тас-талқан етті, мемлекеттік шекараны бекітіп, Қытайдан қашқан саясаткерлердің көмегімен алғашқы шенеуніктер аппаратын құрды. Еркін сауда жасау құқығына қол жеткізу мақсатында екінші Ғұн-Қытай соғысын бастап, б.з.д. 162 жылы мемлекетке тиімді бейбітшілік келісіміне қол жеткізді&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 44-49.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot;&gt;Сыма Цянь. ''[[Ши цзи]]'' (Тарихи жазбалар), 110-тарау: «Ғұндар шежіресі» (匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Билікке келуі және ішкі реформалары ==
Таққа отырғаннан кейін «бейбітшілік пен туыстық» келісіміне сәйкес Лаошан Қытайдың Хан әулетінен ханшайымды әйелдікке алуы керек болды. [[Хан әулеті|Хан императоры Вэнь-ди]] ханшайыммен бірге Янь князьдігінен шыққан Чжунсин Юэ (Zhongxing Yue) есімді евнухты (сарай қызметшісін) бірге аттандырады. Бастапқыда көшпенділер даласына барудан қорыққан Чжунсин Юэ кейіннен Лаошанмен жақын дос болып, оның ең басты кеңесшісіне айналды&lt;ref name=&quot;Gumilev&quot;&gt;Гумилев Л. Н. ''История народа Хунну''. — М.: Институт ДИ-ДИК, 1998. — С. 98-102. — ISBN 5-87983-066-2.&lt;/ref&gt;.

Зерек саясаткер Чжунсин Юэ шаньюйге Қытайдың мәдени және экономикалық экспансиясынан сақтану керектігін айтып, мынадай кеңес береді:
{{Дәйексөз|«Қытайдың бір ғана провинциясының халқы бүкіл ғұндардан көп. Қытай өте бай, ал ғұндар олардың жібек маталары мен тәттілеріне қызығады. Қытай императоры өз байлығының оннан бір бөлігін жұмсап-ақ ғұн жауынгерлерін сатып ала алады. Сондықтан бұл сырттан келетін тауарлардан бас тартып, овчина (қой терісі) киіп, құрт, ірімшік, сүт пен қымыз ішу керек. Көшпенді тұрмыс ғұндарды шынықтырады және әскери жаттығуларға уақыт береді, ал қытай шаруалары үнемі егістік жұмыстарымен бос болмайды»&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.}}

Чжунсин Юэнің көмегімен Лаошан ғұндар арасында тұрақты салық жүйесін енгізді, қытай тілінде есеп-қисап кітаптарын жүргізе бастады және Хан императорының сарайына жіберілетін ресми хаттардың стилін дипломатиялық деңгейге көтерді&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot;&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), 94-тарау: «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;. Ғалымдардың пайымдауынша, бұл реформалар көшпенді империяның мемлекеттік аппаратын алғашқы рет орталықтандыруға мүмкіндік берді&lt;ref name=&quot;Kradin&quot;&gt;Крадин Н. Н. ''Империя Хунну''. — М.: Логос, 2002. — С. 132-135. — ISBN 5-94010-123-2.&lt;/ref&gt;.

== Екінші Ғұн-Қытай соғысы (б.з.д. 166 ж.) ==
б.з.д. 166 жылы Лаошан өз әскерінің толықтай күшейгеніне көз жеткізіп, 140 000 атты әскермен Хан империясының шекарасындағы Чаона (қазіргі Ганьсудегі Пинлянның солтүстігі) қаласы мен Сяогуань заставасына тұтқиылдан шабуыл жасады&lt;ref name=&quot;Margulan&quot;&gt;Марғұлан Ә. Х. ''Ежелгі жыр, аңыздар''. — Алматы: Жазушы, 1985. — 46-48 бб.&lt;/ref&gt;. Ғұндар Цюн аймағының әскери қолбасшысы Сунь Сяогуаньді өлтіріп, көптеген адамдарды тұтқындады және орасан зор мал мен мүлікті олжалады. 

Ғұндардың озық атты әскер жасақтары Пинъян қаласына жетіп, Хуэй Чжуйгун сарайын өртеп жіберді. Тіпті көшпенділердің алдыңғы шептегі барлаушылары Қытайдың бас астанасы Чанъаньнан небәрі 35 шақырым жердегі Ганьцюаньгун сарайының маңынан көрінді. Қатты шошынған Вэнь-ди император шұғыл түрде 1 000 соғыс күймесін, 100 000 атты әскер мен үш пехота корпусын Шанцзюнь, Бэйди, Лунси аймақтарына жинақтады. Алайда Лаошан шаньюй бірде-бір сарбазын жоғалтпастан, бір айдың ішінде олжамен бірге Гоби шөліне қайта шегініп кетті&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.

== Бейбітшілік келісімі және соңғы жылдары ==
Осы ірі жеңістен кейін ғұн жасақтары Ляодун, Юньчжун және Дайцзюнь қалаларына тұрақты түрде 10 000 қолмен шабуыл жасап, шекараны мазалады. Тығырыққа тіреліп, шығынға батқан Хан императоры б.з.д. 162 жылы ресми түрде келіссөздер бастауға мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;Barfield&quot;&gt;Barfield, Thomas. ''The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China''. — Cambridge: Basil Blackwell, 1989. — P. 48-51.&lt;/ref&gt;.

Императордың шаньюйге жолдаған ресми хатында Хань мен Ғұн мемлекеттерінің «тең құқылы ағалы-інілі бауёрлас ел» екендігі мойындалды. Соғыстың мағынасыздығы айтылып, ғұндарға тұрақты түрде тары, күріш, парча, жібек мата және мақтадан жасалған бұйымдар жіберіліп тұратын болды. Сондай-ақ Қытайдан қашқан босқындар мен саясаткерлерді қайтару талап етілмеді, бірақ шекараны рұқсатсыз өткендерге өлім жазасы белгіленді. Лаошан бұл тиімді шарттарды қабылдап, шекарада еркін сауда аймақтары ашылды&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Asfendiyarov&quot;&gt;Асфендиаров С. Ж. ''Қазақстан тарихының көне дәуірлері''. — Алматы: Қазақ университеті, 1993. — 24-27 бб.&lt;/ref&gt;.

Лаошан шаньюй б.з.д. 161 (немесе 160) жылы қайтыс болды. Оның орнына таққа ұлы Гюнчен (Junchen) отырды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Мөде қаған]]
* [[Гюнчен]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:б.з.д. II ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>m0nmm9hkzz2nycrzce83qs9lgq8w6en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617533</id>
      <parentid>3617527</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13058" sha1="t64j2ko8vobk32k1t93zfbz5eztvdw4" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Лаошан

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|老上}} (Lǎoshàng)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі)
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з.д. 174 жылы
 | Басқаруын аяқтады    = б.з.д. 161 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 

 | Ізашары              = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Ізбасары             = [[Гюнчен]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з.д. 161 (немесе 160) жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Синьлуань]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Цзичжу (嵇粥)

 | Әкесі                = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Хань әулетінің ханшайымы
 | Балалары             = [[Гюнчен]], [[Ичижэ]]
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = Екінші Ғұн-Қытай соғысы, Юэчжэй жорықтары
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Лаошан''' ({{lang-zh|老上}}, [[пінин]]: ''Lǎoshàng''; туған кездегі есімі — '''Цзичжу'''; туған жылы белгісіз — б.з.д. 161 немесе 160 жылы қайтыс болған) — б.з.д. 174–161 жылдары билік еткен біртұтас [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі). Ұлы қолбасшы [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұтының]] ұлы әрі заңды мұрагері. Лаошан әкесінің сыртқы саясатын табысты жалғастырып, [[Юэчжэй]] тайпаларын тас-талқан етті, мемлекеттік шекараны бекітіп, Қытайдан қашқан саясаткерлердің көмегімен алғашқы шенеуніктер аппаратын құрды. Еркін сауда жасау құқығына қол жеткізу мақсатында екінші Ғұн-Қытай соғысын бастап, б.з.д. 162 жылы мемлекетке тиімді бейбітшілік келісіміне қол жеткізді&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 44-49.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot;&gt;Сыма Цянь. ''[[Ши цзи]]'' (Тарихи жазбалар), 110-тарау: «Ғұндар шежіресі» (匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Билікке келуі және ішкі реформалары ==
Таққа отырғаннан кейін «бейбітшілік пен туыстық» келісіміне сәйкес Лаошан Қытайдың Хан әулетінен ханшайымды әйелдікке алуы керек болды. [[Хан әулеті|Хан императоры Вэнь-ди]] ханшайыммен бірге Янь князьдігінен шыққан Чжунсин Юэ (Zhongxing Yue) есімді евнухты (сарай қызметшісін) бірге аттандырады. Бастапқыда көшпенділер даласына барудан қорыққан Чжунсин Юэ кейіннен Лаошанмен жақын дос болып, оның ең басты кеңесшісіне айналды&lt;ref name=&quot;Gumilev&quot;&gt;Гумилев Л. Н. ''История народа Хунну''. — М.: Институт ДИ-ДИК, 1998. — С. 98-102. — ISBN 5-87983-066-2.&lt;/ref&gt;.

Зерек саясаткер Чжунсин Юэ шаньюйге Қытайдың мәдени және экономикалық экспансиясынан сақтану керектігін айтып, мынадай кеңес береді:
{{Дәйексөз|«Қытайдың бір ғана провинциясының халқы бүкіл ғұндардан көп. Қытай өте бай, ал ғұндар олардың жібек маталары мен тәттілеріне қызығады. Қытай императоры өз байлығының оннан бір бөлігін жұмсап-ақ ғұн жауынгерлерін сатып ала алады. Сондықтан бұл сырттан келетін тауарлардан бас тартып, овчина (қой терісі) киіп, құрт, ірімшік, сүт пен қымыз ішу керек. Көшпенді тұрмыс ғұндарды шынықтырады және әскери жаттығуларға уақыт береді, ал қытай шаруалары үнемі егістік жұмыстарымен бос болмайды»&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.}}

Чжунсин Юэнің көмегімен Лаошан ғұндар арасында тұрақты салық жүйесін енгізді, қытай тілінде есеп-қисап кітаптарын жүргізе бастады және Хан императорының сарайына жіберілетін ресми хаттардың стилін дипломатиялық деңгейге көтерді&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot;&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), 94-тарау: «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;. Ғалымдардың пайымдауынша, бұл реформалар көшпенді империяның мемлекеттік аппаратын алғашқы рет орталықтандыруға мүмкіндік берді&lt;ref name=&quot;Kradin&quot;&gt;Крадин Н. Н. ''Империя Хунну''. — М.: Логос, 2002. — С. 132-135. — ISBN 5-94010-123-2.&lt;/ref&gt;.

== Екінші Ғұн-Қытай соғысы (б.з.д. 166 ж.) ==
б.з.д. 166 жылы Лаошан өз әскерінің толықтай күшейгеніне көз жеткізіп, 140 000 атты әскермен Хан империясының шекарасындағы Чаона (қазіргі Ганьсудегі Пинлянның солтүстігі) қаласы мен Сяогуань заставасына тұтқиылдан шабуыл жасады&lt;ref name=&quot;Margulan&quot;&gt;Марғұлан Ә. Х. ''Ежелгі жыр, аңыздар''. — Алматы: Жазушы, 1985. — 46-48 бб.&lt;/ref&gt;. Ғұндар Цюн аймағының әскери қолбасшысы Сунь Сяогуаньді өлтіріп, көптеген адамдарды тұтқындады және орасан зор мал мен мүлікті олжалады. 

Ғұндардың озық атты әскер жасақтары Пинъян қаласына жетіп, Хуэй Чжуйгун сарайын өртеп жіберді. Тіпті көшпенділердің алдыңғы шептегі барлаушылары Қытайдың бас астанасы Чанъаньнан небәрі 35 шақырым жердегі Ганьцюаньгун сарайының маңынан көрінді. Қатты шошынған Вэнь-ди император шұғыл түрде 1 000 соғыс күймесін, 100 000 атты әскер мен үш пехота корпусын Шанцзюнь, Бэйди, Лунси аймақтарына жинақтады. Алайда Лаошан шаньюй бірде-бір сарбазын жоғалтпастан, бір айдың ішінде олжамен бірге Гоби шөліне қайта шегініп кетті&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.

== Бейбітшілік келісімі және соңғы жылдары ==
Осы ірі жеңістен кейін ғұн жасақтары Ляодун, Юньчжун және Дайцзюнь қалаларына тұрақты түрде 10 000 қолмен шабуыл жасап, шекараны мазалады. Тығырыққа тіреліп, шығынға батқан Хан императоры б.з.д. 162 жылы ресми түрде келіссөздер бастауға мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;Barfield&quot;&gt;Barfield, Thomas. ''The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China''. — Cambridge: Basil Blackwell, 1989. — P. 48-51.&lt;/ref&gt;.

Императордың шаньюйге жолдаған ресми хатында Хань мен Ғұн мемлекеттерінің «тең құқылы ағалы-інілі бауёрлас ел» екендігі мойындалды. Соғыстың мағынасыздығы айтылып, ғұндарға тұрақты түрде тары, күріш, парча, жібек мата және мақтадан жасалған бұйымдар жіберіліп тұратын болды. Сондай-ақ Қытайдан қашқан босқындар мен саясаткерлерді қайтару талап етілмеді, бірақ шекараны рұқсатсыз өткендерге өлім жазасы белгіленді. Лаошан бұл тиімді шарттарды қабылдап, шекарада еркін сауда аймақтары ашылды&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Asfendiyarov&quot;&gt;Асфендиаров С. Ж. ''Қазақстан тарихының көне дәуірлері''. — Алматы: Қазақ университеті, 1993. — 24-27 бб.&lt;/ref&gt;.

Лаошан шаньюй б.з.д. 161 (немесе 160) жылы қайтыс болды. Оның орнына таққа ұлы Гюнчен (Junchen) отырды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Мөде қаған]]
* [[Гюнчен]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:б.з.д. II ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>t64j2ko8vobk32k1t93zfbz5eztvdw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617538</id>
      <parentid>3617533</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13054" sha1="5zinnekbg2nx36y7te4tcwguea5um00" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Лаошан

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|老上}} (Lǎoshàng)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі)
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з.д. 174 жылы
 | Басқаруын аяқтады    = б.з.д. 161 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 

 | Ізашары              = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Ізбасары             = [[Гюнчен]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з.д. 161 (немесе 160) жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Синьлуань]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Цзичжу (嵇粥)

 | Әкесі                = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Хань әулетінің ханшайымы
 | Балалары             = [[Гюнчен]], [[Ичижэ]]
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = Екінші Ғұн-Қытай соғысы, Юэчжэй жорықтары
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Лаошан''' ({{lang-zh|老上}}, [[пінин]]: ''Lǎoshàng''; туған кездегі есімі — '''Цзичжу'''; туған жылы белгісіз — б.з.д. 161 немесе 160 жылы қайтыс болған) — б.з.д. 174–161 жылдары билік еткен біртұтас [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі). Ұлы қолбасшы [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұтының]] ұлы әрі заңды мұрагері. Лаошан әкесінің сыртқы саясатын табысты жалғастырып, Юэчжэй тайпаларын тас-талқан етті, мемлекеттік шекараны бекітіп, Қытайдан қашқан саясаткерлердің көмегімен алғашқы шенеуніктер аппаратын құрды. Еркін сауда жасау құқығына қол жеткізу мақсатында екінші Ғұн-Қытай соғысын бастап, б.з.д. 162 жылы мемлекетке тиімді бейбітшілік келісіміне қол жеткізді&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 44-49.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot;&gt;Сыма Цянь. ''[[Ши цзи]]'' (Тарихи жазбалар), 110-тарау: «Ғұндар шежіресі» (匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Билікке келуі және ішкі реформалары ==
Таққа отырғаннан кейін «бейбітшілік пен туыстық» келісіміне сәйкес Лаошан Қытайдың Хан әулетінен ханшайымды әйелдікке алуы керек болды. [[Хан әулеті|Хан императоры Вэнь-ди]] ханшайыммен бірге Янь князьдігінен шыққан Чжунсин Юэ (Zhongxing Yue) есімді евнухты (сарай қызметшісін) бірге аттандырады. Бастапқыда көшпенділер даласына барудан қорыққан Чжунсин Юэ кейіннен Лаошанмен жақын дос болып, оның ең басты кеңесшісіне айналды&lt;ref name=&quot;Gumilev&quot;&gt;Гумилев Л. Н. ''История народа Хунну''. — М.: Институт ДИ-ДИК, 1998. — С. 98-102. — ISBN 5-87983-066-2.&lt;/ref&gt;.

Зерек саясаткер Чжунсин Юэ шаньюйге Қытайдың мәдени және экономикалық экспансиясынан сақтану керектігін айтып, мынадай кеңес береді:
{{Дәйексөз|«Қытайдың бір ғана провинциясының халқы бүкіл ғұндардан көп. Қытай өте бай, ал ғұндар олардың жібек маталары мен тәттілеріне қызығады. Қытай императоры өз байлығының оннан бір бөлігін жұмсап-ақ ғұн жауынгерлерін сатып ала алады. Сондықтан бұл сырттан келетін тауарлардан бас тартып, овчина (қой терісі) киіп, құрт, ірімшік, сүт пен қымыз ішу керек. Көшпенді тұрмыс ғұндарды шынықтырады және әскери жаттығуларға уақыт береді, ал қытай шаруалары үнемі егістік жұмыстарымен бос болмайды»&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.}}

Чжунсин Юэнің көмегімен Лаошан ғұндар арасында тұрақты салық жүйесін енгізді, қытай тілінде есеп-қисап кітаптарын жүргізе бастады және Хан императорының сарайына жіберілетін ресми хаттардың стилін дипломатиялық деңгейге көтерді&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot;&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), 94-тарау: «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;. Ғалымдардың пайымдауынша, бұл реформалар көшпенді империяның мемлекеттік аппаратын алғашқы рет орталықтандыруға мүмкіндік берді&lt;ref name=&quot;Kradin&quot;&gt;Крадин Н. Н. ''Империя Хунну''. — М.: Логос, 2002. — С. 132-135. — ISBN 5-94010-123-2.&lt;/ref&gt;.

