Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2397</id>
    <revision>
      <id>3618171</id>
      <parentid>3398511</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8450" sha1="1q6xktecxrna6x11jkjceum23bfkjs4" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер|толық есімі=Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова|суреті=Manshuk.jpg|шайқасы=Ұлы Отан Соғысы|мемлекет=[[КСРО]]|туған күні=23.10.1922|қайтыс болған күні=15.10.1943|туған жері=Жиекқұм ауылы, Қазақ АССР, [[РСФСР]]; қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Бөкей орда ауданы|қайтыс болған жері=Невель, Калинин облысы, РСФСР, КСРО|әскер түрі=атқыштар (жаяу әскер)|қызмет еткен жылдары=1942-1943|әскери бөлімі=100-атқыштар бригадасы|басқарды=пулеметші|марапаттары=[[Кеңес Одағының Батыры]]|Commons=Manshuk Mametova}}
'''Мәншүк (Мәнсия) Жиенғалиқызы Мәметова''' ([[23 қазан]] [[1922 жыл|1922]], [[Жиенқұм]], [[Бөкей ордасы ауданы|Бөкей Ордасы ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы]] – [[15 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Невель]], [[Тверь облысы|Калинин облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — [[Жүзінші Қазақ Ұлттық атқыштар бригадасы|100-атқыштар бригадасының]] пулеметшісі, [[Кеңес Одағының Батыры|'''Кеңес Одағының Батыры''']] атағын иеленген '''тұңғыш қазақ қызы'''(1944).

== Өмірбаяны ==
1922 жылы қазіргі Батыс Қазақстан облысында дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі – Мәнсия. Анасы еркелетіп, ''Моншағым'' дей бергеннен, Мәнсияның тілі келмей өзін Мәншүк деп кеткен. 

=== Шыққан тегі ===
Қазақтың Кіші жүзіндегі [[Байұлы]] тайпасы, [[Шеркеш]] руынан тарайды. 
Мәншүктің өз әкесі – Жиенғали Мәметов, туған шешесі - Тойылша. Бірақ Мәншүкті 1925 жылы әкесінің інісі [[Ахмет Мәметов]] бауырына басады. Ахметтен бала болмаған. Мәншүктің туған әке-шешесі қызы зиялы жанұяда өссе, жоғары білім алады, биік шыңды бағындырады деген ниетпен қызын туысының қолына береді.  

Ахмет Мәметов – Батыс Алашорда жетекшілерінің бірі, жұкпалы ауруларды емдейтін дәрігер. Ахмет [[Саратов|Саратов қаласында]] оқып жүргендіктен, Мәншүкті ол жаққа алып кетеді. Көп ұзамай аласапыран заман басталғанда Ахмет бірнеше жыл ағасымен хабар алыса алмай қалады. Саратовта, [[Маңғыстау облысы|Маңғыстауда,]] [[Орал]] қаласында жұмыс істейді. Тек [[1931 жыл|1931 жылы]] [[Алматы|Алматыға]] келгеннен соң, жылдың соңында бір-ақ естиді: ағасы Жиенғали ашығып қайтыс болыпты.  

Ахметтің әйелі Әмина Мәметова - [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр ханның]] тұқымы. Атасы молда, әкесі елге сыйлы адам болған, өзі патша заманында әйелдер гимназиясында оқыған, Саратовта аспирантура бітірген, елге келген соң әдебиет пәнінің мұғалімі болып, сол кездегі газеттерге сыни мақала жазып тұрған. 

=== Алматыдағы өмірі ===
Алматыда Мәншүк жұмысшы факультеттегі оқуын бітіріп, медициналық институттың екі курсын оқып шығады. Мұнда Қазақстан Халық Комиссарлар Кеңесі төраға орынбасарының хатшысы болып қызметке араласады.  
1938 жылы әкесі Ахметті НКВД тұтқындап, ату жазасына кеседі. Анасы Әмина бүкіл құжаттарда туған әке-шешем деп Жиенғали мен Тойылшаны жаздырғызған. Сонда да Мәншүк өз бетінен қайтпай, тегін ауыстырмады. Ахметтің кінәсіздігіне сеніп, оның адал есімі үшін күрескен. Коммунистік көсем [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталинге]] үш хат жазып, әкесін ақтауға тырысты. 

[[Ұлы Отан соғысы]] басталған кезде Мәншүк [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы медициналық институты]]нда оқып жүрді. 1942 жылғы тамызда өз еркімен [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Армия]] қатарына жазылып, 100-атқыштар бригадасының алғашында кеңсе хатшысы, кейінде медбикесі. Майданда пулеметтік курс бітіріп, ұрыстарға қатысты.  

Аға сержант болып әскери қызмет етті. Ерекше мергендігімен назарға ілінді. Сонда Невель қаласы үшін болған шешуші ұрыста Мәншүк ақтық демі біткенше пулеметтен оқ боратып, қаһармандықпен қаза тапты. Соңғы минуттарына дейін қақтығысып, 70 солдаттың көзін жойған. 

== Оған көрсетілген құрмет ==
* [[Павлодар облысы]]ның колхозшылары Батыр қыздың құрметіне Мәншүк атындағы танк колоннасын құруға қаражат жинады. 
* Туған жерінде оған ескерткіш орнатылған.
* [[Невель]], [[Алматы]], [[Орал]], т. б. қалаларда Мәншүк атында көшелер бар. 
* Республиканың ондаған мектептері, [[Қызылорда қыздар педагогикалық училищесі]] Мәншүк есімімен аталады. 
* Қаһарман қыздың өмірі мен өшпес ерлігі жайлы «Мәншүк туралы жыр» (авторы — А. Михалков-Кончаловский, режиссері [[Мәжит Сапарғалиұлы Бегалин|М.Бегалин]]) атты көркем фильм түсірілді.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Алғашқы қарлығаштар - Алматы: Қазақ университеті, 2010. ISBN 9965-29-496-8&lt;/ref&gt;
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Manshuk Mametova stamp.jpg|&lt;small&gt;Қазақстанның пошта маркасы.&lt;/small&gt;
Manshuk Mametova 2015 stamp of Kazakhstan.jpg|&lt;small&gt;Қазақстанның пошта маркасы.&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

[[Санат:Бөкей ордасы ауданында туғандар]]
[[Санат:Германияда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан әскерилері]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>1q6xktecxrna6x11jkjceum23bfkjs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2398</id>
    <revision>
      <id>3618168</id>
      <parentid>3613025</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10390" sha1="1jwyuicgtpe6ouxezzjsc30flh8l00z" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова
 |шынайы есімі    = 
 |суреті          = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg
 |сурет тақырыбы        = 
 |туған күні    = 15.6.1925
 |туған жері    = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 14.1.1944
 |қайтыс болған жері    = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |лақап аты       = 
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = {{USSR}}
 |қызмет еткен жылдары  =[[1943]]—[[1944]]
 |атағы           = [[ефрейтор]]
 |әскер түрі      = [[жаяу әскер]]
 |басқарды        = 
 |әскери бөлімі   = [[54-атқыштар бригадасы]]
 |шайқасы         = [[Ұлы Отан соғысы]]
 |марапаттары     = 
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = 
}}
[[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]]
'''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]].

==Өмірбаяны==
1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен  [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді.

1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты.

Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды.
[[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] 
Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген.

Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды.

== Әлия атындағы ескерткіштер ==
*Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]])
*Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм)
*Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев)
*Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев)
*Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен
*Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев)
*Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов).

== Ә.Молдағұлова атындағы көшелер ==
Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында

== Суреттері ==
“Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев).

== Гобелендер ==
“Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев).

== Әлияға арналған мұражайлар ==
Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы.

== Әлия туралы шығармалар ==
“Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). 

Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}
{{commons|Category:Aliya Moldagulova}}

[[Санат:25 маусымда туғандар]]
[[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО ефрейторлары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Мерген әйелдер]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]
[[Санат:Рыбинск тұлғалары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>1jwyuicgtpe6ouxezzjsc30flh8l00z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618169</id>
      <parentid>3618168</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер|Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Ұлы Отан соғысының ардагері|Ұлы Отан соғысының ардагері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10388" sha1="3ka4cpb0u2mrqvnji9uit4xcl1wn80d" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова
 |шынайы есімі    = 
 |суреті          = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg
 |сурет тақырыбы        = 
 |туған күні    = 15.6.1925
 |туған жері    = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 14.1.1944
 |қайтыс болған жері    = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |лақап аты       = 
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = {{USSR}}
 |қызмет еткен жылдары  =[[1943]]—[[1944]]
 |атағы           = [[ефрейтор]]
 |әскер түрі      = [[жаяу әскер]]
 |басқарды        = 
 |әскери бөлімі   = [[54-атқыштар бригадасы]]
 |шайқасы         = [[Ұлы Отан соғысы]]
 |марапаттары     = 
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = 
}}
[[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]]
'''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]].

==Өмірбаяны==
1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен  [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді.

1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты.

Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды.
[[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] 
Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген.

Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды.

== Әлия атындағы ескерткіштер ==
*Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]])
*Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм)
*Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев)
*Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев)
*Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен
*Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев)
*Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов).

== Ә.Молдағұлова атындағы көшелер ==
Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында

== Суреттері ==
“Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев).

== Гобелендер ==
“Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев).

== Әлияға арналған мұражайлар ==
Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы.

== Әлия туралы шығармалар ==
“Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). 

Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}
{{commons|Category:Aliya Moldagulova}}

[[Санат:25 маусымда туғандар]]
[[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО ефрейторлары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Мерген әйелдер]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының ардагері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]
[[Санат:Рыбинск тұлғалары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>3ka4cpb0u2mrqvnji9uit4xcl1wn80d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618170</id>
      <parentid>3618169</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ұлы Отан соғысының ардагері|Ұлы Отан соғысының ардагері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Ұлы Отан соғысының қайраткері|Ұлы Отан соғысының қайраткері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10392" sha1="n6x9nkyu0svlvq7lonxwu5tlc5aa4yi" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова
 |шынайы есімі    = 
 |суреті          = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg
 |сурет тақырыбы        = 
 |туған күні    = 15.6.1925
 |туған жері    = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 14.1.1944
 |қайтыс болған жері    = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |лақап аты       = 
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = {{USSR}}
 |қызмет еткен жылдары  =[[1943]]—[[1944]]
 |атағы           = [[ефрейтор]]
 |әскер түрі      = [[жаяу әскер]]
 |басқарды        = 
 |әскери бөлімі   = [[54-атқыштар бригадасы]]
 |шайқасы         = [[Ұлы Отан соғысы]]
 |марапаттары     = 
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = 
}}
[[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]]
'''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]].

==Өмірбаяны==
1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен  [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді.

1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты.

Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды.
[[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] 
Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген.

Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды.

== Әлия атындағы ескерткіштер ==
*Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]])
*Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм)
*Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев)
*Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев)
*Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен
*Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев)
*Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов).

== Ә.Молдағұлова атындағы көшелер ==
Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында

== Суреттері ==
“Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев).

== Гобелендер ==
“Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев).

== Әлияға арналған мұражайлар ==
Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы.

== Әлия туралы шығармалар ==
“Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). 

Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}
{{commons|Category:Aliya Moldagulova}}

[[Санат:25 маусымда туғандар]]
[[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО ефрейторлары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Мерген әйелдер]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қайраткері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]
[[Санат:Рыбинск тұлғалары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>n6x9nkyu0svlvq7lonxwu5tlc5aa4yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Махамбет Өтемісұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2399</id>
    <revision>
      <id>3618159</id>
      <parentid>3568389</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21791" sha1="guxjxlsou0ua3v8fu3a6ol50i1b7t2n" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі           = Махамбет Өтемісұлы
 |шынайы есімі          = 
 |суреті                = Махамбет батыр.jpg
 |сурет тақырыбы        = 
 |туған күні            = 1804 
 |туған жері            = Бөкей Ордасы, Жасқұс
 |қайтыс болған күні    = 20.10.1846 
 |қайтыс болған жері    = Қараой 
 |лақап аты             = 
 |бүркеніш аты          = 
 |мемлекет              = 
 |қызмет еткен жылдары  = 
 |атағы                 = 
 |әскер түрі            = атты әскер
 |басқарды              = 
 |әскери бөлімі         = 
 |шайқасы               = Тастөбе шайқасы&lt;br /&gt;[[Ақбұлақ шайқасы]]
 |марапаттары           = 
 |байланысы             = 
 |отставкада            = 
 |қолтаңбасы            = 
 |Commons               = 
}}
{{мағына|Махамбет}}
'''Махамбет Өтемісұлы''' ([[1804 жыл|1804]], Ішкі [[Бөкей Ордасы]], қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]]ның [[Бөкей ордасы ауданы]]ның [[Нарын құмы]]ндағы Жасқұс — [[20 қазан]] [[1846 жыл|1846]], Қараой өңірі, қазіргі [[Атырау облысы]]ның [[Индер ауданы]]) — қазақтың әйгілі [[жырау]]ы, күйші композиторы, отаршылдыққа қарсы [[Исатай Тайманұлы]] бастаған көтерілісті (1836–1837) ұйымдастырушылардың бірі, осы көтерілістің жалынды жыршысы. Ол [[Қазақ хандығы]]ның соңғы жырауы деп тануға болады.

[[Байұлы]] ішіндегі [[Беріш]] руының Жайық бұтағынан. Нәдір деген кісіден Мәлі (кейбір деректе Құлмәлі, Құлманияз деп айтылады) туады. Мәлінің қазақ әйелінен Өтеміс пен Шыбынтай, қалмақ әйелінен Қобылай туған. Өтемістен - он ұл, Шыбынтайдан - төрт ұл, Қобылайдан - үш ұл туып, Мәлі ұлдың өзінен он жеті немере сүйген адам. Бұл әулет Тайсойған құмындағы іргелі ауылдардың бірі. Атасы Құлмәлі, әкесі Өтеміс те өз заманында айтулы тұлғалар болған, Құлмәлінің тұқымынан би де, шешен де шыққан.
[[File:Stamp of Kazakhstan 399.jpg|thumb|right|200px|[[Қазақстан]] [[пошта маркасы]],[[2002]] жыл]]
Махамбет өзінің барша болмыс қасиеттерімен көшпелілер арасындағы көсем тұлғалардың бірі. Ол өзі туып өскен өңірдің [[Қамбар батыр]], [[Ер Тарғын]], [[Сыпыра жырау]], [[Асан қайғы Сәбитұлы|Асанқайғы]], [[Қазтуған Сүйінішұлы|Қазтуған]], [[Шалкиіз Тіленшіұлы|Шалкиіз]], [[Жиембет жырау|Жиембет]], [[Доспамбет жырау|Доспамбет]] сияқты біртуар тұлғаларының өлмес мұраларын көкірегіне тоқып өсті. Өзі өмір сүрген заманның ағымына жүйрік, қыр сырын жетік меңгерген, көзі ашық, көкірегі ояу, білімдар адам болған. Орыс, татар, араб тілдерін тәуір меңгерген. Мұны ол жазған хаттардан айқын аңғаруға болады.

1836—1838 жылы [[Исатай Тайманұлы]] бастаған [[Исатай-Махамбет көтерілісі|шаруалар кетерілісінің]] жалынды жыршысы, қозғалысты ұйымдастырушылардың бірі.

Махамбет өзі [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір хан]]ның қудалауымен екі жыл түрмеде отырып, 1831 жылы қашып шыққан. Саналы өмірін патша өкіметінің отарлық саясатын жүзеге асырушы хан-сұлтандарға қарсы кекті жырлар толғайды, халықты күреске шақырады.

Көтеріліс жеңіліспен аяқталғаннан кейін Жем, Жайық, Маңғыстау, [[Хиуа хандығы|Хиуа]] елдерін сағалайды, жасақ жинап, көтерілісті жаңадан жандандыруға күш салады. Бұл ниеті нәтижесіз болды, [[Бөкей Ордасы]]нда қолға түсіп, [[Орынбор]] түрмесіне қамалады. Тұтқыннан босағаннан кейінгі өмірін Кіші жүздің батыс бөлігіндегі ел ішінде өткізеді. Бірақ, Жәңгір хан өлген соң аға сұлтан болған Баймағамбет Айшуақұлының жалдамалыларының қолынан қаза тапты.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt; Махамбет — халықты патшалық, хандық өкіметке қарсы қарулы кетеріліске шақырған алғашқы қазақ ақыны. Оның бейнелі де жалынды негізінен Шалкиіз, Сыпыра, Доспамбет, Қазтуған сияқты батыр жыраулардың үлгісінде шығарылған көтеріліс туралы толғаулар. «Жәңгірге», «Баймағамбет сұлтанға» деген өлеңдерінде үстем тап өкілдерін бет-пердесін жырта шенесе, «Мұнар күн» өлеңінде ел басындағы ауыртпалықты күйзеле, ашына айтты. Исатай — ақынның кеп өлендерінің басты қаһарманы. «Тайманның ұлы Исатай», «Исатай деген ағам бар», «Исатай сөзі», «Тарланым», т.б. өлеңдерінде Исатайдың адамгершілігі, азаматтығы, батырлығы, қайсарлығы сипатталады.&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;

==Қысқаша өмірбаяны==
'''Махамбет Өтемісұлы''' (1803, қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Жәнібек ауданы]] - 20.10.1846, қазіргі [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Жарсуат (Атырау облысы)|Жарсуат]] ауылы Қараой жерінде)- ақын, күйші, Исатай Тайманұлы бастаған көтерілістің (1836–1838) көсемі әрі жалынды жыршысы. Бала кезінен мұсылманша, орысша оқыған.
Әкесі Өтеміс елге ықпалды би болған.
*1824–1828 жылдары Орынбор қаласында [[Жәңгір-Керей хан]]ның ұлы Зұлқарнайынның қасында болды. 
*1829 жылы Махамбет Ішкі Ордаға [[Жайық]]тан жасырын өтті деген айыппен ұсталып, Калмыков бекетіндегі абақтыға 2 жылдай қамалды.
*1831 жылы түрмеден қашып шықты, бірақ артынша ақталды. 
*1834 жылы Исатай батырмен бірігеді. Сол жылы 9 маусымда Жәңгір хан Махамбетті өз жағына тарту мақсатында старшын лауазымын ұсынды. Жер мәселесі, жайылымның тарлығы, орыс империясының қазақ хандығын жою мақсатындағы іс-қимылдары, сондай-ақ, Жәңгір ханның жерді туған-туыстарына бөліп беруі мен ел билігінде қайын атасы [[Қарауылқожа Бабажанов|Қарауылқожаға]] үстемдік берген астамшылық әрекеттері бүліншіліктің туылуына себепші болды. Қарауылқожа мен Исатай-Махамбет арасындағы тартыс өршіл, наразылық үлкен қозғалысына айналды. Исатай атынан жазылған «Әй, Махамбет, жолдасым!» атты Махамбет толғауы,ондағы «Хан баласы жылады-ай, Жанымды қи деп сұрады-ай» деген жолдар хан ордасын қоршауға алған соғыс күндерінің (1837) шындығын сипаттайды. Осы жылдың қараша айында көтерілісшілер Бекетай құмында өздерінен күші әлдеқайда басым Гекке әскерімен соғысып, жеңіліс табады. Бұл оқиғалар Махамбеттің «Соғыс» жырында бейнеленіп, «Жабығу», «Ереуіл атқа ер салмай» туындыларында жеңілістің күйзелісті күйі шертіледі.
*1836 жылы 17-наурызда Жәңгір хан Махамбет пен Исатайды жолдастарымен ұстап әкелуді бұйырады. Бұл істі Қарауыл қожа Бабажановқа тапсырады.
*1836 жылы 4-сәуірде Киелімола деген жерде 522 адамнан тұратын отряд алып шыққан Қарауыл  қожамен Исатай-Махамбеттің 200-ге жуық әскері кездеседі. Қарауыл қожа ұрыс ашуға бата алмай, кері қайтады.
*1836 жылы мамыр айында Махамбетті «Күшік Жапарұлын өлтірді» деп айыптап, Орынбор шекара комиссиясына Қарауыл қожа арыз түсіреді.
*1836 жылы маусым айында Исатай мен Махамбет хан ордасына талаптарын жолдайды.
*1836 жылы Жәңгір хан Орынбор шекаралық комиссиясына хат жолдап, Исатай мен Махамбетті қамауға алуды өтінеді.
*1837 жылы 17-ақпанда Исатай мен Махамбет Қарауыл қожаның ауылын шабады.
*1837 жылы наурыз айында Жәңгір атаман Покатиловке арыз жазып, Исатай мен Махамбетті «ұры» деп жазғырып, тез арада қамауға алуды талап етеді.
*1837 жылы күзде Исатай мен Махамбет 2000-нан астам әскермен келіп, хан ордасын қоршауға алады.
*1837 жылы қараша айында Бекетай құмында Геке әскерімен соғысып, жеңіліс табады.
*1837–1838 жылдары Жайықтың бергі жағына өтіп, Кіші жүздің арасында болады. Қол жинап, елді көтеріліске үгіттеумен айналысады.
*1838 жылы 12-шілдеде [[Ақбұлақ шайқасы|Ақбұлақ]] бойындағы шайқаста Исатай қазаға ұшырап, Махамбет [[Хиуа]] жақта 2 жылдай жасақ жинауға әрекет жасады. Бұл ниетінен әрекет шықпаған соң Бөкей ордасына жасырын өтіп, ел ішін паналады. Ақын өмірінде ауыр да сүргінді жылдар жалғасты.
*1841 жылы 4-наурызда белгісіз біреулердің көрсетуімен Тілекеев деген қазақтың үйінде отырған жерінде Махамбет қолға түсті. Орал әскерінің 40 мың адамнан құралған жасағы үй иесі мен Махамбетті тұтқындап, Калмыков ауылында (қазіргі Тайрақ ауданы) екі апта түрмеде ұстайды, кейін [[Орынбор]]ға  айдатады (17.3.1841). Орынбор генерал-губернаторы Махамбет ісін әскери соттың қарауына тапсырды.
*1841 жылы 7-шілдеде сот «бүліншілікке» тағы араласса, қатаң жазалансын деген үкіммен тұтқыннан босатып, шекарадан өтпеуді қатаң ескертті. 
*1841–1845 жылдар аралығындағы Махамбет өмірі туралы деректер аз. 
*1846 жылы ақпанда Махамбет баласы Нұрсұлтанды оқуға орналастырмақ ниетпен Орынборға келді. Шекарадан өтуіне байланысты генерал-губернатор істі қайта қозғады, [[Кіші жүз]]дің батыс бөлігінің әкімі Б. Айшуақов та Махамбетті қудалауын қоймады. Ол ақынның басына 1000 сом тігіп, оны ұстау үшін арнайы адамдардан (құрамында хорунжий Ықылас Төлейұлы, беріш руының биі Жаңаберген Боздақұлы, [[Табын]] Төрежан Тұрымұлы, беріш руының қазақтары Мұса Нұралыұлы, Жүсіп Өтеуліұлы бар) құралған қарулы жасақ жіберді. Махамбет хорунжий Тұрымұлының қолынан қаза тапты.

==Махамбет шығармалары==
Махамбет шығармалары - бұқара өмірінің рухани-поэтикалық шежіресі, шаруалар қозғалысының шынайы бейнесі. Ол [[Жыраулық поэзия]]ның көркемдік әлемін байытып, шығармаларында ұлт-азаттық идеяларын көтерді, елдікті сақтап қалуға тақырлы. ''«Мұнар күн»'' жырында ол ел басына түскен ауыртпалықты ашына айтты. ''«Ереуіл атқа ер салмай»'', ''«Ұлы арман»'', ''«Жайықтың бойы көк шалғын»'', ''«Атадан туған ардақты ер»'' жырларында ақын алдағы күндеріне үмітпен, зор сеніммен қарады.
«''Біртіндеп садақ асынбай»'', ''«Арғымақ, сені сақтадым», «Арғымақтың баласы», «Азамат ердің баласы», «Қара нар керек біздің бұл іске», «Еменнің түбі - сары бал», «Жалған дүние», «Еріскедей ер болса»'', т.б. шығармаларында ұлт-азаттық қозғалыс рухы, ел тағдыры мен арман-мүддесі терең әрі шынайы суреттелген. ''«Халық қозғалса, хан тұрмайды тағында»'' дейді ол отты жырларында. Ақын өлеңдерінің басты қаһарманы [[Исатай Тайманұлы|Исатай]] батыр. ''«Исатай деген ағам бар»'', ''«Исатай сөзі», «Арғымаққа оқ тиді», «Тарланым», «Соғыс»'', т.б. өлеңдерінде Исатай батырдың көркем тұлғасы, [[адамгершілік]], қайсарлық, тапқырлық қасиеттері жан-жақты сипатталды. Оның ''«Жәңгірге»'', ''«Баймағамбет сұлтанға»'' арнаған 106 өлеңдері [[патша]]ның жергілікті билеуші өкілдері - хан-сұлтандарға қарсы жазылған, олардың бет пердесін ашатын жырлар болды. Ақын өлеңдерін дәстүрлі үлгіге негіздей отырып, түр, мазмұн жағынан байыта, жетілдіре түсті. Махамбеттің [[лирика]]лық өлеңдері, көбіне, толғау, жыр, [[терме]] үлгісінде жазылды. Исатайға арнаған өлеңдерінде жоқтау сарыны басым. Махамбет шығармашылығы қазақ поэзиясы жанрларының қалыптасуына ([[сатира]], [[элегия]], [[монолог]], [[арнау]], т.б.), стилінің дараланып, поэтикалық тіл құралдарының артуына, [[философия]]лық тереңдіктің орнығуына үлес қосты. Халық нақылына құрылған философиялық толғаулары мен жігерге толы ерлік жырлары, жауынгер рухты биік өлеңдері ақын шығармашылығын жоғары деңгейге көтерді. Махамбет жырлары дәуір шындығын бейнелеп, көтеріліс айнасы болып қана қойған жоқ, асқақ рух пен болашаққа деген сенімнің ерекше үлгісін көрсетті (''«Мұңайма»'', ''«Желп-желп еткен ала ту», «Жайықтың бойы көк шалғын», «Ұл туса», «Толарсақтан саз кешіп»''). Ақын жырларында орыс, араб, парсы сөздері көп кездесіп, [[шағатай тілі]]нде жазылуымен ерекшеленеді. Махамбет жыраулық поэзия дәстүрін шебер дамыта отырып, қазақ өлеңінің табиғатын жаңартты. Махамбет шебер күйші де болған, оның 11 күйі
''«Шашақты найза, шалқар күй»'' деген атпен жарық көрді (1982). Ақын өлеңдерінің халық арасына тарауына Ш. Жарылғапұлы, Қуан ақын, кішкене Кобыланды, [[Қубала]], Лұқпан, Мұрат, Ығылмандар әсер еткен. Алғаш ''«Мұрат ақынның Тұмар қажы оғлына айтқаны»'' деген жинақта (Қазан, 1908) Махамбеттің 100 жолдан астам екі толғауы басылды. Ғ. Мүштақ құрастырған ''«Шайыр яки қазақ ақыңдарының басты шығармалары»'' жинағында (Орынбор, 1911) Махамбет толғауынан үзінділер берілді. 1939 жылы Қ. Жұмалиев Махамбет өлеңдерінің жинағын шығарды. Ақынның 200 жылдық мерейтойы аталып өтіп (2003), 4 томдық жинағы жарық көрді.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010, ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt; Ақын халық бұқарасының зор күшіне сенеді. Егер ел болып бірігіп, әділетсіз хандарға қарсы шықса, ханды тақтан тайдыратынына күмән келтірмейді. Махамбет халықтың ханнан көрген жәбір жапасын жырға қосып айтады. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://lit.kz/kz/books/utemisuly-makhambet Махамбет Өтемісұлының шығармалары]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.makhambet.freenet.kz/main-k.html Махамбет Өтемісұлының 200 жылдық мерейтойы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301105732/http://www.makhambet.freenet.kz/main-k.html |date=2007-03-01 }}

[[Санат:Махамбет Өтемісұлы]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:20 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Қазақ жыраулары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>guxjxlsou0ua3v8fu3a6ol50i1b7t2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исатай Тайманұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2400</id>
    <revision>
      <id>3618023</id>
      <parentid>3568398</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34952" sha1="po8xdx2e8x88jel86i4reau1ysrmyox" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Исатай Тайманұлы
| image_name     = Исатай.jpg
| image_size     = 
| image_caption  =Исатай Тайманұлы 
| date_of_birth  = [[1791]] 
| place_of_birth = [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмындағы &quot;Тайман жалы&quot;, [[Атырау облысы]] , [[Қызылқоға ауданы]] 
| date_of_death  = [[1838]] 
| place_of_death = [[Көшентоған]]
| occupation     = [[батыр]]
| spouse         = 
}}
{{мағына|Исатай (айрық)}}
'''Исатай Тайманұлы''' ([[1791]]–[[1838]]) – 1836–1838 жылдары Батыс Қазақстанда болған халық [[көтеріліс]]інің саяси көсемі, қайсар [[қолбасшы]]сы, халық батыры. [[Кіші жүз]] Байұлының [[Беріш]] руынан. [[Жоңғар шапқыншылығы]] кезінде атағы шыққан [[Ағатай батыр]]дың ұрпағы.