== Екінші Ғұн-Қытай соғысы (б.з.д. 166 ж.) ==
б.з.д. 166 жылы Лаошан өз әскерінің толықтай күшейгеніне көз жеткізіп, 140 000 атты әскермен Хан империясының шекарасындағы Чаона (қазіргі Ганьсудегі Пинлянның солтүстігі) қаласы мен Сяогуань заставасына тұтқиылдан шабуыл жасады&lt;ref name=&quot;Margulan&quot;&gt;Марғұлан Ә. Х. ''Ежелгі жыр, аңыздар''. — Алматы: Жазушы, 1985. — 46-48 бб.&lt;/ref&gt;. Ғұндар Цюн аймағының әскери қолбасшысы Сунь Сяогуаньді өлтіріп, көптеген адамдарды тұтқындады және орасан зор мал мен мүлікті олжалады. 

Ғұндардың озық атты әскер жасақтары Пинъян қаласына жетіп, Хуэй Чжуйгун сарайын өртеп жіберді. Тіпті көшпенділердің алдыңғы шептегі барлаушылары Қытайдың бас астанасы Чанъаньнан небәрі 35 шақырым жердегі Ганьцюаньгун сарайының маңынан көрінді. Қатты шошынған Вэнь-ди император шұғыл түрде 1 000 соғыс күймесін, 100 000 атты әскер мен үш пехота корпусын Шанцзюнь, Бэйди, Лунси аймақтарына жинақтады. Алайда Лаошан шаньюй бірде-бір сарбазын жоғалтпастан, бір айдың ішінде олжамен бірге Гоби шөліне қайта шегініп кетті&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.

== Бейбітшілік келісімі және соңғы жылдары ==
Осы ірі жеңістен кейін ғұн жасақтары Ляодун, Юньчжун және Дайцзюнь қалаларына тұрақты түрде 10 000 қолмен шабуыл жасап, шекараны мазалады. Тығырыққа тіреліп, шығынға батқан Хан императоры б.з.д. 162 жылы ресми түрде келіссөздер бастауға мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;Barfield&quot;&gt;Barfield, Thomas. ''The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China''. — Cambridge: Basil Blackwell, 1989. — P. 48-51.&lt;/ref&gt;.

Императордың шаньюйге жолдаған ресми хатында Хань мен Ғұн мемлекеттерінің «тең құқылы ағалы-інілі бауёрлас ел» екендігі мойындалды. Соғыстың мағынасыздығы айтылып, ғұндарға тұрақты түрде тары, күріш, парча, жібек мата және мақтадан жасалған бұйымдар жіберіліп тұратын болды. Сондай-ақ Қытайдан қашқан босқындар мен саясаткерлерді қайтару талап етілмеді, бірақ шекараны рұқсатсыз өткендерге өлім жазасы белгіленді. Лаошан бұл тиімді шарттарды қабылдап, шекарада еркін сауда аймақтары ашылды&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Asfendiyarov&quot;&gt;Асфендиаров С. Ж. ''Қазақстан тарихының көне дәуірлері''. — Алматы: Қазақ университеті, 1993. — 24-27 бб.&lt;/ref&gt;.

Лаошан шаньюй б.з.д. 161 (немесе 160) жылы қайтыс болды. Оның орнына таққа ұлы Гюнчен (Junchen) отырды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Мөде қаған]]
* [[Гюнчен]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:б.з.д. II ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>5zinnekbg2nx36y7te4tcwguea5um00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617566</id>
      <parentid>3617538</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13050" sha1="d5q8gdam413uue2vssoy1o5bnx920gc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Лаошан

 | Шынайы есімі         = {{lang-zh|老上}} (Lǎoshàng)
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 

 | Титулы               = [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі)
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = б.з.д. 174 жылы
 | Басқаруын аяқтады    = б.з.д. 161 жылы
 | Басқарған кезеңі     = 

 | Ізашары              = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Ізбасары             = [[Гюнчен]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     = 
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Тәңіршілдік]]
 | Азаматтығы           = Ғұн мемлекеті
 | Туған күні           = Белгісіз
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = б.з.д. 161 (немесе 160) жылы
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Луаньди]] (Ғұн шаньюйлерінің әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = Цзичжу (嵇粥)

 | Әкесі                = [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Хань әулетінің ханшайымы
 | Балалары             = [[Гюнчен]], [[Ичижэ]]
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = Екінші Ғұн-Қытай соғысы, Юэчжэй жорықтары
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Лаошан''' ({{lang-zh|老上}}, [[пінин]]: ''Lǎoshàng''; туған кездегі есімі — '''Цзичжу'''; туған жылы белгісіз — б.з.д. 161 немесе 160 жылы қайтыс болған) — б.з.д. 174–161 жылдары билік еткен біртұтас [[Ғұндар|Ғұн саяси бірлестігінің]] тәңірқұты (шаньюйі). Ұлы қолбасшы [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұтының]] ұлы әрі заңды мұрагері. Лаошан әкесінің сыртқы саясатын табысты жалғастырып, Юэчжэй тайпаларын тас-талқан етті, мемлекеттік шекараны бекітіп, Қытайдан қашқан саясаткерлердің көмегімен алғашқы шенеуніктер аппаратын құрды. Еркін сауда жасау құқығына қол жеткізу мақсатында екінші Ғұн-Қытай соғысын бастап, б.з.д. 162 жылы мемлекетке тиімді бейбітшілік келісіміне қол жеткізді&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 44-49.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot;&gt;Сыма Цянь. ''[[Ши цзи]]'' (Тарихи жазбалар), 110-тарау: «Ғұндар шежіресі» (匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Билікке келуі және ішкі реформалары ==
Таққа отырғаннан кейін «бейбітшілік пен туыстық» келісіміне сәйкес Лаошан Қытайдың Хан әулетінен ханшайымды әйелдікке алуы керек болды. [[Хан әулеті|Хан императоры Вэнь-ди]] ханшайыммен бірге Янь князьдігінен шыққан Чжунсин Юэ (Zhongxing Yue) есімді евнухты (сарай қызметшісін) бірге аттандырады. Бастапқыда көшпенділер даласына барудан қорыққан Чжунсин Юэ кейіннен Лаошанмен жақын дос болып, оның ең басты кеңесшісіне айналды&lt;ref name=&quot;Gumilev&quot;&gt;Гумилев Л. Н. ''История народа Хунну''. — М.: Институт ДИ-ДИК, 1998. — С. 98-102. — ISBN 5-87983-066-2.&lt;/ref&gt;.

Зерек саясаткер Чжунсин Юэ шаньюйге Қытайдың мәдени және экономикалық экспансиясынан сақтану керектігін айтып, мынадай кеңес береді:
{{Дәйексөз|«Қытайдың бір ғана провинциясының халқы бүкіл ғұндардан көп. Қытай өте бай, ал ғұндар олардың жібек маталары мен тәттілеріне қызығады. Қытай императоры өз байлығының оннан бір бөлігін жұмсап-ақ ғұн жауынгерлерін сатып ала алады. Сондықтан бұл сырттан келетін тауарлардан бас тартып, овчина (қой терісі) киіп, құрт, ірімшік, сүт пен қымыз ішу керек. Көшпенді тұрмыс ғұндарды шынықтырады және әскери жаттығуларға уақыт береді, ал қытай шаруалары үнемі егістік жұмыстарымен бос болмайды»&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.}}

Чжунсин Юэнің көмегімен Лаошан ғұндар арасында тұрақты салық жүйесін енгізді, қытай тілінде есеп-қисап кітаптарын жүргізе бастады және Хан императорының сарайына жіберілетін ресми хаттардың стилін дипломатиялық деңгейге көтерді&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot;&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), 94-тарау: «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;. Ғалымдардың пайымдауынша, бұл реформалар көшпенді империяның мемлекеттік аппаратын алғашқы рет орталықтандыруға мүмкіндік берді&lt;ref name=&quot;Kradin&quot;&gt;Крадин Н. Н. ''Империя Хунну''. — М.: Логос, 2002. — С. 132-135. — ISBN 5-94010-123-2.&lt;/ref&gt;.

== Екінші Ғұн-Қытай соғысы (б.з.д. 166 ж.) ==
б.з.д. 166 жылы Лаошан өз әскерінің толықтай күшейгеніне көз жеткізіп, 140 000 атты әскермен Хан империясының шекарасындағы Чаона (қазіргі Ганьсудегі Пинлянның солтүстігі) қаласы мен Сяогуань заставасына тұтқиылдан шабуыл жасады&lt;ref name=&quot;Margulan&quot;&gt;Марғұлан Ә. Х. ''Ежелгі жыр, аңыздар''. — Алматы: Жазушы, 1985. — 46-48 бб.&lt;/ref&gt;. Ғұндар Цюн аймағының әскери қолбасшысы Сунь Сяогуаньді өлтіріп, көптеген адамдарды тұтқындады және орасан зор мал мен мүлікті олжалады. 

Ғұндардың озық атты әскер жасақтары Пинъян қаласына жетіп, Хуэй Чжуйгун сарайын өртеп жіберді. Тіпті көшпенділердің алдыңғы шептегі барлаушылары Қытайдың бас астанасы Чанъаньнан небәрі 35 шақырым жердегі Ганьцюаньгун сарайының маңынан көрінді. Қатты шошынған Вэнь-ди император шұғыл түрде 1 000 соғыс күймесін, 100 000 атты әскер мен үш пехота корпусын Шанцзюнь, Бэйди, Лунси аймақтарына жинақтады. Алайда Лаошан шаньюй бірде-бір сарбазын жоғалтпастан, бір айдың ішінде олжамен бірге Гоби шөліне қайта шегініп кетті&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shiji110&quot; /&gt;.

== Бейбітшілік келісімі және соңғы жылдары ==
Осы ірі жеңістен кейін ғұн жасақтары Ляодун, Юньчжун және Дайцзюнь қалаларына тұрақты түрде 10 000 қолмен шабуыл жасап, шекараны мазалады. Тығырыққа тіреліп, шығынға батқан Хан императоры б.з.д. 162 жылы ресми түрде келіссөздер бастауға мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;Barfield&quot;&gt;Barfield, Thomas. ''The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China''. — Cambridge: Basil Blackwell, 1989. — P. 48-51.&lt;/ref&gt;.

Императордың шаньюйге жолдаған ресми хатында Хань мен Ғұн мемлекеттерінің «тең құқылы ағалы-інілі бауёрлас ел» екендігі мойындалды. Соғыстың мағынасыздығы айтылып, ғұндарға тұрақты түрде тары, күріш, парча, жібек мата және мақтадан жасалған бұйымдар жіберіліп тұратын болды. Сондай-ақ Қытайдан қашқан босқындар мен саясаткерлерді қайтару талап етілмеді, бірақ шекараны рұқсатсыз өткендерге өлім жазасы белгіленді. Лаошан бұл тиімді шарттарды қабылдап, шекарада еркін сауда аймақтары ашылды&lt;ref name=&quot;Hanshu94&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Asfendiyarov&quot;&gt;Асфендиаров С. Ж. ''Қазақстан тарихының көне дәуірлері''. — Алматы: Қазақ университеті, 1993. — 24-27 бб.&lt;/ref&gt;.

Лаошан шаньюй б.з.д. 161 (немесе 160) жылы қайтыс болды. Оның орнына таққа ұлы Гюнчен (Junchen) отырды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Мөде қаған]]
* [[Гюнчен]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұн шаньюйлері]]
[[Санат:б.з.д. II ғасырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>d5q8gdam413uue2vssoy1o5bnx920gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мстиславль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782548</id>
    <revision>
      <id>3617534</id>
      <timestamp>2026-06-14T12:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3617534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337" sha1="97yesgkd0vxcmiie8nuz74yfxelrixg" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>97yesgkd0vxcmiie8nuz74yfxelrixg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617537</id>
      <parentid>3617534</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="tbtglenr1r45rcu41wxn557a0vg2bce" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tbtglenr1r45rcu41wxn557a0vg2bce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617541</id>
      <parentid>3617537</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3617541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="a8a3aponzsxmdc54a0qee4r5dg6ry7b" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a8a3aponzsxmdc54a0qee4r5dg6ry7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617542</id>
      <parentid>3617541</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3617542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="5ybyct0mhxcgcslv3o1n457xn9flqrx" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5ybyct0mhxcgcslv3o1n457xn9flqrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617602</id>
      <parentid>3617542</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="d0l0t5vn5agbeshabvpetxo7ltcz3g9" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>d0l0t5vn5agbeshabvpetxo7ltcz3g9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617605</id>
      <parentid>3617602</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1662" sha1="0am9t93ntkwre768uk5lsjn682u418g" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0am9t93ntkwre768uk5lsjn682u418g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617607</id>
      <parentid>3617605</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2745" sha1="qhtsy8hvqf814wg5qvimjnkq9omfolm" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qhtsy8hvqf814wg5qvimjnkq9omfolm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617611</id>
      <parentid>3617607</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3591" sha1="8apqbh4wd0yrtqggx21epk95zkx7f49" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8apqbh4wd0yrtqggx21epk95zkx7f49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617612</id>
      <parentid>3617611</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="9hhlris8sygtyyy8pzonnttrm7fi2tg" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9hhlris8sygtyyy8pzonnttrm7fi2tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617613</id>
      <parentid>3617612</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T14:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4467" sha1="9wg51jslj9buew19dgfayoi772p1a0r" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9wg51jslj9buew19dgfayoi772p1a0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617616</id>
      <parentid>3617613</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5325" sha1="kcgrfyycu0kggsx5ymak2jrmfvugixs" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kcgrfyycu0kggsx5ymak2jrmfvugixs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617617</id>
      <parentid>3617616</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6598" sha1="235ygq30m89zdyrnnbabmydjklhs9qo" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>235ygq30m89zdyrnnbabmydjklhs9qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617618</id>
      <parentid>3617617</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="7lzejd8q8iy3mj5ckjdn6xacmw6xz5p" xml:space="preserve">'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7lzejd8q8iy3mj5ckjdn6xacmw6xz5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617619</id>
      <parentid>3617618</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3617619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9183" sha1="a1vgnvkzfgdacy8eeannwgtixpk3omy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a1vgnvkzfgdacy8eeannwgtixpk3omy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617620</id>
      <parentid>3617619</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3617620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9242" sha1="bxo3q21vj5q3tbeq2xpc3k85r26wx13" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bxo3q21vj5q3tbeq2xpc3k85r26wx13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617623</id>
      <parentid>3617620</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3617623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9263" sha1="2ctriieumm60oi557dp8u8yybyijsnn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2ctriieumm60oi557dp8u8yybyijsnn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617624</id>
      <parentid>3617623</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9302" sha1="3lr9i9ik1vrh4oh2ktocaspipkwas97" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3lr9i9ik1vrh4oh2ktocaspipkwas97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617625</id>
      <parentid>3617624</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="ikr4evw34cc9jlrk707pak9f36ofacz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ikr4evw34cc9jlrk707pak9f36ofacz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617626</id>
      <parentid>3617625</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9406" sha1="4mb4v4863kxftpg0dtoafk873p1b8tn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мстислав ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>4mb4v4863kxftpg0dtoafk873p1b8tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617627</id>
      <parentid>3617626</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9435" sha1="emr5jqlh5u8z72b9t4dlk016wad6zpm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мстислав ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2240
 |пошта индексі           = 213453
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Mscislaŭ
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>emr5jqlh5u8z72b9t4dlk016wad6zpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617629</id>
      <parentid>3617627</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9455" sha1="90hoet1lvih0gev4fvij0c07qvdtypk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мстислав ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1156	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1135
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 203
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 753
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2240
 |пошта индексі           = 213453
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Mscislaŭ
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>90hoet1lvih0gev4fvij0c07qvdtypk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617631</id>
      <parentid>3617629</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3617631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9636" sha1="n921u3nvflpln5ru23hi0emmx0h3m0v" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мстислав ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1156	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1135
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 203
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 753
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2240
 |пошта индексі           = 213453
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Mscislaŭ
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Земская управа alefirenko.JPG|Бұрынғы земство кеңесінің ғимараты

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>n921u3nvflpln5ru23hi0emmx0h3m0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617632</id>
      <parentid>3617631</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3617632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9720" sha1="3zic7ggu2u7w5qvregk7fmbigmzzswz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мстислав ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1156	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1135
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 203
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 753
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2240
 |пошта индексі           = 213453
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Mscislaŭ
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Земская управа alefirenko.JPG|Бұрынғы земство кеңесінің ғимараты
Торговые ряды начало 20 века.jpg|Сауда қатарлары
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3zic7ggu2u7w5qvregk7fmbigmzzswz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617633</id>
      <parentid>3617632</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T15:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3617633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9853" sha1="3me8jomcccxi8r8ib4odbdz4sv9mg2h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мстиславль
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мсцісла́ў}}
 |сурет                   = Мсьціслаў, кармяліцкі касьцёл.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mscisłaŭ, Belarus.png
 |ту                      = Flag of Mscislaŭ.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =11 
  |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =43 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мстислав ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1156	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1135
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 203
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 753
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2240
 |пошта индексі           = 213453
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Mscislaŭ
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мстиславль''' ({{lang-be|Мсцісла́ў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Мстислав ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мстиславль қаласының халқы 9 753 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мстиславль Могилев облысының батысында, [[Ресей]] шекарасына жақын жерде (13 шақырым) орналасқан. Қала аумақ арқылы ағатын және көлдерді құрайтын Вихра өзенінің бойында орналасқан. Мстиславль — ірі жол торабы, ал ең жақын теміржол стансасы қаладан батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9380-Mstislavl.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Мстиславский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мстиславль — Беларусьтегі ең ежелгі қалалардың бірі. Қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің эрамызға дейінгі I ғасырға жататын қоныстың қалдықтарын тапқан. Алайда, бекініс қонысы шамамен XII ғасырға жатады. Сол кезде мұнда қорған мен ормен қоршалған князь сарайы болған, ал оның айналасында қолөнершілер тұрған. Мстиславльде XIII ғасырдың басындағы қайың қабығының қолжазбасы табылды. Қала туралы алғашқы дерек 1156 жылға жатады, ол Ипатьев шежіресінде кездеседі. Сол кезде ол XIV ғасырдың екінші жартысындағы Мстислав князьдеріне тиесілі Мстислав княздігінің орталығы болған.
1634 жылы тұрғындар Польша-Литва Достастығының IV королі Владиславтан Магдебург құқықтарын алды.