== Өмірбаяны ==
Халық батыры И. Тайманұлы 1791 жылы қазіргі [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмындағы &quot;Тайман жалы&quot; деген жерде дүниеге келген. Исатайдың анасы Есентемір руының Тағашы бөлімінен. И. Тайманұлының төртінші атасы Ағатайдың (Тайман-Бегәлінің -Боқай-Ағатай) есімі қалмақтарға қарсы соғыста көрсеткен ерлігі үшін Беріш руының ұранына айналған Исатайдың жастық шағында оған ықпал жасап, қамқорлық еткен әкесі, Тайманның інісі - Жабал Бегәліұлы. 1808 жылы Жабал бастаған Бегәлі ауылы Бақсай бекінісі тұсынан [[Жайық]]тан өтіп, [[Бөкей хан]]ның қарауына кіреді. Хан орысша сауатты, саясаттан хабары бар, халық алдында беделді Жабалды Беріш аулына старшина етіп қояды. Жабал қайтыс болғаннан кейін, оның орнына старшина етіп И. Тайманұлын қоюды сұрап, хан Бөкей 1812 жылы 12 наурызда Орынбордағы Шекара коммссиясына ұсыныс жасайды. Шекара комиссиясы 1813 жылғы қараша айында Бөкей ханның ұсынысын қуаттап, құжаттарды әскери губернаторға жібереді. Генерал губернатор Г.С. Волконский 1814 жылы 12-қарашада Исатайды старшиналыққа бекіту туралы құжатқа қол қояды.

== Қызметі ==
Ел ісіне ерте араласқан Исатайдың кемелденуіне қайын ағасы Жабай Бегалиннің көп көмегі тиеді. Ол кісі орысша оқыған, әжептеуір сауаты бар адам болған, старшын қызметін атқарған. Ол өлгеннен кейін оның орнына Бөкей хан Жабайдың тәрбиесін көрген Исатайды старшын етіп тағайындап, оны Орынбор шекара комиссиясы бекітеді.

Күн санап ел арасында беделі асып бара жатқанын көре алмаған хан төңірегіндегілер оның беделін түсіру үшін түрлі жала жауып, ханға шағыстырып бағады. Соның салдарынан бас аяғы 4–5 жылдың ішінде бірінде старшын Өтеміс Құлманиязовты тонады деген, екіншісінде кісі өлтірді деген жаламен түрмеге қамалады. Оның алғашқысынан ақша беріп құтылса, екіншісінен Орынборға конвоймен айдалап бара жатқан жерінде, есебін тауып, қашып кетеді.

Хан Бөкей Исатайдың басқаруына Каспий теңізінің солтүстік жағалауындағы Қарақамыс, Күйгін, Көлденең, Байсары, Кемелі аралдарын береді . Осылайша жасынан алымды, сөзге шешен, бірбеткей, өжет, қара қылды қақ жаратын, әділ Исатай 21 жасында Беріш руының старшинасы болып ел басқарады, Ордадағы беделді адамдардың біріне айналады. Хан тапсырмасымен ол Петербургке бара жатқан Бұхар елшісін Сарайшықта қарсы алып, Астраханға дейін қасына ереді. Орынбор шекаралық комиссиясының бастығы генерал Генстің Ішкі Ордаға келген сапарында оның қасында болады.

Алайда, жас та болса, бас болған Исатайды көре алмаушылар көбейе түседі. Солардың жапқан жаласынан И. Тайманұлы 1818 жылы [[Сарайшық]] түрмесіне қамалады. Беріштің биі Жүзбатыр 20 мың сом ақша беріп, оны түрмеден босатып алады. Ішкі Ордадағы қара халықтың мұң-мұқтажын қорғап, сұлтандар мен билердің әділетсіздігін, зорлық-зомбылығын әшкерелеймін деп жүріп, Исатай 1824 жылы тағы да тұтқындалып, [[Орынбор]] түрмесіне жабылады. Бірақ, оған тағылған кінәлар дәлелденбей, ол босатылады.

Ішкі Ордада патша үкіметінің отарлық мүддесін іске асырушы хан Жәңгірдің халыққа жасаған озбырлығына И. Тайманұлы әу бастан қарсы болады. Ханнан, оның қайын атасы Қарауылқожадан, сұлтандар мен билерден зәбір көрген қарапайым халық бірте-бірте Исатайдың айналасына жинала бастайды. Оның қоластындағыларға ханның әмірі жүрмейді, ал Исатай батырға Жәңгірдің әлі келмейді. Ханның төңірегінде негізінен төрелер, билер, қожалар, молдалар және соларға ерген аз ғана халық қалады.

== Исатайдың Жәңгір ханмен келіспеушілігі ==
Исатайдың Жәңгір ханмен келіспеушілігі 19-ғасырдың 30-жылдарының орта кезінде одан әрі шиеленісе түседі. Оған себеп болған жағдай - 1833 жылы маусым айында Жәңгір ханның осыған дейін И. Тайманұлы басқарып келген Каспий теңізінің солтүстік жағалауындағы шөбі шүйгін, суы мол 5 аралды қайынатасы Қарауылқожа Бабажановтың билігіне беріп, Исатайды қарауындағы елімен шаруашылыққа қолайсыз, суы да, шөбі де аз, құм басқан Мыңтөбеге аударуы еді. Жәңгір ханның және басқа да феодалдардың халыққа жасап отырған қысымшылығы туралы И. Тайманұлы бастаған бір топ старшиналар Орынбордағы Шекара комиссиясына, тіпті губернатордың өзіне талай рет арыздар да жазады. Бірақ, одан ешқандай да қорытынды шықпайды.
== 1836–1837 жылдардағы Бөкей хандығындағы халық-азаттық көтеріліс ==
[[Сурет:Basi Revolt.jpg|right|thumb|300px]]
{{main|Исатай-Махамбет көтерілісі}}
Әртүрлі алым-салықтан күйзелген, жайылым жерден айырылған, казак әскерлері мен жергілікті феодалдардың екі жақты езгісінен әбден шыдамы таусылған бұқара халық қолдарына қару алып, көтеріліске шығады. Бұл — 1836–1837 жылдардағы Бөкей хандығындағы немесе Ішкі Ордадағы батыр Исатай Тайманұлы басқарған халық-азаттық көтеріліс еді. Көтерілістің қозғаушы күші, негізінен, қазақ шаруалары болды. Оның мақсаты - Жәңгір ханның халыққа жасап отырған озбырлығына шек қою, шаруалар жағдайын жақсарту, Қарауылқожаны, Балқы Құдайбергеновті биліктен тайдыру, жер мәселесінде белгілі бір келісімге келу болатын. Исатай Тайманұлы - осы көтерілістің сардары, көсемі, ал &quot;Махамбет - ел-жұртты дабылдатып, көтеріліс рухын көтерген батыр-жырау, көтеріліс жыршысы&quot; (М. Қозыбаев) болды. Жалпы, 1836-1838 жылдардағы халық-азаттық көтерілістің бүкіл барысында Махамбеттің трибун, жыршы-ақын ретінде Исатай батырдың оң қолы болғандығы тарихтан да белгілі.

== Көтерілістің басы ==
Көтерілістің басы 1836 жылғы 24 наурызда Қарауылқожа Бабажановтың 800 адамды бастап, Манаш елді мекені маңындағы И. Тайманұлының ауылын қоршауы болып табылады. Алайда, Қарауылқожа тобы 200 сарбазбен өздеріне қарсы шыққан Исатайларға шабуыл жасауға бата алмай, кейін қайтуға мәжбүр болады. Бұрын ешкімнен тауы шағылмаған, қарамағындағы елге дегенін істеп әдеттенген Қарауылқожаның Исатайларға ештеңе істей алмауы бүкіл Бөкей хандығына тарайды. Үстем тапқа ызасы кернеген шаруалар әр жақтан Исатай батырдың қоластына жинала бастайды.

1836 жылғы маусымның соңы мен шілде айының басында И. Тайманұлы бастаған шағын топ ханға халық талабын жеткізу үшін Тасобадан Жасқұсқа аттанады. Исатайлардың келе жатқан хабарын естіген Жәңгір хан Астрахань әскери губернаторынан Орданы қорғау үшін әскер жіберуді сұрайды, сонымен бірге уақыт ұту мақсатында Исатайлардың талаптарын білу үшін оларға өзінің сенімді адамын жібереді. Исатайлар оған Қ. Бабажановты, Б. Құдайбергеновты қызмет орындарынан босату туралы және Исатайдың үлкен ұлы Жақияның қолымен жазылған басқа да талаптарды тапсырып, кейін қайтады.

1837 жылдың жазында Исатай батыр бастаған көтеріліс бүкіл Бөкей хандығына тарайды. Жәңгір хан мен оның айналасындағыларға наразылардың бәрі Исатайдың айналасына жиналады. Келген жігіттер атпен, азық-түлікпен, қару-жарақпен қамтамасыз етіледі. Осылайша, И. Тайманұлы белгілі бір тәртіпке негізделген азаматтық және әскери ұйымның басшысына айналады. Сұлтан М. Шөкиннің ханға &quot;Көтерілген шаруалар ешкімге бағынбайды, өз алдына бір республика&quot;,-деп жазған мезгіл осы кез болуы керек.

1837 жылдың 16 қыркүйегі күні Исатай батыр бастаған 200-ден астам сарбаздар халыққа әбден жек көрінішті [[Қарауылқожа Бабажанов]]тың ауылын шабады. Одан алынған мал мен дүние-мүлік шаруаларға таратылып беріледі. 1837 жылғы 17 қазанда көтерілісшілер Балқы Құдайбергеновтің, сұлтан М. Шөкиннің ауылдарын шауып, хан ордасы - Жасқұсқа бірте-бірте жақындай түседі. И. Тайманұлының үлкен қолды басқарып, Жасқұсқа келе жатқандығынан хабардар Жәңгір хан Орынбор және Астрахань әскери губернаторларына дереу хат жазып, өзін қорғауын сұрайды. Хан ордасын қорғауға Астраханьнан подполковник Алиев, ал Орынбордан подполковник Геке басқарған зеңбіректермен қаруланған әскерлер аттанады. Ал, 2000-нан астам қолмен хан ордасын қоршаған Исатай батыр біраз уақыт хан елшілерімен, кейін Гекенің елшілерімен нәтижесіз келіссөз жүргізеді. 1837 жылғы қараша айының соңында кең байтақ Қазақстанның шағын бөлшегі - Бөкей хандығындағы шаруалар қозғалысының жаңғырығы Ресей астанасы - Санкт-Петербургке де жетеді. Император И.Тайманұлы бастаған &quot;бүлікшілерді&quot; қатаң жазалауды талап етеді.

Махамбет, Үбі, Сегізсері және басқа да батырлардың &quot;хан ордасын шабайық&quot; деген ұсынысын байсалды, сақ, ұстамды Исатай қабылдамайды. Себебі, орданы шапқан күннің өзінде де патша өкіметі оларды тыныштықпен жүргізбейтіндігін, өйткені, Жәңгір ханның артында патша өкіметі мен оның жазалаушы әскерлері тұрғандығын және сол әскерлерге қарсы тұрарлықтай өзінде күштің жоқтығын ескерген Исатай батыр халық талабын ханнан бір жағынан айбармен, екінші жағынан келіссөз арқылы орындатуға күш салады. Егер 18-ғасырдың 80-90-жылдарында Сырым Датұлы басқарған көтеріліс кезінде Нұралы хандықтан қуылса да, Есім хан өлтірілсе де көтерілісшілердің өздерінің түпкі мақсатына жете алмағандығын ескерсек, Исатай батырдың бұл шешімі елдің бүтіндігі мен халықты сақтау жолындағы үлкен көрегендік екендігін ерекше айтуымыз керек.

Көтерілісшілер хан ордасын қоршаған кезде патша үкіметінің әскер жіберіп, Жәңгірді құтқаруға ұмтылуының өзі - Исатай батырдың шешімінің дұрыстығын байқатады. Ал, Исатайдың подполковник Гекемен келіссөз жүргізу себебі - күші басым Ресей әскерімен соғыспай, уақыт өткізіп, қыс түсе Жайық өзенінің шығыс бетіне, Кіші жүзге өтіп кетуді ойлағаны болу керек.

== Шешуші ұрыс ==
[[Сурет:Oshi no ran1.jpg|right|thumb|300px]]
Хан Жәңгір шақыртқан патша әскерімен Исатай батырдың іріктелген 500 сарбаздарының арасындағы шешуші ұрыс 1837 жылы 15 қарашада Тастөбе деген жерде болады. Көтерілісшілер қаншама ерлікпен шайқасса да, ұрыстыңтағдырын зеңбіректер шешеді. Зеңбіректердің жарылған оғы мен зіркіліне шыдай алмай көтерілісшілер кейін шегінуге мәжбүр болады. Осы ұрыста Исатайдың Мылқым деген әйелі, Ақай атты баласы қаза табады. Тастөбедегі шайқаста көтерілісшілер жағынан 60-қа жуық адам өледі. Исатай батырдың оң қолына оқ тиіп, астындағы аты жараланады. Осы ұрыстағы көтерілісшілердің ерлігіне подполковник Гекенің өзі де қайран қалады. Ол Орынбордағы әскери губернаторға &quot;Исатайлардың өздері мен жанұясын қорғаймын деп шамадан тыс ерлікке, зеңбірекке қарсы шабуылға баруы, олардың соншама ашынғандықтарын көрсетеді&quot;, - деп жазған.

Тастөбеде қолға түспеген Исатайдың басына, оны тірідей ұстағанға 500 күміс ақша тігіледі. &quot;Оны өлтірген адамға сол ақшаның жартысы беріледі&quot;, - деп жарияланады. Егер С. Разин, Е. Пугачев сияқты шаруалар соғысының көсемдерін қиын-қыстау кезеңде қасындағы &quot;жолдастары&quot; патша өкіметіне ұстап берген болса, басына қаншама ақша тігілсе де ешкім Исатайды жазалаушылар қолына ұстап бермейді. Керісінше, халық оны және оның сарбаздарын қажетті азық-түлікпен, көлікпен қамтамасыз етіп отырды. Тіпті, аты жарапанып, жаяу соғысқан соңғы сәттерде де жолдастары Исатайды жау қолына қалдырмауға тырысады.

Ішкі Ордада бытырап жүрген көтерілісшілердің басын біріктірудің мүмкіндігі жоқ екендігін түсінген И. Тайманұлы бір топ жолдастарымен бірге жазалаушылардан бой тасалай жүріп, Кіші жүзге өтігт кету үшін Жайықтың қатуын күтеді. 1837 жылдың 12 желтоқсанынан 13-не қараған таңда өзінің ескі досы Құрақ Маябасовтың көмегімен И. Тайманұлы бастаған 38 адам ұйтқып соққан боранды пайдаланып, қазіргі Махамбет ауданындағы Сарытоғай елді мекенінен сәл төмен маңда Жайықтың шығыс бетіне - Кіші жүзге өтеді. Олар қараңғылық пен боранның көмегімен арттарынан ілесе қуған казактар мен Баймағанбет сұлтанның адамдарын адастырып үш топқа бөлініп, Тайсойған жаққа бет алады.

Өкінішке қарай, көп кешікпей, 14 және 24 желтоқсан күндері - Исатайдың әйелі Несібелі, балдызы Бағлан, балалары Жақия мен Дінбаян (Дүмбиян), небәрі 12 адам қуғыншылардың қолына түседі.

Кіші жүзге өткен И. Тайманұлы бастаған шағын топ осы жерде патша өкіметінің отарлық саясаты мен сұлтан [[Баймағанбет Айшуақұлы]] бастаған жергілікті феодалдардың қарапайым халықты езіп-жаншуына қарсы азаттық күресті ұйымдастыруға кіріседі.

Исатай батыр мен ақын [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет]] бүкіл Кіші жүзді аралап, патша өкіметінің отарлық саясатын және солардың қолшоқпары хандар мен сұлтандардың халыққа жасап отырған озбырлығын шаруаларға түсіндіріп, оларды қолдарына қару алып, өздерінің азаттығы үшін күреске шығуға шақырды. Сол мақсатпен Исатай Махамбетпен бірге Маңғыстауға барып, оның билеушісі Қ. Есімовпен күш біріктіруге уағдаласады Сонымен бірге Хиуа ханы Қайыпқали Есімовке патша әскерлерін тойтару үшін 20 мың әскер беруге уәде етеді.

Кіші жүздегі көтерілісті ұйымдастыру барысында Исатай батырдың ел-елдің басын біріктірген шебер дипломат болғандығын байқаймыз. Мысалы, көтерілістің негізгі ошағы болған әлімдер мен Маңғыстау адайлары арасында көптен келе жатқан кикілжің болған. Көтеріліске қатысушы адайлық сарбаздардың [[Әлім]] жеріне келетін болуына байланысты Исатай Әлімдер мен Адайларды өзара келістіріп, татуластырады. Маңғыстау адайлары мен түрікмендердің арасында да көптен бері келіспеушілік болады. Ресейдің отарлық саясатына қарсы азаттық көтеріліске аттанған адайлардың тылын қауіпсіздендіру мақсатында Исатай түрікмендермен келіссөз жүргізіп, адайлар мен түрікмендерді де мәмілеге келтіріп, келістіреді.

И.Тайманұлы бастаған көтерілісшілерге батыр [[Жоламан Тіленшиев]] би [[Жүсіп Құланов]] бастаған сарбаздар қосылады. [[Адай]], [[Шеркеш]], [[Таз]], [[Шөмекей]], [[Табын]], [[Кете]] руларынан Исатай мен Қ. Есімовтың қоластына 3000-дай адам жиналады.

Патша өкіметі И. Тайманұлының басқаруымен Кіші жүздің батыс бөлігінде болып жатқан халық наразылығының одан әрі өршуінен қауіптеніп, оны басудың қамына кіріседі. Өйтпеген жағдайда бұл көтеріліс Кіші жүзге қарай жақындап келе жатқан [[Кенесары Қасымов]] басқарған ұлт-азаттық көтеріліске ұласып, патша өкіметінің отаршылдық езгісіне қарсы халық-азаттық соғысқа айналуы әбден мүмкін еді. Егер оқиға дәл осылай өрбісе, онда Ресей империясының 19-ғасырдың 60-жылдарында Қазақстанды отарлауды аяқтауының өзі неғайбыл жағдайға айналған болар еді. Осыны ескерген Орынбор генерал -губернаторы 1838 жылғы шілде айының басында подполковник Геке басқарған зеңбіректермен қаруланған әскерлерді Исатайларға қарсы аттандырады. Сонымен бір мезгілде Горск қамалынан бір топ әскерді бастап Баймағанбет Айшуақов та шығады. Жазалаушылардың екі тобы 10 шілдеде Үлкен Қобда өзеніне жақын жерде кездеседі.

==Исатайдың қаза табуы==
Баймағанбет сұлтан әдейілеп жіберген Балта деген алдаушының сөзіне сеніп қалған аңғал Исатай батыр қасына 500 сарбаз алып, сұлтан Б. Айшуақовтың ауылын шаппақшы болып, негізгі қолдан бөлініп шығады. Жазалаушы әскерлердің келіп жеткендігінен бейхабар Исатайлар тобы 1838 жылғы 12 шілде күні [[Ақбұлақ]] өзенінінң жағасында [[Геке]] мен Баймағанбет сұлтанның біріккен әскерінінң үстінен шығады. Әскер күші жағынан тең емес шайқаста Исатай батыр бастаған көтерілісшілер асқан ерлік көрсетеді. Алайда, мұнда да Тастөбедегі сияқты ұрыс тағдырын зеңбіректер шешеді. Зеңбірек оғы түскен жерлерден атты сарбаздар бытырай қашады. Исатайдың атына да оқ тиіп, ол казактармен жаяу шайқасады. Махамбет пен Үбі Исатайға өз аттарын тосса да, &quot;ат артына мінгесіп, елге күлкі болғанымнан өлгенім артық, одан да балаларымды сақтаңдар, өздерің қашып құтылыңдар&quot;, - деп оларды ілгері жібереді. Ақбұлақ өзенінің жағасындағы кескілескен шайқаста Исатай батыр да, оның 16 жасар ұлы Оспан да қаза табады. Осы шайқастың басы-қасында болған Исатайдың 14 жасар ұлы Досмағанбет астындағы атының жүйріктігі арқасында Махамбетпен бірге жау қолына түспей, құтылып кетеді. Исатай абайсызда қанжарын түсіріп алады. Орыс-казак әскер басы сол қанжармен Исатайдың басын шауып өлтіреді. Оны қанағат етпей оған екі оқ атады.

Исатай батыр 12 шілде күні қапылыста қаза тапқаннан кейін, көтеріліс одан әрі дамымай, сарбаздар жан-жаққа бытырап кетеді. Қ. Есімов жазалаудан қорқып, Хиуаға қашады.

==Көтеріліс жеңіліске ұшырады==
Осылайша, бас-аяғы 6 айға жетпейтін қысқа уақытты қамтыған аумағы мен сарбаздардың саны жағынан Бөкей хандығындағы көтерілістен асып түсетін бүкіл Кіші жүз даласын дүр сілкінткен батыр Исатай Тайманұлы бастаған халық-азаттық көтеріліс жеңіліске ұшырайды. Ол заманда басқаша болуы мүмкін де емес еді. Көтерілісшілерге хан өкіметі мен сұлтандар, патша үкіметінің жақсы қаруланған, арнайы дайындықтан өткен әскерлері қарсы тұрды. Көтерілісшілер Қазақстанның басқа аймағындағы, соның ішінде К. Қасымұлы басқарған ұлт-азаттық қозғалыспен байланыс жасап үлгермеді. Көтерілісшілердің қарау-жарағы да мейлінше нашар болды. Нақты бағдарламаның болжамауы ұйымшылдықтың жетіспеуі де жеңіліс себептерінің бірі болды.

И. Тайманұлы бастаған көтеріліс жеңілгенмен, ол Қазақстанның батыс бөлігінің Ресей империясы құрамында кейінгі дамуында терең із қалдырды. Бұдан былай алым-салықтың мөлшерін жылдан-жылға көтере беруге белгілі дәрежеде шек қойылды; патша үкіметінің көтерілісті қолдаған қазақ ауылдарының старшындарымен санасуына тура келді; Ішкі Ордадағы хандық биліктің жойылуы тездеді.
==Исатай туралы== 
Көтеріліс басшысы Исатай Тайманұлы басынан өткен көптеген ауыр әрі қауіпті оқиғаларға мойымай асқан қайсарлық көрсетіп, өз жауларымен өмірінің ақырына дейін алысып өтті. Тек Исатай ғана &quot;өлгенінше көпті соңына ерте алды&quot; (Х. Досмұхамедов). &quot;Тып-тыныш әлемде,-деп жазды орыс журналисі Н. Савичев, -қап-қара тұнық аспанда кейде жарқырап, зулап, жан-жағына отын шашып, жұртты таңқалдырып келе жатқан метеорды көресің. Тап осы метеор сияқты жарқын бейнелі, абзал, терең ақыл-ойдың иесі, халық қамын ойлаған қажырлы батыр -Исатай&quot;.
Қазақ кедейлерінінң көсемі И.Тайманұлының есімі - мәңгі халық есінде. Ақтөбе облысының Қобда ауданында Исатай батыр мен оның баласы Оспанға шайқас болған жерде ескерткіш орнатылған. Атырау облысы Исатай ауданының орталығы Аққыстауда да Исатай батырдың ескерткіші бар. [[Исатай ауданы]]ндағы теміржол станциясына, [[Атырау]] қаласындағы және [[Жұмыскер]] селосындағы орта мектепке батырдың есімі берілген. Батырдың туған жеріндегі &quot;Тайман жалы&quot; деп аталатын орынға мемориалдық тақта қойылып, Аққыстау селосында батырдың мемориалдық мұражайы ашылды. 1991 жылғы қыркүйек айында халық батыры И.Тайманұлының туғанына 200 жыл толуы республика көлемінде аталып өтті. Осы мерейтойға орай Қазақ КСР Ғылым Академиясының ұйымдастыруымен Алматы және Атырау қалаларында ғылыми-теориялық конференциялар өткізілді. И.Тайманұлы мен оның ұрпақтары туралы &quot;[[Қазақфильм]]&quot; киностудиясы &quot;Мінгені Исатайдың Ақтабан-ай&quot; атты деректі фильм түсірді. Халық батыры И. Тайманұлының 200 жылдық мерейтойын өткізу - қазіргі ұрпақтың батыр бабалар дәстүріне адалдығының айғағындай оқиға болды. Олай болса, Исатай Таймановтың батырлық өнегесі қазақ халқының мәңгі есінде.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Атырау облысында туғандар]]
[[Санат:1791 жылы туғандар]]
[[Санат:1838 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>po8xdx2e8x88jel86i4reau1ysrmyox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618024</id>
      <parentid>3618023</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34948" sha1="givtaogwdk0rkooak4f6agnu9sl18us" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Исатай Тайманұлы
| image_name     = Исатай.jpg
| image_size     = 
| image_caption  =Исатай Тайманұлы 
| date_of_birth  = [[1791]] 
| place_of_birth = [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмындағы &quot;Тайман жалы&quot;, [[Атырау облысы]] , [[Қызылқоға ауданы]] 
| date_of_death  = [[1838]] 
| place_of_death = [[Көшентоған]]
| occupation     = [[батыр]]
| spouse         = 
}}
{{мағына|Исатай (айрық)}}
'''Исатай Тайманұлы''' ([[1791]]–[[1838]]) – 1836–1838 жылдары Батыс Қазақстанда болған халық [[көтеріліс]]інің саяси көсемі, қайсар [[қолбасшы]]сы, халық батыры. [[Кіші жүз]] Байұлының [[Беріш]] руынан. [[Жоңғар шапқыншылығы]] кезінде атағы шыққан [[Ағатай батыр]]дың ұрпағы.

== Өмірбаяны ==
Халық батыры И. Тайманұлы 1791 жылы қазіргі [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмындағы &quot;Тайман жалы&quot; деген жерде дүниеге келген. Исатайдың анасы Есентемір руының Тағашы бөлімінен. И. Тайманұлының төртінші атасы Ағатайдың (Тайман-Бегәлінің -Боқай-Ағатай) есімі қалмақтарға қарсы соғыста көрсеткен ерлігі үшін Беріш руының ұранына айналған Исатайдың жастық шағында оған ықпал жасап, қамқорлық еткен әкесі, Тайманның інісі - Жабал Бегәліұлы. 1808 жылы Жабал бастаған Бегәлі ауылы Бақсай бекінісі тұсынан [[Жайық]]тан өтіп, [[Бөкей хан]]ның қарауына кіреді. Хан орысша сауатты, саясаттан хабары бар, халық алдында беделді Жабалды Беріш аулына старшина етіп қояды. Жабал қайтыс болғаннан кейін, оның орнына старшина етіп И. Тайманұлын қоюды сұрап, хан Бөкей 1812 жылы 12 наурызда Орынбордағы Шекара коммссиясына ұсыныс жасайды. Шекара комиссиясы 1813 жылғы қараша айында Бөкей ханның ұсынысын қуаттап, құжаттарды әскери губернаторға жібереді. Генерал губернатор Г.С. Волконский 1814 жылы 12-қарашада Исатайды старшиналыққа бекіту туралы құжатқа қол қояды.

== Қызметі ==
Ел ісіне ерте араласқан Исатайдың кемелденуіне қайын ағасы Жабай Бегалиннің көп көмегі тиеді. Ол кісі орысша оқыған, әжептеуір сауаты бар адам болған, старшын қызметін атқарған. Ол өлгеннен кейін оның орнына Бөкей хан Жабайдың тәрбиесін көрген Исатайды старшын етіп тағайындап, оны Орынбор шекара комиссиясы бекітеді.

Күн санап ел арасында беделі асып бара жатқанын көре алмаған хан төңірегіндегілер оның беделін түсіру үшін түрлі жала жауып, ханға шағыстырып бағады. Соның салдарынан бас аяғы 4–5 жылдың ішінде бірінде старшын Өтеміс Құлманиязовты тонады деген, екіншісінде кісі өлтірді деген жаламен түрмеге қамалады. Оның алғашқысынан ақша беріп құтылса, екіншісінен Орынборға конвоймен айдалап бара жатқан жерінде, есебін тауып, қашып кетеді.

Хан Бөкей Исатайдың басқаруына Каспий теңізінің солтүстік жағалауындағы Қарақамыс, Күйгін, Көлденең, Байсары, Кемелі аралдарын береді . Осылайша жасынан алымды, сөзге шешен, бірбеткей, өжет, қара қылды қақ жаратын, әділ Исатай 21 жасында Беріш руының старшинасы болып ел басқарады, Ордадағы беделді адамдардың біріне айналады. Хан тапсырмасымен ол Петербургке бара жатқан Бұхар елшісін Сарайшықта қарсы алып, Астраханға дейін қасына ереді. Орынбор шекаралық комиссиясының бастығы генерал Генстің Ішкі Ордаға келген сапарында оның қасында болады.

Алайда, жас та болса, бас болған Исатайды көре алмаушылар көбейе түседі. Солардың жапқан жаласынан И. Тайманұлы 1818 жылы [[Сарайшық]] түрмесіне қамалады. Беріштің биі Жүзбатыр 20 мың сом ақша беріп, оны түрмеден босатып алады. Ішкі Ордадағы қара халықтың мұң-мұқтажын қорғап, сұлтандар мен билердің әділетсіздігін, зорлық-зомбылығын әшкерелеймін деп жүріп, Исатай 1824 жылы тағы да тұтқындалып, [[Орынбор]] түрмесіне жабылады. Бірақ, оған тағылған кінәлар дәлелденбей, ол босатылады.

Ішкі Ордада патша үкіметінің отарлық мүддесін іске асырушы хан Жәңгірдің халыққа жасаған озбырлығына И. Тайманұлы әу бастан қарсы болады. Ханнан, оның қайын атасы Қарауылқожадан, сұлтандар мен билерден зәбір көрген қарапайым халық бірте-бірте Исатайдың айналасына жинала бастайды. Оның қоластындағыларға ханның әмірі жүрмейді, ал Исатай батырға Жәңгірдің әлі келмейді. Ханның төңірегінде негізінен төрелер, билер, қожалар, молдалар және соларға ерген аз ғана халық қалады.