Солтүстік соғыс кезінде қала маңында орыс және швед әскерлері арасында ірі шайқас болды. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мстиславль Ресей империясының құрамына кірді. Содан бері ол Могилев губернаторлығының провинциясына айналды. Тұрғындар 1812 жылғы Отан соғысы кезінде де зардап шекті: бүкіл аумақ тоналып, қирады, ал 1858 жылы олар өрт апатына тап болды.
XX ғасырдың басында қала халқы 8500-ден астам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Әртүрлі кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, баспа үйі және дәріхана жұмыс істеді. Сол кезде Мстиславльде үш монастырь, сонша шіркеу, католик шіркеуі және синагога болды.
1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=92_Mstislavl&amp;ysclid=mqdw1dm0vc403676419|title=История развития - Мстиславль|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласындағы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан: «Бабушкина Крынка» холдингтік компаниясының филиалы болып табылатын «Мстиславлмолоко» өндірістік унитарлық кәсіпорны. «Домочай» нан-тоқаш және кондитерлік компаниясы» ААҚ-ның Мстислав филиалы болып табылатын «Нан зауыты», «Починковская тігін фабрикасы» ЖШҚ филиалы, «Мстиславлён» ААҚ,  жергілікті зығырдан зығыр талшығын өндіреді.

Мстиславльде мемлекеттік құрылыс колледжі, екі жалпы білім беретін мектеп, балалар шығармашылығы орталығы және балалар шығармашылығы мектебі бар. Қалада сондай-ақ сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған Мстиславль мамандандырылған жалпы білім беретін мектеп-интернаты орналасқан.

Мстиславльдің монументалды сәулет ескерткіштері бұрынғы иезуит монастырымен (1614 жылы салынған), кармелит Рим-Католик шіркеуімен және Александр Невский шіркеуімен ұсынылған.
Кармелит Рим-Католик шіркеуі Мстиславльдің ең маңызды сәулет ескерткіші болып көрінеді. Ол 1637 жылы салынып, 1746-1750 жылдары қалпына келтірді. Александр Невский соборы 1870 жылы Бернардин Рим-Католик шіркеуінің негізінде салынған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mstislavl.htm|title=Карта Мстиславля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Земская управа alefirenko.JPG|Бұрынғы земство кеңесінің ғимараты
Торговые ряды начало 20 века.jpg|XX ғ.басындағы сауда қатарлары
Мсціслаў. Краявіды (64).jpg|Қасиетті Марияның Успения шіркеуі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3me8jomcccxi8r8ib4odbdz4sv9mg2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луаньди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782549</id>
    <revision>
      <id>3617545</id>
      <timestamp>2026-06-14T12:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте:  '''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінйін]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайд...</comment>
      <origin>3617545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7151" sha1="kk5vb4v2nuoehreg4tkbjhkytyiykww" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінйін]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық [[Хан шу|«Хан шу» (Хан әулетінің тарихы)]] шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы [[Хоу Ханьшу|«Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы)]] еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан [[Сыр-Ендік қағанаты|Сыр-Ендік (Сяньяньто/Xueyantuo)]] бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[Шаньюй|тәңірқұты (шаньюй)]] лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман қаған|Тұман тәңірқұты (Тоуман)]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>kk5vb4v2nuoehreg4tkbjhkytyiykww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617546</id>
      <parentid>3617545</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгілі билеушілері */</comment>
      <origin>3617546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7140" sha1="eq26ayllzkkgmi44v3wagvk6f4a6ho5" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінйін]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық [[Хан шу|«Хан шу» (Хан әулетінің тарихы)]] шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы [[Хоу Ханьшу|«Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы)]] еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан [[Сыр-Ендік қағанаты|Сыр-Ендік (Сяньяньто/Xueyantuo)]] бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[Шаньюй|тәңірқұты (шаньюй)]] лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>eq26ayllzkkgmi44v3wagvk6f4a6ho5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617548</id>
      <parentid>3617546</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7138" sha1="nsz03esnzmbvotawn1ebnb2j6rbwll7" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінин]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық [[Хан шу|«Хан шу» (Хан әулетінің тарихы)]] шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''[[Хан шу]]'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы [[Хоу Ханьшу|«Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы)]] еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан [[Сыр-Ендік қағанаты|Сыр-Ендік (Сяньяньто/Xueyantuo)]] бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[Шаньюй|тәңірқұты (шаньюй)]] лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>nsz03esnzmbvotawn1ebnb2j6rbwll7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617549</id>
      <parentid>3617548</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7118" sha1="fmj0ro84bihbtmzzfgidr10sc9dsp7n" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінин]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық «Хан шу» (Хан әулетінің тарихы) шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''Хан шу'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы [[Хоу Ханьшу|«Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы)]] еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''[[Хоу Ханьшу]]'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан [[Сыр-Ендік қағанаты|Сыр-Ендік (Сяньяньто/Xueyantuo)]] бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[Шаньюй|тәңірқұты (шаньюй)]] лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>fmj0ro84bihbtmzzfgidr10sc9dsp7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617551</id>
      <parentid>3617549</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7090" sha1="b146as1ck1v63kzdn77sw7n4t94g348" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінин]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық «Хан шу» (Хан әулетінің тарихы) шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''Хан шу'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы «Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы) еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''Хоу Ханьшу'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан [[Сыр-Ендік қағанаты|Сыр-Ендік (Сяньяньто/Xueyantuo)]] бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[Шаньюй|тәңірқұты (шаньюй)]] лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>b146as1ck1v63kzdn77sw7n4t94g348</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617560</id>
      <parentid>3617551</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимологиясы */</comment>
      <origin>3617560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7021" sha1="pstaqcwymigb90wg6r4zr2m3byh1opu" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінин]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық «Хан шу» (Хан әулетінің тарихы) шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''Хан шу'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы «Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы) еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''Хоу Ханьшу'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан Сяньяньто бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[Шаньюй|тәңірқұты (шаньюй)]] лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>pstaqcwymigb90wg6r4zr2m3byh1opu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617561</id>
      <parentid>3617560</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иерархиялық мәртебесі */</comment>
      <origin>3617561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="ent8e7pc42oe9qygkbyunurs0dm9q21" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінин]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық «Хан шу» (Хан әулетінің тарихы) шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''Хан шу'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы «Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы) еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''Хоу Ханьшу'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан Сяньяньто бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[тәңірқұт]] (шаньюй) лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Шаньюй]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>ent8e7pc42oe9qygkbyunurs0dm9q21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617562</id>
      <parentid>3617561</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T12:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3617562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7010" sha1="t9q1b6zktpfui9or3aph1nq9t1vp46x" xml:space="preserve">
'''Луаньди''' ({{lang-zh|攣鞮}}, [[пінин]]: ''Luándī''; баламалы жазылуы — '''Сюляньти''', {{lang-zh|虛連題}}, ''Xūliántí'') — б.з.д. III ғасырдан б.з. IV ғасырына дейін [[Ғұндар|ғұн]] тайпалық одағы мен мемлекетін басқарған билеуші, патшалық ақсүйек әулет (ру). «Луаньди» атаулы нұсқасы қытайдың классикалық «Хан шу» (Хан әулетінің тарихы) шежіресінде кездессе&lt;ref&gt;Бань Гу. ''Хан шу'' (Хан әулетінің тарихы), «Ғұндар өмірбаяны» (匈奴傳).&lt;/ref&gt;, «Сюляньти» атауы «Хоу Ханьшу» (Кейінгі Хан кітабы) еңбегінде жазылған&lt;ref&gt;Фань Е. ''Хоу Ханьшу'' (Кейінгі Хан әулетінің тарихы), 89-тарау: «Оңтүстік Ғұн өмірбаяны» (南匈奴列傳).&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Ланьхай Вэй (Lanhai Wei) мен Ху Ли (Hui Li) сынды зерттеушілердің тұжырымы бойынша, «Луаньди» (攣鞮) сөзінің көне қытайша айтылуы ''*lyuan-tlïγ'' деп реконструкцияланады. Бұл атау ертеректегі «Сюляньти» (虚连题 — ''*Hala-yundluγ'') сөзінен тарихи дыбыстық өзгерістер (бастапқы ''*h-'' дыбысының түсіп қалуы) нәтижесінде дамыған. Түркі тілдерінің көне диалектісінде ''*hala'' (ала, түрлі-түсті), ''*yund'' (жылқы/ат) және ''*-luγ'' (жұрнақ) түбірлерінің бірігуі '''«ала аттылар тайпасы»''' (алаюнтлы) деген мағынаны береді. Бұл ескі тарихи деректердегі Олаюнтлуғ (Ulayundluğ) түркі тайпасымен сәйкес келеді. Авторлар б.з. IV ғасырында бұл руды Сюэ (Xue) тайпасы бағындырып, кейіннен бұл одақтан Сяньяньто бірлестігі дүниеге келгенін алға тартады&lt;ref&gt;Wei, Lanhai; Li, Hui et al. ''The woolly ambling horse: The genealogy of the Xiongnu ruling clan''. — Shanghai: Fudan University Press, 2018. — P. 45-49.&lt;/ref&gt;.

Екінші жағынан, лингвист Анна Дыбо «攣鞮» сөзінің көне қытайша дыбысталуын ''*r(h)wan-de'' деп қалпына келтіріп, бұл атаудың шығыс орта иран тілдерінен (хотан-сақ тіліне жақын архивтік нұсқадан) ауысқанын айтады. Ол бұл сөзді хотан-сақ тіліндегі ''runde'' (''rre'' сөзінің көпше түрі, ''*rwant-'' — '''«патша, билеуші»''') терминімен шендестіреді&lt;ref&gt;Дыбо А. В. ''Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период''. — М.: Восточная литература, 2007. — С. 104-106. — ISBN 978-5-02-036320-5.&lt;/ref&gt;.

== Иерархиялық мәртебесі ==
Луаньди руы ғұн қоғамындағы ең жоғары саяси билікті иеленіп, бүкіл конфедерацияның басшысы — [[тәңірқұт]] (шаньюй) лауазымын тек осы әулет мүшелері ғана иеленді. Ғұн мемлекетіндегі династиялық құрылым негізінен үш ірі ақсүйек рудан тұрды:
* '''Луаньди''' — әкелік (патриархалдық) билеуші әулет.
* '''Хуян (Huyan)''' — аналық (матриархалдық) алғашқы негізгі әулет (шаньюйлер осы рудан әйел алған).
* '''Субу (Xubu)''' — кейінгі кезеңде қалыптасқан екінші аналық әулет.

Н. Я. Бичурин бұл бірлестіктерді ғұндардың ең ықпалды «Үш үйі» деп атаған&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot;&gt;Бичурин Н. Я. (Иакинф). ''Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена''. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — Т. I. — С. 40-42.&lt;/ref&gt;. Олардан бөлек, мемлекетте тағы төрт текті ру болды: Хуян, Субу, Цюлинь (Qiulin) және Лань (Lan). Мұндағы Хуян руы империяның үстемдік етуші Сол қанатына (Шығыс), ал Лань мен Субу рулары Оң қанатына (Батыс) тиесілі болды&lt;ref name=&quot;Bichurin&quot; /&gt;. Кейбір тарихи деректерде «Лань» және «Луаньди» сөздерінің фонетикалық ұқсастығына байланысты, бұл екі атауды бір сөздің екі нұсқасы деп те қарастырады&lt;ref&gt;Pulleyblank, Edwin G. ''The Consonantal System of Old Chinese''. — Asia Major, 1962. — Vol. 9. — P. 256.&lt;/ref&gt;.

== Белгілі билеушілері ==
Әулеттің тарихта қалған ең алғашқы ірі көсемі — [[Тұман (шаньюй)|Тұман тәңірқұты]] болды. Оның орнын басып, ғұндарды алып империяға айналдырған ұлы қолбасшы — [[Мөде қаған|Мөде тәңірқұты (Моду)]] еді. 

Кейінгі ғасырларда, ғұндар ыдырап, Қытайдың ішкі аймақтарына жылжыған кезде, Луаньди әулетінің тармақтары жаңа мемлекеттердің негізін қалады:
* [[Хань-Чжао]] (Империя Хань) мемлекетін құрған Луаньди бұтағы өздерінің тектерін Хан әулеті императорларының құрметіне '''Лю (劉)''' деп өзгертті.
* [[Ху Ся]] мемлекетінің негізін салған ғұн билеушілері өз тектерін '''Хелянь (赫連)''' деп ауыстырды&lt;ref&gt;Гумилев Л. Н. ''Хунну в Китае. Срединная Азия и Китай в III-V вв.'' — М.: Наука, 1974. — С. 62-65.&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ғұндар]]
* [[Тәңірқұт]]
* [[Мөде қаған]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

[[Санат:Ғұндар]]
[[Санат:Ақсүйек әулеттер]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>t9q1b6zktpfui9or3aph1nq9t1vp46x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:XXI ғасырдағы АҚШ филантроптары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782550</id>
    <revision>
      <id>3617589</id>
      <timestamp>2026-06-14T14:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Ұлты бойынша XXI ғасыр филантроптары]] [[Санат:Мамандығы бойынша XXI ғасырдағы АҚШ тұлғалары]] [[Санат:АҚШ филантроптары]]</comment>
      <origin>3617589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="7b9jezamdj3td0fnozp4g7bamlr0tov" xml:space="preserve">[[Санат:Ұлты бойынша XXI ғасыр филантроптары]]
[[Санат:Мамандығы бойынша XXI ғасырдағы АҚШ тұлғалары]]
[[Санат:АҚШ филантроптары]]</text>
      <sha1>7b9jezamdj3td0fnozp4g7bamlr0tov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:АҚШ өнер коллекционерлері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782551</id>
    <revision>
      <id>3617590</id>
      <timestamp>2026-06-14T14:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:АҚШ коллекционерлері]] [[Санат:Ұлты бойынша өнер коллекционерлері]] [[Санат:АҚШ өнері]] [[Санат:АҚШ өнерінің меценаттары]]</comment>
      <origin>3617590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="sg5sputppy72y0zza7cqy73l47l4min" xml:space="preserve">[[Санат:АҚШ коллекционерлері]]
[[Санат:Ұлты бойынша өнер коллекционерлері]]
[[Санат:АҚШ өнері]]
[[Санат:АҚШ өнерінің меценаттары]]</text>
      <sha1>sg5sputppy72y0zza7cqy73l47l4min</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Уинтроп әулеті</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782552</id>
    <revision>
      <id>3617591</id>
      <timestamp>2026-06-14T14:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Нью-Йорк штатынан шыққан әулеттер]] [[Санат:Массачусетстен шыққан әулеттер]] [[Санат:Нью-Джерсиден шыққан әулеттер]] [[Санат:АҚШ-тың саяси әулеттері]] [[Санат:АҚШ кәсіпкерлік әулеттері]] [[Санат:Банкирлік әулеттер]] [[Санат:Ағылшын текті америкалық әулеттер]]</comment>
      <origin>3617591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="kze1u7y4ynv9p32ltpx5krzxsujx4jd" xml:space="preserve">[[Санат:Нью-Йорк штатынан шыққан әулеттер]]
[[Санат:Массачусетстен шыққан әулеттер]]
[[Санат:Нью-Джерсиден шыққан әулеттер]]
[[Санат:АҚШ-тың саяси әулеттері]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлік әулеттері]]
[[Санат:Банкирлік әулеттер]]
[[Санат:Ағылшын текті америкалық әулеттер]]</text>
      <sha1>kze1u7y4ynv9p32ltpx5krzxsujx4jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:JPMorgan Chase қызметкерлері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782553</id>
    <revision>
      <id>3617593</id>
      <timestamp>2026-06-14T14:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Компаниялар бойынша қызметкерлер]] [[Санат:JPMorgan Chase тұлғалары]]</comment>
      <origin>3617593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="2ibolnjr30oim7jhw29l7tnpuawpjuo" xml:space="preserve">[[Санат:Компаниялар бойынша қызметкерлер]]
[[Санат:JPMorgan Chase тұлғалары]]</text>
      <sha1>2ibolnjr30oim7jhw29l7tnpuawpjuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:JPMorgan Chase тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782554</id>
    <revision>
      <id>3617594</id>
      <timestamp>2026-06-14T14:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:JPMorgan Chase]] [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:Банктер бойынша банкирлер]] [[Санат:Компаниялар бойынша қаржы саласының қайраткерлері]] [[Санат:АҚШ-тағы компаниялар бойынша тұлғалар]]</comment>
      <origin>3617594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="2inutfgku4wgwmtfdgwhyoaltt97jqp" xml:space="preserve">[[Санат:JPMorgan Chase]]
[[Санат:Морган әулеті]]
[[Санат:Банктер бойынша банкирлер]]
[[Санат:Компаниялар бойынша қаржы саласының қайраткерлері]]
[[Санат:АҚШ-тағы компаниялар бойынша тұлғалар]]</text>
      <sha1>2inutfgku4wgwmtfdgwhyoaltt97jqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:JPMorgan Chase</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782555</id>
    <revision>
      <id>3617595</id>
      <timestamp>2026-06-14T14:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]]</comment>
      <origin>3617595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="n2bolbyt1l37pvcouz5ruiqqis6ch7l" xml:space="preserve">[[Санат:Морган әулеті]]
[[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]]</text>
      <sha1>n2bolbyt1l37pvcouz5ruiqqis6ch7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>III Джон Дэвисон Рокфеллер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782556</id>
    <revision>
      <id>3617649</id>
      <timestamp>2026-06-14T17:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тұлға  |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер  |Шынайы есімі          =   |Сурет                 =   |ені                   =   |Сурет атауы           =   |Туған кездегі есімі   =   |Толық есімі           =   |Туған күні            = 21.03.1906  |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ  |Қай...</comment>
      <origin>3617649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="7y21wocu9nbo37wqji9xck5cliuukft" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' (21 наурыз 1906 — 10 шілде 1978) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.</text>
      <sha1>7y21wocu9nbo37wqji9xck5cliuukft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617650</id>
      <parentid>3617649</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="lud8jzapvm45d3kfnah0h2obpwe2jyl" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.</text>
      <sha1>lud8jzapvm45d3kfnah0h2obpwe2jyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617651</id>
      <parentid>3617650</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="mos6cne8b7gpjltpte40geb2n8524iy" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==</text>
      <sha1>mos6cne8b7gpjltpte40geb2n8524iy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617652</id>
      <parentid>3617651</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="ke6dyh4u3he68bn5mebt76ouet0sfkx" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.</text>
      <sha1>ke6dyh4u3he68bn5mebt76ouet0sfkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617659</id>
      <parentid>3617652</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5775" sha1="nt2guaswfuvqv89ti7u7w70ankyxnsi" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің Ладлоу қырғынымен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған Уильям Лайон Маккензи Кингтің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.</text>
      <sha1>nt2guaswfuvqv89ti7u7w70ankyxnsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617660</id>
      <parentid>3617659</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5783" sha1="lj06375jc6zedco7x9o9x8txw5rwq6w" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.</text>
      <sha1>lj06375jc6zedco7x9o9x8txw5rwq6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617663</id>
      <parentid>3617660</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6494" sha1="71n1ggve2qfs2wi6qxvcnxvfu0sx0jl" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>71n1ggve2qfs2wi6qxvcnxvfu0sx0jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617664</id>
      <parentid>3617663</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6551" sha1="i80nrrstek2z8hb4gi7s5f8ki8yepnb" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>i80nrrstek2z8hb4gi7s5f8ki8yepnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617666</id>
      <parentid>3617664</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6596" sha1="8b3hd2ynccczoq892wrpvxlepevqjmn" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8b3hd2ynccczoq892wrpvxlepevqjmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617673</id>
      <parentid>3617666</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұйымдардағы қызметі */</comment>
      <origin>3617673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9199" sha1="ij08bnngun1k0ox5ubx163z345h0tfv" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес])пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ij08bnngun1k0ox5ubx163z345h0tfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617675</id>
      <parentid>3617673</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9199" sha1="ha1yy1ww6ftwswi2muwumzf2ohlovz0" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ha1yy1ww6ftwswi2muwumzf2ohlovz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617676</id>
      <parentid>3617675</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9379" sha1="daaqkviwavqn01wz2hm39jve4vcs7p4" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>daaqkviwavqn01wz2hm39jve4vcs7p4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617679</id>
      <parentid>3617676</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұйымдардағы қызметі */</comment>
      <origin>3617679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10595" sha1="6qpe010gahav0tntq7gbrhrx10d81t6" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6qpe010gahav0tntq7gbrhrx10d81t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617680</id>
      <parentid>3617679</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11581" sha1="a17h49d1g3ur4jrqfcevddxr8m13uwk" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>a17h49d1g3ur4jrqfcevddxr8m13uwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617681</id>
      <parentid>3617680</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұйымдардағы қызметі */</comment>
      <origin>3617681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12772" sha1="rj8g6sg4dl1xzbzedn7q9rxfvc91c5f" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rj8g6sg4dl1xzbzedn7q9rxfvc91c5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617684</id>
      <parentid>3617681</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұйымдардағы қызметі */</comment>
      <origin>3617684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14331" sha1="du8gcsyemhbcu2mebpnw8k478obg9db" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

1950-жылдардың ортасында III Джон Дэвисон Рокфеллер кейіннен [[Линкольн орталығы]]на айналған жобаны жүзеге асыру үшін құрылған Музыкалық өнер орталығы жөніндегі зерттеу комитетінің басшылығын өз қолына алды. Бұл комитет орталықты құру бағытында жұмыс жүргізген қоғам қайраткерлерінен тұрды. Рокфеллер қаржы жинау науқанының негізгі ұйымдастырушысы болды және жобаның табысты жүзеге асуына қажетті қоғам қайраткерлері мен басқа да мүдделі тараптардың арасында ортақ келісімге қол жеткізуде шешуші рөл атқарды. Орталықтың құрылысы 1959 жылдан 1969 жылға дейін жүргізілді. 1956 жылы ол Линкольн орталығының екінші президенті болды, ал 1961 жылы басқарма төрағасы қызметіне сайланды. Ол бұл қызметті 1970 жылға дейін атқарып, кейін құрметті төраға болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/john-d-rockefeller-3rd/ |title=Rockefeller Archive Center biography |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>du8gcsyemhbcu2mebpnw8k478obg9db</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617685</id>
      <parentid>3617684</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15914" sha1="colpnbe5njk31x85xgebuskchvlg9jh" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

1950-жылдардың ортасында III Джон Дэвисон Рокфеллер кейіннен [[Линкольн орталығы]]на айналған жобаны жүзеге асыру үшін құрылған Музыкалық өнер орталығы жөніндегі зерттеу комитетінің басшылығын өз қолына алды. Бұл комитет орталықты құру бағытында жұмыс жүргізген қоғам қайраткерлерінен тұрды. Рокфеллер қаржы жинау науқанының негізгі ұйымдастырушысы болды және жобаның табысты жүзеге асуына қажетті қоғам қайраткерлері мен басқа да мүдделі тараптардың арасында ортақ келісімге қол жеткізуде шешуші рөл атқарды. Орталықтың құрылысы 1959 жылдан 1969 жылға дейін жүргізілді. 1956 жылы ол Линкольн орталығының екінші президенті болды, ал 1961 жылы басқарма төрағасы қызметіне сайланды. Ол бұл қызметті 1970 жылға дейін атқарып, кейін құрметті төраға болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/john-d-rockefeller-3rd/ |title=Rockefeller Archive Center biography |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

1960-жылдардың соңында III Джон Дэвисон Рокфеллер Қорлар мен жеке филантропия жөніндегі комиссияның (көбіне Петерсон комиссиясы деп аталады, төрағасы [[Питер Г. Петерсон]] болған) және Жеке филантропия мен қоғамдық қажеттіліктер жөніндегі комиссияның (көбіне Файлер комиссиясы деп аталады) құрылуына бастамашы болды. 1958 жылы ол Рокфеллер атындағы мемлекеттік қызмет сыйлығын тағайындады. 1959 жылы Нью-Йорк қаласына сіңірген ерекше еңбегі үшін Нью-Йорктің Жүз жылдық қауымдастығының Алтын медалімен марапатталды. 1976 жылы жеке тұлғаның қоғамға көрсеткен ең үздік қызметі үшін берілетін С. Роджер Хорчоу сыйлығын алды. Бұл марапатты [[Джефферсон сыйлықтары ұйымы]] жыл сайын табыстайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jeffersonawards.org/pastwinners/national |title=National Winners &amp;#124; public service awards &amp;#124; Jefferson Awards.org |access-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124043935/http://jeffersonawards.org/pastwinners/national |archive-date=2010-11-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>colpnbe5njk31x85xgebuskchvlg9jh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617687</id>
      <parentid>3617685</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұйымдардағы қызметі */</comment>
      <origin>3617687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16802" sha1="q02jv3ooarnk9sn99cxljrzl84qjxye" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

1950-жылдардың ортасында III Джон Дэвисон Рокфеллер кейіннен [[Линкольн орталығы]]на айналған жобаны жүзеге асыру үшін құрылған Музыкалық өнер орталығы жөніндегі зерттеу комитетінің басшылығын өз қолына алды. Бұл комитет орталықты құру бағытында жұмыс жүргізген қоғам қайраткерлерінен тұрды. Рокфеллер қаржы жинау науқанының негізгі ұйымдастырушысы болды және жобаның табысты жүзеге асуына қажетті қоғам қайраткерлері мен басқа да мүдделі тараптардың арасында ортақ келісімге қол жеткізуде шешуші рөл атқарды. Орталықтың құрылысы 1959 жылдан 1969 жылға дейін жүргізілді. 1956 жылы ол Линкольн орталығының екінші президенті болды, ал 1961 жылы басқарма төрағасы қызметіне сайланды. Ол бұл қызметті 1970 жылға дейін атқарып, кейін құрметті төраға болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/john-d-rockefeller-3rd/ |title=Rockefeller Archive Center biography |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

1960-жылдардың соңында III Джон Дэвисон Рокфеллер Қорлар мен жеке филантропия жөніндегі комиссияның (көбіне Петерсон комиссиясы деп аталады, төрағасы [[Питер Г. Петерсон]] болған) және Жеке филантропия мен қоғамдық қажеттіліктер жөніндегі комиссияның (көбіне Файлер комиссиясы деп аталады) құрылуына бастамашы болды. 1958 жылы ол Рокфеллер атындағы мемлекеттік қызмет сыйлығын тағайындады. 1959 жылы Нью-Йорк қаласына сіңірген ерекше еңбегі үшін Нью-Йорктің Жүз жылдық қауымдастығының Алтын медалімен марапатталды. 1976 жылы жеке тұлғаның қоғамға көрсеткен ең үздік қызметі үшін берілетін С. Роджер Хорчоу сыйлығын алды. Бұл марапатты [[Джефферсон сыйлықтары ұйымы]] жыл сайын табыстайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jeffersonawards.org/pastwinners/national |title=National Winners &amp;#124; public service awards &amp;#124; Jefferson Awards.org |access-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124043935/http://jeffersonawards.org/pastwinners/national |archive-date=2010-11-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Халық санының өсуі және Американың болашағы жөніндегі комиссияның төрағасы болды. Бұл комиссия халық санының өсуі мен оның әлеуметтік салдарына қатысты АҚШ үкіметіне ұсынымдар әзірлеу мақсатында құрылды. Комиссияны АҚШ Конгресі 1970 жылы құрды, ал өзінің қорытынды есебін және ұсынымдарын 1972 жылы ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite book|date=1972|title=Population and the American future; the report. United States.|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015007261855|via=HathiTrust Digital Library|publisher=For sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off. |hdl=2027/mdp.39015007261855}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q02jv3ooarnk9sn99cxljrzl84qjxye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617688</id>
      <parentid>3617687</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұйымдардағы қызметі */</comment>
      <origin>3617688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17565" sha1="tqhzmsjspvvg0lmabophlloq75rmx99" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

1950-жылдардың ортасында III Джон Дэвисон Рокфеллер кейіннен [[Линкольн орталығы]]на айналған жобаны жүзеге асыру үшін құрылған Музыкалық өнер орталығы жөніндегі зерттеу комитетінің басшылығын өз қолына алды. Бұл комитет орталықты құру бағытында жұмыс жүргізген қоғам қайраткерлерінен тұрды. Рокфеллер қаржы жинау науқанының негізгі ұйымдастырушысы болды және жобаның табысты жүзеге асуына қажетті қоғам қайраткерлері мен басқа да мүдделі тараптардың арасында ортақ келісімге қол жеткізуде шешуші рөл атқарды. Орталықтың құрылысы 1959 жылдан 1969 жылға дейін жүргізілді. 1956 жылы ол Линкольн орталығының екінші президенті болды, ал 1961 жылы басқарма төрағасы қызметіне сайланды. Ол бұл қызметті 1970 жылға дейін атқарып, кейін құрметті төраға болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/john-d-rockefeller-3rd/ |title=Rockefeller Archive Center biography |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

1960-жылдардың соңында III Джон Дэвисон Рокфеллер Қорлар мен жеке филантропия жөніндегі комиссияның (көбіне Петерсон комиссиясы деп аталады, төрағасы [[Питер Г. Петерсон]] болған) және Жеке филантропия мен қоғамдық қажеттіліктер жөніндегі комиссияның (көбіне Файлер комиссиясы деп аталады) құрылуына бастамашы болды. 1958 жылы ол Рокфеллер атындағы мемлекеттік қызмет сыйлығын тағайындады. 1959 жылы Нью-Йорк қаласына сіңірген ерекше еңбегі үшін Нью-Йорктің Жүз жылдық қауымдастығының Алтын медалімен марапатталды. 1976 жылы жеке тұлғаның қоғамға көрсеткен ең үздік қызметі үшін берілетін С. Роджер Хорчоу сыйлығын алды. Бұл марапатты [[Джефферсон сыйлықтары ұйымы]] жыл сайын табыстайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jeffersonawards.org/pastwinners/national |title=National Winners &amp;#124; public service awards &amp;#124; Jefferson Awards.org |access-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124043935/http://jeffersonawards.org/pastwinners/national |archive-date=2010-11-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Халық санының өсуі және Американың болашағы жөніндегі комиссияның төрағасы болды. Бұл комиссия халық санының өсуі мен оның әлеуметтік салдарына қатысты АҚШ үкіметіне ұсынымдар әзірлеу мақсатында құрылды. Комиссияны АҚШ Конгресі 1970 жылы құрды, ал өзінің қорытынды есебін және ұсынымдарын 1972 жылы ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite book|date=1972|title=Population and the American future; the report. United States.|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015007261855|via=HathiTrust Digital Library|publisher=For sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off. |hdl=2027/mdp.39015007261855}}&lt;/ref&gt;

== Қайтыс болғаннан кейінгі құрметтері ==
1982 жылы Принстон университетіндегі [[Рокфеллер колледжі]]не оның құрметіне III Джон Дэвисон Рокфеллердің есімі берілді.

2020 жылы [[АҚШ шахмат федерациясы]] ұйымдастыратын бастауыш мектептердің штат чемпиондары арасындағы жыл сайынғы ұлттық шахмат турнирі оның құрметіне III Джон Дэвисон Рокфеллер атындағы бастауыш мектептердің штат чемпиондарының ұлттық турнирі деп аталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tqhzmsjspvvg0lmabophlloq75rmx99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617695</id>
      <parentid>3617688</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қайтыс болғаннан кейінгі құрметтері */</comment>
      <origin>3617695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19633" sha1="iva4kwb0jtzc8unnmbs5twwe5dfzrtd" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

1950-жылдардың ортасында III Джон Дэвисон Рокфеллер кейіннен [[Линкольн орталығы]]на айналған жобаны жүзеге асыру үшін құрылған Музыкалық өнер орталығы жөніндегі зерттеу комитетінің басшылығын өз қолына алды. Бұл комитет орталықты құру бағытында жұмыс жүргізген қоғам қайраткерлерінен тұрды. Рокфеллер қаржы жинау науқанының негізгі ұйымдастырушысы болды және жобаның табысты жүзеге асуына қажетті қоғам қайраткерлері мен басқа да мүдделі тараптардың арасында ортақ келісімге қол жеткізуде шешуші рөл атқарды. Орталықтың құрылысы 1959 жылдан 1969 жылға дейін жүргізілді. 1956 жылы ол Линкольн орталығының екінші президенті болды, ал 1961 жылы басқарма төрағасы қызметіне сайланды. Ол бұл қызметті 1970 жылға дейін атқарып, кейін құрметті төраға болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/john-d-rockefeller-3rd/ |title=Rockefeller Archive Center biography |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

1960-жылдардың соңында III Джон Дэвисон Рокфеллер Қорлар мен жеке филантропия жөніндегі комиссияның (көбіне Петерсон комиссиясы деп аталады, төрағасы [[Питер Г. Петерсон]] болған) және Жеке филантропия мен қоғамдық қажеттіліктер жөніндегі комиссияның (көбіне Файлер комиссиясы деп аталады) құрылуына бастамашы болды. 1958 жылы ол Рокфеллер атындағы мемлекеттік қызмет сыйлығын тағайындады. 1959 жылы Нью-Йорк қаласына сіңірген ерекше еңбегі үшін Нью-Йорктің Жүз жылдық қауымдастығының Алтын медалімен марапатталды. 1976 жылы жеке тұлғаның қоғамға көрсеткен ең үздік қызметі үшін берілетін С. Роджер Хорчоу сыйлығын алды. Бұл марапатты [[Джефферсон сыйлықтары ұйымы]] жыл сайын табыстайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jeffersonawards.org/pastwinners/national |title=National Winners &amp;#124; public service awards &amp;#124; Jefferson Awards.org |access-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124043935/http://jeffersonawards.org/pastwinners/national |archive-date=2010-11-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Халық санының өсуі және Американың болашағы жөніндегі комиссияның төрағасы болды. Бұл комиссия халық санының өсуі мен оның әлеуметтік салдарына қатысты АҚШ үкіметіне ұсынымдар әзірлеу мақсатында құрылды. Комиссияны АҚШ Конгресі 1970 жылы құрды, ал өзінің қорытынды есебін және ұсынымдарын 1972 жылы ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite book|date=1972|title=Population and the American future; the report. United States.|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015007261855|via=HathiTrust Digital Library|publisher=For sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off. |hdl=2027/mdp.39015007261855}}&lt;/ref&gt;

== Қайтыс болғаннан кейінгі құрметтері ==
1982 жылы Принстон университетіндегі [[Рокфеллер колледжі]]не оның құрметіне III Джон Дэвисон Рокфеллердің есімі берілді.

2020 жылы [[АҚШ шахмат федерациясы]] ұйымдастыратын бастауыш мектептердің штат чемпиондары арасындағы жыл сайынғы ұлттық шахмат турнирі оның құрметіне III Джон Дэвисон Рокфеллер атындағы бастауыш мектептердің штат чемпиондарының ұлттық турнирі деп аталды.

== Жеке өмірі ==
1932 жылғы 11 қарашада ол қоғамның ықпалды топтарымен байланысы болған [[Бланшетт Ферри Хукер]]ге (1909–1992) үйленді. Бланшетт Рокфеллер 1980 жылдан 1990 жылға дейін Азия мәдени кеңесінің төрайымы қызметін атқарды. Сондай-ақ Жапонияда Blanchette H. Rockefeller Fellowship Fund қорын құрды. Олардың бір ұлы және үш қызы болды:
* Сандра Ферри Рокфеллер (1935–2024)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/sandra-rockefeller-obituary?id=56637188|title=Sandra Ferry Rockefeller|date=October 28, 2024|access-date=June 28, 2025|newspaper=The Boston Globe|via=Legacy.com}}&lt;/ref&gt;
* [[IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллер]] — Батыс Вирджиния штатынан сайланған бұрынғы АҚШ сенаторы және осы штаттың екі мерзім губернаторы
* [[Хоуп Олдрич Рокфеллер]]
* [[Алида Ферри Рокфеллер]]

=== Қайтыс болуы ===
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1978 жылғы 10 шілдеде Нью-Йорк штатындағы Маунт-Плезант қаласында (Покантикодағы Рокфеллерлер әулетінің иелігі маңында) болған автокөлік апатынан 72 жасында қаза тапты.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.nytimes.com/1978/07/11/archives/new-jersey-pages-john-d-rockefeller-3d-is-killed-in-auto-collision.html | title=John D. Rockefeller 3d is Killed in Auto Collision Near His Home (Published 1978) | website=[[The New York Times]] | date=11 July 1978 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Слипи-Холлоу]]да орналасқан Рокфеллерлер әулетінің зиратында жерленген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>iva4kwb0jtzc8unnmbs5twwe5dfzrtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617700</id>
      <parentid>3617695</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T17:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20640" sha1="dtixxh8r1vvnhfwq9mj20x8xjv8gmke" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = III Джон Дэвисон Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 21.03.1906
 |Туған жері            = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 10.07.1978
 |Қайтыс болған жері    = [[Маунт-Плезант]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Принстон университеті]]
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Анасы                 = [[Эбигейл Грин Олдрич]]
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Бланшетт Ферри Хукер]]|1932}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = Сандра, [[IV Джон Рокфеллер]], [[Хоуп Олдрич Рокфеллер|Хоуп]], [[Алида Рокфеллер Мессинджер|Алида]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''III Джон Дэвисон Рокфеллер''' ([[21 наурыз]] [[1906 жыл|1906]] – [[10 шілде]] [[1978 жыл|1978]]) — америкалық филантроп. Рокфеллер [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)|Джон Д. Рокфеллердің (кіші)]] және [[Эбби Олдрич Рокфеллер]]дің тұңғыш ұлы әрі екінші баласы, сондай-ақ [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] немересі болды. Ол қайырымдылық саласындағы көптеген жобаларға қатысып, олардың басым бөлігін өз әулеті бастаған болатын. Сонымен қатар Шығыс Азия мәселелерімен айналысатын ұйымдарға қолдау көрсетті. Рокфеллер сондай-ақ [[Population Council]] ұйымының және Манхэттендегі [[Линкольн орталығы]]н құрған комитеттің ірі қолдаушыларының бірі болды.