== Исатайдың Жәңгір ханмен келіспеушілігі ==
Исатайдың Жәңгір ханмен келіспеушілігі 19-ғасырдың 30-жылдарының орта кезінде одан әрі шиеленісе түседі. Оған себеп болған жағдай - 1833 жылы маусым айында Жәңгір ханның осыған дейін И. Тайманұлы басқарып келген Каспий теңізінің солтүстік жағалауындағы шөбі шүйгін, суы мол 5 аралды қайынатасы Қарауылқожа Бабажановтың билігіне беріп, Исатайды қарауындағы елімен шаруашылыққа қолайсыз, суы да, шөбі де аз, құм басқан Мыңтөбеге аударуы еді. Жәңгір ханның және басқа да феодалдардың халыққа жасап отырған қысымшылығы туралы И. Тайманұлы бастаған бір топ старшиналар Орынбордағы Шекара комиссиясына, тіпті губернатордың өзіне талай рет арыздар да жазады. Бірақ, одан ешқандай да қорытынды шықпайды.
== 1836–1837 жылдардағы Бөкей хандығындағы халық-азаттық көтеріліс ==
[[Сурет:Basi Revolt.jpg|right|thumb|300px]]
{{main|Исатай-Махамбет көтерілісі}}
Әртүрлі алым-салықтан күйзелген, жайылым жерден айырылған, казак әскерлері мен жергілікті феодалдардың екі жақты езгісінен әбден шыдамы таусылған бұқара халық қолдарына қару алып, көтеріліске шығады. Бұл — 1836–1837 жылдардағы Бөкей хандығындағы немесе Ішкі Ордадағы батыр Исатай Тайманұлы басқарған халық-азаттық көтеріліс еді. Көтерілістің қозғаушы күші, негізінен, қазақ шаруалары болды. Оның мақсаты - Жәңгір ханның халыққа жасап отырған озбырлығына шек қою, шаруалар жағдайын жақсарту, Қарауылқожаны, Балқы Құдайбергеновті биліктен тайдыру, жер мәселесінде белгілі бір келісімге келу болатын. Исатай Тайманұлы - осы көтерілістің сардары, көсемі, ал &quot;Махамбет - ел-жұртты дабылдатып, көтеріліс рухын көтерген батыр-жырау, көтеріліс жыршысы&quot; (М. Қозыбаев) болды. Жалпы, 1836-1838 жылдардағы халық-азаттық көтерілістің бүкіл барысында Махамбеттің трибун, жыршы-ақын ретінде Исатай батырдың оң қолы болғандығы тарихтан да белгілі.

== Көтерілістің басы ==
Көтерілістің басы 1836 жылғы 24 наурызда Қарауылқожа Бабажановтың 800 адамды бастап, Манаш елді мекені маңындағы И. Тайманұлының ауылын қоршауы болып табылады. Алайда, Қарауылқожа тобы 200 сарбазбен өздеріне қарсы шыққан Исатайларға шабуыл жасауға бата алмай, кейін қайтуға мәжбүр болады. Бұрын ешкімнен тауы шағылмаған, қарамағындағы елге дегенін істеп әдеттенген Қарауылқожаның Исатайларға ештеңе істей алмауы бүкіл Бөкей хандығына тарайды. Үстем тапқа ызасы кернеген шаруалар әр жақтан Исатай батырдың қоластына жинала бастайды.

1836 жылғы маусымның соңы мен шілде айының басында И. Тайманұлы бастаған шағын топ ханға халық талабын жеткізу үшін Тасобадан Жасқұсқа аттанады. Исатайлардың келе жатқан хабарын естіген Жәңгір хан Астрахань әскери губернаторынан Орданы қорғау үшін әскер жіберуді сұрайды, сонымен бірге уақыт ұту мақсатында Исатайлардың талаптарын білу үшін оларға өзінің сенімді адамын жібереді. Исатайлар оған Қ. Бабажановты, Б. Құдайбергеновты қызмет орындарынан босату туралы және Исатайдың үлкен ұлы Жақияның қолымен жазылған басқа да талаптарды тапсырып, кейін қайтады.

1837 жылдың жазында Исатай батыр бастаған көтеріліс бүкіл Бөкей хандығына тарайды. Жәңгір хан мен оның айналасындағыларға наразылардың бәрі Исатайдың айналасына жиналады. Келген жігіттер атпен, азық-түлікпен, қару-жарақпен қамтамасыз етіледі. Осылайша, И. Тайманұлы белгілі бір тәртіпке негізделген азаматтық және әскери ұйымның басшысына айналады. Сұлтан М. Шөкиннің ханға &quot;Көтерілген шаруалар ешкімге бағынбайды, өз алдына бір республика&quot;,-деп жазған мезгіл осы кез болуы керек.

1837 жылдың 16 қыркүйегі күні Исатай батыр бастаған 200-ден астам сарбаздар халыққа әбден жек көрінішті [[Қарауылқожа Бабажанов]]тың ауылын шабады. Одан алынған мал мен дүние-мүлік шаруаларға таратылып беріледі. 1837 жылғы 17 қазанда көтерілісшілер Балқы Құдайбергеновтің, сұлтан М. Шөкиннің ауылдарын шауып, хан ордасы - Жасқұсқа бірте-бірте жақындай түседі. И. Тайманұлының үлкен қолды басқарып, Жасқұсқа келе жатқандығынан хабардар Жәңгір хан Орынбор және Астрахань әскери губернаторларына дереу хат жазып, өзін қорғауын сұрайды. Хан ордасын қорғауға Астраханьнан подполковник Алиев, ал Орынбордан подполковник Геке басқарған зеңбіректермен қаруланған әскерлер аттанады. Ал, 2000-нан астам қолмен хан ордасын қоршаған Исатай батыр біраз уақыт хан елшілерімен, кейін Гекенің елшілерімен нәтижесіз келіссөз жүргізеді. 1837 жылғы қараша айының соңында кең байтақ Қазақстанның шағын бөлшегі - Бөкей хандығындағы шаруалар қозғалысының жаңғырығы Ресей астанасы - Санкт-Петербургке де жетеді. Император И.Тайманұлы бастаған &quot;бүлікшілерді&quot; қатаң жазалауды талап етеді.

Махамбет, Үбі, Сегізсері және басқа да батырлардың &quot;хан ордасын шабайық&quot; деген ұсынысын байсалды, сақ, ұстамды Исатай қабылдамайды. Себебі, орданы шапқан күннің өзінде де патша өкіметі оларды тыныштықпен жүргізбейтіндігін, өйткені, Жәңгір ханның артында патша өкіметі мен оның жазалаушы әскерлері тұрғандығын және сол әскерлерге қарсы тұрарлықтай өзінде күштің жоқтығын ескерген Исатай батыр халық талабын ханнан бір жағынан айбармен, екінші жағынан келіссөз арқылы орындатуға күш салады. Егер 18-ғасырдың 80-90-жылдарында Сырым Датұлы басқарған көтеріліс кезінде Нұралы хандықтан қуылса да, Есім хан өлтірілсе де көтерілісшілердің өздерінің түпкі мақсатына жете алмағандығын ескерсек, Исатай батырдың бұл шешімі елдің бүтіндігі мен халықты сақтау жолындағы үлкен көрегендік екендігін ерекше айтуымыз керек.

Көтерілісшілер хан ордасын қоршаған кезде патша үкіметінің әскер жіберіп, Жәңгірді құтқаруға ұмтылуының өзі - Исатай батырдың шешімінің дұрыстығын байқатады. Ал, Исатайдың подполковник Гекемен келіссөз жүргізу себебі - күші басым Ресей әскерімен соғыспай, уақыт өткізіп, қыс түсе Жайық өзенінің шығыс бетіне, Кіші жүзге өтіп кетуді ойлағаны болу керек.

== Шешуші ұрыс ==
[[Сурет:Oshi no ran1.jpg|right|thumb|300px]]
Хан Жәңгір шақыртқан патша әскерімен Исатай батырдың іріктелген 500 сарбаздарының арасындағы шешуші ұрыс 1837 жылы 15 қарашада Тастөбе деген жерде болады. Көтерілісшілер қаншама ерлікпен шайқасса да, ұрыстыңтағдырын зеңбіректер шешеді. Зеңбіректердің жарылған оғы мен зіркіліне шыдай алмай көтерілісшілер кейін шегінуге мәжбүр болады. Осы ұрыста Исатайдың Мылқым деген әйелі, Ақай атты баласы қаза табады. Тастөбедегі шайқаста көтерілісшілер жағынан 60-қа жуық адам өледі. Исатай батырдың оң қолына оқ тиіп, астындағы аты жараланады. Осы ұрыстағы көтерілісшілердің ерлігіне подполковник Гекенің өзі де қайран қалады. Ол Орынбордағы әскери губернаторға &quot;Исатайлардың өздері мен жанұясын қорғаймын деп шамадан тыс ерлікке, зеңбірекке қарсы шабуылға баруы, олардың соншама ашынғандықтарын көрсетеді&quot;, - деп жазған.

Тастөбеде қолға түспеген Исатайдың басына, оны тірідей ұстағанға 500 күміс ақша тігіледі. &quot;Оны өлтірген адамға сол ақшаның жартысы беріледі&quot;, - деп жарияланады. Егер С. Разин, Е. Пугачев сияқты шаруалар соғысының көсемдерін қиын-қыстау кезеңде қасындағы &quot;жолдастары&quot; патша өкіметіне ұстап берген болса, басына қаншама ақша тігілсе де ешкім Исатайды жазалаушылар қолына ұстап бермейді. Керісінше, халық оны және оның сарбаздарын қажетті азық-түлікпен, көлікпен қамтамасыз етіп отырды. Тіпті, аты жарапанып, жаяу соғысқан соңғы сәттерде де жолдастары Исатайды жау қолына қалдырмауға тырысады.

Ішкі Ордада бытырап жүрген көтерілісшілердің басын біріктірудің мүмкіндігі жоқ екендігін түсінген И. Тайманұлы бір топ жолдастарымен бірге жазалаушылардан бой тасалай жүріп, Кіші жүзге өтіп кету үшін Жайықтың қатуын күтеді. 1837 жылдың 12 желтоқсанынан 13-не қараған таңда өзінің ескі досы Құрақ Маябасовтың көмегімен И. Тайманұлы бастаған 38 адам ұйтқып соққан боранды пайдаланып, қазіргі Махамбет ауданындағы Сарытоғай елді мекенінен сәл төмен маңда Жайықтың шығыс бетіне - Кіші жүзге өтеді. Олар қараңғылық пен боранның көмегімен арттарынан ілесе қуған казактар мен Баймағанбет сұлтанның адамдарын адастырып үш топқа бөлініп, Тайсойған жаққа бет алады.

Өкінішке қарай, көп кешікпей, 14 және 24 желтоқсан күндері - Исатайдың әйелі Несібелі, балдызы Бағлан, балалары Жақия мен Дінбаян (Дүмбиян), небәрі 12 адам қуғыншылардың қолына түседі.

Кіші жүзге өткен И. Тайманұлы бастаған шағын топ осы жерде патша өкіметінің отарлық саясаты мен сұлтан [[Баймағанбет Айшуақұлы]] бастаған жергілікті феодалдардың қарапайым халықты езіп-жаншуына қарсы азаттық күресті ұйымдастыруға кіріседі.

Исатай батыр мен ақын [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет]] бүкіл Кіші жүзді аралап, патша өкіметінің отарлық саясатын және солардың қолшоқпары хандар мен сұлтандардың халыққа жасап отырған озбырлығын шаруаларға түсіндіріп, оларды қолдарына қару алып, өздерінің азаттығы үшін күреске шығуға шақырды. Сол мақсатпен Исатай Махамбетпен бірге Маңғыстауға барып, оның билеушісі Қ. Есімовпен күш біріктіруге уағдаласады Сонымен бірге Хиуа ханы Қайыпқали Есімовке патша әскерлерін тойтару үшін 20 мың әскер беруге уәде етеді.

Кіші жүздегі көтерілісті ұйымдастыру барысында Исатай батырдың ел-елдің басын біріктірген шебер дипломат болғандығын байқаймыз. Мысалы, көтерілістің негізгі ошағы болған әлімдер мен Маңғыстау адайлары арасында көптен келе жатқан кикілжің болған. Көтеріліске қатысушы адайлық сарбаздардың [[Әлім]] жеріне келетін болуына байланысты Исатай Әлімдер мен Адайларды өзара келістіріп, татуластырады. Маңғыстау адайлары мен түрікмендердің арасында да көптен бері келіспеушілік болады. Ресейдің отарлық саясатына қарсы азаттық көтеріліске аттанған адайлардың тылын қауіпсіздендіру мақсатында Исатай түрікмендермен келіссөз жүргізіп, адайлар мен түрікмендерді де мәмілеге келтіріп, келістіреді.

И.Тайманұлы бастаған көтерілісшілерге батыр [[Жоламан Тіленшиев]] би [[Жүсіп Құланов]] бастаған сарбаздар қосылады. [[Адай]], [[Шеркеш]], [[Таз]], [[Шөмекей]], [[Табын]], [[Кете]] руларынан Исатай мен Қ. Есімовтың қоластына 3000-дай адам жиналады.

Патша өкіметі И. Тайманұлының басқаруымен Кіші жүздің батыс бөлігінде болып жатқан халық наразылығының одан әрі өршуінен қауіптеніп, оны басудың қамына кіріседі. Өйтпеген жағдайда бұл көтеріліс Кіші жүзге қарай жақындап келе жатқан [[Кенесары Қасымов]] басқарған ұлт-азаттық көтеріліске ұласып, патша өкіметінің отаршылдық езгісіне қарсы халық-азаттық соғысқа айналуы әбден мүмкін еді. Егер оқиға дәл осылай өрбісе, онда Ресей империясының 19-ғасырдың 60-жылдарында Қазақстанды отарлауды аяқтауының өзі неғайбыл жағдайға айналған болар еді. Осыны ескерген Орынбор генерал -губернаторы 1838 жылғы шілде айының басында подполковник Геке басқарған зеңбіректермен қаруланған әскерлерді Исатайларға қарсы аттандырады. Сонымен бір мезгілде Горск қамалынан бір топ әскерді бастап Баймағанбет Айшуақов та шығады. Жазалаушылардың екі тобы 10 шілдеде Үлкен Қобда өзеніне жақын жерде кездеседі.

==Исатайдың қаза табуы==
Баймағанбет сұлтан әдейілеп жіберген Балта деген алдаушының сөзіне сеніп қалған аңғал Исатай батыр қасына 500 сарбаз алып, сұлтан Б. Айшуақовтың ауылын шаппақшы болып, негізгі қолдан бөлініп шығады. Жазалаушы әскерлердің келіп жеткендігінен бейхабар Исатайлар тобы 1838 жылғы 12 шілде күні [[Ақбұлақ]] өзенінің жағасында [[Геке]] мен Баймағанбет сұлтанның біріккен әскерінінң үстінен шығады. Әскер күші жағынан тең емес шайқаста Исатай батыр бастаған көтерілісшілер асқан ерлік көрсетеді. Алайда, мұнда да Тастөбедегі сияқты ұрыс тағдырын зеңбіректер шешеді. Зеңбірек оғы түскен жерлерден атты сарбаздар бытырай қашады. Исатайдың атына да оқ тиіп, ол казактармен жаяу шайқасады. Махамбет пен Үбі Исатайға өз аттарын тосса да, &quot;ат артына мінгесіп, елге күлкі болғанымнан өлгенім артық, одан да балаларымды сақтаңдар, өздерің қашып құтылыңдар&quot;, - деп оларды ілгері жібереді. Ақбұлақ өзенінің жағасындағы кескілескен шайқаста Исатай батыр да, оның 16 жасар ұлы Оспан да қаза табады. Осы шайқастың басы-қасында болған Исатайдың 14 жасар ұлы Досмағанбет астындағы атының жүйріктігі арқасында Махамбетпен бірге жау қолына түспей, құтылып кетеді. Исатай абайсызда қанжарын түсіріп алады. Орыс-казак әскер басы сол қанжармен Исатайдың басын шауып өлтіреді. Оны қанағат етпей оған екі оқ атады.

Исатай батыр 12 шілде күні қапылыста қаза тапқаннан кейін, көтеріліс одан әрі дамымай, сарбаздар жан-жаққа бытырап кетеді. Қ. Есімов жазалаудан қорқып, Хиуаға қашады.

==Көтеріліс жеңіліске ұшырады==
Осылайша, бас-аяғы 6 айға жетпейтін қысқа уақытты қамтыған аумағы мен сарбаздардың саны жағынан Бөкей хандығындағы көтерілістен асып түсетін бүкіл Кіші жүз даласын дүр сілкінткен батыр Исатай Тайманұлы бастаған халық-азаттық көтеріліс жеңіліске ұшырайды. Ол заманда басқаша болуы мүмкін де емес еді. Көтерілісшілерге хан өкіметі мен сұлтандар, патша үкіметінің жақсы қаруланған, арнайы дайындықтан өткен әскерлері қарсы тұрды. Көтерілісшілер Қазақстанның басқа аймағындағы, соның ішінде К. Қасымұлы басқарған ұлт-азаттық қозғалыспен байланыс жасап үлгермеді. Көтерілісшілердің қарау-жарағы да мейлінше нашар болды. Нақты бағдарламаның болжамауы ұйымшылдықтың жетіспеуі де жеңіліс себептерінің бірі болды.

И. Тайманұлы бастаған көтеріліс жеңілгенмен, ол Қазақстанның батыс бөлігінің Ресей империясы құрамында кейінгі дамуында терең із қалдырды. Бұдан былай алым-салықтың мөлшерін жылдан-жылға көтере беруге белгілі дәрежеде шек қойылды; патша үкіметінің көтерілісті қолдаған қазақ ауылдарының старшындарымен санасуына тура келді; Ішкі Ордадағы хандық биліктің жойылуы тездеді.
==Исатай туралы== 
Көтеріліс басшысы Исатай Тайманұлы басынан өткен көптеген ауыр әрі қауіпті оқиғаларға мойымай асқан қайсарлық көрсетіп, өз жауларымен өмірінің ақырына дейін алысып өтті. Тек Исатай ғана &quot;өлгенінше көпті соңына ерте алды&quot; (Х. Досмұхамедов). &quot;Тып-тыныш әлемде,-деп жазды орыс журналисі Н. Савичев, -қап-қара тұнық аспанда кейде жарқырап, зулап, жан-жағына отын шашып, жұртты таңқалдырып келе жатқан метеорды көресің. Тап осы метеор сияқты жарқын бейнелі, абзал, терең ақыл-ойдың иесі, халық қамын ойлаған қажырлы батыр -Исатай&quot;.
Қазақ кедейлерінінң көсемі И.Тайманұлының есімі - мәңгі халық есінде. Ақтөбе облысының Қобда ауданында Исатай батыр мен оның баласы Оспанға шайқас болған жерде ескерткіш орнатылған. Атырау облысы Исатай ауданының орталығы Аққыстауда да Исатай батырдың ескерткіші бар. [[Исатай ауданы]]ндағы теміржол станциясына, [[Атырау]] қаласындағы және [[Жұмыскер]] селосындағы орта мектепке батырдың есімі берілген. Батырдың туған жеріндегі &quot;Тайман жалы&quot; деп аталатын орынға мемориалдық тақта қойылып, Аққыстау селосында батырдың мемориалдық мұражайы ашылды. 1991 жылғы қыркүйек айында халық батыры И.Тайманұлының туғанына 200 жыл толуы республика көлемінде аталып өтті. Осы мерейтойға орай Қазақ КСР Ғылым Академиясының ұйымдастыруымен Алматы және Атырау қалаларында ғылыми-теориялық конференциялар өткізілді. И.Тайманұлы мен оның ұрпақтары туралы &quot;[[Қазақфильм]]&quot; киностудиясы &quot;Мінгені Исатайдың Ақтабан-ай&quot; атты деректі фильм түсірді. Халық батыры И. Тайманұлының 200 жылдық мерейтойын өткізу - қазіргі ұрпақтың батыр бабалар дәстүріне адалдығының айғағындай оқиға болды. Олай болса, Исатай Таймановтың батырлық өнегесі қазақ халқының мәңгі есінде.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Атырау облысында туғандар]]
[[Санат:1791 жылы туғандар]]
[[Санат:1838 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>givtaogwdk0rkooak4f6agnu9sl18us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кенесары хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5002</id>
    <revision>
      <id>3618160</id>
      <parentid>3567612</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33748" sha1="5y0sj8bcqta9z4w9aj818kx0zkt2mc2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                  = Қазақ ханы
| Қазақша есімі        = Кенесары Қасымұлы
| Шынайы есімі         = 
| Суреті               = Ulyhanblack.jpg
| Сурет ені            = 
| Атауы                =
| Титулы               = [[Орта жүз]]дің ханы
| Ту                   = 
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = 1841
| Басқаруын аяқтады    = 1847
| Ізашары              = [[Ғұбайдолла хан]]
| Ізбасары             = 
| Титулы_2             = [[Қазақ хандығы]]ның ханы
| Ту_2                 =   Flag of the Kazakh Khanate.svg
| Ту2_2                = 
| Реті_2               = 
| Басқара бастады_2    = 1841 
| Басқаруын аяқтады_2  = 1847
| Ізашары_2            = [[Абылай хан]]
| Ізбасары_2           = мемлекет құлады
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Реті_3               = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Реті_4               = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні           = 1802
| Туған жері           = Солтүстік Қазақстан, Көкшетау
| Қайтыс болған күні   = 1847 
| Қайтыс болған жері   = Қырғызстан, Майтөбе
| Жерленді             = 
| Діні                 = ислам, суннизм
| Әкесі                = [[Қасым сұлтан]]
| Анасы                =
| Жұбайы               = Күнімжан ханым&lt;br&gt;Жаңыл ханым
| Балалары             = '''ұлдары:'''&lt;br&gt;[[Сыздық Сұлтан|Сыздық]]&lt;br&gt;Жапар&lt;br&gt;Омар&lt;br&gt;Осман&lt;br&gt;Әбубәкір&lt;br&gt;Шығай&lt;br&gt;[[Тайшық Кенесарыұлы|Тайшық]]&lt;br&gt;[[Ахмет Кенесарыұлы|Ахмет]]
| Партиясы             = 
| Білімі               = 
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = 
| Марапаттары          =
}}
'''Кенесары хан''' немесе '''Кенесары Қасымұлы''' (1802, [[Көкшетау]] өңірі — 1847, [[Қырғызстан]], Кекілік-Сеңгір аңғары) — мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы, қазақ халқының [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс|1837–1847 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысының]] көсемі, [[Қазақ хандығы]]ның соңғы [[хан]]ы (1841–1847). Кенесары [[Шыңғыс хан]]ның 27-ші ұрпағы, [[Абылай хан]]ның немересі.

== Балалық шағы ==
Ордасын Көкшетауға тіккен Абылай ханның отыз ұлы болған. Абылайдың қалмақ қоңтайшысы Қалдан Сереннің қызынан дүниеге келген баласы Қасым сұлтанның бәйбішесі Айкүмістен Кенесары (алты ағайынды – Саржан, Есенгелді, Көшек, Ағатай, Бопай), екінші әйелінен [[Наурызбай Қасымұлы|Наурызбай]] туған. Кенесары өзге бауырлары секілді көшпелі әскери ақсүйектер қауымының дәстүріне сай жастайынан шабандоз, ұшы-қиырсыз даланың қатал табиғатына шыныққан, қиындыққа төзімді болып тәрбиеленеді. Жеке басының ерлік қасиеттері, бірбеттігі, алға қойған мақсатына жету жолындағы қайсарлығы мен дүлей күш-жігері оның жетекшілік қабілетін айналасына ерте мойындатқан.

Кенесарының саяси көзқарасының қалыптасуы Ресей империясында [[I Петр]] билігі кезеңінен басталған [[Ресей]] мен [[Қазақ хандығы]] арасындағы қатынастар сипатымен тығыз байланыста болды. Ресей империясы өзіне шекаралас жатқан Қазақ хандығын, күллі Азия елдері мен жерлеріне бастар қақпа деп есептегендіктен, оны Ресейге қосып алу қажеттігіне ерекше мән берген-ді. Қазақ хандығы аумағын империяға күштеп қосу оның отарлануымен қатар жүрді. Ресей отаршылдығының ерекшелігі – «орыс солдатының соңынан орыс мұжығы ілесіп отыратындығында, сөйтіп, жаулап алған жерін орыс жеріне айналдырып жіберуге тырысатынында» (М. Шоқай) еді. Атасы Абылай хан заманынан бері үдей түскен бұл процесс жас сұлтан Кенесары санасына ұлт тәуелсіздігіне төнген қауіпті терең түйсінтті. Патша үкіметінің 1822 жылғы «Сібір қазақтары туралы Жарғысы» қалыптасқан хандық құрылымды, дәстүрлі билік үлгілерін жойып, қазақ елін жалпыресейлік басқару жүйесіне сіңістіріп жіберуді көздеді. Сол мақсатта қазақ даласына орыс шаруалары ағылып келіп қоныстана бастады. Абылай ханнан кейін орнына билікке келген [[Уәли хан]] (1781–1821) патша әкімшілігінің Көкшетау алқабында қала құрылысын бастауына келісім берді. Уәли өлгеннен кейін хан сайланған баласы Ғұбайдолланы Ресей үкіметі бекітпей тастады және орта жүзде хандық билікті жойды. Қарсылық көрсеткен Ғұбайдолланы тұтқындап, Сібірге жер аударды. Осыған байланысты Кенесары Ресей мен Абылай хан арасында жасалған жазбаша келісімшарттың бұзылғанына наразылық білдірді. Оның: «Алла қостаса, қазақтардың басын біріктіреміз де, қайтадан Абылай хан тұсындағыдай дәрежеге жетеміз» деген пікірі әкесі Қасым сұлтанның, бауырларының, көптеген қазақ батырларының тарапынан қолдау тапты. Олар Ресейге қарсы Қоқан ханымен одақтаса отырып күреспек болған еді, бірақ үміттері ақталмады. Керісінше, 1836 жылы Қоқан билеушісінің нұсқауымен Кенесарының бауыры Саржан өлтіріледі. 1840 жылы әкесі Қасым төре қаза тапты. Кенесары Абылай хан тұсындағы Қазақ хандығының аумақтық тұтастығын қалпына келтіруді, Ресей құрамына кірмеген аймақтардың тәуелсіздігін сақтауды көздеді. Отаршылдарға қарсы соғысты бастамас бұрын Кенесары бірнеше рет дипломатиялық қадамдар жасап: [[I Николай|І Николай]] патшаға, Орынбор генерал-губернаторлары [[Василий Алексеевич Перовский|В.А. Перовскийге]], В.А. Обручевке, Сібір генерал-губернаторы П.Д. Горчаковқа хат жолдады. Ақылды саясатшы және әскери қолбасшы ретінде Кенесары жаудың мықты қарулы күші бар екендігін жақсы түсінді, сол себепті соғысқа мұқият даярланды. Бұл оның қазақтың үш жүзін бір мақсат жолына біріктіру саясатынан, қару-жарақ соғуды, соның ішінде зеңбірек құюды жүзеге асыру үшін орыс және өзге ел шеберлерін тартуынан көрінеді. Кенесарының қол астына 20 мыңға жуық сарбаз жиналды. Оның ішінде Орта жүз руларынан басқа, Кіші жүздің [[шекті]], [[тама]], [[табын]], [[алшын]], [[шөмекей]], [[жаппас]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], т.б. руларының, Ұлы жүздің [[Үйсін руы|үйсін]], [[дулат]], т.б. руларының сарбаздары болды. Кенесарының жауға қарсы жорығында [[Ағыбай Қоңырбайұлы|Ағыбай]], Иман, Басығара, Аңғал, Жанайдар, Жеке, [[Сұраншы батыр|Сұраншы]], Байсейіт, [[Жоламан Тіленшіұлы|Жоламан]], [[Бұқарбай Естекбайұлы|Бұқарбай]], Мыңжасар, т.б. батырлар аянбай шайқасты. Әскери қимылдар 1838 жылы Ақмола, Ақтау қамалдарына шабуыл жасаудан басталды. Көтерілісшілер қамалдарды өртеп жіберді. Кенесары соғыс ауқымын Торғай арқылы Кіші жүз жеріне қарай кеңейтті. 1841 жылы қыркүйекте Кенесары үш жүздің өкілдері жиынында қазақ халқының ханы болып сайланды. Осы жылы Кенесарының әскері [[Қоқан хандығы]]ның иелігіндегі [[Созақ шайқасы|Созақ]], [[Жаңақорған]], [[Ақмешіт көне бекінісі|Ақмешіт]] қамалдарын алды. 1843 жылы Ресей үкіметі Кенесарыға қарсы кең көлемді әскери жорық ұйымдастырды. Кенесарының әскері Ресей әскері мен Ресей жағында күресуші қазақ сұлтандарын бірнеше рет ойсырата жеңді. Алайда әскери қуаты әлдеқайда басым жау Кенесары сарбаздарын [[Жетісу]]ға шегінуге мәжбүр етті. Азаттық үшін шайқаста Кенесары қырғыз манаптарының өзіне бағынуын талап етті. Алайда патша әкімдерімен құпия байланыста болған манаптар оған мойынсұнбады. Кенесары бағынудан бас тартқан қырғыздарға шабуыл жасады. Өз жақтастары ішіндегі опасыздық салдарынан Кенесары мен інісі Наурызбай дұшпандарының қолына түседі. Кенесары айуандықпен өлтіріледі. Жаулары оның басын кесіп алып, орыс әкімшілігіне жібереді. Князь Горчаков Кенесарының басын Батыс Сібір бас басқармасындағы «Кенесары бүлігі туралы» іске қосып сақтауға бұйрық береді.

== Көтеріліс ==
1827 жылдан бастап [[Абылай хан|Абылайдың]] ұрпақтары қазақ хандығын патшалық [[Ресей империясы|Ресей]] езгісінен босату жолындағы күресте белсенділік танытты. Кенесарының әкесі [[Қасым сұлтан|Қасым]] мен үлкен ағасы [[Саржан Қасымұлы|Саржан]] бастаған жасақтар орыс ауылдары мен керуендеріне шабуыл жасап тұрды, қазақ ауылдарын отарлық бұғаудан босатты.

Міне солардың жолын жалғастырушы Кенесары Қасымұлы да мемлекет тәуелсіздігінің өте маңызды іс екенін халық санасына құюда қыруар еңбектер атқарды. Мемлекет мүддесін қорғау жолында жауды жеңіп, тәуелсіздікке қол жеткізу үшін халықты біліктілікпен басқару көп септігін тигізетінін ол жете түсінді. Кенесары Қасымұлы өз айналасына ең адал кеңесшілер мен батырларды, халық арасынан отарлық езгіге қарсы ең беделді, белсенді азаматтарды топтастыра білді. 1838 жылы Ақмола, Ақтау қамалдарына шабуыл жасаудан басталды. Көтерілісшілер қамалдарды өртеп жіберді. Кенесары соғыс ауқымын Торғай арқылы Кіші жүз жеріне қарай кеңейтті. 1841 жылы қыркүйекте Кенесары үш жүздің өкілдері жиынында қазақ халқының ханы болып сайланды. Осы жылы Кенесарының әскері Қоқан  хандығыныңиелігіндегі Созақ, Жаңақорған, Ақмешіт қамалдарын алды. 1843 жылы Ресей үкіметі Кенесарыға қарсы кең көлемді әскери жорық ұйымдастырды. Кенесарының әскері Ресей әскері мен Ресей жағында күресуші қазақ сұлтандарын бірнеше рет ойсырата жеңді. Кенесары сұлтан ең алдымен 1837 көпестердің керуенін күзетіп келе жатқан хорунжий Рытовтың әскерін тас-талқан етті. Кенесары қолы алғашқы ең көлемді әрекетін 1838 жылы 26 мамырда [[Ақмола бекінісі]]н қоршап, өртеуден бастады. Қамал бастығы әскери старшина Карбышев пен Ақмола аумағының аға сұлтаны Қоңырқұлжа Құдаймендин төнген ажалдан құтылып кетті. Кенесары енді Торғайға бет бұрды. Кенесары Қасымұлы патша өкілдеріне жазған хаттарында бұл әрекетін Ресей шекараларына жақындатуға ұмтылу, сол арқылы келіссөз процестерін жеңілдету деп түсіндірді. Шын мәнінде батырдың негізгі мақсаты 1836–38 жж. [[Исатай Тайманұлы]] бастаған ұлт-азаттық көтерілісі болып өткен [[Кіші жүз]]ді жалпыхалықтық көтеріліске қосу болды. 1840 жылғы Кенесарының Ташкентке жорық жасау жайлы ойынан бас тартуға тура келді. Себебі, сарбаздардың арасында жұқпалы ауру тараған болатын. 1844 жылы 21 шілдедегі түнгі шайқаста Кенесары қолы Ахмет Жантөреұлының әскерін тас-талқан етті. Ұрыс даласында патша үкіметін қолдаған 44 сұлтан ажал құшты. Ал Жантөреұлына көмекке келген Дуниковский Кенесарының әскеріне жақындауға қорыққандықтан ешнәрсе жасай алмады. 1845 жылы Кенесары ханның әскері Мерке бекінісін басып алды. Дәл осы жылы патшаның бұйрығымен Кенесары ауылына Долгов пен Герн елшілігі келді. Қос тарап ешқандай да келісімге келе алмады. Патша өкіметі көтерілістің алдыңғы нәтижелерін жоққа шығаратын қисынсыз талаптар қойғандықтан Кенесары патшаның барлық талабын орындаудан бас тартты.

== Ақ киізге көтерілуі ==
1841 жылы Кенесары хан сайланды, оның саясатының басты мақсаты қазақ хандығын қайта қалпына келтіру болды. Кенесары мемлекетті басқаруда шариғаттың негізгі ережелерін енгізді, сонымен бірге, билер сотын қалпына келтірді. Мемлекет пен оның әскерін нығайту жолдарын жетік білетін хан мұсылмандық құқық ережелерін бекітті. Салық саясаты да оны тиімді жолмен жинауға бағытталды.

1841 жылы Кенесары хан тағына отырғаннан кейін, көтеріліске қатысушылар әскери қимылын үдете түсті, олар қоқандықтардың елеулі күштері бекінген Жүлек, Ақмешіт, Жаңақорған, Созақ қамалдарын қоршауға алды.

Кенесары өзінің басты мақсаты — азаттыққа қол жеткізу үшін ортақ жауға қарсы үш жүздің күш біріктіре күрес жүргізуі керек екенін түсінді. Алайда ұлт-азаттық күрестің 1844–45 жылдары қарқыны үдей түскен кезеңде де қазақтардың басы толық бірікпеді. Көтерілістің бас кезінде-ақ қазақтар қарама-қарсы екі топқа бөлінді: бірі Кенесары жағында болса, екіншісі патшаның жүргізген саясатын қолдады.

1846 жылы Ресей жасақтары мен отаршылдыққа бойұсынған қазақ сұлтандарының әскери құрылымдары оны Кіші және Орта жүздер аумағынан ығыстырды.

Кенесары Қасымұлы хан, саясаткер, дипломат ретінде қазақтың үш жүзі руларының едәуір бөлігін өз туы астына біріктіре алды. Оның әскерінің жалпы саны кейде 20 000 адамға дейін жетті. Халықтың бас көтеруіне Орта жүздің көптеген сұлтандары мен билері қосылды.

Кенесары бастаған халық көтерілісінің ауқымы кең болды, ол 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басындағы азаттық жолындағы өзге қозғалыстардан қазақ рулары көп қоныстанған негізгі аудандарды қамтуымен ерекшеленеді.

Кенесары мемлекет құрылымына көп көңіл бөлді, елді басқаруда жаңа құрылымдар мен ережелер енгізді, сонымен бірге істен шығарылған құрылымдарды қайта қалпына келтірді. Әскер қатарында қатаң тәртіп орнатты. Әскерді ұзақ дала соғыстарына бейімдеу үшін мыңдықтар мен жүздіктерге бөліп басқару құрылымын құрды. Ол қажет ақпараттарды жеткізіп тұратын тыңшыларына да сүйенді, саяси күрес пен дипломатияның тиімді әдістерін қолданды. Мемлекеттің ішкі саясатын хан өзі қатаң бақылауға алды, ру аралық қақтығыстардың жолын кесті.

== Хандықтың құлдырауы ==
Үш жүздің қазақтарының біріккен ұлт-азаттық қозғалысы Ресейді қатты алаңдатты. 1843 жылы шілденің 27 [[I Николай|І Николай]] империя құрамындағы қазақ хандығына қарсы ең көлемді әскери қозғалыстарға рұқсат беретін басқа мемлекет болмауы тиіс деген қағазға қол қойды.

Бір кезеңде патша әскерлерімен және ымыраға келмес сұлтандармен күрес жүргізген Кенесары 1843–44 жылдары біраз жеңістерге қол жеткізсе де, шегінуге мәжбүр болды. Шегіне келе Кенесары [[қырғыздар|қырғыз]] жеріне шекаралас [[Ұлы жүз]]дің аумағына орналасты. Ханның келесі бағыты қырғыз халқын орыс отаршылдығына қарсы ортақ күреске көтеру болды, алайда ол манаптар тарапынан күшті тойтарысқа тап болды.

Кенесары [[Тоқмақ]] маңындағы екі жақтың күші тең емес шайқаста қаза болды. Кенесары сіңірген тарихи еңбегі — ол қазақ халқының салт-дәстүрін сақтай отырып, оны бостандық пен тәуелсіздік жолындағы күреске жұмылдырды. Кенесары ханның саясаты және идеологиясы ұлттың даму жолындағы өзекті мәселелерді шешуге бағытталды.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Сыртқы саясаты ==
Кенесары сыртқы саясатында орта азиялық хандықтармен одақтас және әскери қатынастар орнатты. Әкесі Қасым төре кезінде [[Қоқан хандығы]]мен қатынастарды сақтады. Бірақ әкесі мен ағасын қоқандықтар өлтірді, кейін өзі тұтқындалған. Қоқан ханы Мұхаммад Алихан оны тұтқыннан босатты және отбасы мен мүлігін қайтарды. Кенесары [[Хиуа хандығы]]на жол бастады. Хиуа ханы Аллакули оны құрметпенен қарсы алып, Бұқараға қарсы одақ құруды ұсынды. Бірақ бұл ұсынысты қабылдай тұра, Бұқара жағын ұмытпады. Бұқара әмірі Насрұлла хан Хиуаға қарсы одақты ұсынды. Кенесары хан оған Қоқанға қарсы одақты ұсынды. Сөйтіп, Кенесары екі хандықтан да көмек алуға талпынды. Ресей империясымен қатынастар ауыр болған, хандық билік таратылғаннан кейін патша үкіметі оны хан ретінде мойындамады. Кенесары империямен бейбіт туралы келіссөздер жүргізді. 1841–1843 жылдары Кенесары мен Ресей империясы бейбіт келісімге жетті. Бірақ Орынбордың губернаторы ретінде Обручев келіп, бейбіт туралы келісімдер бұзылып, Кенесарыға қарсы жазалау әрекеті басталды. 1844 жылы Орынбор губернаторы атынан елші ретінде шекаралық комиссия мүшесі Баймұханбет Жаманшы келіп, ханға Обручевтің хатын берді. Герн мен Долгов басқарған, патша үкіметінің елшілігі келді. Елшіліктің мақсаты: Кенесарыны Ресейге бағындыру және оның талаптарын орындату. Кенесары да өз талаптарын айтқан. Екі жақ та бір-бірінің талаптарын мойындамағандықтан, бұл келіссөз нәтиже бермеген. Кенесары қырғыздарды ұмытқан жоқ. Өзінің адамдарын Орман ханға жіберіп, бірақ ол ханның кеңесшілері Кенесарымен одақ құрғысы келмеді. Одан кейін Кенесары Қытайды таңдады. Елшілікті Даогуану императорына жіберген. Даогуану Абылай ханның кезіндегі қатынастарды қайта құруға уәде берген.

== Өлімі ==
Қоқаннан қайтып келгеннен кейін Кенесары Орта жүздің жеріне келген. Бірақ оған дейін Ресей шешуші әрекеттерді ойластырды, содан Орта жүзде күресті жалғастыру мүмкін емес болды. Сонда Кенесары Ұлы жүзге бару туралы шешім қабылдады. Ұлы жүзге інісі Наурызбайдың қасына жүз жігітті оларға көшпенді жер бөлуіне жіберді. Рүстем сұлтан Наурызбайды қабылдап, жер бөлуді және Кенесарыны қолдайтынына уәде берген. 1846 жылы хан Орта жүзден кетті. Ұлы жүздің аумағына келген ол қырғыз манаптарымен келіссөздерді бастады. Олар ханды қолдаймыз деп уәде берген, негізінде қосарланған саясат жүргізген болатын. Екі жақтың арасындағы тыныштықты қырғыздар [[Саурық батыр]]дың өлтіргенімен бұзды. 1847 жылдың сәуірінде олардың әрекеттеріне жауап ретінде Кенесары 15 мыңдық әскерімен Қырғызстанға басып кірді. Бұл шабуыл өте қатал болды, содан қырғыздар соғысқа дайындықты бастады. Майтөбе қаласында Кеклік-Сеңгірде Орманның жетекшілігімен қырғыз манапасымен шайқас өтті. Бірақ шайқас кезінде сұлтан Рүстем мен Сыпатай Кенесарыны сатып кетіп, оның әскерінің басым бөлігін алып кетті. Шайқас бірнеше күнге созылды. Кенесары ұсталып және тұтқында үш айдай болған,өйткені қырғыздар онымен не істейтінін білмеген. Содан оны өлтіру туралы шешім қабылданды. Көз жұмбас бұрын Кенесары намаз оқуға рұқсат сұраған. Басынан айырылды. Оның басын қырғыз манабы Орман балауыз мөрімен жазылған хатпенен [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы|Батыс Сібірдің генерал-губернаторы]] Горчаковқа сыйлап, қырғыздардың Ресей империясына деген адалдығын көрсеткісі келді.

== Кенесары туралы ақын-жазушылар шығармалары ==
Кенесары қазақ халқының дербес мемлекеттілігін қалпына келтіру, халқын бодандықтан құтқарып, басын біріктіру, азаттық пен бостандыққа қол жеткізіп, тәуелсіз ел ету мұратын көздеген сұңғыла саясатшы, қайраткер, ірі мәмілегер, дарынды әскери қолбасшы ретінде ел есінде қалды. Кенесарының өмірі мен азаттық жолындағы күресі көптеген ақын-жазушылардың шығармаларына арқау болды. Нысанбай ақынның «[[Кенесары - Наурызбай (тарихи жыр)|Кенесары – Наурызбай]]&lt;nowiki/&gt;» дастаны (19 ғ.) 1875 жылы сұлтан Жантөриннің тәржімасымен «Орыс географиялық қоғамы Орынбор бөлімшесінің жазбаларында» орыс тілінде жарияланды. 20 ғасырдың 30-жылдары М. Әуезов «Хан Кене» пьесасын (сахнаға бірер қойылуынан кейін тыйым салынған), 60-жылдары И. Есенберлин «[[Қаһар]]&lt;nowiki/&gt;» романын жазды. Алғашқы зерттеулер ішінде «Қазақ сұлтаны Кенесары Қасымовтың бүлігі» деген тақырыппен Н. Середаның 1870 жылы «Вестник Европы» журналының бірнеше нөміріне бастырған кітабының дерек көзі ретіндегі маңызы зор. 1888 ж. Ташкентте «Кенесары мен Садық» деген атпен шыққан Кенесарының баласы сұлтан Ахмет Кенесариннің естеліктер жинағы да құнды еңбек болып табылады. Кеңес өкіметі тұсында Кенесарының күрес жолына іргелі ғылыми зерттеу арнаған тарихшы-ғалым [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов|Е. Бекмаханов]] («ХІХ ғасырдың 20 – 40-жылдарындағы Қазақстан», 1947) саяси қуғын-сүргінге ұшырады. Кенесары тұлғасына жаңаша қарап, оның шынайы бағасын беру ісі Қазақстан тәуелсіз мемлекетке айналғаннан кейін ғана қолға алынды. Тарихшылар (Ж. Қасымбаев, т. б.) өз зерттеулерін жариялады. 2002 жылы Кенесарының туғанына 200 жыл толуына орай халықаралық ғылыми конференция өтті. Астана қаласында [[Кенесары хан ескерткіші|Кенесары ханға ескерткіш]] қойылған және [[Кенесары көшесі (Астана)|оның есімімен аталатын көше]] бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Дереккөздер жетіспейді}}

== Сілтемелер ==
* [http://abai.kz/content/ergali-bakash-khan-kenenin-rukhy-askaktagan-k-n Хан Кененiң рухы асқақтаған күн]

{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Абылай хан әулеті]]
[[Санат:Кенесары хан]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Төрелер]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>5y0sj8bcqta9z4w9aj818kx0zkt2mc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жәнібек хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5004</id>
    <revision>
      <id>3618043</id>
      <parentid>3571164</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11770" sha1="pujlq3cdnq32jptaygcofjuio50mrv5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                   = Қазақ ханы
| Қазақша есімі         = Жәнібек хан
| Шынайы есімі          = جاٴنيٴبەك حان
| Суреті                = Жәнібек хан.jpg
| Сурет ені             = 
| Атауы                 = 
| Титулы                = [[Қазақ хандығы]]ның 2-[[Қазақ хандары|ханы]]
| Ту                    = 
| Ту2                   = 
| Басқара бастады       = 1473
| Басқаруын аяқтады     = 1480
| Ізашары               = [[Керей хан]]
| Ізбасары              = [[Бұрындық хан]]
| Туған күні            = 1428
| Туған жері            = [[Алтын Орда]]
| Қайтыс болған күні    = 1480
| Қайтыс болған жері    = Ұрыс Жұрты
| Жерленді              = [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]
| Діні                  = [[Ислам]] 
| Әкесі                 = [[Барақ хан]]
| Анасы                 = 
| Жұбайы                = Жаған-бегім Ханым
| Балалары              = [[Еренші сұлтан|Еренші]], [[Махмұд сұлтан|Махмұд]], [[Қасым хан|Қасым]], [[Әдік сұлтан|Әдік]], [[Жаныш сұлтан|Жәніш]], [[Тыныш сұлтан|Тыныш]], Қамбар, [[Өсек сұлтан|Өсек]], [[Жәдік сұлтан|Жәдік]]
| Партиясы              = 
| Білімі                = 
| Қолтаңбасы            = 
| Сайты                 = 
| Commons               = 
| Марапаттары           = 
}}'''Жәнібек хан''' (шын есімі: جاٴنيٴبەك حان, Әбу Саид; [[1428 жыл]] – [[1480 жыл]]) — [[Қазақ хандығы]] мен [[қазақ хандары]] әулетінің негізін қалаушы, [[Алтын Орда]] хандары [[Барақ хан]]ның ұлы, [[Қойыршақ хан]]ның немересі, [[Ұрыс хан]]ның шөбересі. XV ғасырда өмір сүрген. 1450 жылға дейінгі өмірі мен қызметі туралы нақты деректер жоқ.&lt;ref&gt;Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС &quot;Қазақстан&quot; баспа үйі&quot;, 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647&lt;/ref&gt; Ең алғашқы ескертпе XV ғасырда «Тауарих Ғузида Нусрат Наме» қолжазбасында: «Ал [[Барақ хан]]ның үш ұлы болды. Олардың есімдері Мір Сәид, Мір Қасым, '''Әбу Саид хан''' болды».&lt;ref&gt;''Сабитов Ж. М.'' Генеалогия Джучидов в 13-18 веках // Генеалогия Торе. — Алма-Ата, 2008. — 326 с. — 1000 экз. — ISBN 9965-9416-2-9&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
1428 жылы Барақ қайтыс болғаннан кейін, ізбасарлары билік үшін таласқа жасы жетпей, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] құлдырап, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билік 40 жылға [[Шибанидтер әулеті|Шибанидтер әулетінен]] шыққан Әбілқайыр ханға көшті.

Тарихи деректерде 1447 жылы Іле-Балық қаласында ағасы [[Керей хан|Кереймен]] бірге тұрған делінген. 1453 жылы [[Керей хан|Керей сұлтан]] [[Сайрам]] қаласының билеушісі болды.

1456 жылы Жәнібек пен [[Керей хан|Керей]] сұлтандар бастаған көшпелі халықтың бір бөлігі [[Дешті Қыпшақ|Дешті Қыпшақты]] билеген [[Шайбани әулеті|Шайбанид]] Әбілқайырдан бөлініп, [[Моғолстан|Моғолстанға]] қоныс аударып, [[Шу (өзен)|Шу]] мен [[Қозыбасы (тау)|Қозы-Басы]] маңына қоныстанды. Жәнібек хан қазіргі Шу стансасының солтүстік-шығыс жағындағы [[Хантау|Хантауды]] қоныстанған. [[Моғолстан]] [[Есенбұға|ханы]] [[Есенбұға]] өз қарсыластарына қарсы күресте олардың қолдауына сеніп, сұлтандармен одақ құрады. Толассыз феодалдық алауыздықтар мен соғыстардан зардап шеккен 200 мыңға жуық көшпелілер Жәнібек пен [[Керей хан|Керей]] сұлтандардың төңірегіне топтасты. Олардың билігінің күшеюі [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілқйырды]] алаңдатады, сүйтіп ол 1468 жылы [[Моғолстан]]ға қарсы [[Әбілқайырдың Моғолстанға жорығы|әскери жорыққа шығады]], бірақ жол үстінде кенеттен қайтыс болады.

[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілқайыр хан]] өлімінен кейін хан тағы үшін болған өзара қырқысулар өрши түсті, оған туған жерге оралуды көздеп жүрген Жәнібек хан мен [[Керей хан]] да араласып кетті. Олар Әбілқайыр мұрагері [[Шейх Хайдар хан]]мен кескілескен шайқасқа түсті. 1471 жылы Сібір ханы [[Ибақ хан|Ибақ]] [[Шейх Хайдар хан|Шейх-Хайдарды]] өлтіргеннен кейін, [[Керей хан|Керей]] шығыс Дешті-Қыпшақта жоғарғы билікке ие болып, батыс қанатқа інісі Жәнібекті билеуші ​​етіп тағайындайды. Жәнібек өзінің ордасын [[Жайық|Жайықтың]] төменгі ағысында, [[Маңғыттар|Маңғыт]] көшпелілері қонысында орналасқан [[Сарайшық]] қаласына орналастырды. Маңғыттардың мырзасы [[Мұса бий|Мұсаны]] өзіне [[Беклер бегі|беклербек]] етті. Бірақ 1473 жылы Керей хан қайтыс болғаннан кейін Жәнібек сұлтан ағасының орнына Шығысқа, [[Сығанақ|Сығанаққа]] оралды. Бұл кезде қазақтарға тағы адамдар қосылып, олардың саны өсіп, сонымен бірге көшіқон аумағы кеңейеді. Бір кездері [[Моғолстан]]ға қоныс аударған адамдар «қазақтар» деп атала бастады және бұл атау бүкіл хандыққа тарайды. Жәнібек хан мен оның ұрпақтары қазақтардың бірігуі мен [[Қазақ хандығы]]ның құрылуына үлкен үлес қосады.

Жәнібек ханның Дешті-Қыпшаққа оралғаннан кейін билігі туралы, өмірінің соңғы жылдары мен өлімі туралы деректер жоқ. Оның есімі тарихи деректерде соңғы рет 1473 жылы кездеседі. Бұдан кейінгі жылдары [[Керей хан]] туралы ғана айтылған. Жәнібек хан жиі болған шайқастардың бірінде қаза тапқан деп болжауға болады. Сақталып қалған халық аңыздары мен өлеңдерінде Жәнібек ханды Әз Жәнібек деп атаған.

== Жанұясы ==
Жәнібек ханның жұбайы Жаған-бегім ханым еді. Жәнібек ханның ұлдары:
# [[Еренші сұлтан]] (1442–1492), 1470–1492 жылдардағы [[Сауран]] билеушісі.
# [[Махмұд сұлтан]] (1443–1476), 1470–1476 жылдары [[Созақ]] билеушісі.
# [[Қасым хан]] (1445–1521), 1511–1521 жылдары [[Қазақ хандығы]]ның [[Қазақ хандары|ханы]], оның тұсында мемлекет билік шыңына жетті.
# [[Әдік сұлтан]] (1445 – 1503), 1497–1503 жылдары Ұлытау билеушісі.
# [[Жаныш сұлтан]] (1453 – белгісіз), Жәніште жорықтарда қолбасшы болып, [[Қазақ хандығы]]на ықпал тигізген.
# Қанбар (1453 – белгісіз), Қамбар туралы мәліметтер сақталмады.
# [[Тыныш сұлтан]] (1453 – 1513 кейін), [[Мұхаммед Шайбани]] әскерлерінің қолынан үлкен жеңіліске ұшырағанынан белгілі.
# [[Өсек сұлтан]], Түркістан билеушісі.
# [[Жәдік сұлтан]] (белгісіз – 1520), [[Сарайшық]] билеушісі.

== Естелік ==
2010 жылы [[Астана]] қаласында қазақтың алғашқы хандарына қойылған [[Керей мен Жәнібек хандар ескерткіші|ескерткіш]] ашылды.

2017 жылы [[Қазақ хандығының 550 жылдығы|Қазақ хандығының 550 жылдығын]] мерекелеу аясында [[Қазақ хандығы (телесериал)|Қазақ хандығы]] атты телехиқая жарық көрді. Бас рөлде [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]] Жәнібек ханды ойнады.

{{Адамдардың тізбегі
 | ізашары       = [[Керей хан]]
 | ізбасары      = [[Бұрындық хан]]
 | мәтін         = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]]
 | жылдары       = 1473–1480
 | bcolor        = 
 | color         = 
}}

== Әдебиет ==
* Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8
* Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
* Материалы по истории Казахских ханств XV – XVІІІ вв. (‘’Извлечение из персидских и тюркских сочинений’’). Составители: С.К. Ибрагимов, Н.Н. Мингулов, К.А. Пищулина, В.П. Юдин, Алма-Ата, 1969;
* Мирза Мухаммед Хайдар, «Тарих-и Рашиди», Введ., пер. с персидского А. Урунбаева, Р.П. Джалиловой, Л.М. Епифановой. Ташкент, 1996;
* Султанов Т.И., Поднятые на белой кошме. Потомки Чингиз-хана. А., 2001;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Туған жылы белгісіздер]]
[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Төрелер]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>pujlq3cdnq32jptaygcofjuio50mrv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйтеке би</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5101</id>
    <revision>
      <id>3618016</id>
      <parentid>3582095</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25546" sha1="6vi1ij7nfeg4k5rmwadjpe7whl2zvio" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    = Би
 | Қазақша есімі        = Әйтеке би
 | Шынайы есімі         = Әйтеке Байбекұлы
 | Суреті               = Stamp of Kazakhstan 444.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            =
 | Титулы               = [[Кіші жүз]] биі
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = [[? жыл|?]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[1700 жыл|1700]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    =
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           =
 | Діні                 = [[Ислам]] 
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1644
 | Туған жері         = [[Қызылша]], {{туғанжері|Нұрата ауданы|Нұрата ауданында}}, [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]]
 | Қайтыс болған күні   = 1700
 | Қайтыс болған жері   =  {{қайтысболғанжері|Нұрата ауданы|Нұрата ауданында}}, [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Төртқара]]
 | Туған кездегі есімі      = Айтық
 | Әкесі                = [[Байбек Ақшаұлы]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
}}
'''Әйтеке Би Байбекұлы''' (1644–1700) — қазақ халқының бірлігін нығайтуға үлкен үлес қосқан атақты үш бидің бірі, мемлекет қайраткері. '''[[Алшын]]''' тайпасының [[Әлімұлы]] рулар бірлестігінің [[Төртқара|Төртқара руынан]] шыққан.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; [[Әмір Темір|Әмір-Темірдің]] бас кеңесшісі [[Ораз қажы|Ораз қажының]] бесінші ұрпағы. Бүкіл [[парсы]], [[өзбек]], [[қырғыз]], қазақ жұрты &quot;Синесоф буа&quot;(жаны пәк жан) атаған [[Сейітқұл Тоқпанұлы|Сейітқұл әулиенің]] үшінші үрпағы. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр ханға]] дейін Кіші жүздің сөзін ұстаған қазақтың биі. Есім мен Жәңгір хандардың тұсында [[Самарқанды|Самарқанды]] билеген [[Жалаңтөс |Жалаңтөс батырдың]] жақын туысы. Әйтеке бес жасында молдадан оқып сауатын ашқан.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор [[Нысанбаев Әбдімәлік|Ә. Нысанбаев]] – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
===Балалық шағы===
Шешендік қасиетінің ашылуына әкесі мен [[Қосуақ би|Қосуақ бидің]] ықпалдары тиеді. Жеті жасынан бастап Әйтеке Жалаңтөс батыр мен атасы [[Ақша хан|Ақша ханның]] тәрбиесінде болады. Ол алғаш [[Ұлықбек]] медресесінде, кейін Жалаңтөс салдырған әйгілі &quot;Тіллә-кари&quot;(Алтынмен апталған), &quot;Шердор&quot; (Арыстанды) медресесінде білім алады. Нәтитжесінде дін, құқық, аспан әлемі, тарих, математика пәндерін, [[араб]], [[парсы]], [[шағатай]], [[өзбек]] тілдерін меңгеріп шыққан.Әйтеке бидің шын есімі Айтық.

===Ел басқарушы би===
Ақша бабасынан елшілік, ел басқару жолдарын үйренеді. Ал Жалаңтөс әскери қолбасшылық дағдыларына үйреткен.

Медресені тамамдаған Әйтеке туған ауылына оралып, әкесімен ел басқару істеріне араласа бастайды. 21 жасында [[Бұқара]] мен [[Самарқан]] төңірегіндегі қазақ, өзбек, қарақалпақтардың бас биі болады. Ал жиырма бес жасында [[Кіші жүз]] халқы оны бас би етіп сайлайды. 1680 жылы [[Салқам Жәңгір|Салқам Жәңгірдің]] ұлы Тәукені хан етіп сайлауға айрықша ат салысады. Кейін [[Тәуке хан]] құқықты &quot;[[Хан кеңесі|Хан кеңесін]]&quot; сайлап, Әйтеке Кіші жүз атынан осы кеңестің мүшесі болып сайланған. Осы тұста елге жаңа заң үлгілерін жасау керек болды. Тәуке хан, [[Әнет баба]], [[Соқыр Абыз]], [[Майлы]], [[Төле]], [[Қазыбек би|Қазыбек]] т.б. билердің қатысуымен 1684 жылы &quot;[[Жеті жарғы]]&quot; қабылданды. Бұл заңдар жинағы қазақ қоғамындағы [[феодализм|феодализмді]] нығайту бағытында маңызды рөл атқарды.