== Ерте өмірі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1906 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы филантроптар [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (1874–1960) мен [[Эбигейл Грин «Эбби» Олдрич]] (1874–1948) болды. Оның Эбби атты өзінен үлкен әпкесі және [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон]], Уинтроп, Лоренс пен [[Дэвид Рокфеллер|Дэвид]] есімді төрт інісі болды. Әкесі жағынан ол Standard Oil компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер]] мен мектеп мұғалімі [[Лаура Селестия «Сетти» Спелман]]ның немересі еді. Анасы жағынан ол сенатор [[Нельсон Уилмарт Олдрич]] пен Эбигейл Пирс Труман «Эбби» Чепманның немересі болды.

Ол бастапқы білімін Нью-Йорк қаласындағы [[Браунинг мектебі]]нде алып, кейін 1925 жылы Коннектикут штатындағы Виндзор қаласында орналасқан [[Лумис Чаффи мектебі]]н тәмамдады. Одан кейін Принстон университетіне түсіп, экономика мамандығы бойынша жоғары үздік көрсеткіштермен оқыды және 1929 жылы жаратылыстану бакалавры дәрежесін алды. Бітіру жұмысының тақырыбы ретінде өндірістік қатынастарды таңдады. Оның өндірістік қатынастарға қызығушылығы әулетінің [[Ладлоу қырғыны]]мен байланысты рөлінен туындады. Бұл оқиға кезінде ереуілшілерге қарсы пайдаланылған жұмысшылар мен күзетшілер Рокфеллерлер бақылауындағы Colorado Fuel and Iron Company компаниясына қарсы ереуілге шыққан кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірген болатын. Рокфеллердің әкесі өндірістік қатынастарды дамытуға және осы саланың ізашарларының бірі болған [[Уильям Лайон Маккензи Кинг]]тің қызметін қолдауға ерекше көңіл бөліп, отбасының қоғамдық беделін қалпына келтіруге тырысты.

Университетті бітіргеннен кейін ол халықаралық қатынастарға өмір бойы жалғасқан қызығушылығының бастамасы ретінде дүниежүзілік сапарға шықты. Бұл сапар Жапонияда өткен [[Тынық мұхиты қатынастары институты]]ның конференциясындағы тапсырмаларды орындаумен аяқталды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090221104044/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,737976,00.html?iid=chix-digg &quot;INTERNATIONAL: Pacific Parley&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', November 11, 1929.&lt;/ref&gt;

== Ұйымдардағы қызметі ==
III Джон Дэвисон Рокфеллер отбасының қоғамдық маңызы бар бастамаларының келесі жетекшісі болды. 1929 жылдан бастап ол әртүрлі мекемелердің жиырма директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. Олардың көпшілігі Рокфеллерлер әулетімен байланысты ұйымдар еді. Олардың ішіндегі маңыздылары:
* [[Рокфеллер университеті]] (ол кезде Рокфеллер медициналық зерттеулер институты; негізін қалаған Джон Д. Рокфеллер);
* [[Колониялық Уильямсберг]] (Джон Д. Рокфеллер (кіші) мен Эбби Рокфеллердің бастамасы);
* [[Риверсайд шіркеуі]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* [[Нью-Йорктегі Халықаралық үй]] (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Жалпы білім беру кеңесі, кейіннен Халықаралық білім беру кеңесі (Джон Д. Рокфеллер);
* [[Қытай медициналық кеңесі]] (Джон Д. Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Әлеуметтік гигиена бюросы (Джон Д. Рокфеллер кіші);
* Өндірістік қатынастар жөніндегі кеңесшілер ұйымы (Джон Д. Рокфеллер (кіші)).
III Джон Дэвисон Рокфеллер әр кезеңде Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің, Сыртқы саясат қауымдастығының және Тынық мұхиты қатынастары институтының мүшесі болды. Сонымен қатар Принстон университетінің директорлар кеңесінің құрамында қызмет атқарды. 1950 жылдың соңында ол мемлекеттік хатшы [[Джон Фостер Даллес]]пен және [[Дуглас Макартур]]мен бірге Жапонияға сапар шегіп, бейбітшілік шартын жасасу жұмыстарына қатысты. Сол сапар барысында ол Жапонияның қоғамдық өмірінің іс жүзінде барлық маңызды салаларының жетекшілерімен кеңесті.&lt;ref&gt;John Ensor Harr and Peter J. Johnson, ''The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family'', New York: Charles Scribner's Sons, 1988 (pp.502–510)&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Рокфеллерлер әулетіндегі үшінші буынның көрнекті филантропы болды. 1956 жылы ол Азия мен АҚШ арасындағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамыту мақсатында [[Азия қоғамы]]н құрды. Бұл оның бастамасымен құрылған ең маңызды ұйымдардың бірі еді. Сондай-ақ 1952 жылы Халық саны жөніндегі кеңестің негізін қалап, [[Жапония қоғамы]]н қайта ұйымдастыруға атсалысты. Бұдан бөлек, ол афроамерикалықтардың жоғары білім алуына қолдау көрсетуге бағытталған Біріккен негр колледждері қорын қолдады. Осы арқылы Атлантадағы [[Спелман колледжі]]нде қара нәсілді әйелдердің білім алуын қаржыландырған атасы бастаған қайырымдылық дәстүрін жалғастырды.

Ол отбасының әйгілі «5600-бөлме» деп аталған [[отбасылық кеңсе]]сіндегі әкесінің консультативтік комитетінің мүшесі болды. Сондай-ақ 1940 жылдан 1956 жылға дейін отбасы мүшелері басқаратын негізгі қайырымдылық ұйымы — Рокфеллер ағайындылары қорының президенті қызметін атқарды. 1929 жылы ол атақты [[Рокфеллер қоры]]на қосылды. 1931 жылы қордың басқарма құрамына сайланып, кейін осы ірі қайырымдылық ұйымын жиырма жыл бойы басқарды. Оның жетекшілігі кезінде қордың қызмет бағыты едәуір өзгертіліп, ұйым жұмысының басымдықтары қайта айқындалды.

Ол құрған негізгі қайырымдылық ұйымы 1963 жылы негізі қаланған JDR III қоры болды. Қордың басты бағдарламасы 1967 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени алмасуды дамыту мақсатында құрылған Азия мәдени бағдарламасы еді. 1979 жылы III Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін қор таратылды. Алайда Азия мәдени бағдарламасы өз жұмысын Азия мәдени кеңесі ретінде жалғастырды. Бұл ұйым өнер саласында 4000-нан астам азиялық пен америкалыққа гранттық қолдау көрсетті. Бағдарламаларды қаржыландыру қордың инвестициялық кірістерінен, сондай-ақ АҚШ пен Азиядағы жеке тұлғалардың, қорлардың және корпорациялардың қайырымдылық жарналарынан қамтамасыз етіледі.

1950-жылдардың ортасында III Джон Дэвисон Рокфеллер кейіннен [[Линкольн орталығы]]на айналған жобаны жүзеге асыру үшін құрылған Музыкалық өнер орталығы жөніндегі зерттеу комитетінің басшылығын өз қолына алды. Бұл комитет орталықты құру бағытында жұмыс жүргізген қоғам қайраткерлерінен тұрды. Рокфеллер қаржы жинау науқанының негізгі ұйымдастырушысы болды және жобаның табысты жүзеге асуына қажетті қоғам қайраткерлері мен басқа да мүдделі тараптардың арасында ортақ келісімге қол жеткізуде шешуші рөл атқарды. Орталықтың құрылысы 1959 жылдан 1969 жылға дейін жүргізілді. 1956 жылы ол Линкольн орталығының екінші президенті болды, ал 1961 жылы басқарма төрағасы қызметіне сайланды. Ол бұл қызметті 1970 жылға дейін атқарып, кейін құрметті төраға болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/john-d-rockefeller-3rd/ |title=Rockefeller Archive Center biography |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

1960-жылдардың соңында III Джон Дэвисон Рокфеллер Қорлар мен жеке филантропия жөніндегі комиссияның (көбіне Петерсон комиссиясы деп аталады, төрағасы [[Питер Г. Петерсон]] болған) және Жеке филантропия мен қоғамдық қажеттіліктер жөніндегі комиссияның (көбіне Файлер комиссиясы деп аталады) құрылуына бастамашы болды. 1958 жылы ол Рокфеллер атындағы мемлекеттік қызмет сыйлығын тағайындады. 1959 жылы Нью-Йорк қаласына сіңірген ерекше еңбегі үшін Нью-Йорктің Жүз жылдық қауымдастығының Алтын медалімен марапатталды. 1976 жылы жеке тұлғаның қоғамға көрсеткен ең үздік қызметі үшін берілетін С. Роджер Хорчоу сыйлығын алды. Бұл марапатты [[Джефферсон сыйлықтары ұйымы]] жыл сайын табыстайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jeffersonawards.org/pastwinners/national |title=National Winners &amp;#124; public service awards &amp;#124; Jefferson Awards.org |access-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124043935/http://jeffersonawards.org/pastwinners/national |archive-date=2010-11-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

III Джон Дэвисон Рокфеллер Халық санының өсуі және Американың болашағы жөніндегі комиссияның төрағасы болды. Бұл комиссия халық санының өсуі мен оның әлеуметтік салдарына қатысты АҚШ үкіметіне ұсынымдар әзірлеу мақсатында құрылды. Комиссияны АҚШ Конгресі 1970 жылы құрды, ал өзінің қорытынды есебін және ұсынымдарын 1972 жылы ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite book|date=1972|title=Population and the American future; the report. United States.|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015007261855|via=HathiTrust Digital Library|publisher=For sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off. |hdl=2027/mdp.39015007261855}}&lt;/ref&gt;

== Қайтыс болғаннан кейінгі құрметтері ==
1982 жылы Принстон университетіндегі [[Рокфеллер колледжі]]не оның құрметіне III Джон Дэвисон Рокфеллердің есімі берілді.

2020 жылы [[АҚШ шахмат федерациясы]] ұйымдастыратын бастауыш мектептердің штат чемпиондары арасындағы жыл сайынғы ұлттық шахмат турнирі оның құрметіне III Джон Дэвисон Рокфеллер атындағы бастауыш мектептердің штат чемпиондарының ұлттық турнирі деп аталды.

== Жеке өмірі ==
1932 жылғы 11 қарашада ол қоғамның ықпалды топтарымен байланысы болған [[Бланшетт Ферри Хукер]]ге (1909–1992) үйленді. Бланшетт Рокфеллер 1980 жылдан 1990 жылға дейін Азия мәдени кеңесінің төрайымы қызметін атқарды. Сондай-ақ Жапонияда Blanchette H. Rockefeller Fellowship Fund қорын құрды. Олардың бір ұлы және үш қызы болды:
* Сандра Ферри Рокфеллер (1935–2024)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/sandra-rockefeller-obituary?id=56637188|title=Sandra Ferry Rockefeller|date=October 28, 2024|access-date=June 28, 2025|newspaper=The Boston Globe|via=Legacy.com}}&lt;/ref&gt;
* [[IV Джон Дэвисон «Джей» Рокфеллер]] — Батыс Вирджиния штатынан сайланған бұрынғы АҚШ сенаторы және осы штаттың екі мерзім губернаторы
* [[Хоуп Олдрич Рокфеллер]]
* [[Алида Ферри Рокфеллер]]

=== Қайтыс болуы ===
III Джон Дэвисон Рокфеллер 1978 жылғы 10 шілдеде Нью-Йорк штатындағы Маунт-Плезант қаласында (Покантикодағы Рокфеллерлер әулетінің иелігі маңында) болған автокөлік апатынан 72 жасында қаза тапты.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.nytimes.com/1978/07/11/archives/new-jersey-pages-john-d-rockefeller-3d-is-killed-in-auto-collision.html | title=John D. Rockefeller 3d is Killed in Auto Collision Near His Home (Published 1978) | website=[[The New York Times]] | date=11 July 1978 }}&lt;/ref&gt; Ол [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Слипи-Холлоу]]да орналасқан Рокфеллерлер әулетінің зиратында жерленген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Рокфеллер әулеті|III Джон Дэвисон Рокфеллер]]
[[Санат:Рокфеллер қоры қайраткерлері]]
[[Санат:Уинтроп әулеті]]
[[Санат:XX ғасырдағы АҚШ филантроптары]]
[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:Неміс текті америкалықтар]]
[[Санат:Шотланд-ирланд текті америкалықтар]]
[[Санат:Нью-Йорк штатындағы жол-көлік оқиғасынан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Лумис Чаффи мектебі түлектері]]
[[Санат:Браунинг мектебі түлектері]]
[[Санат:Арнайы «Тони» сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халық саны жөніндегі кеңестің президенттері]]
[[Санат:Ағылшын текті америкалықтар]]</text>
      <sha1>dtixxh8r1vvnhfwq9mj20x8xjv8gmke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:XX ғасырдағы АҚШ филантроптары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782557</id>
    <revision>
      <id>3617709</id>
      <timestamp>2026-06-14T17:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Ұлты бойынша XX ғасыр филантроптары]] [[Санат:Мамандығы бойынша XX ғасырдағы АҚШ тұлғалары]] [[Санат:АҚШ филантроптары]]</comment>
      <origin>3617709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="381p16lpah3bv4yh2369fjqlyym4w8h" xml:space="preserve">[[Санат:Ұлты бойынша XX ғасыр филантроптары]]
[[Санат:Мамандығы бойынша XX ғасырдағы АҚШ тұлғалары]]
[[Санат:АҚШ филантроптары]]</text>
      <sha1>381p16lpah3bv4yh2369fjqlyym4w8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-06-15</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782558</id>
    <revision>
      <id>3617715</id>
      <timestamp>2026-06-14T18:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-06-15|POTD 2026-06-15]]: filename only</comment>
      <origin>3617715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="sf4kpqzg94gceheeof7mwtd7ncmqzo3" xml:space="preserve">Gorila de montaña (Gorilla beringei beringei), parque nacional de la Selva Impenetrable de Bwindi, Uganda, 2024-02-02, DD 80.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sf4kpqzg94gceheeof7mwtd7ncmqzo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782559</id>
    <revision>
      <id>3617767</id>
      <timestamp>2026-06-15T02:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name   = Риддер қалалық әкімдігі |top    = 50.7733126860691186 |bottom = 50.0515953088904553 |left   = 82.9473487722172393 |right  = 84.3499101774737312 |image  = Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі позициялық карта.png }}&lt;noinclude&gt; {{ПозКарта/Инфо|Қазақстан:Шығыс Қазақстан облысы}} Санат:Үлгілер:Позици...</comment>
      <origin>3617767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="efp3yyhq657tnc53rwqhnqn0gf5ppas" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name   = Риддер қалалық әкімдігі
|top    = 50.7733126860691186
|bottom = 50.0515953088904553
|left   = 82.9473487722172393
|right  = 84.3499101774737312
|image  = Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі позициялық карта.png
}}&lt;noinclude&gt;
{{ПозКарта/Инфо|Қазақстан:Шығыс Қазақстан облысы}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Шығыс Қазақстан облысы|Риддер қалалық әкімдігі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efp3yyhq657tnc53rwqhnqn0gf5ppas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617768</id>
      <parentid>3617767</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T02:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3617768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="rwoax8kr8xn8auncky9fktbrjoulup9" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name   = Риддер қалалық әкімдігі
|top    = 50.7733126860691186
|bottom = 50.0515953088904553
|left   = 82.9473487722172393
|right  = 84.3499101774737312
|image  = Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі позициялық карта.png
}}&lt;noinclude&gt;
{{ПозКарта/Инфо|Қазақстан:Шығыс Қазақстан облысы}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Қазақстан:Шығыс Қазақстан облысы|Риддер қалалық әкімдігі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwoax8kr8xn8auncky9fktbrjoulup9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617769</id>
      <parentid>3617768</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T02:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MuratbekErkebulan [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімідігі]] бетін [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3617768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="rwoax8kr8xn8auncky9fktbrjoulup9" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name   = Риддер қалалық әкімдігі
|top    = 50.7733126860691186
|bottom = 50.0515953088904553
|left   = 82.9473487722172393
|right  = 84.3499101774737312
|image  = Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі позициялық карта.png
}}&lt;noinclude&gt;
{{ПозКарта/Инфо|Қазақстан:Шығыс Қазақстан облысы}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Қазақстан:Шығыс Қазақстан облысы|Риддер қалалық әкімдігі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwoax8kr8xn8auncky9fktbrjoulup9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осиповичи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782564</id>
    <revision>
      <id>3617789</id>
      <timestamp>2026-06-15T06:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3617789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="pc0bxs6ae7zocj68a4zqqbs0fkrcfm8" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pc0bxs6ae7zocj68a4zqqbs0fkrcfm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617791</id>
      <parentid>3617789</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="396" sha1="tw7kjwj2orv8p0oa7nfa9uol81s3p55" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tw7kjwj2orv8p0oa7nfa9uol81s3p55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617793</id>
      <parentid>3617791</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="1swtdiuka9j1p0g6v71o6vfmgem0ahe" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1swtdiuka9j1p0g6v71o6vfmgem0ahe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617794</id>
      <parentid>3617793</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3617794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="n8ks2fdwawfzqy58akhheu8hxmylpaa" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>n8ks2fdwawfzqy58akhheu8hxmylpaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617837</id>
      <parentid>3617794</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="j05fhehhtsrq327qcod5vxcuhbpyags" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>j05fhehhtsrq327qcod5vxcuhbpyags</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617838</id>
      <parentid>3617837</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="duqojxg0n2iq85s59d3jxkolyy8tqst" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>duqojxg0n2iq85s59d3jxkolyy8tqst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617840</id>
      <parentid>3617838</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="2v8ihury5xui5gpjhvdi192cbd102em" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2v8ihury5xui5gpjhvdi192cbd102em</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617842</id>
      <parentid>3617840</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3607" sha1="n9f9zh1qujo9lbwu5a4sj0rmqmwnm9v" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>n9f9zh1qujo9lbwu5a4sj0rmqmwnm9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617843</id>
      <parentid>3617842</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4923" sha1="83mj5nvmjpfkx3g2zornpfalr08yezn" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>83mj5nvmjpfkx3g2zornpfalr08yezn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617845</id>
      <parentid>3617843</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T08:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="85pkxh3w7f7soy0dp4xj8rfbr5v120a" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>85pkxh3w7f7soy0dp4xj8rfbr5v120a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617847</id>
      <parentid>3617845</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3617847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5663" sha1="s6sj2fwgbcalvvayecd0i3x7c066qk4" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>s6sj2fwgbcalvvayecd0i3x7c066qk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617848</id>
      <parentid>3617847</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5825" sha1="bvg8heeat6funp3gv7x93gzbcn8kfp3" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bvg8heeat6funp3gv7x93gzbcn8kfp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617849</id>
      <parentid>3617848</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6316" sha1="kzk8tl4dy8cqvksvzebmaudg1sfvnic" xml:space="preserve">'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kzk8tl4dy8cqvksvzebmaudg1sfvnic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617852</id>
      <parentid>3617849</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3617852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8736" sha1="hx99l667jlrubw4devakb4g204vriup" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hx99l667jlrubw4devakb4g204vriup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617853</id>
      <parentid>3617852</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3617853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8756" sha1="aa9smv9my3y89zk8rc3dzj470wskr4e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>aa9smv9my3y89zk8rc3dzj470wskr4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617854</id>
      <parentid>3617853</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8787" sha1="kwtce7ghrqrzj40v5czo6pc3jb0mz01" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kwtce7ghrqrzj40v5czo6pc3jb0mz01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617855</id>
      <parentid>3617854</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8817" sha1="075dx0sz29ascc4fj9w8cm0vld3elnq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>075dx0sz29ascc4fj9w8cm0vld3elnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617856</id>
      <parentid>3617855</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8895" sha1="hahksbyeu1wy8cga6azfua2w1uztveg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hahksbyeu1wy8cga6azfua2w1uztveg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617857</id>
      <parentid>3617856</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8923" sha1="lqpkkrft3qoqxnfhb07rr6p4lu8rgrt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lqpkkrft3qoqxnfhb07rr6p4lu8rgrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617859</id>
      <parentid>3617857</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8953" sha1="gmu1pnz59vx0uc0fpqoqjnzpuwnkgs9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2235
 |пошта индексі           = 213760
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Asipovičy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gmu1pnz59vx0uc0fpqoqjnzpuwnkgs9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617860</id>
      <parentid>3617859</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T09:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3617860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8984" sha1="m6q4oi8snewvd3uqqwcimbab8y0jr97" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1872	
 |алғашқы дерек           = XVIII	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1935
 |жер аумағы              = 21,06	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 28 715
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2235
 |пошта индексі           = 213760
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Asipovičy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>m6q4oi8snewvd3uqqwcimbab8y0jr97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617861</id>
      <parentid>3617860</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3617861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9123" sha1="3sk94i7xa36vpbrap1rhkgpdmiks0qc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1872	
 |алғашқы дерек           = XVIII	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1935
 |жер аумағы              = 21,06	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 28 715
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2235
 |пошта индексі           = 213760
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Asipovičy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Asipovitšy railway station 1.jpg|Теміржол вокзалы


&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3sk94i7xa36vpbrap1rhkgpdmiks0qc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617862</id>
      <parentid>3617861</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3617862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9181" sha1="87b93w666zcdvmn4f7prbayj11s4o2u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1872	
 |алғашқы дерек           = XVIII	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1935
 |жер аумағы              = 21,06	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 28 715
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2235
 |пошта индексі           = 213760
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Asipovičy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Asipovitšy railway station 1.jpg|Теміржол вокзалы
Asipovitšy admin building 1.jpg|Әкімшілік үйі

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>87b93w666zcdvmn4f7prbayj11s4o2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617863</id>
      <parentid>3617862</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3617863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9227" sha1="7u19q21fhvegl3bgjyihat99nsu5y8j" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1872	
 |алғашқы дерек           = XVIII	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1935
 |жер аумағы              = 21,06	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 28 715
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2235
 |пошта индексі           = 213760
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Asipovičy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Asipovitšy railway station 1.jpg|Теміржол вокзалы
Asipovitšy admin building 1.jpg|Әкімшілік үйі
Asipovitšy bus station.jpg|Автобекет
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7u19q21fhvegl3bgjyihat99nsu5y8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617865</id>
      <parentid>3617863</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3617865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9227" sha1="aov7m4jnh5ajw527vl6m9bt44wet9ha" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Осиповичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Асіпо́вічы}}
 |сурет                   = Assipowitschy657.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Asipovičy.svg
 |ту                      = Flag of Osipovichi, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =38 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Осиповичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1872	
 |алғашқы дерек           = XVIII	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1935
 |жер аумағы              = 21,06	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 28 715
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2235
 |пошта индексі           = 213760
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Asipovičy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Осиповичи''' ({{lang-be|Асіпо́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Осиповичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Осиповичи қаласының халқы 28 715 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Осиповичи — [[Минск]] қаласынан 100 шақырым жерде, Гомельден М5 тас жолы бойымен орналасқан. Осиповичиден шығатын жолдар Свислоч, Барановичи, Глуск және Озаричиге байланысады. Осиповичи теміржол торабы стансасы желілерді Минск, Гомель, Солигорск, Могилев және Гродзянкамен байланыстырады.

Синяя өзені қаланың оңтүстік-шығыс шетін айналып өтеді және оның саласы Млынкамен бірге Осиповичиден бір шақырым жерде орналасқан Осиповичи су қоймасына (20 ғасырдың ортасында құрылған) құяды. Су қоймасының қуаты Осиповичи су электр стансасын электрмен жабдықтау үшін пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9381-Osipovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Осиповичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Осиповичи ауылы XVIII ғасырда пайда болған деп болжануда. Сол кезде ауыл халқы негізінен егіншілікпен, балық аулаумен айналысқан. 1793 жылы Достастықтың екінші бөлінуі нәтижесінде Осиповичи Ресей империясының құрамына кірді және Доминик Иероним Радзивиллдің меншігінде болды. 1872 жылы 17 қарашада Либау-Ромны темір жолында станса құрылды, оның айналасында кейіннен қазіргі қала пайда болды. XVIII ғасырдың аяғында қазіргі Осиповичи аумағында үш елді мекен болды, олар кейінірек бір қалаға біріктірілді. XX ғасырдың басында Осиповичи теміржол стансасы жүк айналымы бойынша қазіргі Беларусь аумағындағы ең ірі стансалардың біріне айналды. Бұл маңызды теміржол торабының айналасында әртүрлі кәсіпорындар мен инфрақұрылым нысандары да пайда бола бастады.

1917 жылы Осиповичиде кеңес өкіметі орнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы кезінде Осиповичиді немістер мен поляк әскерлері кезектесіп басып алды. 1924 жылдың шілдесінде қала аудан орталығына айналды. 1935 жылы Осиповичи қалаға, ал 1938 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Қаланы 1941 жылы 30 маусымда Вермахт әскерлері басып алды. 1943 жылы 30 шілдеде Федор Крыловичтің басшылығымен беларусь партизандары мен астыртын жауынгерлері Осиповичиде ірі диверсиялық операция жүргізіп, төрт неміс пойызын, соның ішінде «Жолбарыс» танкілерін тасымалдайтын пойызды жойды. Қала 1944 жылы 26 маусымда азат етілді. 1953 жылы Осиповичи маңында Осипович су қоймасы құрылды, оның негізінде Осипович су электр стансасы салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=93_Osipovichi&amp;ysclid=mqestq78v471390686|title=История развития - Осиповичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда аймақтың өнеркәсіптік базасы 16 кәсіпорыннан тұрады. Олардың ішіндегі белгілілері: автомобиль бөлшектерін шығаратын зауыттар, «Кровля» бірлескен кәсіпорны, «Елизов»о шыны зауыты, астық өңдеу зауыты және Осиповичи «Коммаш» зауыты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-osipovichi.htm|title=Карта Осипович|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада орыс тілінде оқытатын бес жалпы орта мектеп, беларусь тілінде оқытатын бір гимназия және екі көркемсурет мектебі бар. Төрт кітапхана бар: біреуі балаларға, үшеуі қоғамдық пайдалануға арналған. Облыстық мәдени орталығының өлкетану мұражайы осында орналасқан.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Asipovitšy railway station 1.jpg|Теміржол вокзалы
Asipovitšy admin building 1.jpg|Әкімшілік үйі
Asipovitšy bus station.jpg|Автобекет
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>aov7m4jnh5ajw527vl6m9bt44wet9ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаура Спелман Рокфеллер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782565</id>
    <revision>
      <id>3617797</id>
      <timestamp>2026-06-15T06:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тұлға  |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер  |Шынайы есімі          =   |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png  |ені                   =   |Сурет атауы           =   |Туған кездегі есімі   =   |Толық есімі           =   |Туған күні            = 09.09.1839  |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]],...</comment>
      <origin>3617797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="frilf3tfa71ua7f00z1bgqkofw97rco" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]], Элис, [[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]], [[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер кіші]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; 9 қыркүйек 1839 — 12 наурыз 1915)&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>frilf3tfa71ua7f00z1bgqkofw97rco</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617798</id>
      <parentid>3617797</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="q2h8zhrffeszfbkadizctz3balkfgo7" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]], Элис, [[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]], [[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер кіші]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; 9 қыркүйек 1839 — 12 наурыз 1915)&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q2h8zhrffeszfbkadizctz3balkfgo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617800</id>
      <parentid>3617798</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="7np4ws1tlq49bbhdm39wkci4zrpmb8l" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]], Элис, [[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]], [[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер кіші]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; 9 қыркүйек 1839 — 12 наурыз 1915)&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7np4ws1tlq49bbhdm39wkci4zrpmb8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617801</id>
      <parentid>3617800</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="apk06qhy4xrsw18axgljlnl6a8duy0f" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]], Элис, [[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]], [[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер кіші]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>apk06qhy4xrsw18axgljlnl6a8duy0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617802</id>
      <parentid>3617801</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="gle9lwe0alrsu45x7kq8igrbjns3m4r" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]], Элис, [[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]], [[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]], [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gle9lwe0alrsu45x7kq8igrbjns3m4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617803</id>
      <parentid>3617802</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="epty5rj2q6zyt4d8a6t61e17tkxe8t0" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>epty5rj2q6zyt4d8a6t61e17tkxe8t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617805</id>
      <parentid>3617803</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="piysdls87xkauwsihh8jtpadwydm0b9" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>piysdls87xkauwsihh8jtpadwydm0b9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617806</id>
      <parentid>3617805</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="fnm66xewcqzlxoeqb25v5ak21944c9a" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fnm66xewcqzlxoeqb25v5ak21944c9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617807</id>
      <parentid>3617806</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="1vosyn7wxrga88faz7jcnxtxvy0bybv" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>1vosyn7wxrga88faz7jcnxtxvy0bybv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617808</id>
      <parentid>3617807</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6409" sha1="9b6txbw3zrdaan4fhfoabynky5ycjib" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9b6txbw3zrdaan4fhfoabynky5ycjib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617809</id>
      <parentid>3617808</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі мен қызметі */</comment>
      <origin>3617809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7595" sha1="f1almyacw3yb1zrwmy88l1m2u0zkasv" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>f1almyacw3yb1zrwmy88l1m2u0zkasv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617810</id>
      <parentid>3617809</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі мен қызметі */</comment>
      <origin>3617810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10068" sha1="a3nyvrj1x7h8ku31077gx8622gwtnum" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

Олардың бес баласы болды:
* Элизабет («Бесси») Рокфеллер (23 тамыз 1866 — 14 қараша 1906);
* Элис Рокфеллер (14 шілде 1869 — 20 тамыз 1870);
* Альта Рокфеллер (12 сәуір 1871 — 21 маусым 1962);
* Эдит Рокфеллер (31 тамыз 1872 — 25 тамыз 1932);
* [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (29 қаңтар 1874 — 11 мамыр 1960).&lt;ref name=&quot;JDRJrObit1960&quot;&gt;{{cite news |title=J.D. Rockefeller Jr. Dead at Age of 86; Philanthropist Who Made Career of Giving Millions Succumbs in Tucson |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1960/05/12/105433270.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=May 12, 1960 |language=en}}&lt;/ref&gt;
Өмір бойы Рокфеллерлер отбасы табысының он пайызын қайырымдылыққа аударып отырды. Олардың қайырымдылық көмектерінің қатарында қара нәсілді әйелдерге білім беру мақсатында құрылған [[Спелман колледжі]]не берілген ірі қаржылай қолдаулар да болды.&lt;ref name=Change/&gt; Лаура Спелман Рокфеллер 1915 жылғы 12 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]де, [[Гудзон]] өзенінің маңында орналасқан Кикуит отбасылық иелігінде жүрек талмасынан 75 жасында қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Dies at Pocantico: Succumbs to Heart Attack After Taking a Glass of Milk from Her Nurse. Mr. Rockefeller in South: Expected to Arrive Here Today with Son – Oil Man Attributed His Success to Wife. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/03/13/105035513.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=March 13, 1915}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1915Will&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Leaves $1,500,000 Will Bequeathes $450,000 to Relatives and Remainder to Seven Institutions. Many Legacies of Jewels Husband, Son, and Daughter, as Trustees and Executors, to Apportion Gifts to Charity. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/04/18/100150723.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=April 18, 1915}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>a3nyvrj1x7h8ku31077gx8622gwtnum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617811</id>
      <parentid>3617810</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі мен қызметі */</comment>
      <origin>3617811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10068" sha1="otymzb7o371sfbigjllsltx3spgml8l" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

Олардың бес баласы болды:
* Элизабет («Бесси») Рокфеллер (23 тамыз 1866 – 14 қараша 1906);
* Элис Рокфеллер (14 шілде 1869 – 20 тамыз 1870);
* Альта Рокфеллер (12 сәуір 1871 – 21 маусым 1962);
* Эдит Рокфеллер (31 тамыз 1872 – 25 тамыз 1932);
* [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (29 қаңтар 1874 – 11 мамыр 1960).&lt;ref name=&quot;JDRJrObit1960&quot;&gt;{{cite news |title=J.D. Rockefeller Jr. Dead at Age of 86; Philanthropist Who Made Career of Giving Millions Succumbs in Tucson |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1960/05/12/105433270.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=May 12, 1960 |language=en}}&lt;/ref&gt;
Өмір бойы Рокфеллерлер отбасы табысының он пайызын қайырымдылыққа аударып отырды. Олардың қайырымдылық көмектерінің қатарында қара нәсілді әйелдерге білім беру мақсатында құрылған [[Спелман колледжі]]не берілген ірі қаржылай қолдаулар да болды.&lt;ref name=Change/&gt; Лаура Спелман Рокфеллер 1915 жылғы 12 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]де, [[Гудзон]] өзенінің маңында орналасқан Кикуит отбасылық иелігінде жүрек талмасынан 75 жасында қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Dies at Pocantico: Succumbs to Heart Attack After Taking a Glass of Milk from Her Nurse. Mr. Rockefeller in South: Expected to Arrive Here Today with Son – Oil Man Attributed His Success to Wife. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/03/13/105035513.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=March 13, 1915}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1915Will&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Leaves $1,500,000 Will Bequeathes $450,000 to Relatives and Remainder to Seven Institutions. Many Legacies of Jewels Husband, Son, and Daughter, as Trustees and Executors, to Apportion Gifts to Charity. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/04/18/100150723.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=April 18, 1915}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>otymzb7o371sfbigjllsltx3spgml8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617812</id>
      <parentid>3617811</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі мен қызметі */</comment>
      <origin>3617812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10535" sha1="ol1lgnvzlwmgbomzic6fk7s8r689gq5" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

Олардың бес баласы болды:
* Элизабет («Бесси») Рокфеллер (23 тамыз 1866 – 14 қараша 1906);
* Элис Рокфеллер (14 шілде 1869 – 20 тамыз 1870);
* Альта Рокфеллер (12 сәуір 1871 – 21 маусым 1962);
* Эдит Рокфеллер (31 тамыз 1872 – 25 тамыз 1932);
* [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (29 қаңтар 1874 – 11 мамыр 1960).&lt;ref name=&quot;JDRJrObit1960&quot;&gt;{{cite news |title=J.D. Rockefeller Jr. Dead at Age of 86; Philanthropist Who Made Career of Giving Millions Succumbs in Tucson |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1960/05/12/105433270.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=May 12, 1960 |language=en}}&lt;/ref&gt;
Өмір бойы Рокфеллерлер отбасы табысының он пайызын қайырымдылыққа аударып отырды. Олардың қайырымдылық көмектерінің қатарында қара нәсілді әйелдерге білім беру мақсатында құрылған [[Спелман колледжі]]не берілген ірі қаржылай қолдаулар да болды.&lt;ref name=Change/&gt; Лаура Спелман Рокфеллер 1915 жылғы 12 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]де, [[Гудзон]] өзенінің маңында орналасқан Кикуит отбасылық иелігінде жүрек талмасынан 75 жасында қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Dies at Pocantico: Succumbs to Heart Attack After Taking a Glass of Milk from Her Nurse. Mr. Rockefeller in South: Expected to Arrive Here Today with Son – Oil Man Attributed His Success to Wife. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/03/13/105035513.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=March 13, 1915}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1915Will&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Leaves $1,500,000 Will Bequeathes $450,000 to Relatives and Remainder to Seven Institutions. Many Legacies of Jewels Husband, Son, and Daughter, as Trustees and Executors, to Apportion Gifts to Charity. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/04/18/100150723.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=April 18, 1915}}&lt;/ref&gt;