Әйтеке ресми түрде хан кеңесшісі болды. Ол орталықтандырылған біртұтас қазақ хандығын құру жолында белсене ат салысты. Төле және Қазыбек билермен бірге Тәуке ханнан [[Абылай|Абылайға]] дейін қазақ мемлекеттігінің эстафетасын алып өткен секілді. Қазақ елінің [[үш жүз|үш жүзінің]] бірлікте, тату өмір сүруінің қамын ойлаған қамқоршы болды. Өзін дана, әділ би, аузы дуалы шешен, ішкі жөне халықаралық күрделі мәселелерді шешуде төреші, [[жоңғар]] басқыншыларына табанды қарсылық көрсетуді ұйымдастыру жолында үлкен үлес қосқан озық ойлы қайраткер ретінде таныта білді.&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

===Кіші жүз биі===
Әйтеке би 25 жасынан бастап Кіші жүздің бас биі ретінде алғашында [[Ордабасы|Ордабасыда]], сонан кейін [[Күлтөбе]] мен [[Ұлытау|Ұлытауда]] жыл сайын өткізілетін үш жүздің басшылары мен беделді адамдары бас қосқан жиындарға тұрақты қатысып тұрады. Тәуке ханнан бастап дәстүр тапқан бұл жиындарда ұлт бірлігін нығайту мәселелері талқыланып, жүздер мен рулардың арасындағы өзара келіспеушіліктен туындайтын даулар шешілетін болған. Қызу айтыс-тартыстар ушығып кетер тұста тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні іспетті жұрт тоқтасар бәтуаны Әйтеке би айтады екен.

==Жеті жарғы==
&quot;[[Жеті жарғы|Жеті жарғыда]]&quot; Әйтеке ұсынған баптардың ішінде — &quot;сүйек құны&quot;, &quot;өнер құны&quot; белгілі. 1685 жылы Әлі сұлтан мен қарапайым халық арасындағы үлкен жанжал дауға айналып кете жаздайды. Әлі сұлтанның тентек ұлы бір кедейдің сұлу, ақын, әнші-домбырашы қызына дегеніме көнбедің деп өшігіп, бір күні қыз қызыл орамал тартып, үйден ұзай бергенде, бүркітін шүйітіп, қастандық жасайды. Бүркіт қыздың басын мылжалап өлтіреді. Ашынған ағайындары төреден құн сұрайды.
Әлі сұлтан оларды маңына жолатпай, барған билерді ит қосып қуып жібереді. Ақыры ел арасы екіге жарыла бастайды.Ең соңында құн сұраушылар жағы Әйтеке биге келіп өтініш жасайды. Ол қасына сіргелі батыры [[Жабай|Қазыбекұлы Жабайды]], байбақты батыры Шоланды ілестіріп Әлі сүлтанға барады. Әйтекенің айбарынан ығысатын Әлі сұлтан амалсыз құн төлеуге келіседі. Әйтеке қыз құнына қосымша оның өнерлі екенін айтып, &quot;өнер құнын&quot; және қыздың жоқтаушыларын келеке қылып, сүйек сындырғаны үшін &quot;сүйек құнын&quot; төлеуді талап етеді. Бұл екі құнның әрқайсысы негізгі құнның жартысына тең екен. Сөйтіп, Әйтекенің қаһарынан қаймыққан Әлі сұлтан толық екі құн төлеуге мәжбүр болады. Бүл оның ата дәстүр-салтына жетіктігімен бірге, өнерлі адамға айрықша құрметін көрсетеді.&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007 &lt;/ref&gt;

==Ұрпақтары==
Ел аузында Әйтеке айтқан билік, [[шешендік сөздер]], [[толғау|толғаулар]], [[бата|баталар]] көп сақталған. Биді халық &quot;айыр тілді Әйтеке&quot; деп атаған.
Әйтеке қайтыс болғаннан кейін Нұрата тауларын мекендеген [[Алшын]]-[[Төртқара]] ауылдарының көпшілігі [[Сырдария|Сыр]] бойына көшіп кеткен. Одан тараған алтыншы-жетінші ұрпақтары мен аталастары [[Қызылорда]], [[Ақтөбе]] облыстарында, бірқатарлары [[Өзбекстан|Өзбекстандағы]] Нұрата ауданында тұрады. [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысының]] бұрынғы [[Қарабұтақ]] және [[Комсомол]] аудандары біріктіріліп, қазір [[Әйтеке би ауданы]] аталады. Қазақстанның ірі қалаларында Әйтеке би аты көшелерге берілген.&lt;ref&gt; Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3 &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

Әйтеке би Байбекұлы Навои облысы, Нұрата ауданында жерленген.

==Ел аузынан==
'''Әйтеке би Байбекұлы''' - '''[[Алшын]]нан''' шыққан қазақтың атақты шешен биі. Шежіреде [[Алшын]] Алау әмірден Қыдуар/Құдияр тентек, одан Қадырқожа тарайды. Қадырқожаның Қайырбай атты баласы кедей болып, Қаракесек атанады. Қаракесектен [[Әлім]] тарайды. Әлімнен Шекті, Төртқара, Шөмекей, Кете, Қаракесек пен Қарасақал рулары тарайды. Төртқараның бабасы Қарамашақтан Ораз, Оразгелді, Жаншұқыр, Қараш. Ораз [[Мекке|Меккеге]] үш рет барып [[Қажы]] атанған, Әмір-Темірдің бас кеңесшісі болған кісі. Сол Ораздың бауыры Қараштан - Ақпан, Тоқпан. Тоқпаннан Сейітқұл туған. Сейітқұлдан сегіз ұл болған. Соның бірі кезінде [[Самарқан]] шаһарын 40 жылдай билеген атақғы [[Жалаңтөс баһадүр]] еді. Жалаңтөс батыр және оның ерлігі, ел билеудегі беделі жөнінде жазба деректер аз емес.

Сейітқүл әулиенің енді бір баласы Ақша. Одан - Шан, Байбек, Қонысбек, Жоламан, Бекбембет, Бөкенші үрпақтары өсіп-өнген. Байбектен Кешубай, Кашқын, Әйтеке туған. Әйтекеден Қонысбай, Жалтыр деген екі ұл қалған. Бұлардан тараған ұрпақтар ұзақ жылдар Самарқан, Нұрата тауының төңірегін мекен еткен.

Әйтеке жеті жасынан атасы Ақша ханның тәрбиесінде болған. Ел басқару ісіне, басқа елдерден келген қонақтарды қабылдау, халық арасындағы дау-дамай, келісім, бітім істеріне қатыстырып отырған.

Екінші жағынан ауыл молдаларына оқытқан. Он жасынан бастап атасы оны Жалантөс батырдың балаларымен бірге Бұқардағы медресеге оқуға береді. Ол оқуды үздік тамамдайды. [[Араб тілі|Араб]], [[парсы тілі|парсы]] тілдерін үйреніп шығады. &quot;Әйтеке жиырма бес жасында [[Төртқара]] еліне би болады. Ал отыз жасында 24 рудан құралған бүкіл Кіші жүздің, яғни, 18 рулы '''[[Алшын]]''' ([[Әлімұлы]] және [[Байұлы]]) мен 7 рудан құралған - Жетірудың Төбе биі болып сайланады&quot;. &lt;ref&gt;&quot;Халық кеңесі&quot; Дэкэзан 1993, жазушы Н. Әбутәлиев&lt;/ref&gt; содан бұл дүниеден өткенше ел билігімде жүреді.&lt;ref&gt; Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 &lt;/ref&gt;

Ел арасында Әйтекенің ең алғаш рет билік, тапқырлығымен көзге түсуін жұрт былай аңыздайды:

==Әйтеке би жайлы ел аңыздары==

===Әйтеке би жайлы ел аңызы(Балалық шақ)===
Әйтеке бала кезінде үш жолаушыға кездеседі. Сонда ол:
:-	Ассалаумағалейкум, ақалар! - деп, үлкендерге ізетпен сәлем береді.
:- Жолаушының жасы үлкені:
:-	Сәлемет бол балам, мынау қай ауыл?
:-	Сейітқұл ауылы.
:-	Өзің кімнің баласысың?
:-	Байбектің баласымын.
:-	Есімің кім?
:- Есімім Айтық.
:-	Қосуақ бидің үйі қайда?
:-	Анау астында, онда не шаруаларыңыз бар еді? - деп, сұрайды бала.
:-	Даулы болып келеміз, - дейді әлгі қарт жолаушы. - Ойнап жүрген баламызды сол ауылдың бір жолаушысының аты теуіп өлтірді. Соның құнын даулап келеміз. Әйтеке болса, сәл ойланып тұрып:
:-	Балаңызды ат босағада тепсе - бүтін күн, жабықта тепсе - жарты күн, түзде тепсе - төрттің бірін аласыздар. Қосуақ би де осыны айтар, осыны айтпаса қосып айтар. Жолдарыңыз болсын - дейді.
Үш жолаушы қырдан асып, Қосуақ бидің үйіне барады. Үйлерінің дауларын баян етеді. Қосуақ би, далада ойнап жүрген Әйтеке баланың кесімін айтып, балаңызды ат түзде тепсе - төрттің бірін шыдар - деп, әлгі күн даулап барғандарды риза етіпті.
Сонда әлген баланың әкесі:
-	Япырмай, осы билікті бізге ең әуелі далада ойнап жүрген бала айтып еді, түбі сол бала әділ би болар - деген екен.

===Әйтеке би жайлы ел аңызы===
Ертеде ұлы жүздің бір жігітіне атастырып құда түсіп қоиған орта: бір қызы арғынның жігітімен қашып кетеді. Екі ел арасында басталады. Бірінің бірі жылқысын барымталап кетеді. Төбелес шығады. Екі жақтың кісілері Төле би мен Қазыбекке жүгініседі.

:- Аға болып алдымен туасың,	
:Барымталап жылқымды қуасың
:Артымнан ерген еркемсің,
:Ағаңның көзі тірісінде
:Жеңгеңді неге ертесің? - деп өкпе артады. Екеуі ұзақ-ұзақ сөз жарыстырады, бір мәммәл келе қоймайды. Сонда ортадан Әйтеке би тұрып:

:-	Сабыр етіңдер ағайын! Ашу бар жерде ақыл тұрмайды.
:-	Ашу деген ағын су,	
:Туысқан сон сөз қуыспау керек.
:Алдын ашсаң арқырар.
:Сөз қуған бөлеге жолымды,
:Ақыл деген дария,
:Жол қуған олжаға жолығады.
:Алдын тоссаң тоқырар.
:Төле сен, жылқысын қайыр!
:Кісі бірге туыспау керек,
:Қазыбек, сен жесірін қайыр! - десе, Төле би оған деп, екеуін келістіріп қол алыстырыпты. Ел Әйтекенің бұл билігіне риза болып, екі жағы бітімге келіп, тиышталыпты.

===Қосымша ақпарат===
Әйтеке ержете келе билікті мақал-нақылмен мәнерлеп, айтатын, дауды еділ шешіп кесе-кесе сөйлейтін өте әділетті, білгір шешен би болған. Сон-дыктан да ол аға би атанып Кіші жүз елін ұзақ жылдар басқарған. [[Тәуке хан|Тәуке ханның]] [[Төле би]], [[Қазыбек би]] сияқты кеңесші бас билерінің бірі, &quot;[[Жеті жарғы]]&quot; заңын жасасқан азамат.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

Халық жырауы [[Қазанғап Байболұлы]]ның Төле биге арнаған дастанында Төле биге, Қаз дауысты [[Қазыбек би|Қазыбекке]] мінездеме береді де, Әйтеке биге келгенде былай термелейді
  
Онан да өткен Әйтеке, Қудан үшқыр, құланнан. Мүндай шешен болмайды, Бір сөзін жүз мақалдап, Сипаттап қандай тіркейді. Түршіктіріп денеңді, Барған сайын өрлейді. Таудай сөзге тарыдай, Қию тауып сөйлейді. Ерегіссе біреумен Қара жерге жерлейді Қанша ділмәр дегендер, Ширегіне келмейді...&lt;ref&gt;&quot;Қазақ әдебиеті&quot; 4 қантар, 1991&lt;/ref&gt;


Әйтеке бидің шешендік сөздерін қастерлей жинап, ол жөнінде зерттеу мақала жазған білгір ғалым Балтабай Адамбаев былай жазады:

&quot;Қазақ руларының басын біріктіріп бір орталыққа бағындырған және туысқан қазақ, қарақалпақ, кырғыз халыктарын одақтастырып, жоңғар- қалмақ шапқыншылығына қарсы бірыңғай халық майданын құрған Тәуке ханның кеңесші, көмекшілерінің бірі Әйтеке болған. Сайып келгенде, Әйтеке - шешендігімен бірге кезінде ел басқарған, заң жасасқан, феодалдық қазақ мемлекетін құрысып, нығайтуға үлес қосқан қоғам қайраткері&quot; &lt;ref&gt;Б. Адамбаев &quot;Ел аузынан&quot; 1989, 48-6.&lt;/ref&gt;

===Әйтеке би жайлы ел аңызы===
Әйтеке бидің артында қалған қайсыбір шешендік мұраларды алып қарасақ, одан ел қамын, өзінің тузған халқының зар-мұңын жеп айтқан ой-пікірін аңғарамыз. Бұған оның [[Ормамбет би|Ормамбет биге]] айтыпты дейтін мына сөзі дәл ел:

:- Бай болсаң, халқына пайдаң тисін;
:-Батыр болсаң, жауға найзаң тисін. 
:-Бай болып елге пайдаң тимесе,   
:-Батыр болып жауға найзаң тимесе,- 
:-Елден бөтен үйің күйсін!

Әйтеке Байбекұлы бірде Қазыбек биге жолығысады. Сонда ел билігіне араласып, атағы жайылып қалған Қаз дауысты Қазыбек би:

Атадан жақсы ұл туса,
&lt;br&gt;Елінің оңы болады. 
&lt;br&gt;Атадан жаман ұл туса, 
&lt;br&gt;Көшінің соңы болады,- деген, сен сол үлдың қайсысы боласың? - депті. Сонда Әйтеке би:

&lt;br&gt;Ораздының көрісі, 
&lt;br&gt;Қартайғанда қазына болады. 
&lt;br&gt;Араздының көрісі, 
&lt;br&gt;Қартайғанда қазымыр болады,- демекші, сіз өзіңіз соның қайсысы боласыз? - деп, қалжыңдап қарсы сұрақ қойыпты.

Қаз дауысты Қазыбек Әйтекенің батылдығына риза бопты:

- Е, е, бауырым, халқым сөзімді тыңдаса, қазынасы болармын, - дейді. Әйтеке:
&lt;br&gt;- Мен де халқым құп алса, елімнің оң сөйлер, ұлы болармын, - депті оған.
&lt;ref&gt;Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС &quot;Қазақстан&quot; баспа үйі&quot;, 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
 «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2 &lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Төле би]]
* [[Қазыбек би]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>6vi1ij7nfeg4k5rmwadjpe7whl2zvio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есет Көкіұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5133</id>
    <revision>
      <id>3618029</id>
      <parentid>3613272</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="em9ew4hqolh4omyku4db8cnn50kw6u7" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Есет Көкіұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Есет батыр 
| date_of_birth  = 1667
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1749
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
[[Сурет:Есет батыр.jpeg|thumb|right|200px]]
[[File:Есет батыр руы.png|thumb|Есет батыр руы]]
'''Есет Көкіұлы''', '''Тама Есет''' (1667-1749) - қазақ халқының [[жоңғар]] басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі.

Шыққан тегі [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] ішіндегі [[Тама]] руының, Аташал тармағынан. 
[[Әбілқайыр хан]] [[Ресей]]ге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз [[Бөкенбай батыр]]дың күйеу баласы.

Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар [[Салқам Жәңгір]] хан жоңғардың [[Батыр қонтайшы]]сының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]]дің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады. 
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. [[Тәуке хан]]ның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

Есет батыр әйгілі «[[Ақтабан шұбырынды]]дан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген [[Бұланты шайқасы]]на қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген [[Атой салу|атойшы]] болады.

Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары [[Бөгенбай батыр]], [[Жәнібек батыр]]лармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «[[тархан]]» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды [[Жетіру]]ға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. [[Қалмаққырылған]] деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына &quot;Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?&quot; деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты.&lt;ref&gt;&quot;Созақ өңірі&quot;. Сүлеймен Тәбірізұлы. 180-бет. - Алматы: &quot;Дәуір&quot; баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}

[[Санат:1669 жылы туғандар]]
[[Санат:1757 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>em9ew4hqolh4omyku4db8cnn50kw6u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618030</id>
      <parentid>3618029</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7228" sha1="b844nxa3wqvflarpazugiinqeo5dvk3" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
{{Infobox Biography 
|subject_name   = Есет Көкіұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Есет батыр 
| date_of_birth  = 1667
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1749
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
[[Сурет:Есет батыр.jpeg|thumb|right|200px]]
[[File:Есет батыр руы.png|thumb|Есет батыр руы]]
'''Есет Көкіұлы''', '''Тама Есет''' (1667-1749) - қазақ халқының [[жоңғар]] басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі.
[[Ақтөбе қаласында Есет батыр Көкіұлының атымен аталған шағын аудан бар.]]

Шыққан тегі [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] ішіндегі [[Тама]] руының, Аташал тармағынан. 
[[Әбілқайыр хан]] [[Ресей]]ге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз [[Бөкенбай батыр]]дың күйеу баласы.

Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар [[Салқам Жәңгір]] хан жоңғардың [[Батыр қонтайшы]]сының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]]дің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады. 
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. [[Тәуке хан]]ның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

Есет батыр әйгілі «[[Ақтабан шұбырынды]]дан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген [[Бұланты шайқасы]]на қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген [[Атой салу|атойшы]] болады.

Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары [[Бөгенбай батыр]], [[Жәнібек батыр]]лармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «[[тархан]]» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды [[Жетіру]]ға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. [[Қалмаққырылған]] деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына &quot;Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?&quot; деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты.&lt;ref&gt;&quot;Созақ өңірі&quot;. Сүлеймен Тәбірізұлы. 180-бет. - Алматы: &quot;Дәуір&quot; баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}

[[Санат:1669 жылы туғандар]]
[[Санат:1757 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>b844nxa3wqvflarpazugiinqeo5dvk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618031</id>
      <parentid>3618030</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7412" sha1="sumq3ewgmkqwjhkv9r1txipdq8knzhq" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
{{Infobox Biography 
|subject_name   = Есет Көкіұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Есет батыр 
| date_of_birth  = 1667
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1749
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
[[Сурет:Есет батыр.jpeg|thumb|right|200px]]
[[File:Есет батыр руы.png|thumb|Есет батыр руы]]
'''Есет Көкіұлы''', '''Тама Есет''' (1667-1749) - қазақ халқының [[жоңғар]] басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі.
[[Ақтөбе қаласында Есет батыр Көкіұлының атымен аталған шағын аудан бар. Ол бұрын Нұр Ақтөбе шағын ауданы деп аталған, кейін Есет батыр атауы берілген]]

Шыққан тегі [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] ішіндегі [[Тама]] руының, Аташал тармағынан. 
[[Әбілқайыр хан]] [[Ресей]]ге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз [[Бөкенбай батыр]]дың күйеу баласы.

Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар [[Салқам Жәңгір]] хан жоңғардың [[Батыр қонтайшы]]сының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]]дің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады. 
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. [[Тәуке хан]]ның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

Есет батыр әйгілі «[[Ақтабан шұбырынды]]дан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген [[Бұланты шайқасы]]на қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген [[Атой салу|атойшы]] болады.

Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары [[Бөгенбай батыр]], [[Жәнібек батыр]]лармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «[[тархан]]» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды [[Жетіру]]ға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. [[Қалмаққырылған]] деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына &quot;Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?&quot; деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты.&lt;ref&gt;&quot;Созақ өңірі&quot;. Сүлеймен Тәбірізұлы. 180-бет. - Алматы: &quot;Дәуір&quot; баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}

[[Санат:1669 жылы туғандар]]
[[Санат:1757 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>sumq3ewgmkqwjhkv9r1txipdq8knzhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618037</id>
      <parentid>3618031</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3566375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="cn0y1mmdzpgxbgu6gkyoajpi5ugto9c" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Есет Көкіұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Есет батыр 
| date_of_birth  = 1667
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1749
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
[[Сурет:Есет батыр.jpeg|thumb|right|200px]]
[[File:Есет батыр руы.png|thumb|Есет батыр руы]]
'''Есет Көкіұлы''', '''Тама Есет''' (1667-1749) - қазақ халқының [[жоңғар]] басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі.

Шыққан тегі [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] ішіндегі [[Тама]] руының, Аташал тармағынан. 
[[Әбілқайыр хан]] [[Ресей]]ге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз [[Бөкенбай батыр]]дың күйеу баласы.

Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар [[Салқам Жәңгір]] хан жоңғардың [[Батыр қонтайшы]]сының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]]дің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады. 
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. [[Тәуке хан]]ның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

Есет батыр әйгілі «[[Ақтабан шұбырынды]]дан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген [[Бұланты шайқасы]]на қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген [[Атой салу|атойшы]] болады.

Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары [[Бөгенбай батыр]], [[Жәнібек батыр]]лармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «[[тархан]]» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды [[Жетіру]]ға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. [[Қалмаққырылған]] деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына &quot;Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?&quot; деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты.&lt;ref&gt;&quot;Созақ өңірі&quot;. Сүлеймен Тәбірізұлы. 180-бет. - Алматы: &quot;Дәуір&quot; баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}

[[Санат:1669 жылы туғандар]]
[[Санат:1757 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>cn0y1mmdzpgxbgu6gkyoajpi5ugto9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бауыржан Момышұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7159</id>
    <revision>
      <id>3618173</id>
      <parentid>3614593</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48831" sha1="n3vz69ezs8gwac32zev75a7moq2in1b" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Бауыржан Момышұлы
 |шынайы есімі    = 
 |суреті          = Stamps of Kazakhstan, 2010-16.jpg
 |сурет тақырыбы        =
 |туған күні    = 24.12.1910
 |туған жері    = [[Көлбастау]], {{туғанжері|Жуалы ауданы|Жуалы ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазақКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 10.06.1982
 |қайтыс болған жері    = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |лақап аты       = Шаң тимес
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = {{USSR}}
 |қызмет еткен жылдары  = [[1932 жыл|1932]]—[[1934 жыл|1934]], [[1936 жыл|1936]]—[[1955 жыл|1955]]
 |атағы           = [[гвардия|Гвардия полковнигі]] 
 |әскер түрі      = атты әскер
 |басқарды        = 9-шы гвардиялық атқыштар дивизиясы
 |әскери бөлімі   = 
 |шайқасы         = [[Хасан шайқасы]]&lt;br /&gt;[[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан Соғысы]]
 |марапаттары     = {{Қатар
 |{{Алтын Жұлдыз медалі|1990}}
 |{{Ленин ордені|1990}}
 |{{Қызыл Ту ордені|1945}}
}}
{{Қатар
 |{{Қызыл Ту ордені|1942}}
 |{{I дәрежелі Отан соғысы ордені|1945}}
 |{{Еңбек Қызыл Ту ордені|}}
}}
{{Қатар
 |{{Халықтар Достығы ордені|}}
 |{{Қызыл жұлдыз ордені|}}
 |{{Құрмет Белгісі ордені|}}
}}
{{Қатар
 |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}}
 |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі|}}
 |{{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі|1944}}
}}
{{Қатар
 |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі|}}
 |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}}
 |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
 |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
 |{{Тың жерлерді игергені үшін медалі}}
}}
{{Қатар
 |{{Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл медалі|}}
 |{{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}}
 |{{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
 |{{Мәскеудің 800 жылдық естелік медалі}}
 |[[Сурет:Soviet Guards Order.png|20px|link=«Гвардия» белгісі]]
}}
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = Baurzhan Momyshuly
}}
'''Бауыржан Момышұлы''' ([[24 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], [[Көлбастау]] – [[10 маусым]] [[1982 жыл|1982]], [[Алматы]]) — қазақтың әйгілі әскери қолбасшысы, [[Ұлы Отан соғысы]]нда даңқы шыққан [[стратег]] және [[тактика|тактик]], [[жазушы]], [[Кеңес Одағының Батыры]]&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

[[Батыс майдан (Ұлы Отан соғысы)|Батыс майданындағы]] 16 армияның [[316-атқыштар дивизиясы]]ндағы (1941 жылдың қарашасынан бастап [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы]]) 1073 атқыштар полкінің (1941 жылдың қарашасынан 19 гвардиялық полкі) және батальон командирі. [[Ұлы Отан соғысы]]на генерал-майор [[Иван Васильевич Панфилов|И.В. Панфилов]] басқарған әйгілі дивизиясының құрамында 1941 жылдың қыркүйек айынан бастап  қатысты. Батальон командирі ретінде аға лейтенант Бауыржан Момышұлы [[Мәскеу шайқасы|Мәскеу үшін шайқас]]та 27 рет ұрысқа қатысты. 1941 жылдың 16-18 қараша күндері [[вермахт]]ың [[Мәскеу]] бағытында екінші мәрте жасаған жорығы кезінде аға лейтенант Момышұлы басқарған батальон дивизиядан қашықта, Матронино деревнясының жанында Волоколамск тас жолында асқан ерлікпен ұрыс жүргізді. Білікті комбаттың басшылығы арқасында 3 күн бойы фашистер шабуылын тойтарып, батальон үлкен шығынсыз, ұрысқа қабілетті жағдайда қоршаудан шығады.&lt;ref&gt;Герои страны, Бауыржан Момыш-улы, http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1543&lt;/ref&gt;

Бауыржан Момышұлы — [[әскери педагогика]] мен [[әскери психология]]ны байытушы, баға жетпес мұра қалдырған дара тұлға. Оның атақ, даңқы, батырлығы [[Александр Альфредович Бек|А.Бектің]] «[[Арпалыс (повест)|Волоколамск тас жолы]]» атты кітабында суреттелді. Кітап неміс, чех, еврей, ағылшын, француз, т.б. шет  тілдеріне аударылды. Соғыстан кейін Бауыржан Момышұлы Совет Армиясы Бас штабының Жоғары әскери академиясын бітіреді. Әскери-педагогикалық жұмыспен айналасып, Совет Армиясы әскери академиясында сабақ береді.

Ел тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Н.Назарбаевтың жарлығымен оған «[[Халық қаһарманы]]» деген атақ берілді.

==Өмірбаяны==
=== Балалық шағы ===
Бауыржан Момышұлы [[1910 жыл]]дың 24 желтоқсанында [[Жамбыл облысы]]ның [[Жуалы ауданы]]ндағы Көлбастау ауылында туған. [[Дулат]] тайпасының [[Шымыр]] руынан&lt;ref name=&quot;http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp&quot;&gt;{{cite web | url=http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp | title=Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,}}&lt;/ref&gt;.

Имаш бабасы 1911 жылы 92 жасында дүниеден өткен. Әкесі Момыш өз бетімен ескіше сауат ашқан, кирил алфавитімен оқуды меңгерген сол кезеңдегі көзі қарақты адамдардың бірі болған. Ел арасында ағаш ұстасы және етікші, зергерлігімен танымал болатын. Имаш атасы қартайған кезінде барлық шаруашылықты Момыш ұлына табыстаған. Әжесінің есімі - Қызтумас, қартайған шағында ағайын-туыс &quot;сары кемпір&quot; деп атаған. Анасы Рәзия дүниеден ерте өтіп, Бауыржан 3 жасынан бастап Қызтумас әжесінің қолында өседі.

1921 жылы бастауыш класты оқуға [[Аса (ауыл)|Аса]] интернатына түседі. 1924 жылдан бастап жеті жылдық мектепті [[Шымкент]] қаласында оқиды. Бұл сол өңірдегі 1924 жылы ашылған алғашқы жетіжылдық мектеп болатын. Бауыржан Момышұлымен бір сыныпта [[Әбділда Тәжібаев]] пен [[Құрманбек Сағындықов]] оқиды. 1928 жылы мектепті үздік бітіріп, [[Орынбор]] қаласындағы Қазақ Педагогикалық институтына оқуға түседі. Институт директоры Тоқтыбаев деген кісі болатын. Жас баланың қатты суықта жұқа киіммен жүргенін көріп, өзінің кабинетіне шақыртып алады. Баланың қолына бухгалтерияға қағаз жазып беріп, осы қағаз бойынша ақша алатындығын және сол ақшаға ауылға қайтатындығын айтады. Осындай тұрмыс жағдайына байланысты оқудан кетеді.&lt;ref&gt;[https://khabar.kz/kk/m-ra-at-mir-zholy/item/99673-mir-zholy-bauyrzhan-momysh-ly Өмір жолы. Бауыржан Момышұлы]&lt;/ref&gt;

=== Соғысқа дейінгі өмірі ===

* 1928-1930 жылдары бастауыш мектепте ұстаздық етеді. Біраз уақыт аудандық атқару комитетінің жауапты хатшысы ретінде қызмет атқарады. Аудандық милицияда 6 айдай жұмыс істейді.
* 1932-1934 жылдар аралығында Қызыл Армия қатарында қызмет етеді. 1933 жылы полк мектебін бітіреді.
* Туған ауылына қайтып оралып, бірнеше жыл қаржы мекемесінде қызмет істейді.
* Атқару комитетіндегі қызметімен көзге түскен Бауыржан Тимофей Дубовиктің қолдауымен Шымкент өнеркәсіп банкінің экономисі болады. Осы қызметте жүрген уақытта 1936 жылы Республикалық банктің меңгерушісі Б.М.Барханның жолдамасымен Ленинградтағы Финанс академиясының жанындағы бір жылдық курсты бітіреді. Біліктілігін бағалаған басшылық оны КСРО өнеркәсіп банкінің республикалық басқармасына аға консультант ретінде тағайындайды.
* 1936 жылы жаңадан құрылып жатқан бөлімге взвод командирлігіне шақырылады. Бұл кезде [[рота]] командирі, [[полк]] штабы бастығының көмекшісі болады.
* 1939 жылы әкесі Момыш қайтыс болады.

=== Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары ===

* [[1941 жыл]]ы Қазақ әскери комиссариатының нұсқаушысы қызметін атқарады. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың қыркүйегінен бастап қатысты. 316 атқыштар дивизиясының жасақталуына белсене атсалысып, сол дивизия құрамында майданға аттанады.&lt;ref&gt;[https://qamshy.kz/article/62175-bauyrdgan-momyshuly-dgane-onynh-soghys-oneri Бауыржан Момышұлы және оның соғыс өнері]&lt;/ref&gt;
* 1941 жылдың 26 қарашасында маршал [[Константин Константинович Рокоссовский|Рокоссовский]] полк командирі етіп тағайындайды.
* 1941-[[1945 жыл]]дары Панфилов атындағы 8-гвардиялық дивизияның батальон, полк командирі, соғыстың соңғы жылдары аталған дивизияның командирі болады.
* [[1942 жыл]]дың 6 маусымында &quot;[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]]&quot; орденімен марапатталады.
* [[1944 жыл]]ы денсаулығына байланысты Алматы госпиталіне жіберіледі.
* [[1945 жыл]]дың 16 қаңтарында Алматыға келген Бауыржанды ғалымдар соғыс туралы әңгіме-лекция өткізуге шақыртып, кездесу ұйымдастырады. Осы лекцияның стенограммасы кейінрек &quot;[[Қанмен жазылған кітап|Соғыс психологиясы]]&quot; деген атпен кітап болып басылды. Алғашында тек орыс тілінде жарық көрген бұл еңбек, 2010 жылы Бауыржан Момышұлының 100 жылдығына орай қазақ тілінде де жарық көрді.&lt;ref&gt;[http://www.kaztrk.kz/kaz/news/kultura/Bauirzhan_Momishulinin_Sogis_psihologijasi_atti_kitabi_ana_tilimizde_zharik_kordi.html Б. Момышұлының &quot;Соғыс психологиясы&quot; атты кітабының тұсаукесері өтті]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Соғыс кезінде жеке басының қаһармандық ерлігімен және ұрыс жүргізудегі әскери шеберлігімен ерекше көзге түседі. Бірнеше рет жау қоршауынан жауынгерлерін аман-есен алып шығады. [[Мәскеу]] түбіндегі шайқастағы ерлігі сол кездің өзінде Одақ көлеміне аңыз болып жайылады. Осының негізінде орыстың белгілі жазушысы Александр Бек «Волоколамское шоссе» (қазақшасы «Арпалыс») повесін жазды. Бұл шығарма кейін бірнеше тілге аударылады.

Жауынгерлік іс-қимылдарға қатысты ұрыстан шығу, шегініс жасау тәсілдерінің арнайы тарау болып әскери жарғыға енуі, тактикада «ошақты» және «икемді қорғаныс» ұғымдарының қалыптасуы Бауыржан Момышұлының осындай тәжірибелерінің жиынтығы болып табылады. Бауыржан Момышұлы жау шептеріне ішкерлей еніп ұрыс жүргізу теориясын соғыс тәжірибесінде алғаш қолданушылардың және оны дамытушылардың бірі болды. 

====Мәскеу үшін шайқас====
[[File:Rus Stamp GSS-Momyshuli.jpg|right|300px|thumb|Момышұлыға арналған пошта бөлімі, 2010]]
[[Мәскеу шайқасы|Мәскеу түбіндегі шайқас]] Бауыржан Момышұлының өміріндегі ерекше кезең болды. Жас сардар, 1073 атқыштар полкінің батальон командирі, аға лейтенант Бауыржан Момышұлы сарбаздармен қақаған қыста Мәскеу түбінің омбы қарына малтыға жүріп, бес рет қоршауды жарып шығып, жалпы саны 27 рет қол бастап ұрысқа кіріп, соғыс тарихында болмаған тактикалық маневрлер жасап, әскери өнерге жаңалық енгізген. [[Командир]] Бауыржан Момышұлы жетік стратег, асқан тактик, [[психолог]] еді.

1941 жылдың 16-18 қараша күндері аралығында вермахтың Мәскеуге екінші дүркін шабуылы кезінде Б.Момышұлы басқарған батальон өз дивизиясынан қашықта Матронино селосының маңында Волоколамск тас жолыда аса ерлікпен соғысты. Комбаттың дарынды басшылығының арқасында неміс әскері бұл маңда 3 күнге іркіліп қалды. Бұл ерлігінен соң жас комбат өз сарбаздарын қоршаудан соғысқа қабілетті жағдайда алып шықты. 
 
Алайда аласапыран шақта қысылтаяң жағдайға ұшыраған кейбір полктердің батальон, роталарымен байланысы үзіліп, жауынгерлердің қай жерде, қандай халде екенін білу қиынға соғады. Сондай жағдайға ұшырағандардың бірі – Бауыржан басқарған бірінші батальон еді. Баукең енді шегінудің нақты жоспарын жасайды. Батальонның алдында жүретін он бес адамнан құрылған (алдыңғы жақты барлайтын) барлаушы қойып, взвод-взводпен бөлек-бөлек болып, бірінің ізімен бірін жүргізе жылжуды ұйғарады. Батальон алдындағы барлаушыларды аға лейтенант Рахимов пен саяси жетекші [[Мұхаметқұл Сләмқұлов]] басқарады.

Күндіз жау көзіне түспеу үшін жауынгерлеріне түнделетіп жүруді бұйырады. Күндіз қалың тоғайда тыныстап, түнде барлаушылар арқылы белгіленген бағытпен сақтана жүріп отырған жауынгерлер табандылық пен төзімділік көрсетіп, қалың қарағайлы тоғай ішінің қалың қарын омбылай жүре отырып, екі күннен кейін Новлянск пен Ивановск деревняларының аралығынан шығады. Барлаушылардың айтуынша, осы Ивановск деревнясында панфиловшылардың 1075-полкінің бірінші батальоны тұрады екен. Бұлар әлі шайқасқа қатыспағандықтан тың тұрады.

Әдісқой, тәжірибелі комдив [[Иван Васильевич Панфилов|И.В. Панфилов]] бұл полкті уақытша әдейі резервте ұстап тұр екен. «Б.Момышұлы басқарған батальон түгелдей жау қолынан қаза тауып, жойылып кетті» деген лақапты естіген олар түгелдей аман оралған жауынгерлерді зор қуанышпен қарсы алды. Бауыржан бастаған батальон жауынгерлерін көргенде И.В.Панфилов қуанғаннан көзіне жас алады. Иван Васильевич көптен көрмеген бауырын кездестіргендей Бауыржанды қаусыра құшақтай алып, бетінен сүйіп: «Жарайсың, сұңқарым!» деп арқасынан қағады.

19 гвардиялық атқыштар полкінің командирі ретінде 1941 жылдың 26-30 қараша күндері гвардия капитан Момышұлы Мәскеу облысының Соколово деревнясының маңында неміс әскерінің шабуылын 4 тәулік бойы қайтарып, сәтті ұрыс жүргізді. 1941 жылдың 5 желтоқсанында омыртқаға оқ тиіп, жарақат алды. Әзілхан Нұршайықовтың &quot;Ақиқат пен Аңыз&quot; кітабында Бауыржан өзін санбатқа жеткізгенде дәрігерлер дереу госпитальға апару керек деп шешкендігін, бірақ ол тапаншамен дәрігерді қорқытып, оқты сол жерде шығаруды бұйырғанын айтады. Оқты алып, жараны таңғаннан кейін капитан Бауыржан Момышұлы ұрыс алаңына қайта оралады.

Кеңес әскерлерінің 1942 жылғы қаңтар-ақпан айларындағы ұрыстарында 8-гвардиялық дивизияның Бауыржан Момышұлы басқарған полк жауынгерлері ерекше көзге түсті. Дивизия екі ай ішінде батысқа қарай 500-600 шақырым алға басып, фашистердің мыңдаған солдаты мен офицерлерін саптан шығарады, жаудың көптеген техникасын жойып жіберді.

1944  жылы Комдив болып жүрген кезінде Дубровка деревнясының маңында болған ұрыс кезінде тағы қатты жараланады. Өз айтуынша құйымшақпен жерден шығып тұрған темірге құлаған екен. Біраз уақыт атқа отыра алмай және шалқасынан жата алмай жүрді, бірақ госпитальге бармады.

Сол уақыттан 1944 жылдың  наурызына дейін госпитальде жатады. Сол жылы Бас Штабытың Әскери Академиясының жанындағы офицерлердің біліктілігін арттыру курстарын бітіріп шығады.

1945 жылдың 21 қаңтарынан бастап гвардия полковник Бауыржан Момышұлы Екінші Прибалтика майданының, 6 гвардиялық армиясының, 2 гвардия атқыштар полкінің 9 гвардия атқыштар дивизиясын басқарды. 1945 жылдың ақпан-наурыз айларында Бауыржан Момышұлы басқарған дивизия Приекуле станциясының солтүстік-батыс жағында орналасқан неміс әскерінің үш бекінісін бұзып өтеді. Дивизия шабуылының нәтижесінде 15 елді мекен босатылды, ал жау әскеріне үлкен зиян тиген болатын. 
 
Бауыржан Момышұлының қатардағы жауынгерлер жайлы айтқан нақылға бергісіз сөздері халқымыздың есінде. Даңқты [[қолбасшы]] солдаттың мінез-құлқын, парасатын, елі үшін шыбын жанын қиятын ерлігін ерекше бағалай білген. Соның арқасында оларды ерлік жеңістерге бастап, жігерлендіріп отырған.

Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында адуынды да қатал әскери басшы болып қана қойған жоқ, сонымен қатар қарамағындағы жауынгерлер мен офицерлердің ақылгөй жетекшісі, зерделі де білгір, байыпты да мейірман тәрбиешісі де бола білді.

Гвардия полковнигі Бауыржан Момышұлының 1990 жылдың 12 желтоқсанында туғанына 80 жыл толуына орай Кеңес Одағының Батыры деген жоғары атақ берілді. Б.Момышұлының «Әділет қашанда жеңеді, ол кешіксе де келмей қоймайды» деген сөзі шындыққа айналып, ел тілегі орындалды.

[[Сурет:Egemen Archive Momyshuly Margulan.jpg|нобай|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Әлкей Марғұланмен]] бірге]]
[[Сурет:Бауыржан Момышулы 2.jpg|нобай|]]
=== Соғыстан кейінгі жылдары ===

* [[1946 жыл|1946]]-[[1948 жыл]]дары Ворошилов атындағы әскери академияның тыңдаушысы болады.
* 1948-1950 жылдары 49-атқыштар бригадасы командирінің орынбасары қызметін атқарады.
* [[1952 жыл]]ы Кеңес Әскері Бас Штабының жанындағы Жоғары әскери академияны тәмамдайды.
* [[1953 жыл]]ы  академик Ван-Чон-Худың басқаруымен келген Қытай делегациясымен кездеседі.
* Соғыстан кейін [[1950 жыл|1950]]-[[1955 жыл]]дары Кеңес Әскері әскери академиясында сабақ береді. 
* 1955 жылы желтоқсан айы соңында (45 жасқа толғанда) полковник атағымен отставкаға шыққан cоң, елге оралады. Елде біраз уақыт жұмыс табылмайды. Өмірбек Жолдасбек Қазақ Ұлттық Университетінің әскери кафедрасына жұмысқа алмақ болады. Алайда оған да қарсылық болған көрінеді. Батыр енді толықтай шығармашылықпен айналысады. Ол қазақ және орыс тілдерінде бірдей жазып, өз өміріндегі көрген білгендерін шығармаларына арқау етеді. Оның қаламынан туған, өмір шындығының негізіндегі тамаша [[роман]]ы мен [[әңгіме]], [[Повесть|повестері]] қалың оқушының іздеп оқитын шығармаларына айналады. Олар бірнеше қайтара басылып шығарылды.

==== Кубаға сапары ====
Бауыржан Момышұлы [[1963 жыл]]ы [[Фидель Кастро]]ның шақыруымен [[Куба]] еліне барады. Сапар барысында Куба басшысы Фидель Кастромен кездесудің реті келмеді, бірақ інісі Рауль Кастромен кездесіп, ол кісіге үлкен әсер қалдырды. Куба әскерилерінің (негізінен әртүрлі аудиторияның) алдында дәріс оқыды (“Куба кездесулері” (“Кубинские встречи”; орысша дайындалған баяндама, 11-21 қараша 1963 жылғы жазбалардан деген мәліметтермен 1986 жылғы Алматының “Жазушы” баспасында басылған орыс тіліндегі қос томдық шығармалар жинағының екінші томына 13 беттік мәтін боп кірді; алғаш сол жылы жарияланды&lt;ref&gt;Баурджан Момышулы. Собрание сочинений в двух томах. Том второй. Алма-Ата, издательство «Жазушы», 1986, стр. 276-289&lt;/ref&gt;)). Кубаға барған саяхаты жайында &quot;Куба әсерлері&quot; (1975 жылы “Ұшқан ұя” жинағына үш әңгіме (“Жол үстінде”, “Олар менің есімде”, “Ол екеуміз”), “Ұшқан ұя” хикаятымен бірге кіргізілді, соның ішінде сапарнама мәтін көлемі – 130 бет) атты сапарнамалық кітап жазады. Бауыржан Момышұлы Фидель Кастро мен Эрнесто Че Гевараның үлгі тұтқан тұлғасы болған.

[[1963 жыл]]ы қарашада (11-21 қараша) Куба үкіметінен бірнеше қайтара шақыру келгендіктен, 10 күндік сапармен барып келеді.

[[1982 жыл]]ы 10 маусымда 71 жасына қараған шағында Алматыда дүние салады. [[Кеңсай зираты]]на қойылды.

==== Батырдың 100 жылдығы ====
[[Сурет:Momyshuly Monument in Almaty.jpg|нобай|Алматыда Бауыржанға қойылған [[Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Алматы)|ескерткіш]]]]
[[2010 жыл]]ы қыркүйектің 14-і күні Алматыда «Қазақтың Бауыржаны» атты деректі фильм көпшілікке таныстырылды. Фильмді үкімет тапсырысымен Бауыржан Момышұлының 100 жылдық мерейтойына арнап режиссер Қалила Омаров түсірді &lt;ref&gt;Азаттық радиосы, Алматыда Бауыржан Момышұлы туралы деректі фильмнің тұсаукесері өтті, [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_baurzhan_momyshuly_documentary_film/2157153.html]&lt;/ref&gt;.

2010 жылы желтоқсанның 10-ы күні Алматыдағы 28 панфиловшылар саябағында кеңес-герман соғысының қаһарманы, жазушы Бауыржан Момышұлына тұрғызылған ескерткіш салтанатты жағдайда ашылды. Жалпы биіктігі 6 метрлік ескерткіштің тұғыры граниттен, ал батырдың мүсіні қоладан құйылған.&lt;ref&gt;[http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_baurzhan_momyshuly_2ww_hero_monument/2244251.html Азаттық радиосы, Алматыда Бауыржан Момышұлына ескерткіш ашылды]&lt;/ref&gt;.

2010 жылы Республика бойынша Бауыржан Момышұлының 100-жылдығына арналған мерекелік іс-шаралар өтті.&lt;ref&gt;[http://kaz.gazeta.kz/art.asp?aid=81637 Таразда Бауыржан Момышұлының 100 жылдық мерейтойына арналған салтанатты шаралар өтуде]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2010 жылы қыркүйек айында  Бауыржан Момышұлының 30 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты (Алматыдағы “Өнер” баспасы басып шығарды).&lt;ref&gt;[http://taraz.zhambyl.kz/index.php?action=news&amp;type=5&amp;lan=kaz&amp;page=26&amp;news_id=124&amp;hoster=zhambyl Бауыржан Момышұлының 30 томдық еңбектер жинағы жарыққа шықты]&lt;/ref&gt;

== Бауыржан Момышұлының әдеби шығармашылығы ==
Бауыржан Момышұлы жігіттік шағында-ақ ғашықтық жырлар, достарына, жерлестеріне арнау өлеңдер жазған. Оның алғы шептен жазған мақалалары мен өлеңдері, аудармалары майдан газеттерінде, «[[Егемен Қазақстан|Социалистік Қазақстан]]», «[[Казахстанская правда]]», «[[Қазақ әдебиеті (газет)|Қазақ әдебиеті]]» және басқа басылымдарда жарық көріп тұрған.&lt;ref&gt;[https://qazaqadebieti.kz/27337/bauyrzhan-momysh-lyny-ajtylma-an-erligi Бауыржан Момышұлының айтылмаған ерлігі]&lt;/ref&gt;

Майданда ол [[күнделік]] жазып, ұрыс алаңында көрген-білгенін, басынан өткен жайттарды қағазға түсірді. Ол кез-келген жағдайда қарда да, жаңбырда да және тіпті қоршауда қалған кезде де жазба жүргізді. Осылайша, ол 38 жауынгерлік жазба кітапша жазды. Онда соғыс барысы, сарбаздардың ойы мен әрекеті туралы айтылады. Оның негізгі әдеби шығармалары оқырманды шыншылдығымен таңғалдырады. «Бір түннің тарихы» оның дарынды жазушы екенін жариялаған алғашқы туындысы.&lt;ref&gt;[https://stan.kz/kazaktyn-batyr-uly-bauyrzhan-momyshuly/ Қазақтың батыр ұлы Бауыржан Момышұлының өмірбаяны]&lt;/ref&gt;

Бауыржан соғыс уақытында «Серігім», «Жазушыға», «Қалыбек аға», «Біреулерге», «Омарбекке», «Жардың мұңы», «Ғ-ға», «Ана тілін ардақта», «Досыма», «Толғау» атты өлеңдер жазған.

1952-1956 жылы «Офицердің күнделігі», «Бір түннің тарихы», «Біздің семья» деген алғашқы кітаптары жарық көрді.
=== Шығармалары ===
{{columns-list|3|
* [[Ұшқан ұя]] (Наша семья) ([[1953 жыл]], орысшасы; [[1975 жыл]], қазақшасы)
* [[Мәскеу үшін шайқас]] (За нами Москва) (1958 жыл, роман)
* [[Жауынгердің тұлғасы]] 
* [[Майдан]] 
* [[Майдандағы кездесулер]] 
* [[Генерал Панфилов]] 
* [[Төлеген Тоқтаров]] (бұл да аталған романның төртінші кітабында)
* [[Куба әсерлері]] (1963 жыл)
* [[Адам қайраты]] (“Мәскеу үшін шайқас” романының төртінші кітабында)
* [[Ел басына күн туса]]
* [[Қанмен жазылған кітап|Психология войны]]
* Ол екеуі (қазақша; орысша нұсқасы “Она”)
* Олар менің есімде (қазақша; орысша нұсқа “Я помню их”)
* Жол үстінде
* Куба әсерлері
* Музей апа (орысша)
* Она (орысша)
* Из строя в труд (из дневника писателя); “Қатардан еңбекке” (жазушы күнделігінен)
* Я помню их (орысша)
* Проблема литературного героя
* История одной ночи (орысша, бұл шығарма 1986 жылдық екі томның бірінші томында “За нами Москва” романынан бөлек боп енді)
* Бір түннің тарихы (“Мәскеу үшін шайқас” романына 1968 жылғы екі томдықтың бірінші томына бұ атаумен емес, жоғарыдағы бас романына төртінші кітапқа соның қазақша нұсқасы сюжеттік қалпы сақталып кіргізілді, бірақ орысша, қазақша мәтіндерінде “Мәскеу үшін шайқастағыдай” еп-елеуіңкі айырмашылықтар ұшан-теңіз)
}}

==Отбасы==
[[Сурет:Бауыржан Момышулы.jpg|нобай|]]
* '''Бибіжамал Мұқанқызы Момышкеліні''' — Бауыржаннан екі жас кіші, ақсары, сұлу кісі. Бибіжамал Мұқанқызынан тұңғыш баласы [[Бақытжан Момышұлы]] дүниеге келді. 
* '''Коркина Клавдия Григорьевна''' — опера театрының әртісі, сыған қызы. Бұл кісіден Елена Бауыржанқызы дүниеге келді (16.09.1947 жылғы)
* '''Бақытжамал Қалибекқызы''' — шет тілдер институтының аспиранты, 13 жыл бірге болды.
* '''[[Бақытжан Момышұлы]]''' - Бауыржан Момышұлының ұлы.
* '''Зейнеп Ахметова Бауыржанкеліні''' (1945 жыл, 18 қаңтарда туған) — келіні, Бақытжан Момышұлының жұбайы, жазушы, қазақы дәстүрлерді насихаттаушы.  Қайын атасы туралы мемуар кітаптар мен мақалалар жазады.

== Бауыржан Момышұлының аты берілген нысандар==
Қазақстанда батырдың атымен [[Алматы]], [[Тараз]], [[Атырау]], [[Семей]] қалалары және Жамбыл облысы [[Аса (ауыл)|Аса]] ауылындағы көшеге батырдың аты берілген:

===[[Астана|Астана қаласында]] ===
* [[Бауыржан Момышұлы даңғылы (Астана)|Бауыржан Момышұлы атындағы даңғыл]]

===[[Алматы|Алматы қаласында]]===
* [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Бауыржан Момышұлы атындағы көше]]
* [[Бауыржан Момышұлы (метро бекеті)|Бауыржан Момышұлы атындағы метро бекеті]]
* №131 мектеп-лицейі және «Жас Ұлан» әскери мектебі

===[[Шымкент|Шымкент қаласында]]===
* [[Бауыржан Момышұлы даңғылы (Шымкент)|Бауыржан Момышұлы атындағы даңғыл]]
* №44 және № 120 мектептер

=== Жамбыл облысында ===
* Жамбыл облысының бұрынғы Бурное ауылы [[Бауыржан Момышұлы ауылы]] болып өзгертілген.
* [[Бауыржан Момышұлы ауылдық округі]]
* №45 қазақ классикалық гимназиясына Бауыржан Момышұлының есімі берілген және мектептің алдында Бауыржан Момышұлының бюсті орналастырылған.
* Тараз қаласында Бауыржан Момышұлы атындағы Жеңіс саябағы бар.

=== Ескерткіштер ===
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Момышулы Бауыржан (Бюст в Волоколамске).jpg|Волоколамскідегі бюст
Bauyrzhan Momyshuly.jpg|Кеңсай зиратында
Astana DSC04096 (7709592456).jpg|[[Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Астана)|Астанадағы ескерткіш]]
Памятник Бауыржану Момышулы (г. Шымкент).jpg|[[Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Шымкент)|Шымкенттегі ескерткіш]]
&lt;/gallery&gt;

== Марапаттары ==
'''Соғыс кезінде'''
* 1942 жылы 6 маусымда «[[Қызыл Ту ордені|Қызыл ту]]» орденімен&lt;ref&gt;[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10020205/?backurl=/heroes/%3Flast_name%3D%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%26first_name%3D%D0%A3%D0%BB%D1%8B%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_vpp%26page%3D1 Қызыл Ту орденін беру туралы жазба]&lt;/ref&gt;;
* 1944 жылы 1 мамыр&lt;ref&gt;[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1273655018/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D1%83%D0%BB%D1%8B%26first_name%3D%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Ana Документы о награждении, Фонд: Картотека награждений, Дело: шкаф 58, ящик 25]&lt;/ref&gt; «Мәскеуді қорғағаны үшін» медалімен;

'''Соғыстан кейін'''
* 1945 жылы шілдеде  1 дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]», «[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет Белгісі]]» (03.01.1959) ордендерімен, «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]» (20.04.1953) орденімен.
* 1971  жылы «[[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл ту]]» орденімен.
* КСРО Президентінің  1990 ж. 11 желтоқсандағы жарлығымен Б. Момышұлына 1941-1945 жылдары соғыста неміс-фашист басқыншыларына қарсы күресте асқан ерлігі мен қаһармандығы үшін «Кеңес Одағының Батыр атағы» берілді (медаль №11637).
* 2000 жылы «Ғасыр адамы» деп танылды

== Қызықты деректер ==
Ұлы Отан соғысы кезінде тек үш қазақ ірі әскери бөлімдерді басқарды. Бауыржан Момышұлы 1945 жылы дивизияны, [[Әбілқайыр Баймолдин]] 1944 жылы дивизия командирінің орынбасары, ал [[Ғалий Әділбекұлы Әділбеков]] 1942 жылы жеке танк бригадасын басқарды. «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезіндегі Кеңес Қарулы Күштерінің корпус, дивизия және әскери-теңіз базалары командирлерінің анықтамалығына» сәйкес, жеке танк бригадаларының командирлері дивизия командирлеріне сәйкес келеді, себебі соғыстың бірінші кезеңінде танк дивизиялары таратылып, олардың негізінде танк бригадалары құрылды&lt;ref&gt;https://militera.org/books/pdf/h/sb_komandovanie-korpus-diviziya-vov.pdf&lt;/ref&gt;.

Бауыржан Момышұлы үш қыздан кейін, әкесінің 53 жасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;[https://qamshy.kz/article/33008-bauyrdgan-momyshuly-turaly-siz-bilmeytin-derekter Бауыржан Момышұлы туралы сіз білмейтін деректер]&lt;/ref&gt;

== Бауыржан Момышұлы туралы ==
* [[1967 жыл|1967]] [[Ел басына күн туса (фильм)|«За нами Москва»]], Режиссері: [[Мәжит Сапарғалиұлы Бегалин|Мәжит Бегалин]], Бауыржан Момышұлын сомдаған: [[Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев|Кәукен Кенжетаев]]
* [[2010 жыл|2010]] - Қазақтың Бауыржаны (Деректі фильм) [[Қазақфильм]]. [[Қалила Нематұлы Омаров]]&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;
* [[2013 жыл|2013]] - [[Бауыржан Момышұлы (телесериал)]] Режиссері: Ақан Сатаев.
* [[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)|Ақиқат пен аңыз]] - авторы [[Әзілхан Нұршайықов]] 
* [[Арпалыс (повест)|Волоколамск тас жолы]] - авторы [[Александр Альфредович Бек|Александр Бек]] 
* [[Восхождение к отцу]] - авторы [[Бақытжан Момышұлы]] 
* [[Во имя отца]] - авторы [[Бақытжан Момышұлы]] 
* [[Сыновья великого волка]] - авторы [[Бақытжан Момышұлы]] 
* [[Шуақты күндер]] - авторы [[Зейнеп Ахметова]]

== Бауыржан Момышұлының қанатты сөздері ==
{{columns-list|3|
{{cquote
|Опасызда Отан жоқ,&lt;br&gt;Отанда опасызға орын жоқ.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Тәртіпке бас иген құл болмайды!
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Отаның үшін отқа түс — күймейсің.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Ептілік пен ерлік —&lt;br&gt;Ерге тән қасиет.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Сен жаудан қашсаң —&lt;br&gt;өмір сенен қашады.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Тәрбиелі — тәртіптің құлы,&lt;br&gt;Тәртіпті — елдің құлы.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Өз кітаптарым — өз балаларым. Олардың да Отаныма адал қызмет етуін қалаймын.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Үмітін жоғалтқан жан —&lt;br&gt;ешқашан үміттеніп көрмеген жан.
|type = 1
|author=
|source=
}}
{{cquote
|Елім деп езіліп, жұртым деп жұмылып,&lt;br&gt;елге қызмет ет.
|type= 1
|author=Бауыржан Момышұлы
|source=
}}
}}

==Тағы қараңыз==
* [[Сабыр Омарұлы Рахимов]]
* [[Рақымжан Қошқарбаев]] 
* [[Иван Васильевич Панфилов]]
* [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы|Панфиловшылар дивизиясы]]
* [[Александр Альфредович Бек]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
{{Commonscat|Baurzhan Momyshuly}}
* [http://abai.kz/node/1357 Бауыржан Момышұлы. Қазақ тілі туралы пікір]
* [https://e-history.kz/kz/news/show/418/ Бауыржан Момышұлы туралы 13 дерек]
* [https://egemen.kz/article/6680-on-boyy-ar-namystan-dgaralghan Өн-бойы ар-намыстан жаралған]
* [http://zhasalash.kz/ruhaniyat/9077.html «Бiр адамды екi қайтара сынаудың қажетi жоқ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419120553/http://zhasalash.kz/ruhaniyat/9077.html |date=2017-04-19 }}

{{Бауыржан Момышұлы шығармалары}}

{{Жақсы мақала}}
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан әскерилері]]
[[Санат:Бас штабтың Әскери академиясы түлектері]]
[[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:КСРО аудармашылары]]
[[Санат:Қазақстан мемуаршылары]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>n3vz69ezs8gwac32zev75a7moq2in1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарасай батыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7190</id>
    <revision>
      <id>3618036</id>
      <parentid>3598644</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25001" sha1="8k02vn56q1oq40vrsxhp7kezg18u95k" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Қарасай Алтынайұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Қарасай Алтынайұлы 
| date_of_birth  = 1598 ж.
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1671 ж.
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
'''Қарасай Алтынайұлы''' (1598-1671) — қазақтың қаһарман батыры, әйгілі қолбасшысы, есімі [[шапырашты]] руының ұранына айналған аса көрнекті тарихи тұлға. 