[[File:James Jebusa Shannon - Laura Spelman Rockefeller.jpg|thumb|[[Джеймс Джебуса Шеннон]] салған портрет, 1906]]
[[File:Rockefeller, Mrs. John D. 1908 - DPLA - c2f2d396f1a267f9cde7b90f83ab9add.jpg|thumb|''Джон Д. Рокфеллер ханым'' атты портрет, 1908]]
[[File:J.D. Rockefeller and wife LCCN2014686058.jpg|thumb|Лаура Спелман Рокфеллер мен Джон Д. Рокфеллер, 1911]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ol1lgnvzlwmgbomzic6fk7s8r689gq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617813</id>
      <parentid>3617812</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі мен қызметі */</comment>
      <origin>3617813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10556" sha1="0lkgabx4lt3gv2ofliz06dkw1v3ki4a" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

Олардың бес баласы болды:
* Элизабет («Бесси») Рокфеллер (23 тамыз 1866 – 14 қараша 1906);
* Элис Рокфеллер (14 шілде 1869 – 20 тамыз 1870);
* Альта Рокфеллер (12 сәуір 1871 – 21 маусым 1962);
* Эдит Рокфеллер (31 тамыз 1872 – 25 тамыз 1932);
* [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (29 қаңтар 1874 – 11 мамыр 1960).&lt;ref name=&quot;JDRJrObit1960&quot;&gt;{{cite news |title=J.D. Rockefeller Jr. Dead at Age of 86; Philanthropist Who Made Career of Giving Millions Succumbs in Tucson |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1960/05/12/105433270.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=May 12, 1960 |language=en}}&lt;/ref&gt;
Өмір бойы Рокфеллерлер отбасы табысының он пайызын қайырымдылыққа аударып отырды. Олардың қайырымдылық көмектерінің қатарында қара нәсілді әйелдерге білім беру мақсатында құрылған [[Спелман колледжі]]не берілген ірі қаржылай қолдаулар да болды.&lt;ref name=Change/&gt; Лаура Спелман Рокфеллер 1915 жылғы 12 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]де, [[Гудзон]] өзенінің маңында орналасқан Кикуит отбасылық иелігінде жүрек талмасынан 75 жасында қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Dies at Pocantico: Succumbs to Heart Attack After Taking a Glass of Milk from Her Nurse. Mr. Rockefeller in South: Expected to Arrive Here Today with Son – Oil Man Attributed His Success to Wife. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/03/13/105035513.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=March 13, 1915}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1915Will&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Leaves $1,500,000 Will Bequeathes $450,000 to Relatives and Remainder to Seven Institutions. Many Legacies of Jewels Husband, Son, and Daughter, as Trustees and Executors, to Apportion Gifts to Charity. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/04/18/100150723.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=April 18, 1915}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
[[File:James Jebusa Shannon - Laura Spelman Rockefeller.jpg|thumb|[[Джеймс Джебуса Шеннон]] салған портрет, 1906]]
[[File:Rockefeller, Mrs. John D. 1908 - DPLA - c2f2d396f1a267f9cde7b90f83ab9add.jpg|thumb|''Джон Д. Рокфеллер ханым'' атты портрет, 1908]]
[[File:J.D. Rockefeller and wife LCCN2014686058.jpg|thumb|Лаура Спелман Рокфеллер мен Джон Д. Рокфеллер, 1911]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>0lkgabx4lt3gv2ofliz06dkw1v3ki4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617814</id>
      <parentid>3617813</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3617814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12358" sha1="7vxyo6raglt578vbbsbm2yu71hgspu2" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

Олардың бес баласы болды:
* Элизабет («Бесси») Рокфеллер (23 тамыз 1866 – 14 қараша 1906);
* Элис Рокфеллер (14 шілде 1869 – 20 тамыз 1870);
* Альта Рокфеллер (12 сәуір 1871 – 21 маусым 1962);
* Эдит Рокфеллер (31 тамыз 1872 – 25 тамыз 1932);
* [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (29 қаңтар 1874 – 11 мамыр 1960).&lt;ref name=&quot;JDRJrObit1960&quot;&gt;{{cite news |title=J.D. Rockefeller Jr. Dead at Age of 86; Philanthropist Who Made Career of Giving Millions Succumbs in Tucson |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1960/05/12/105433270.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=May 12, 1960 |language=en}}&lt;/ref&gt;
Өмір бойы Рокфеллерлер отбасы табысының он пайызын қайырымдылыққа аударып отырды. Олардың қайырымдылық көмектерінің қатарында қара нәсілді әйелдерге білім беру мақсатында құрылған [[Спелман колледжі]]не берілген ірі қаржылай қолдаулар да болды.&lt;ref name=Change/&gt; Лаура Спелман Рокфеллер 1915 жылғы 12 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]де, [[Гудзон]] өзенінің маңында орналасқан Кикуит отбасылық иелігінде жүрек талмасынан 75 жасында қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Dies at Pocantico: Succumbs to Heart Attack After Taking a Glass of Milk from Her Nurse. Mr. Rockefeller in South: Expected to Arrive Here Today with Son – Oil Man Attributed His Success to Wife. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/03/13/105035513.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=March 13, 1915}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1915Will&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Leaves $1,500,000 Will Bequeathes $450,000 to Relatives and Remainder to Seven Institutions. Many Legacies of Jewels Husband, Son, and Daughter, as Trustees and Executors, to Apportion Gifts to Charity. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/04/18/100150723.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=April 18, 1915}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
[[File:James Jebusa Shannon - Laura Spelman Rockefeller.jpg|thumb|[[Джеймс Джебуса Шеннон]] салған портрет, 1906]]
[[File:Rockefeller, Mrs. John D. 1908 - DPLA - c2f2d396f1a267f9cde7b90f83ab9add.jpg|thumb|''Джон Д. Рокфеллер ханым'' атты портрет, 1908]]
[[File:J.D. Rockefeller and wife LCCN2014686058.jpg|thumb|Лаура Спелман Рокфеллер мен Джон Д. Рокфеллер, 1911]]

== Мұрасы ==
Джон Д. Рокфеллер Лаура Спелман Рокфеллер мемориалдық қорын құрды. Ол бұл қорға және басқа да қайырымдылық ұйымдарға ірі көлемде қаражат бөліп, кейін өз қайырымдылық қызметінің негізгі бағытын қоғамдық ғылымдарды қолдауға аударды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://resource.rockarch.org/story/history-of-laura-spelman-rockefeller-memorial-legitimizing-social-sciences-1920s/ | title=Legitimizing the Social Sciences: The Laura Spelman Rockefeller Memorial in the 1920s |date=January 13, 2022|website=RE:source: Stories from the History of Philanthropy, A Publication of the Rockefeller Archive Center|last=Smith|first=James Allen}}&lt;/ref&gt; Спелман колледжі Лаура Спелман Рокфеллердің оқу орнына көрсеткен елеулі қаржылық қолдауының құрметіне оның есімімен аталды. Өмір бойы ол әлеуметтік және білім беру саласындағы бастамаларды қолдауға, әсіресе әйелдер мен афроамерикалықтардың жағдайын жақсартуға ерекше көңіл бөлді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laura Spelman Rockefeller Memorial records, 1916-1949 |url=https://dimes.rockarch.org/collections/kpoaALEcdxhvPyFBRby8nS |website=DIMES: The Online Collection and Catalog of Rockefeller Archive Center}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Laura Spelman Rockefeller, 1839-1915 |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/laura-spelman-rockefeller/ |website=Rockefeller Archive Center}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7vxyo6raglt578vbbsbm2yu71hgspu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617815</id>
      <parentid>3617814</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T06:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13101" sha1="eg5pdf2zh2l5olorun5noacox36kbvl" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Лаура Спелман Рокфеллер
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Laura Spelman Rockefeller - Bain Collection.png
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 09.09.1839
 |Туған жері            = [[Уодсворт]], [[Огайо]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні    = 12.03.1915
 |Қайтыс болған жері    = [[Покантико-Хиллс]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = {{Неке|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]]|1864}}
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Элизабет Рокфеллер Стронг|Элизабет]]&lt;br&gt;Элис&lt;br&gt;[[Алта Рокфеллер Прентис|Алта]]&lt;br&gt;[[Эдит Рокфеллер Маккормик|Эдит]]&lt;br&gt;[[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Лаура Спелман Рокфеллер''' (туған кездегі есімі '''Лаура Селестия «Сетти» Спелман'''; [[9 қыркүйек]] [[1839 жыл|1839]] – [[12 наурыз]] [[1915 жыл|1915]])&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;/&gt; — америкалық [[Аболиционизм|аболиционист]], [[филантроп]], мектеп мұғалімі және Рокфеллер әулетінің көрнекті мүшесі. Оның жұбайы [[Standard Oil]] компаниясының негізін қалаушылардың бірі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллер]] болды. [[Атланта]] қаласындағы [[Спелман колледжі]] мен [[Лаура Спелман Рокфеллер мемориалы]] оның құрметіне аталған.&lt;ref name=Change&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=psQWBAAAQBAJ&amp;pg=PA248 |title=The Change Makers: From Carnegie to Gates, How the Great Entrepreneurs Transformed Ideas Into Industries |first=Maury |last=Klein |author-link=Maury Klein |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=9780805069143 |page=248 |date=2003-04-11 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ерте өмірі ==
Лаура Селестия Спелман [[Огайо]] штатындағы [[Уодсворт]] қаласында пуритан ұрпағы Харви Бьюэлл Спелманның (1811–1881) және [[Массачусетс]]тен [[Огайо]]ға қоныс аударған янкилер Люси Генридің (1818–1897) отбасында дүниеге келді. Лаураның анасы жағынан өгей әжесі мен екі нағашы әпкесі Йель әулетінің мүшелері болған. Олар өнертапқыш [[Кэролайн Арделия Йель]]дің туыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/yalegenealogyhis00yale/page/282/mode/2up?view=theater&amp;q=rockefeller |title=Yale Genealogy and History of Wales|pages=195–282–283|author=Rodney Horace Yale|publisher=Milburn &amp; Scott Company |year=1908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/henrygenealogyde00eldr/page/74/mode/2up?q=rockefeller+russell Henry genealogy : the descendants of Samuel Henry of Hadley and Amhers, Mass], Press of T.R. Marvin &amp; Son, Boston, 1915, p. 74-75&lt;/ref&gt;

Лаураның әкесі Харви құлдықты жою қозғалысының белсенді жақтаушысы болды. Ол конгрегационалистік шіркеу қызметіне, [[«Жерасты теміржолы» қозғалысы]]на және саяси қызметке белсенді қатысты. Кейін Спелмандар отбасы [[Кливленд]] қаласына қоныс аударды. Лаураның өзінен үлкен асырап алынған әпкесі Люси Мария «Лют» Спелман (шамамен 1837–1920) болды.&lt;ref name=&quot;LMSObit1920&quot;&gt;{{cite news |title=Lucy Maria Spelman {{!}} Sister-in-Law of John D. Rockefeller Dies at Pocantico Hills |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/02/09/97720734.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=February 9, 1920}}&lt;/ref&gt; Лаура 14 жасында Кливлендтегі [[Орталық жоғары мектеп]]ті өз сыныбының үздік түлегі ретінде тәмамдады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laura Spelman Rockefeller 1839-1915 |url=https://licf.org/wp-content/uploads/2018/03/LauraSpellmanRockefeller.pdf |date=May 2009 |publisher=New York City Trust |access-date=January 17, 2024 |page=2 |quote=&quot;...Miss Laura Celestia Spelman took her place on the stage of the Cleveland, Ohio, Central High School and delivered the valedictory address.&quot;}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі мен қызметі ==
Кливлендте Лют пен Лаура Спелман бухгалтерлік есеп курстарына қатысып жүрген кезде [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]мен танысты. Ол [[Уильям Эвери «Билл» Рокфеллер]]дің (1810–1906) және Элиза Дэвисонның (1813–1889) тұңғыш ұлы болған.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HGsoQKfXs90C&amp;pg=PA13 |last=Segall |first=Grant |title=John D. Rockefeller: Anointed with Oil |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195121476 |page=13 |date=2001-02-08 |access-date=2020-03-03 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Лаура Спелман кейін [[Массачусетс]] штатындағы [[Вустер]] қаласында орналасқан [[Орид институты]]нда білім алып, мектеп мұғалімі болуды жоспарлады. Огайоға мұғалім болып жұмыс істеуге көшкеннен кейін, ол 1864 жылы Джон Рокфеллерге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін Спелман шіркеу қызметіне белсенді қатысуын жалғастырды. Ол жұбайы мүшесі болған [[Солтүстік баптистер]] қауымына қосылды. Сонымен қатар отбасымен тығыз байланысын сақтап отырды. Отбасының Standard Oil компаниясы өркендей бастаған сайын, ол қайырымдылық қызметке және балаларын тәрбиелеуге көбірек уақыт бөле бастады.&lt;ref&gt;Stasz, Clarice. ''The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service''. New York: St. Martin's Press. (1995).&lt;/ref&gt;

Олардың бес баласы болды:
* Элизабет («Бесси») Рокфеллер (23 тамыз 1866 – 14 қараша 1906);
* Элис Рокфеллер (14 шілде 1869 – 20 тамыз 1870);
* Альта Рокфеллер (12 сәуір 1871 – 21 маусым 1962);
* Эдит Рокфеллер (31 тамыз 1872 – 25 тамыз 1932);
* [[Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)]] (29 қаңтар 1874 – 11 мамыр 1960).&lt;ref name=&quot;JDRJrObit1960&quot;&gt;{{cite news |title=J.D. Rockefeller Jr. Dead at Age of 86; Philanthropist Who Made Career of Giving Millions Succumbs in Tucson |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1960/05/12/105433270.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=May 12, 1960 |language=en}}&lt;/ref&gt;
Өмір бойы Рокфеллерлер отбасы табысының он пайызын қайырымдылыққа аударып отырды. Олардың қайырымдылық көмектерінің қатарында қара нәсілді әйелдерге білім беру мақсатында құрылған [[Спелман колледжі]]не берілген ірі қаржылай қолдаулар да болды.&lt;ref name=Change/&gt; Лаура Спелман Рокфеллер 1915 жылғы 12 наурызда [[Нью-Йорк штаты]]ндағы [[Покантико-Хиллз]]де, [[Гудзон]] өзенінің маңында орналасқан Кикуит отбасылық иелігінде жүрек талмасынан 75 жасында қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;MrsJDRObit1915&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Dies at Pocantico: Succumbs to Heart Attack After Taking a Glass of Milk from Her Nurse. Mr. Rockefeller in South: Expected to Arrive Here Today with Son – Oil Man Attributed His Success to Wife. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/03/13/105035513.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=March 13, 1915}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1915Will&quot;&gt;{{cite news |title=Mrs. Rockefeller Leaves $1,500,000 Will Bequeathes $450,000 to Relatives and Remainder to Seven Institutions. Many Legacies of Jewels Husband, Son, and Daughter, as Trustees and Executors, to Apportion Gifts to Charity. |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/04/18/100150723.pdf |accessdate=3 July 2018 |work=[[The New York Times]] |date=April 18, 1915}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
[[File:James Jebusa Shannon - Laura Spelman Rockefeller.jpg|thumb|[[Джеймс Джебуса Шеннон]] салған портрет, 1906]]
[[File:Rockefeller, Mrs. John D. 1908 - DPLA - c2f2d396f1a267f9cde7b90f83ab9add.jpg|thumb|''Джон Д. Рокфеллер ханым'' атты портрет, 1908]]
[[File:J.D. Rockefeller and wife LCCN2014686058.jpg|thumb|Лаура Спелман Рокфеллер мен Джон Д. Рокфеллер, 1911]]