Қарасай батыр [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданына]] қарасты Суықтөбе тауының етегінде Қарасаз деген жерде дүниеге келіп, Арқа жерінде Көкшетау үшін болған шайқаста ауыр жараланып дүние салған. Топырақ Көкшетау алабындағы Айыртау сілемінің Құлшынбай деп аталатын төбесінен бұйырған. Қасына өзінің қанды көйлек досы арғын [[Ағынтай батыр]] жерленген. Қос арыс — шапырашты Қарасай мен арғын Ағынтай батырға және олармен бірге қанды шайқаста қаза болған сарбаздарға қос күмбезді кесене орнатылған (1999). Қарасай батырдың шыққан тегі ұлы жүз шапырашты. Шежіре дерегі бойынша, Шапырашты Шам (Ыстық), одан Малды, Желді, Қалды есімді үш ұл туады. Малдыдан Екей, Еміл, Емілден Жайық пен Есқожа туады. Есқожадан Алысай, Алтынай, Шуаш есімді үш ұл туған. Алтынайдың үшінші әйелінен Қарасай батыр туған. 

[[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] осы Қарасай батырдың тікелей ұрпағы&lt;ref&gt;{{кітап |авторы = Назарбаев Н. Н. |тақырыбы = Менің өмірім. Бодандықтан — бостандыққа |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2023 |беттері = 29-30 |барлық беті = 688 |isbn = 978-601-271-821-8|тиражы =7500}}&lt;/ref&gt;. Атап айтқанда [[Қарасай батыр|Қарасай]]'''дан''' [[Көшек Батыр|Көшек]], одан Айдар, одан Мырзатай, одан Кенбаба, одан Еділ, одан Сапақай, одан Назарбай, одан Әбіш, одан Нұрсұлтан туады.

==Жоңғарларға қарсы соғысы==
[[Қарасай батыр]]дың өмір сүріп, ғұмыр кешкен заманы қазақ-жоңғар арасында екі ғасырға созылған қанқасап соғыстың енді тұтанып, енді шиеленісіп, бірте-бірте екі көшпелі елдің тактикасы мен стратегиясының сынға түсе бастаған кезі еді. Бұл кезде қазақ халқының дербес ел болып, ірге бекітіп, біртұтас этникалық сана-сезімнің орныққанына екі ғасырдың жүзі болған. Содан да болар, қазақ-жоңғар арасындағы өрт тұтанған кезде елі мен жерін қорғау үшін алғаш рет атқа қонып, елдің шетіне, желдің өтіне, жаудың бетіне шығып, ерлік көрсеткен батырлардың сапында Қарасай Алтынайұлы да болды. Қазақ-жоңғар соғысы XVI ғасырдың өзінде-ақ шиеленіскені жөнінде тарихшы В.В. Вельяминов-Зернов жазады. Ал ағылшын көпесі А. Дженкинсон 1557 жылы [[Қытай]]ға бармақшы болып жолға шыққан, бірақ қазақ-жоңғар арасында Ташкент үшін қырғын соғыс болып жатқандықтан Қытайға өте алмағанын жазып қалдырған. Демек, Қарасай батыр ат жалын тартып мініп, сарбаздар сапына тұрған кезде көшпелі екі ел арасындағы соғыс тәсілдері, қорғаныс әдістері әбден шыңдалып, өліспей беріспейтіндей шиеленісіп үлгерген. Міне, бұл тұрғыдан келгенде, қазақ халқының ұлттық патриотизмін, ерлік дөстүрін алғаш рет қалыптастыру, орнықтыру миссиясы Қарасай қатарлы батырлардың пешенесіне жазылған. Жетісуда туған Қарасай батырға Арқаның Айыртауынан топырақ бұйыруы, Қызылжарда туған Баян батырдың соңғы демінің Ӏле бойында таусылуы, Еділ бойында туған тама Қабанбай батырдың Арқадағы Сарысу бойындағы шайқаста қаза табуы, Ерейментаудың Малайсарысының [[Алатау таулары|Алатау]] бөктерінде дүние салуы, сөз жоқ, ұлттық-этникалық біртұтастықты мемлекеттіктің әбден орныққандығының, сол мемлекет аясындағы атамекеннің азаматтар санасында біртұтас киелі сипат алғандығының ең бедерлі айғағы еді. Осындайда қазақ халқының кейінгі ғасырларда бастан кешкен азапты өмірінде отаншылдық сияқты ең киелі сезімдерінің шайылмауының басты себебі, сол бір Қарасайлар заманында орныққан эпикалық ерліктер мен патриотизмнің негізі беріктігінен де болар деген қорытындыға тоқтауға тура келеді.

[[Есім хан|Есім]] мен [[Жәңгір хан|Жәңгір]] сияқты ақылды хандардың арман-аңсары Қарасай сияқты біртуар батырларга, ру, тайпа көсемдеріне тікелей арқа сүйеу арқылы жүзеге асып отырды. Жалпы XVII ғасыр аясында, яғни Қарасай батырдың ат үстінде болған кемел шағында қазақ-жоңғар арасында әйгілі үш соғыстың болғаны тарихтан аян. Мұның біріншісі — 1635 жылы болған Сібір-Тобыл соғысы. Бұл соғыс туралы [[Герман Эмиль Фишер|И.Э. Фишер]] &quot;Сібір тарихы&quot; атты еңбегінде жазған. Тарихи деректерде осы кезеңде [[жалайыр]], [[шапырашты]] руларының Тобыл бойында болғаны айтылады. Сібір-Тобыл соғысына Қарасай батырдың қатысқаны ешқандай күмән келтірмейді.

Екінші соғыс 1643 жылы болған. Бұл әйгілі Жәңгір сұлтанның (ол кезде әлі хан тағына отырмаған) 600 жанкешті сарбаздарымен жоңғардың 50 мың әскеріне қарсы тұрып, оған алшын [[Жалаңтөс батыр|Жалаңтөс]] батыр 20 мың әскерімен көмекке келетін жойқын соғыс. Бұл соғыс жайында орыс тарихшылары Н.М. Карамзиннен бастап И.Я. Златкинге дейін таусыла жазып, жалпы соғыс тарихында сирек кездесетін оқиға ретінде атап өтеді ([[Левшин Алексей Ираклиевич|Левшин]] А.И. Описание киргиз-кайсакских или киргиз-кайсачьих орд и степей. 2-бөлім. СПб., 1832. 59-6.).

Даланың ауызша тарихнамасында (ДАТ), яғни шежіре деректерінде шапырашты Қарасай батырдың 600 қолымен осы соғысқа қатысып, жойқын ерлік көрсеткені айтылады. Әйгілі Сүйінбай жыраудың:
&lt;blockquote style=&quot;border: 0px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt;
''&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;“&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;Қарасай халқы үшін атқа мінді,''&lt;br /&gt;
''Шыдамай жауыздыққа неше түрлі,'' &lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;”&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;''
&lt;/blockquote&gt;
дейтіні, немесе:
&lt;blockquote style=&quot;border: 0px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;&quot;&gt;
''&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;“&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;Сол қуғаннан қуылды Шудан бастап,''&lt;br /&gt;
''Қалмақ қашты баласын, малын тастап.''&lt;br /&gt;
''Әйеліне қарауға шамасы жоқ,''&lt;br /&gt;
''Келіп еді о баста жерді ластап, —''&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;”&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;''
&lt;/blockquote&gt;
деп суреттейтіні Қарасай батырдың осы соғыстағы ерлігіне орай айтылған. 

XVII ғасырдың аясында қазақ-жоңғар арасында болған сұрапыл соғыстың үшіншісі — 1652 жылы өткен. Бұл соғыста Жөңгір ханды жекпе-жекте 17 жасар Қалдан Серен өлтірді. Осындайда &quot;тарихтың тәлкегі&quot; деуден гөрі, &quot;тарихтың заңдылығы&quot; деуге болатын бір гәп еске түседі, сол [[Қалдан Серен]]нің баласы Шарышты [[Аңырақай шайқасы]]нда 17 жасар Абылай сұлтан (ол кезде хан емес) жекпе-жекте өлтіреді. 1652 жылғы соғыста Қарасай батыр жалпы қазақ әскерлері қолбасшыларының бірі ретінде ақыл-парасатымен, тапқырлық-табандылығымен танылған. Сахара төсінің ежелден қалыптасқан тәртібі бойынша ел бастаған көсем мен қол бастаған батырлардың есімі әдетте ру-тайпа атауына ұласып, ұранға шығып отырған. Ондай ірі тұлғаларға жер атын беру рәсімі қалыптасқан. Бұлретте Қарасай батыр есімінің ру атауына ұласып, ұранға шығуы, бірнеше жер атауларының берілуі, ең алдымен, іргелі рудың қам-қаракетін елдік мұрат-мүддесімен тоғыстыра білген қайраткер-қолбасшылығына айғақ болса керек. Белгілі зерттеуші П.П.Румянцевтің Жетісу тарихы мен шаруашылығына арналған кітабы 1913 жылы Петербургте жарық көрді. &quot;Материалы Семиреченской области&quot; деп аталатын осы кітапта былай жазылған: &quot;Батыр Кәстек өңірінің жұрты шапырашты руынан шыққан Қарасай батырдың ұрпақтарын құрайды. Қазір Қарасай руы Ақмола облысының жерін қоныс етеді. Қарасайдың бейіті Көкшетау уезінің Айыртау деп аталатын өңірінде&quot; — дейді. Қазақ халқының тарихи тұлғаларына деген марапат-құрметінің соншалықгы баянды екені қайран қалдырады. Өлетін малмен, тозатын дүниемен алдарқатпайды, еліне лайық ер туса, олардың есімін тұтас ру мен киелі туған жерге бұйыртып отырған. Онысы жеріміз бүтін, еліміз аман болса, біртуар ерлердің де есімі ұмыт болмайды дегені болуы керек. Қазақ халқының мұндай мәртебеге лайық перзенті Қарасай батыр екенін тарихтың өзі дәлелдеп отыр.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;


{{wikify}}
[[Сурет:Qarasai.jpg|right|thumb|Қарасай батыр]]
'''Қарасай Алтынайұлы'''&amp;nbsp;— Жетісуда жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық соғыста қол бастаған батыр. [[Алатау]] бөктерінде туып өскен. [[Ұлы жүз]] Шапырашты тайпасының Есқожа руынан. Қарасай батыр Қарғалы, Ұзынағаш, Қастек, Жиренайғыр, Ырғайты өзендері бойындағы, Қарақия, Ақтасты, Сарыжазық, Суықтөбе тауларындағы ұрыстарда жау шебін бұзып, суықтөбе басына туын тіккен.

1629 жылы жазда [[Шапырашты]] қолы [[Жайық]] бойынан шаршап келіп, тыныстаймыз ба деп Асы ([[Алматы облысы]]) жайлауында жатқанда, ойраттардың олжалап кете салу мақсатымен қараша айында Іледен өтіп шабуыл жасауы Қарасайды атқа мінгізді. Қарасай аяқ-астынан басталған ұрысқа екі мың қол жиып, осы қазір Қарасай ауылы тұрған ойпатта ойрат тайшысы Банжұрды тас талқан етті. Қоян-қолтық айқаста көбі қырылған қалмақтар Іледен қайта өтуге мұршасы келмей, Сөгетіге қарай қашты. Ақыры, жау тұмсығы Торайғыр тауына тірелгенде, келген мыңдай қолдан басы Банжұр болып тігерге тұяқ қалмады. Ең соңғы екі қалмақты Байынқол жағасында ұстап, екеуін қара есекке теріс мінгізіп, таңып қалмақ ауылына қарай айдап жібереді. Ұрыс болған жер (ауыл) Қарасай атымен аталды. Сопы-Саты көлінің түстігінде де ұрыс болған. Бұрын бабасы Шапырашты ұрыс салып, соның атымен аталатын сайдың бір саласы да күні бүгінге дейін Қарасай есімімен аталады. 1635 жылы ойрат-қалмақ мемлекеті бой көтерді. [[Қытай]] және қазақ пен қырғыз жерінің ортасында жатқан Жоңғар хандығы, аумағын кеңейтуді ойлап, таулы, тастақты өлкеден гөрі, жазықты өңірге көз аларта түсті. Кешікпей мұздай қаруланған 50 мың қол қазақ пен қырғыз жеріне басып кірген. Алғашқы шайқастың бірі осы Талас өңірінде өтеді. Бұл соғыста өзбек қолын Алдышүкір басқарып келіп, қазақ, қырғыз жасағымен бірлесіп, тұтқиылдан келген жауға қарсы соққы берген. Бауырлас үш ұлттың үзеңгі қағысқан бірлігі өзбек жерінде, қазақ даласының оңтүстік аймағы&amp;nbsp;— [[Сайрам]] маңында болған соғыста да ажырамады.

Жетісуды бауырыны басқан жоңғар батырлары Нарынқол мен Байынқол, Қастек пен Қаскелеңнің үздіксіз жеңісіне мастанғаны сондай, Алатау асып, қырғыз жеріне қалың қолын төгеді. Ыстықкөл өлкесінде өткен шайқаста қырғыз жұрты жауға төтеп бере алмай қалады. Сонда «қырда қырғыз баласы жыласа, ойда қазақ ененің омырауы сыздайды» дегендей, бауырлас елді көрініп келген апаттан құтқарайық деп, жанына бес мың жасағын ертіп, қазақтан шыққан Шапырашты Қарасай батыр [[Шу]] жазығында ұрыс салған екен. Қарасайдың өзі жекпе-жекте қылышпен қалмақтың қоңтайшысының оң қолын шауып түсіреді. Осыны арқаланған қазақ, қырғыз жасақтары аруақ шақырып, майдан даласында айта қаларлықтай ерліктер көрсеткен екен.

1664 ұлу жылы Қарасай ұрысқа ақырғы рет алпыс алты жасында қатысты. Арқос Аңқойынан (қазірше Жоңғар қақпасы) екі мың торғауыт Наймандар мен Жалайырларға шабуыл жасап, Қарасай мен Ағынтай тағы да ұрысқа кіріп, жауды ойсырата қуады. Осы ұрыста Қарасай батыр ауыр жараланып, саптан шығады. Ағынтай батыр да аяғынан жараланып, ақсақ болып қалады.

Енді қатты-қайырым, күшке түсер қимылға жарамағандықтан '''Қарасай батыр''' ел басқару ісіне кірісті. Екі жұрттың арасындағы елшілік жұмыстарда болып, билікке араласты. Қарасай 1669 жылы Ресеймен келіссөз жүргізуге барған. Бұл жолға ол үмітпен аттанып, орыс патшасы әкімдерінен түңіліп қайтты. Қарасай батыр мен кіші жүз&amp;nbsp;— Жетісу-Тама-Тұғынай, Найман-Матай Кеден би үшеуі келіссөз жүргізіп, қару-жарақ, зеңбірек алмақ болды, бірақ орыстар ертең бұл қару өзімізге пәле болмай ма дегендей мойнын ішіне алып, қазақ елшілерін құр қол шығарып салады. Осы бір жылдары қазақ жері аз да болса тынышталып, жаға жайлау, етек қыстау болған заман бола қалды. Қарасай батыр бірсыпыра туғандарымен өзінің қандыкөйлек досы Ағынтай еліне көшіп барады. Онда бір жылдай тұрып, 1671 доңыз жылының тамыз айында жетпіс үш жасында дүниеден өтеді. Сүйегі [[Арқа]]да, [[Айыртау]] деген жерге қойылды.

Қарасай батырдан алты бала болды, олар: Әуез, Өтеп, Көшек, Түрікпен, Еркен, Төркен. Соңғы екі баладан ұрпақ қалмаған. Бірақ екеуі де есейіп, азамат болғанда өлген. Әкесінің елу жасында туған егіз ұл Алтынай тұқымы Арқаға барған соң бір күнде мерт болған. Екі бірдей ұлының қазасы әке өлімін тездете түскен. Талай өлімді көріп, талай өлікті қолымен ұстаған Қарасай батыр: «Өліп көрген жоқпын, одан басқасының бәрін көрдім десем, әлі көрмегенім көп екен ғой» деп екі баласына қатты қайғырған. Қарасай екі ұлдың қырқына жетпей қайтқан. Қазақтың Қарасай батырының жылын берген соң Ағынтай батыр да дүние салған. Оны да '''Қарасай батыр''' қойылған бейітке жерледі. Осылайша, ерлігі мен даңқы айбынды қазақтың '''Қарасай батыр''' есімі ұрпақтан-ұрпаққа ұран болып ғасырлардан жалғасын тауып &lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

Қарасай батыр бiрде өзiнiң төрт ұлын сынамақ болады. Әуез, Түрiкпен, Өтеп, Көшек деген төрт ұлы атқа мiнiп, жауға шабатындай жасқа келiп қалса керек. Қантардың аязды кештерiнiң бiрiнде төртеуiне төрт iшiк берiп:
&quot;Сендер батырдың ұрпағысыңдар! Анау жылқының шетiне барып, iшiкке оранып түнеп шығыңдар. Суық қар мен сары аяз кеуде сарайларыңды ашып, күш-құаттарыңды тасытады, қара жер қасиет бередi&quot;, - деп, бұйырады да, өзi жылқышылармен қоста қалады. Таңға жуық аяз күшiне әбден мiнген кезде, балаларым қалай жатыр екен деп, сынауға шығады. Төртеуiне жақындай берсе, Әуез ұйықтамай ояу жатыр екен.
- Әуез, сен омiрi ел iшiнен ұзап шықпай, ортада ғана отыратын ел болады екенсiң, - дептi батыр әкесi.
Түрiкпен iшiктi айқара ашып тастап, кеудесi көрiктей көтерiлiп, үстiнен бұы бұркырап, екi қолын екi жаққа керiп, кiжiнiп ұйықтап жатыр екен.
- Түрiкпен балам-ау, қолың жетер жердi сұрайсың-ау. Сенен жаужүрек батырлар көп шығып, қара ормандай көбейiп, елiңе қорған боларсың түптiң түбiнде, - дептi.
Өтеп екi жудырығын түйiп ұйықтап жатыр екен.
- Өтеп балам, есесiн ешкiмге бергiзбейтiн, iшiне бөтен жанды кiргiзбейтiн, ақ адал малыңмен күн көредi екенсiң, - деп сынапты.
Кенжесi Көшек iшiктi  түгел қымтай оранып, басын iшке бүгiп, пысылдай ұйықтап жатқанын көрiп:
- Көшек ұя бұзбас, еңбегi бойыңа даритын бай, сөзiң iсiңе сай, атағың күн мен ай болады екенсiң, - деп Карасай батыр Көшегiне баға берiптi.

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}
{{Bio-stub}}
{{stub}}


[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:1589 жылы туғандар]]
[[Санат:1671 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>8k02vn56q1oq40vrsxhp7kezg18u95k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жанқожа Нұрмұхамедұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7390</id>
    <revision>
      <id>3618044</id>
      <parentid>3568076</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23947" sha1="r8dyji7yhpwxemiaoko9y1g0cj1jiu5" xml:space="preserve">[[Сурет:Жанқожа батыр.jpeg|thumb|200px]]
'''Жанқожа Нұрмұхамедұлы''' ([[1774 жыл|1774]] - [[1860 жыл|1860]]) — '''[[Алшын]]''' тайпасынан шыққан [[батыр]]. [[Сыр бойы]] қазақтарының [[Хиуа]], Қоқан хандықтарының езгісіне және [[Ресей]] [[Отаршылдық|отаршылдарына]] қарсы ұлт-азаттық көтерілісінің басшысы.

=== Хиуа және Қоқан хандықтарымен күрес ===
19-ғасырдың 20-жылдарынан бастап Сыр бойы мен [[Арал теңізі]]нің шығыс жағалауын қоныстанған қазақтарға өз үстемдігін жүргізе бастаған [[Хиуа хандығы|Хиуа]], [[Қоқан хандығы|Қоқан]] хандықтары 1830-1840 жылдары жергілікті халыққа өктемдігін одан әрі күшейтті. Хиуа хандығы [[Жаңадария (ескі арна)|Жаңадария]], [[Қуаңдария]], [[Қызылқұм]]нан өтіп, [[Қосқорған]], [[Арал теңізі]]не дейінгі аралықтағы Сыр бойындағы қазақтарға шапқыншылықтар жасап, малдарын барымталап, әйел, бала-шағаларын тұтқынға алып кетіп отырды. Қоқандықтар шекара бекітіп, әкімшілік құрып, 1817 жылдан бастап салына бастаған бекіністерінен әркез жасақтар шығарып, бейбіт елді шауып, алым-салық жинап кетіп тұрды.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

Осындай зорлық–зомбылықтан жапа шеккен қазақтар, жастайынан әділдігімен, батырлығымен елге танымал болған Жанқожаның төңірегіне топтасты. Жанқожа 17 жасында Кіші жүз құрамындағы [[Әлімұлы]] тайпасының жергілікті рулары сайлап алған [[Қылышбай хан]]ның Хиуа бекінісіне жасаған жорығы кезінде жасаққа елеусіз еріп барып, ешкімге дес бермей тұрған қарақалпақ батыры Тықыны жекпе-жекте өлтіреді.&lt;br /&gt; Осы жорықта әділетсіздігі үшін Қылышбай ханның өзіне де қол жұмсайды. 

Бұл кездерде Жанқожа ауылы [[Қарақұм]]ды жайлап; [[Ырғыз]]ды қыстаған. Қоқан хандығының Созақ бекінісіне орналасқан әкімдерінің жергілікті халыққа салынатын алым-салықтан тыс көрсеткен зорлықтары қазақтардың бас біріктіріп, бұл қамалға шабуыл жасауына себепкер болды. И.В. Аничковтың мәліметі бойынша, Қоқан әкімі Дәурен [[Созақ]] қаласының бектері Отыншы, Cушымен бірігіп Сарман биді өлтіреді. Созақта тұратын Құрман би араша түсуді өтініп, Жанқожаға арнайы хабар жібереді. Жанқожа елден қол жинап, Созаққа жорыққа аттанып, жолда [[Жаңақорған]], [[Желек]] бекіністеріндегі қоқандықтарды қуады.&lt;br /&gt;
 
1830 жылдың күзінде Созақ бекінісін қоршауға алып, көмекке келген қоқандық Таған палуанды жекпе-жекте қолға түсіреді. Одан соң Жанқожа жасақтарымен бекіністің дарбазасын бұзып кіріп, Созақты басып алды. Қоқан бектері Отыншы мен Сушыны қолға түсіріп, баласын өлтіргені үшін Құрман биге тапсырады. Кейбір деректерге қарағанда, Жанқожа Қоқан хандығының Шымқорған, Қосқорған, Күмісқорған тәрізді бекіністерін де талқандайды. Хиуа хандығы [[Аллақұл хан]]ның тұсында 1835 жылы Қуандарияның батысындағы Құртөбе деген жерге бекініс салып, онда 200 әскер ұстайды. Жанқожаға арқа сүйеп, алым-салық төлеуден бас тартып, Хиуа бегі Бабажанның озбырлығына көнбей жүрген сырдың төменгі сағасындағы қазақтарды тәртіпке келтіру үшін түрікмен Аймұхамед палуанды жасақтарымен жіберді. 1836 жылы Ақирек деген жерде елге тізесі батқан осы Аймұхамед палуанды Жанқожа жекпе-жекте өлтіреді. Басшысы мерт болған палуанның жасақтары бас сауғалап қашуға мәжбүр болды. Жанқожа бұдан кейін де Сыр бойындағы қазақтарды хиуалықтардың езгісінен құтқару үшін, олардың бекіністеріне жиі-жиі шабуыл жасап отырды. Оның бұл жорықтары нәтижелі болып, Хиуа бекіністері көп шығынға ұшырады. 

Жанқожа Қоқан хандығының Сырдарияның төменгі ағысы бойындағы Жаңақорған, Күмісқорған, Шымқорған және Қосқорған сияқты әскери бекіністеріне де шабуыл жасады. Ол [[Кенесары Қасымұлы|Кенесары Қасымұлының]] әскери жасақтарымен белсенді байланыс жасап тұрды. 1845 жылы Жанқожа батыр Кенесары ханның өтініші бойынша Созақ әскери бекінісін басып алуға қатысты. Кейінірек Жанқожа батырдың Қоқан хандығымен көп жылға созылған тартысты оқиғалары басталды. Қоқандықтар 1851 жылы қазақтардың көп малын күшпен айдап алып кетті. Жанқожа батыр Ақмешітке дейін жорық жасады, қоқандықтардың әскери жасағын талқандады, Қосқорған бекініс-қамалын басып алды. Жергілікті қазақтар Қоқан езгісінен азат етілді.

1845 жылды көктемінде Хиуа хандығы Сыр бойындағы қираған бекіністерін қалпына келтіру үшін 200 жасақ аттандырады. Жанқожаның жігіттері олармен ұрыс салып, кері қайтарады. 1847 жылы көктемде Хиуа бегі Уайыс-Нияздың әскері Атанбас, [[Ақирек]], [[Қамыстыбас]]ты жайлап отырған қазақтарға шабуыл жасап, 1400 үйді ойрандап, тонап кетеді.

[[File:Ilipicture.jpg|200px|thumb|left]]Осы жылдың тамыз айында Хиуа бегі Қожанияз бастап, қазақ сұлтандары Жанғазы Шерғазиев пен Елікей (Ермұхамед) Қасымов қоштаған шапқыншылар қазақ ауылдарын тағы да тонауға ұшыратады. Хиуалықтардың мұндай шапқыншылығы бір жылда бірнеше рет қайталанады. Тонауға ұшыраған елін қорғауға Жанқожа 700 сарбазымен қарсы шығады. Құрамында екі мың әскері бар хиуалықтар Жаңақала бекінісінің төңірегіне шоғырланады. 

Хиуа хандарының шапқыншылық езгісінен әбден қалжыраған Сыр қазақтары амалсыздан патша үкіметін іс жүзінде танып, хиуалық бектерге қарсы күресте олардан жәрдем күтті. Жанқожа батыр орыс әскерлерінің келуін алғашында үлкен үміт, достық сезіммен қарсы алды. 1847 жылы Райымға келіп, бекініс сала бастаған Ресей әскерлеріне Жанқожа қарсылық көрсетпеді. Сол кездегі Орынбор [[генерал-губернатор]]ы В. Обручевпен жолығып сөйлескен Жанқожа онымен орыс әскері жергілікті халықтың тыныштығын бұзбайтындығына және хиуалықтардың шапқыншылығынан қорғайтындығына келіседі. Жанқожаға Ресейдің [[Райым бекінісі]]нің бастығы Ерофив бастаған отряд көмекке келіп хиуалықтарды бірге талқандайды. 1847 жылдың тамыз айында біріккен орыс-қазақ жасақтары Сырдың сол жағасында салынған Хиуа қамалы Жанақаланы қиратады.&lt;ref&gt;И.В. Аничков. Қазақ батыры Жанқожа Нұрмұхаммедұлы. А.,1991.&lt;/ref&gt; Осы соғыста жауды өкшелей қуып, ерлік көрсеткен Жанқожа сарбаздары жалпы саны 3 мың түйе, 500 жылқы, 2 мың ірі қара, 50 мың қойды қайтарып, тұтқындарды босатады. Бұл соғыста қазақтар мен орыс әскерлерінің арасында «достықтың» алғашқы көрінісі байқалғандай болды. Сондықтан да қазақтар Сыр бойына келген орыс әскерлері мен қоныс аударушыларды шын достық пейілмен қарсы алды. Бірақ та бұл «достық пейіл» ұзаққа созылмады.&lt;ref&gt;Х. Маданов. Ұлы дала тарихы. А.,1993.&lt;/ref&gt;

=== Патша өкіметіне қарсы көтеріліс ===

Патша өкіметі Сыр өңірінде реакциялық ішкі саясат жүргізіп, отарлық езгіні күшейте түсті. Қазақтардың саяси тәуелсіздігін жоюмен бір уақытта жақсы құнарлы жерлерін тартып алып, оған Орынбор әскерінің казактарын орналастыру жоспарлы әрі тиянақты түрде жүргізілді. Оның үстіне 1837 жылы Ресей өкіметі тарапынан бағынышты ел ретінде қазақтардан әр шаңырақтан 1 сом 50 тиындық жаңа салық енгізілді.&lt;ref&gt;Х. Маданов. Ұлы дала тарихы. А.,1993.&lt;/ref&gt; Алайда кейініректе салық мөлшері екі есе көбейтілді. Бұл салық тарихта «түтін салығы», «шаңырақ салығы» деген атаулармен белгілі. Салық тең дәрежеде, халықтың әлеуметтік жағдайына қарамастан, яғни қатардағы жеркепе, лашық иелерінен де және ауқатты отбасыларынан да бірдей көлемде жылына бір рет жиналды. Салыққа ақша бере алмағандардың малы тартып алынды. Сонымен қатар Сырдария шекаралық өкімет ұйымдары қазақтарды Райымның және №1 форттың (Қазалы) әскери бекіністерін салуға мәжбүрлеу тәртібімен жұмылдырды. Бұл форпостарды салу үшін мыңдаған кедейлер айдап әкелінді. Мәжбүрлеу жұмыстарының салдарынан малшылар, егіншілер, балықшылар өздерінің жеке шаруашылықтарымен айналыса алмады. Суландыру жүйелері дер кезінде тазартылмады, сөйтіп егіншілер су тапшылығына ұшырады, адам қолы жетіспегендіктен аз егіннің өзін уақытылы жинай алмады. Ал 1849 жылы Райым бекінісіне Орынбор казак – орыстарының алғашқы жиырма алты отбасы қоныстандырылды. Олар бірте – бірте қазақтарды отырған жерлерінен ығыстырып шығарып, Сырдария жағасындағы шұрайлы және жақсы суландырылатын жерлерге орналастырылды. Соның салдарынан Сырдарияның егінші қазақтары пайдаланылмай жатқан құнарсыз жерлерді игеруге мәжбүр болды, ал кейбіреулеріне қоныс аударушылар мен шенеуніктердің қожалықтарында жалданып жұмыс істеуге тура келді.