== Мұрасы ==
Джон Д. Рокфеллер Лаура Спелман Рокфеллер мемориалдық қорын құрды. Ол бұл қорға және басқа да қайырымдылық ұйымдарға ірі көлемде қаражат бөліп, кейін өз қайырымдылық қызметінің негізгі бағытын қоғамдық ғылымдарды қолдауға аударды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://resource.rockarch.org/story/history-of-laura-spelman-rockefeller-memorial-legitimizing-social-sciences-1920s/ | title=Legitimizing the Social Sciences: The Laura Spelman Rockefeller Memorial in the 1920s |date=January 13, 2022|website=RE:source: Stories from the History of Philanthropy, A Publication of the Rockefeller Archive Center|last=Smith|first=James Allen}}&lt;/ref&gt; Спелман колледжі Лаура Спелман Рокфеллердің оқу орнына көрсеткен елеулі қаржылық қолдауының құрметіне оның есімімен аталды. Өмір бойы ол әлеуметтік және білім беру саласындағы бастамаларды қолдауға, әсіресе әйелдер мен афроамерикалықтардың жағдайын жақсартуға ерекше көңіл бөлді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laura Spelman Rockefeller Memorial records, 1916-1949 |url=https://dimes.rockarch.org/collections/kpoaALEcdxhvPyFBRby8nS |website=DIMES: The Online Collection and Catalog of Rockefeller Archive Center}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Laura Spelman Rockefeller, 1839-1915 |url=https://rockarch.org/resources/about-the-rockefellers/laura-spelman-rockefeller/ |website=Rockefeller Archive Center}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Рокфеллер әулеті|Лаура Спелман]]
[[Санат:Йель әулеті]]
[[Санат:АҚШ аболиционистері]]
[[Санат:АҚШ филантроптары]]
[[Санат:Кливленд педагогтері]]
[[Санат:Кливленд тарихы]]
[[Санат:Уодсворттан шыққан тұлғалар]]
[[Санат:XIX ғасырдағы АҚШ педагогтері]]
[[Санат:Огайодан шыққан мектеп мұғалімдері]]
[[Санат:Нью-Йорк штатының баптистері]]
[[Санат:XIX ғасырдағы АҚШ әйел педагогтері]]
[[Санат:АҚШ әйел құқық қорғаушылары]]</text>
      <sha1>eg5pdf2zh2l5olorun5noacox36kbvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Йель әулеті</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782566</id>
    <revision>
      <id>3617816</id>
      <timestamp>2026-06-15T06:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Уэльс текті америкалық әулеттер]] [[Санат:Уэльс әулеттері]]</comment>
      <origin>3617816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="1igra3wnmwwg9qnis42qrvdcseu2fx9" xml:space="preserve">[[Санат:Уэльс текті америкалық әулеттер]]
[[Санат:Уэльс әулеттері]]</text>
      <sha1>1igra3wnmwwg9qnis42qrvdcseu2fx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:АҚШ филантроптары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782567</id>
    <revision>
      <id>3617817</id>
      <timestamp>2026-06-15T06:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Мамандықтары бойынша АҚШ тұлғалары]] [[Санат:АҚШ-тағы қайырымдылық]] [[Санат:Ұлты бойынша филантроптар]]</comment>
      <origin>3617817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="n25qzbf5e6v6kwamyrstsm30j0rquff" xml:space="preserve">[[Санат:Мамандықтары бойынша АҚШ тұлғалары]]
[[Санат:АҚШ-тағы қайырымдылық]]
[[Санат:Ұлты бойынша филантроптар]]</text>
      <sha1>n25qzbf5e6v6kwamyrstsm30j0rquff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:АҚШ аболиционистері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782568</id>
    <revision>
      <id>3617818</id>
      <timestamp>2026-06-15T06:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Ұлты бойынша аболиционистер]] [[Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері]] [[Санат:АҚШ-тағы аболиционизм]] [[Санат:АҚШ адам құқықтарын қорғаушылары]]</comment>
      <origin>3617818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="bw26i962bfy4arryjayjsu9qaby9tii" xml:space="preserve">[[Санат:Ұлты бойынша аболиционистер]]
[[Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:АҚШ-тағы аболиционизм]]
[[Санат:АҚШ адам құқықтарын қорғаушылары]]</text>
      <sha1>bw26i962bfy4arryjayjsu9qaby9tii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оливер Три</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782569</id>
    <revision>
      <id>3617866</id>
      <timestamp>2026-06-15T10:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкант  |Есімі                = Oliver Tree  |Шынайы есімі         =   |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png  |Сурет ені            =   |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три  |Фон                  =   |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell  |Толық аты            =   |Туған күні           = 29.06.1993  |Туған жері...</comment>
      <origin>3617866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="mmdiuxmhv43c9t5z8f5yvc8wavaaysi" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = АҚШ
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' (29 маусым 1993 — 14 маусым 2026) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.</text>
      <sha1>mmdiuxmhv43c9t5z8f5yvc8wavaaysi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617867</id>
      <parentid>3617866</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="ljkdnm23lugw468t37ys8t9myy834n9" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = АҚШ
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' (29 маусым 1993 — 14 маусым 2026) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ljkdnm23lugw468t37ys8t9myy834n9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617868</id>
      <parentid>3617867</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="i3xjstpgz74yxwrsl52r3im5y6emdpo" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = АҚШ
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' (29 маусым 1993 — 14 маусым 2026) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>i3xjstpgz74yxwrsl52r3im5y6emdpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617870</id>
      <parentid>3617868</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5386" sha1="3vhiebje9j97s2p67fca5uu6do32301" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = АҚШ
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' (29 маусым 1993 — 14 маусым 2026) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3vhiebje9j97s2p67fca5uu6do32301</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617872</id>
      <parentid>3617870</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5426" sha1="2nb2dkpocb4eolrbxmk38398flbsoie" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = АҚШ
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2nb2dkpocb4eolrbxmk38398flbsoie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617873</id>
      <parentid>3617872</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="jqcm57mavnxm8p1hing4q06l2syw83y" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jqcm57mavnxm8p1hing4q06l2syw83y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617874</id>
      <parentid>3617873</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T10:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5454" sha1="tp08r695qzaijn17bzg0ch2li4iwqld" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tp08r695qzaijn17bzg0ch2li4iwqld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kostyaskilnyj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782570</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:LeKostya" />
    <revision>
      <id>3617876</id>
      <timestamp>2026-06-15T10:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malarz pl</username>
        <id>17534</id>
      </contributor>
      <comment>Malarz pl [[Қатысушы талқылауы:Kostyaskilnyj]] бетін [[Қатысушы талқылауы:LeKostya]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Kostyaskilnyj|Kostyaskilnyj]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/LeKostya|LeKostya]]&quot;</comment>
      <origin>3617876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="9dw0q3zbssd8ss8fw1ar5wkln46wwds" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:LeKostya]]</text>
      <sha1>9dw0q3zbssd8ss8fw1ar5wkln46wwds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба:Инкубатор/Дүниежүзілік жел энергетикасы кеңесі</title>
    <ns>102</ns>
    <id>782571</id>
    <revision>
      <id>3617887</id>
      <timestamp>2026-06-15T11:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tulegenovsk</username>
        <id>116049</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; Дүниежүзілік жел энергетикасы кеңесі (Global Wind Energy Council, GWEC) — жел энергетикасы секторы үшін халықаралық деңгейдегі басты сауда қауымдастығы және өкілетті орган. 2005 ж...</comment>
      <origin>3617887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2250" sha1="tu9gvnum942f0355253ad2sjcx7yfri" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
Дүниежүзілік жел энергетикасы кеңесі (Global Wind Energy Council, GWEC) — жел энергетикасы секторы үшін халықаралық деңгейдегі басты сауда қауымдастығы және өкілетті орган. 2005 жылы құрылған ұйымның штаб-пәтері Брюссель қаласында (Бельгия) орналасқан.

Кеңес бүкіл әлем бойынша жел энергиясын дамытуды, оның экологиялық және экономикалық тиімділігін арттыруды мақсат етеді. GWEC құрамына әлемнің 80-нен астам еліндегі 1500-ден астам компаниялар, ұйымдар мен ұлттық жел энергетикасы қауымдастықтары кіреді. Ұйымның негізін қалаушылардың қатарында Америка жел энергетикасы қауымдастығы мен WindEurope бар.

Қызметі
GWEC халықаралық ұйымдармен (соның ішінде БҰҰ, Халықаралық энергетикалық агенттік (IEA) және Жаңартылатын энергия көздері жөніндегі халықаралық агенттік (IRENA)) тығыз жұмыс істейді. 

Ұйымның негізгі міндеттері:
* Жаһандық деңгейде жел энергетикасы нарығын дамыту үшін саяси және құқықтық база қалыптастыруға ықпал ету;
* Жыл сайын әлемдік нарыққа талдау жасайтын беделді «Global Wind Report» (Дүниежүзілік жел есебі) баяндамасын жариялау;
* Жаңа дамып келе жатқан нарықтарда жаңартылатын энергия жобаларын қолдау.

Сыртқы сілтемелер
* GWEC ресми сайты: gwec.net</text>
      <sha1>tu9gvnum942f0355253ad2sjcx7yfri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Е-архив жүйесі ақпараттық қауіпсіздік пен архивтік ашықтықтың кепілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782572</id>
    <revision>
      <id>3617890</id>
      <timestamp>2026-06-15T11:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шерова Ринат Амангелдиевна</username>
        <id>179346</id>
      </contributor>
      <comment>санат қою</comment>
      <origin>3617890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8777" sha1="7y0s47k03f7zfd2l7onflt8vldw6usd" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}}Е-архив – архивтік құжаттарды электрондық форматта сақтау, өңдеу және пайдалануға арналған ақпараттық жүйе. Оның негізгі мақсаты – құжаттардың қауіпсіз сақталуын қамтамасыз ету, оларды жылдам іздеуге мүмкіндік беру және азаматтардың архивтік ақпаратқа қолжетімділігін арттыру.Е-архив жүйесі құжаттарды цифрландыру арқылы олардың жоғалу немесе бүліну қаупін азайтады. Сонымен қатар пайдаланушылар қажетті құжаттарды қашықтан іздеп, пайдалана алады. Бұл архив қызметінің тиімділігін арттырып, мемлекеттік органдар жұмысының ашықтығын қамтамасыз етеді.Қазіргі таңда Е-архив жүйесі тарихи және мәдени мұраны сақтаудың, сондай-ақ ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды құралы болып табылады.

== Архивтердің қоғамдағы маңызы ==
Архивтер [[мемлекет]] тарихының, мәдениетінің және қоғамдық өмірінің маңызды дереккөздері болып табылады. Онда мемлекеттік мекемелердің қызметіне, тарихи оқиғаларға, [[ғылым]] мен [[мәдениет]]тің дамуына қатысты құжаттар сақталады. Архив қорлары ұлттық мұраны сақтауда ерекше рөл атқарады және болашақ ұрпақ үшін маңызды ақпарат көзі болып табылады.

Дәстүрлі архивтерде құжаттар қағаз түрінде сақталатындықтан, олардың бүліну, жоғалу немесе табиғи апаттардың әсерінен жойылып кету қаупі болатын. Сонымен қатар қажетті құжаттарды іздеу ұзақ уақытты талап етті. Сондықтан архив ісін [[цифрландыру]] қажеттілігі туындады.

== Е-архив жүйесінің ерекшеліктері ==
Е-архив жүйесі – архивтік құжаттарды электрондық форматта сақтау мен басқаруға арналған ақпараттық жүйе. Оның негізгі мақсаты – құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету, оларды тиімді іздеу және пайдаланушыларға қолжетімді ету.

Электрондық архивтер құжаттарды сандық форматқа көшіру арқылы олардың ұзақ мерзім сақталуына жағдай жасайды. Сонымен қатар құжаттарды электрондық каталогтар арқылы жылдам табуға мүмкіндік береді. Бұл архив қызметінің тиімділігін арттырып, пайдаланушылардың уақытын үнемдейді.

== Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ==
Е-архив жүйесінің басты артықшылықтарының бірі – ақпараттық қауіпсіздік. Қазіргі уақытта ақпараттық қауіпсіздік кез келген ақпараттық жүйенің негізгі талаптарының бірі болып саналады.

Электрондық архивтерде құжаттар арнайы қорғалған серверлерде сақталады. Құжаттардың резервтік көшірмелері жасалып, олардың жоғалып кету қаупі азаяды. Сонымен қатар жүйеге кіру құқықтары шектеліп, әрбір пайдаланушының әрекеті тіркеледі. Бұл құжаттардың заңсыз өзгертілуіне немесе жойылуына жол бермейді.

Заманауи шифрлау [[технология]]лары, антивирустық бағдарламалар және киберқауіпсіздік құралдары ақпараттың құпиялығы мен тұтастығын сақтауға мүмкіндік береді. Осылайша Е-архив жүйесі құжаттардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің сенімді құралы болып табылады.

== Архивтік ашықтықты арттыру ==
Е-архив жүйесі архивтердің ашықтығын қамтамасыз етуге де үлкен үлес қосады. Азаматтар мен зерттеушілер қажетті құжаттарды [[интернет]] арқылы қашықтан іздеп, пайдалана алады. Бұл [[мемлекеттік орган]]дар қызметінің ашықтығын арттырып, қоғамның ақпаратқа қолжетімділігін кеңейтеді.

Архивтік ашықтық ғылыми зерттеулердің дамуына, тарихи деректердің кеңінен қолданылуына және азаматтардың ақпарат алу құқығын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар электрондық архивтер мемлекеттік қызметтердің сапасын арттырып, халыққа қызмет көрсетуді жеңілдетеді.

== Қазақстандағы Е-архив жүйесінің дамуы ==
Қазақстанда архив саласын цифрландыру бағытында көптеген жұмыстар атқарылуда. Мемлекеттік архивтердегі тарихи құжаттар кезең-кезеңімен электрондық форматқа көшіріліп жатыр. Бұл ұлттық құжаттық мұраны сақтауға және оны кең аудиторияға қолжетімді етуге мүмкіндік береді.

Цифрлық архивтердің дамуы Қазақстанның ақпараттық [[қоғам]] құру стратегиясымен тығыз байланысты. Е-архив жүйесі мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып, халықаралық тәжірибеге сәйкес архив ісін жетілдіруге ықпал етеді.

Е-архив жүйесі қазіргі заманғы ақпараттық қоғамның маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Ол архивтік құжаттардың қауіпсіз сақталуын қамтамасыз етіп, азаматтардың ақпаратқа қолжетімділігін арттырады. Ақпараттық қауіпсіздік пен архивтік ашықтықты қатар қамтамасыз ететін бұл жүйе тарихи мұраны сақтаудың және мемлекеттік қызметтердің тиімділігін арттырудың маңызды құралына айналды. Сондықтан Е-архив жүйесін дамыту Қазақстанның цифрлық дамуындағы басым бағыттардың бірі болып қала береді.

== Дереккөздер: ==
1.  https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z980000326_

Әділет құқықтық ақпараттық жүйесі – «Ұлттық архив қоры және архивтер туралы» Заң

2. https://www.gov.kz/memleket/entities/archiv   Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті

3.  https://egov.kz  Электрондық үкімет  

4.   https://archive.gov.kz Қазақстан Республикасының Ұлттық архиві

5.   https://www.gov.kz/memleket/entities/mdai

Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі

[[Санат:Архив]]</text>
      <sha1>7y0s47k03f7zfd2l7onflt8vldw6usd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617891</id>
      <parentid>3617890</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таттибаева Гулжас</username>
        <id>179345</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8774" sha1="8wyp53tlcokta7fhejcrptfk7pzy4h0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}}Е-архив – архивтік құжаттарды электрондық форматта сақтау, өңдеу және пайдалануға арналған ақпараттық жүйе. Оның негізгі мақсаты – құжаттардың қауіпсіз сақталуын қамтамасыз ету, оларды жылдам іздеуге мүмкіндік беру және азаматтардың архивтік ақпаратқа қолжетімділігін арттыру. Е-архив жүйесі құжаттарды цифрландыру арқылы олардың жоғалу немесе бүліну қаупін азайтады. Сонымен қатар пайдаланушылар қажетті құжаттарды қашықтықтан іздеп, пайдалана алады. Бұл архив қызметінің тиімділігін арттырып, мемлекеттік органдар жұмысының ашықтығын қамтамасыз етеді.Қазіргі таңда Е-архив жүйесі тарихи және мәдени мұраны сақтаудың, сондай-ақ ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды құралы болып табылады.

== Архивтердің қоғамдағы маңызы ==
Архивтер [[мемлекет]] тарихының, мәдениетінің және қоғамдық өмірінің маңызды дереккөздері болып табылады. Онда мемлекеттік мекемелердің қызметіне, тарихи оқиғаларға, [[ғылым]] мен [[мәдениет]]тің дамуына қатысты құжаттар сақталады. Архив қорлары ұлттық мұраны сақтауда ерекше рөл атқарады және болашақ ұрпақ үшін маңызды ақпарат көзі болып табылады.

Дәстүрлі архивтерде құжаттар қағаз түрінде сақталатындықтан, олардың бүліну, жоғалу немесе табиғи апаттардың әсерінен жойылып кету қаупі болатын. Сонымен қатар қажетті құжаттарды іздеу ұзақ уақытты талап етті. Сондықтан архив ісін [[цифрландыру]] қажеттілігі туындады.

== Е-архив жүйесінің ерекшеліктері ==
Е-архив жүйесі – архивтік құжаттарды электрондық форматта сақтау мен басқаруға арналған ақпараттық жүйе. Оның негізгі мақсаты – құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету, оларды тиімді іздеу және пайдаланушыларға қолжетімді ету.

Электронды архивтер құжаттарды сандық форматқа көшіру арқылы олардың ұзақ мерзім сақталуына жағдай жасайды. Сонымен қатар құжаттарды электрондық каталогтар арқылы жылдам табуға мүмкіндік береді. Бұл архив қызметінің тиімділігін арттырып, пайдаланушылардың уақытын үнемдейді.

== Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ==
Е-архив жүйесінің басты артықшылықтарының бірі – ақпараттық қауіпсіздік. Қазіргі уақытта ақпараттық қауіпсіздік кез келген ақпараттық жүйенің негізгі талаптарының бірі болып саналады.

Электронды архивтерде құжаттар арнайы қорғалған серверлерде сақталады. Құжаттардың резервтік көшірмелері жасалып, олардың жоғалып кету қаупі азаяды. Сонымен қатар жүйеге кіру құқықтары шектеліп, әрбір пайдаланушының әрекеті тіркеледі. Бұл құжаттардың заңсыз өзгеруіне немесе жойылуына жол бермейді.

Заманауи шифрлау [[технология]]лары, антивирустық бағдарламалар және киберқауіпсіздік құралдары ақпараттың құпиялығы мен тұтастығын сақтауға мүмкіндік береді. Осылайша Е-архив жүйесі құжаттардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің сенімді құралы болып табылады.

== Архивтік ашықтықты арттыру ==
Е-архив жүйесі архивтердің ашықтығын қамтамасыз етуге де үлкен үлес қосады. Азаматтар мен зерттеушілер қажетті құжаттарды [[интернет]] арқылы қашықтан іздеп, пайдалана алады. Бұл [[мемлекеттік орган]]дар қызметінің ашықтығын арттырып, қоғамның ақпаратқа қолжетімділігін кеңейтеді.

Архивтік ашықтық ғылыми зерттеулердің дамуына, тарихи деректердің кеңінен қолданылуына және азаматтардың ақпарат алу құқығын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар электрондық архивтер мемлекеттік қызметтердің сапасын арттырып, халыққа қызмет көрсетуді жеңілдетеді.

== Қазақстандағы Е-архив жүйесінің дамуы ==
Қазақстанда архив саласын цифрландыру бағытында көптеген жұмыстар атқарылуда. Мемлекеттік архивтердегі тарихи құжаттар кезең-кезеңімен электрондық форматқа көшіріліп жатыр. Бұл ұлттық құжаттық мұраны сақтауға және оны кең аудиторияға қолжетімді етуге мүмкіндік береді.

Цифрлық архивтердің дамуы Қазақстанның ақпараттық [[қоғам]] құру стратегиясымен тығыз байланысты. Е-архив жүйесі мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып, халықаралық тәжірибеге сәйкес архив ісін жетілдіруге ықпал етеді.

Е-архив жүйесі қазіргі заманғы ақпараттық қоғамның маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Ол архивтік құжаттардың қауіпсіз сақталуын қамтамасыз етіп, азаматтардың ақпаратқа қолжетімділігін арттырады. Ақпараттық қауіпсіздік пен архивтік ашықтықты қатар қамтамасыз ететін бұл жүйе тарихи мұраны сақтаудың және мемлекеттік қызметтердің тиімділігін арттырудың маңызды құралына айналды. Сондықтан Е-архив жүйесін дамыту Қазақстанның цифрлық дамуындағы басым бағыттардың бірі болып қала береді.

== Дереккөздер: ==
1.  https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z980000326_

Әділет құқықтық ақпараттық жүйесі – «Ұлттық архив қоры және архивтер туралы» Заң

2. https://www.gov.kz/memleket/entities/archiv   Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті

3.  https://egov.kz  Электрондық үкімет  

4.   https://archive.gov.kz Қазақстан Республикасының Ұлттық архиві

5.   https://www.gov.kz/memleket/entities/mdai

Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі

[[Санат:Архив]]</text>
      <sha1>8wyp53tlcokta7fhejcrptfk7pzy4h0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>