Патша шенеуіктері мен әскерлері ауық-ауық елдің тыныштығын бұзып, бұл кезде егде тартып отырған Жанқожаға да маза бермейді. Орынбор шекаралық комиссиясының Сырдария жүйесі бойынша өкілі И. Осмаловскийдің көмекшісі болып есептелінетін тілмаш Мұхамедхасан Ахмеров пара жинауға шабармандарын Жанқожа ауылына жұмсайды. Жанқожа оларды «орыс заңында мұндай салық мүлде жоқ» деп қуып жібереді. Хиуалықтарға және қоқандықтарға қарсы күресте Жанқожа батыр ресейліктермен уақытша одақ құруға мәжбүр болған еді. Жанқожа батырдың 1847 жылы Хиуаға қарсы күресін пайдаланып қалуға тырысқан патша үкіметі оны өз жағына тартуға күш салып бақты. Осы мақсатпен оған Шекара комиссиясының есебінен жыл сайын 200 сом мөлшерінде жалақы төлеп тұру белгіленді. Оған Қарақұм мен Сырдария жағасындағы Борсыққұм қазақтарының басқарушысы деген лауазымды қызмет те ұсынылды. Ресей жоғарғы өкімет билігінің атынан батырға жасауыл деген атақ та берілді. Бірақ Жанқожа батыр патша үкіметі ұсынған барлық атақ, жалақы, қымбат бағалы сыйлықтардан да біржолата үзілді-кесілді бас тартты. Патша үкіметі Жанқожа батырды Кіші жүздің билеуші-сұлтандарына бағынышты етуге де тырысып көрді. Бұл қитұрқы әрекеттер батырдың патша үкіметінен іргені аулақ салуына себеп болды. Өйткені оның патшаның қолшоқпар шенеуніктеріне айналған сұлтандарға бағынуы тіпті түсіне де кірмейтін жиіркенішті нәрсе болатын. Мұндай келеңсіз құбылыстарға ашуланған Жанқожа көтеріліске шығуға мәжбүр болады.

1856 жылы желтоқсанда Сыр бойы қазақтарының Ресейге қарсы қарулы көтерілісі басталды. Бұған түрткі болған себеп ресейлік солдаттардың жергілікті үш қазақты кірпіш зауытының пешіне тірідей жағың жіберуі еді. Көтерілістің орталығы бұрынғы хан ордасы орналасқан Жаңақала болды. Көтерілісшілердің басым көпшілік бөлігі жаяу адамдар еді. Олардың қару-жарағы жер өңдейтін кетпен мен ұзын сапты шот, сойыл, садақ, найзалардан құралды. Оқ ататын аз ғана мылтықтары бар еді. Жанқожа батыр жедел қимыл жасай алатын бірнеше топ құрды. Олардың әрқайсысының қатары 150— 200 адамнан тұрды. Көтерілісшілер жасағы Қазалы маңына, Перовск бекінісіне таяу жерлерге орналастырылды да, белгі берілген кезде күтпеген жерден бірден лап қойып, шекара шебіне шабуылға шықты. Дұшпанның адам күші елеулі шығынға ұшырады.

1856 жылғы желтоқсан айының аяқ кезінде Қазалы қамалы қоршауға алынды. Қаратөбе манындағы Л.Булатовтың отрядына бірнеше рет шабуыл жасады. Көтерілістің бас кезінде Жанқожаның 1500-ден аса сарбазы болса, 1857 жылы қаңтарда олардың саны 5000-ға жетті. Жағдай [[Орынбор]] генерал-губернаторы В.А.Перовскийді қатты алаңдатты. Ол генерал-майор Фитингофт бастаған 300 атты казак, 320 жаяу әскер, 1 зеңбірек, 250 гусарь әскерімен қоса сұлтан Елікей Қасымов бастаған бірнеше жүз казак жасағы бар жазалау отрядын аттандырады. Жазалаушы әскер мен көтерілісшілер арасындағы шешуші шайқас 1857 жылғы 9 қаңтарда Арықбалық шатқалында өтті. Шайқас кезінде ақ туды Жанқожа батырдың өзі көтеріп тұрды. Бірақ батырдың нашар қаруланған жасағы от шашқаң зеңбіректің снарядына және мылтықтың калың оғына төтеп бере алмады. Жазалаушы отряд көтерілісшілерді ығыстырып, жолда кездескен қазақ ауылдарын шауып, тонаушылыққа ұшыратты. Фитингофт бастаған жазалаушы отряд ақпан-наурыз айларында көтерілісші халыққа қарсы тағы бірнеше рет жорыққа шығып, қазақ ауылдарына адам айтқысыз жауыздықтар жасады. 1856-1857 жылы қазақтардан тартып алынып есептелмей, талан-таражға түскенді қоспағанда, 79567 сомның малы сатылды. Көтерілісшілер қосыны басып алынды, мал-мүлкі талан-таражға түсті. 20 мың бастан астам малы айдап әкетілді. Көтерілісшілердің бытыраңқы топтары Қуаңдарияға қарай шегініп кетті, одан әрі Бұхара мен Хиуа асуға мәжбүр болды. Жанқожамен бірге 20 шақты қазақ ауылдары көшіп кетті. Жанқожа мұнда Хиуа, Бұқара немесе Қоқан хандары тарапынан өзіне одақтастар табуға әрекеттенді. Бірақ бұл саясатынан ештеме шықпады. Қазақтардың Жанқожа Нұрмұхамедұлы қолбасшылық еткен көтерілісі осылай аяқталды.

Патша үкіметінің әскери әкімшілігі Жанқожа Нұрмұхамедұлының көзін жою үшін Елікей Қасымов бастаған арнаулы жазалаушы әскер жіберді. &lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt; 1860 жылы жазалаушы әскер Қызылқұмның ішіндегі Жанқара көлінің басында отырған Жанқожа батырдың ауылын қоршауға алды. Қанды шайқастың барысында 80-нен асқан Жанқожа батыр жазалаушылардың оғынан қаза тапты. Батырдың өмірден өтер кездегі соңғы сәтін Л. Мейер былай деп суреттейді: ''«Қарт батыр оқ өтпейтін сауытын киіп, қару-жарағын асынып, үйінен шығып үлгерді. Бірақ аты жоқ екен. Ажалымның жеткен жері осы екен деп, ол бір төмпешіктің үстіне аспай-саспай шығып алды да, өз иманын өзі үйіріп, дұға оқи бастады... зулаған оқтар... көпке дейін оның сауытынан өтпей, тайқып ұшып, кері түсіп жатты. Ақырында бір оқ оның мойнына дәл тиіп, қарт батырдың өмірін қиып кетті».''

== Тағы қараңыз ==
* [[Жанқожа батыр жыры]]
* [[Жанқожа батыр ауылы]]

==Сыртқы сілтемелер==
* [http://Malimetter.kz/nurmuxameduly-zhankozha/ Malimetter.kz Жанқожа батыр реферат]{{Deadlink|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қазақша)

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:1795 жылы туғандар]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:1859 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>r8dyji7yhpwxemiaoko9y1g0cj1jiu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карл Льюис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10611</id>
    <revision>
      <id>3618344</id>
      <parentid>3364894</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8783" sha1="b7h3i3mdynq1tqw8su6vfh1gbjxchg8" xml:space="preserve">[[Сурет:Luis-zhelayak.jpg|нобай|Карл Льюис]]
'''Карл Льюис''' (''Frederick Carlton («Carl») Lewis'') ([[1961 жыл|1961]] жылдың [[1 маусым]]да туған) - 10 Олимпиялалық медаль (9-ы - алтын), 10 Әлем чемпионаты медалі (8-і - алтын) иегері, спорт мансабы 1979-дан 1996-шы жылғы соңғы Олимпиададан орын алып зейнетке кеткен АҚШ спортшысы.

Дуалы ауыз мамандардан бастап, қатардағы қарапайым жанкүйерлерге дейін Карл Льюисті «Желден жүйірік адам» деп атап кеткен. Сексенінші жылдардың басы мен тоқсаныншы жылдардың бел ортасында оның өнеріне құлшына қол соқпаған адам аз. АҚШ спортшысы 100 және 200 метрлік қашықтыққа жүгіруде, 4х100 эстафеталық жарыста және ұзындыққа секіруде Олимпиаданың сегіз алтын медалін жеңіп алды. Жер бетіндегі ешбір жеңіл атлет осындай көрсеткішімен мақтана алмайды.

Карлдың спорттық жолы ұзындыққа секіруден басталды. Оның әкесі – Билл Льюис Алабама университетінде бапкерлік қызмет атқаратын. Кезінде ол атақты Джесси Оуэнспен жақын араласты. Естеріңізге сала кетейік, Оуэнс 1936 жылы [[Берлин]]де өткен Олимпиадада төрт алтын медаль жеңіп алған саңлақ. Әкесі мен әйгілі спортшының достығы кішкентай Карлдың осы соқпақты таңдауына себепші болғаны сөзсіз. Ол аз десеңіз, анасы Эвлин де тәуір жүгіріп, түрлі халықаралық жарыстарда жүлде алған. Міне, осындай ортада өскен баланың спортқа бейім болмауы мүмкін емес-ті.
Бір қызығы, 1968 жылғы Олимпиада ойындарын теледидар арқылы тамашалаған Карл Льюис Боб Бимонның өнеріне тамсанады. Сол жарыста атақты жеңіл атлет 8,90 метрге секіріп, жаңа рекордты өмірге әкеледі. Бұл – ол кезде адам нанғысыз көрсеткіш еді. 8,90 метрлік қашықтықтың қандай болатынын білгісі келген Карл сол сәтте көшеге жүгіріп шығып, қолындағы сызғышпен жолдың жиегінде тұрған лимузиннің ұзындығын өлшейді. Мәссаған! Лимузиннің бас-аяғы небары алты метр екен. Тек сонда барып қана ол Бимонның қандай ерлік жасағанын ұғынады.
Жеті жасынан жеңіл атлетикамен шұғылданған Карлдың бойындағы дара талант бірте-бірте байқала бастайды. 13 жасында ол 5,51 метрге қарғыса, келесі жылы 6,07 метрге секіреді. Сөйтіп, жылдан-жылға көрсеткіші жақсарып, 17 жасында 7,85 метрлік межеге қол жеткізеді. Бұл нәтижелер мамандар назарынан тыс қалмайды. [[1979]] жылы Льюис АҚШ құрамасына қабылданып, Панамерика ойындарында бас жүлдені жеңіп алады. Сондай-ақ, ол 100 және 200 метрге жүгіруде шашасына шаң жұқтырмайды.

1980 жылғы КСРО астанасында алауы тұтанған Олимпиада Льюистің бағын ашуға тиіс еді. Алайда, капиталистік мемлекеттердің бойкот жариялауына байланысты америкалықтар Мәскеудегі ойындарға қатысудан бас тартады. КСРО-ға келе алмағанымен, [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] АҚШ атлетінің айды аспанға шығаратынын мамандар алдын ала болжайды. Өйткені 1983 жылы [[Хельсинки]]де өткен әлем чемпионатынан ол үш алтын медальмен оралады. Ал келесі жылы Олимпиада ойындарында 100 метрлік қашықтықты 9,99 секундта, 200 метрді 19,80 секундта жүгіріп өтіп, ұзындыққа секіруде 8,71 метрлік нәтижемен бас жүлдені олжалады. Оған АҚШ құрамасы сапындағы эстафеталық сайысты қосыңыз. Сөйтіп, Карл бір Олимпиадада төрт алтынды иемденіп, әкесінің досы – Джесси Оуэнстің көрсеткішін қайталайды. Ал 1991 жылы [[Токио]]да тұсауы кесілген әлем чемпионатында өзінің кумирі Боб Бимонның нәтижесінен бір сантиметрге асып түседі.

Сексенінші жылдардың екінші жартысында жанкүйерлер мен мамандар ауыздарымен құс тістеген желаяқтар – Карл Льюис пен Бен Джонсонның өзара бәсекесін тағатсыздана күтетін болды. Иә, бір кездері канадалық спортшы Льюистен басым түсіп жүрді. Әсіресе, [[1988]] жылы [[Сеул]] Олимпиадасында 9,79 секундтық нәтижемен Джонсон мәреге бірінші жетіп, Льюис (9,92) екінші орында қалып қойды. Алайда көп ұзамай канадалық спринтердің допинг қолданғаны анықталып, алтын медаль АҚШ спортшысының кеудесінде жарқырады.

Жалпы Карлдың жолы толағай табысқа толы болды. Ал өзінің ең соңғы алтын медаліне 1996 жылы [[Атланта]]да өткен Олимпиада ойындарында қол жеткізді. Бірақ желаяқтар жарысына Льюис қатысқан жоқ. Өйткені, АҚШ құрамасының бапкерлерінің таңдауы жас спортшыларға түсті. Есесіне ол ұзындыққа секіруде қарсылас шыдатпады. Сөйтіп, Олимпиадада жеңіп алған бас жүлделерінің санын сегізге жеткізді.
2000 жылы ол «XX ғасырдың ең үздік жеңіл атлеті» деп танылды.

{{commons|Category:Carl Lewis}}

[[Санат:1 шілдеде туғандар]]
[[Санат:1961 жылы туғандар]]
[[Санат:Бирмингемде (Алабама) туғандар]]
[[Санат:АҚШ жеңіл атлеттері]]
[[Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:1984 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>b7h3i3mdynq1tqw8su6vfh1gbjxchg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11623</id>
    <revision>
      <id>3618400</id>
      <parentid>3359180</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5499" sha1="hetr8oukbktik2s4fsgnh1pefw48g9q" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі          =  Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров
 |суреті         = RIAN archive 498331 1980 Olympic champion, Soviet athlete Zhaksilik Ushkempirov and Bulgarian athlete Pavel Kristov during their final wrestle.jpg
 |сурет ені      =  
 |сурет тақырыбы = 
 |жынысы         = Ер
 |толық есімі    = 
 |шынайы есімі   = 
 |лақап аты      = 
 |азаматтығы     = {{KAZ}}
 |мамандандыру   = [[грек-рим күресі]]
 |клубы          = Қайрат
 |туған күні     = 6.05.1951 
 |туған жері     = [[Жамбыл облысы]]
 |қайтыс болған күні = 2.08.2020
 |қайтыс болған жері = 
 |карьера жылдары    = 
 |бапкерлері      = Р.Ильматов, В.Писарев, В.Угренников 
 |бойы            = 156 см
 |салмағы         = 48 кг
 |медальдары      = Мәскеу Олипмадасының чемпионы (1980) 
}}

'''Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров''' (шын есімі '''Жақсылық Үшкемпірұлы Әмірәлиев''')  [[6 мамыр]] [[1951 жыл]] [[Дихан ауылы]], [[Байзақ ауданы|Свердловск ауданы]], [[Жамбыл облысы]] &lt;ref&gt;Энциклопедический справочник «Спортивный Казахстан», Издательства «Арыс», Алматы, 2004 ж., 196 страница&lt;/ref&gt; – 2  тамыз 2020) — [[грек-рим күресі]]нің [[Балуан|палуаны]], спорт шебері (1971), Халықаралық спорт шебері (1975), Еңбек сіңірген спорт шебері (1980), алтын медальге иеленген қазақтан шыққан тұңғыш [[Олимпиада чемпионы]] ([[1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Мәскеу, 1980]]), Әлем чемпионы (1981), әлем кубогының күміс жүлдегері (1982), екі дүркін Кеңес Одағының чемпионы (1975, 1980), Қазақ КСР еңбек сіңірген жаттықтырушысы.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2564047 | title=6 маусым. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР}}&lt;/ref&gt;

== Биографиясы ==
[[Дулат]] тайпасының [[Шымыр]] руының Бестерек бөлімінен.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}&lt;/ref&gt;
* [[1980 жыл]]ы ХХІІ Олимпиада ойындарында [[Мәскеу]]де жеңіске ие болды. Бірнеше рет [[Грек-рим күресі]]нен КСРО біріншілігінің жеңімпазы, КСРО халықтарының VI жазғы спартакиадасының жеңімпазы, 
* [[1981 жыл]]ы әлем чемпионы, 
* [[1982 жыл]]ы әлем кубогінің күміс жеңімпазы,
* [[1974 жыл|1974]]-[[1984 жыл]]дар Қазақ КСР мемлекеттік спорт комитетінде нұсқаушы. 
* [[1984 жыл]]ы [[Красноярск]] қаласында жалауын көтерген КСРО кубогында 33 жастағы Жақсылық Үшкемпіровты үлкен спорттан шығарып салу рәсімі жоғары деңгейде ұйымдастырылды.
* [[1984 жыл|1984]]-[[1993 жыл]]дар республикалық кәсіподақ комитетінің спорт мектебінің директоры. 
* [[1993 жыл]]дан «Жақсылық» спорт клубының директоры.

== Марапаттары ==
Жақсылық Үшкемпіров спорттағы жетістіктері үшін «Құрмет белгісі» орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған &lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
Анасы – Күнтөре Әміралиева.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Жамбыл облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері]]
[[Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша балуандар]]
[[Санат:КСРО балуандары]]
[[Санат:Күрестен Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>hetr8oukbktik2s4fsgnh1pefw48g9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13165</id>
    <revision>
      <id>3618321</id>
      <parentid>3553536</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8331" sha1="ls8dd8zffa40cdnvt46s4ezbhw5w6j2" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі          = Владимир Смирнов
 |шынайы есімі   = 
 |суреті         = Vladimir Smirnov (skier) 2007 Kazakhstani stamp.jpg
 |сурет ені      = 
 |сурет тақырыбы = 2007 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Смринов
 |жынысы         = 
 |толық есімі    = 
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты      = 
 |азаматтығы     = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
 |мамандандыру   = [[Шаңғы спорты]]
 |клубы          = 
 |туған күні     = 7.03.1964
 |туған жері     = [[Щучинск]], [[Көкшетау облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
 |қайтыс болған күні = 
 |қайтыс болған жері = 
 |карьера жылдары    = 
 |бапкерлері      = 
 |бойы            = 185
 |салмағы         = 85
 |атақтары        = 
 |медальдары      = 
 |ортаққор       = 
}}{{Медальдар 
| ені = 270px
| суреті = 
| медальдар = 
{{ОО-спорт |Олимпиада Медальдары}}
{{медаль|Алтын| [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 Lillehammer]] |50 км}}
{{медаль|Күміс| [[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1988 Calgary]] | 30 км}}
{{медаль|Күміс| [[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1988 Calgary]] | 4 x 10 км}}
{{медаль|Күміс| [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 Lillehammer]] | 10 км}}
{{медаль|Күміс| [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 Lillehammer]] |10 + 15 км}}
{{медаль|Қола| [[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1988 Calgary]] | 15 км}}
{{медаль|Қола| [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1998 Nagano]] | 10 + 15 }}
{{ОО-спорт |Чемпионат Медальдары}}
{{медаль|Күміс| [[1987 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Оберстдорф 1987]] |эстафета 4×10 км}}
{{медаль|Алтын| [[1989 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Лахти 1989]] |30 км}}
{{медаль|Күміс| [[1991 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Валь-ди-Фьемме 1991]] |30 км}}
{{медаль|Қола|[[1991 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Валь-ди-Фьемме 1991]]|15 км}}
{{медаль|Күміс|[[1993 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Фалун 1993]]|10 км}}
{{медаль|Күміс|[[1993 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Фалун 1993]]|15 км}}
{{медаль|Күміс|[[1993 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Фалун 1993]]|15 км}}
{{медаль|Қола|[[1993 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Фалун 1993]]|30 км}}
{{медаль|Алтын|[[1995 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Тандер-Бей 1995]]|30 км}}
{{медаль|Алтын|[[1995 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Тандер-Бей 1995]]|10 км}}
{{медаль|Алтын|[[1995 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Тандер-Бей 1995]]|15 км}}
{{медаль|Қола|[[1995 жылғы Қысқы Чемпионат ойындары|Тандер-Бей 1995]]|50 км}}
{{ОО-спорт |Азия ойындары Медальдары}}
{{медаль|Алтын|[[1999 жылғы Азия ойындары|Канвондо 1999]]|15 км}}
{{медаль|Алтын|[[1999 жылғы Азия ойындары|Канвондо 1999]]|эстафета 4×10 км}}
{{медаль|Күміс|[[1999 жылғы Азия ойындары|Канвондо 1999]]|30 км}}

}}

'''Владимир Михайлович Смирнов''' ([[7 наурыз]] [[1964 жыл]], [[Щучинск]]) — қазақстандық спортшы, [[Қазақстан]] биатлон федерациясының президенті, шаңғы спортынан [[1994 жылғы қысқы Олимпиада ойындары|1994 жылғы Олимпиада]] чемпионы, төрт дүркін Әлем чемпионы, төрт дүркін Олимпиада күміс жүлдегері, екі дүркін қола медаль иегері.

Қысқы Олимпиадаларда Қазақстанға егемендік алғалы бірінші алтын медаль әкелген — Смирнов. 2026 жылы елге екінші алтын медаль әкелген мәнерлеп сырғанаушы [[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]] болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://olympic.kz/kk/article/35591 |title=Мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров 2026 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алды |language=kk |publisher=[[Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиадалық комитеті]] |date=2026-02-14 |accessdate=2026-02-14}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Үлкен спорттан 1999 жылы кетті.

2014 жылғы 19 тамызда «Астана» Президенттік кәсіби спорт клубының бас директоры қызметіне тағайындалды. Оның құрамына еліміздің бірқатар жетекші спорт клубтары кіреді – «Барыс», «Астана» футбол және баскетбол клубтары. Сондай-ақ аталмыш клуб Қазақстанның атақты спортшылары Илья Ильин, Геннадий Головкин, Денис Тен және тағы басқаларға қолдау көрсетеді.

==Марапаттары==
* [[Норвегия]]лық жоғары шаңғылық марапат, [[Холменколлен]] медалімен,
* Екінші дәрежелі қазақ [[Даңқ ордені]]мен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сыртқы сілтемелер ==
[http://news.nur.kz/kk/327323.html  Олимпиада чемпионы «Астана» спорт клубының бас директоры болып тағайындалды]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Олимпиада ойындарында Қазақстан туын ұстаушылар}}

[[Санат:Қазақстан шаңғышылары]]
[[Санат:1964 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары‎]]
[[Санат:Қазақстанның Қысқы Олимпиада жүлдегерлері]]
[[Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]
[[Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]
[[Санат:КСРО шаңғышылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар]]
[[Санат:Шаңғыдан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Шаңғыдан әлем чемпиондары]]
[[Санат:Шаңғыдан Азия ойындары чемпиондары]]
[[Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>ls8dd8zffa40cdnvt46s4ezbhw5w6j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ресейдегі азамат соғысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13978</id>
    <revision>
      <id>3618149</id>
      <parentid>3554659</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Flag_of_Italy_(1860).svg]]» деген «[[:File:Flag_of_the_Royal_Italian_Army.svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3618149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41591" sha1="14hhx55cr3gblwydub4yihfeblv0x5s" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Машиналық аударма|}}
{{Қарулы қақтығыс
|қақтығыс=Ресейдегі азамат соғысы
|сурет=Russian Civil War montage.png
|сурет атауы='''Сағат тілімен''' (жоғарғы сол жақта):
Дон әскербасының Сарбаздары. 
Сібір әскербасының сарбаздары. 
Кронштадт көтерілісін басу. 
Араласу кезінде Владивостоктағы американдық әскерлер. 
Қырымдағы қызыл террордың құрбандары. Аустриялықтардың Екатеринославқа жұмысшыларды іліп қоюы.
Мәскеуде Қызыл әскері әскерлерінің байқауы.
|дата=[[7 қараша]] [[1917 жыл|1917]] — [[25 қазан]] [[1922 жыл|1922]] (1923 жылдың 16 шілдесіне дейін шағын қақтығыстар)
|орын=([[Ресей империясы]]ның көп бөлігі), [[Орталық Азия]], [[Кавказ]], [[Шығыс Еуропа]], [[Сібір]].
|бөлім=[[Ақпан төңкерісі|Ақпан]] және [[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерістерінің]] бөлігі. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыстың]] салдары.
|причина=&lt;br/&gt;
* [[Ақпан төңкерісі]]
* Корнилов бүлік.
* [[Қазан төңкерісі]]
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = бейбітшілік шарттар:
  | 
** [[Брест келісімі]]
&lt;small&gt;1918 жылғы 3 наурызда қол қойылды&lt;/small&gt;
** Тарту бейбітшілік шарты (КСРО - Эстония)
&lt;small&gt;1920 жылы 2 ақпанда қол қойылды&lt;/small&gt;
** Кеңес-Литва бейбітшілік шарты
&lt;small&gt;1920 жылғы 12 шілдеде қол қойылды&lt;/small&gt;
** Тарту бейбітшілік шарты (КСРО - Финляндия)
&lt;small&gt;1920 жылы 14 қазанда қол қойылды&lt;/small&gt;
** Латвия-Кеңестік бейбітшілік шарты
&lt;small&gt;1920 жылғы 11 тамызда қол қойылды&lt;/small&gt;
** [[Рига бітім шарты (1921)]]
&lt;small&gt;1921 жылы 17 қыркүйекте қол қойылды&lt;/small&gt;
** [[Карс шарты]]
&lt;small&gt;1921 жылы 13 қазанда қол қойылды&lt;/small&gt;
 }}|себеп=&lt;br/&gt;
* [[Ақпан төңкерісі]]
* Корнилов бүлік.
* [[Қазан төңкерісі]]
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = бейбітшілік шарттар:
  | 
** [[Брест келісімі]]
&lt;small&gt;1918 жылғы 3 наурызда қол қойылды&lt;/small&gt;
** Тарту бейбітшілік шарты (КСРО - Эстония)
&lt;small&gt;1920 жылы 2 ақпанда қол қойылды&lt;/small&gt;
** Кеңес-Литва бейбітшілік шарты
&lt;small&gt;1920 жылғы 12 шілдеде қол қойылды&lt;/small&gt;
** Тарту бейбітшілік шарты (КСРО - Финляндия)
&lt;small&gt;1920 жылы 14 қазанда қол қойылды&lt;/small&gt;
** Латвия-Кеңестік бейбітшілік шарты
&lt;small&gt;1920 жылғы 11 тамызда қол қойылды&lt;/small&gt;
** [[Рига бітім шарты (1921)]]
&lt;small&gt;1921 жылы 17 қыркүйекте қол қойылды&lt;/small&gt;
** [[Карс шарты]]
&lt;small&gt;1921 жылы 13 қазанда қол қойылды&lt;/small&gt;
 }}|нәтиже='''Большевиктердің жеңісі'''&lt;br/&gt;
* II Николайдың патша отбасын ату.
* Коммунистердің билікке келуі.
* Ресей Республикасы мен Ресей мемлекетінің ыдырауы.
* Ақ қозғалыстың жеңілісі.
* Кеңес Одағының Құрылуы.
'''Тәуелсіздік қозғалыстарының ішінара жеңісі:'''&lt;br/&gt;
* Финляндия, Эстония, Латвия, Литва және Польша тәуелсіздік алуда.
* Украина, Беларусь, Грузия, Армения, Әзірбайжан, Молдова және бұрынғы Ресей империясының көптеген басқа халықтарын большевиктер немесе басқа халықтарға қосты.
* Финляндия, Эстония, Латвия, Литва және Польшадағы большевиктік қуыршақ мемлекеттер жеңілді.
|қарсылас1='''[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Большевиктер]]:'''
* [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|22px|border]] [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей КФСР]] (1917–1922)
* [[File:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919–1929).svg|22px|border]] [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]] (1917–1918; 1918; 1919–1922)
* [[File:Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg|22px|border]] [[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|Белорус КСР]] (1919; 1920–1922)
* [[File:Flag of the Transcaucasian SFSR (variant).svg|22px|border]] [[Күнгей Кавказ Социалистік Федерациялық Кеңес Республикасы|Күнгей Кавказ СФКР]] (1922)
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = қуыршақ мемлекеттер:
  | 

* [[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Бессараб КСР &lt;small&gt;(1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Донецк-Криворог КР &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Одесса КР &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Финляндия СЖР &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Таурида КСР &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Commune of the Working People of Estonia.svg|22px|border]] Эстон еңбек коммунасы &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Latvian Socialist Soviet Republic (1918–1920).svg|22px|border]] Латвия СКР &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Latvian Socialist Soviet Republic (1918–1920).svg|22px|border]] Литва КСР &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Latvian Socialist Soviet Republic (1918–1920).svg|22px|border]] Литва-Беларус КСР &lt;small&gt;(1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Far Eastern Republic.svg|22px|border]] [[Қиыр Шығыс республикасы]] &lt;small&gt;(1920–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Galician SSR.svg|22px|border]] Галисия СКР &lt;small&gt;(1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Польшаның уақытша төңкерістік комитеті &lt;small&gt;(1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Persian Socialist Soviet Republic.svg|22px|border]] Парсы КР &lt;small&gt;(1920–1921)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1922).svg|22px|border]] Армян КСР &lt;small&gt;(1920–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920–1921).svg|22px|border]] Әзірбайжан КСР &lt;small&gt;(1920–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic (1921–1922).svg|22px|border]] Грузин КСР &lt;small&gt;(1921–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Khiva 1920-1923.svg|22px|border]] [[Хорезм Халық Кеңес Республикасы|Хорезм ХСР]] &lt;small&gt;(1920 жылдан кейін)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Khiva 1920-1923.svg|22px|border]] [[Бұхара Халық Кеңес Республикасы|Бұхара ХКР]] &lt;small&gt;(1920 жылдан кейін)&lt;/small&gt;
 }}

----
'''Қолдау кезінде:'''
* [[File:Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg|22px|border]] Қытай Коммунистері &lt;small&gt;(1917–1923)&lt;/small&gt;
* [[File:Red flag.svg|22px|border]] Қызыл латыш жебелері &lt;small&gt;(1917–1920)&lt;/small&gt;
* Моңғол Халық партиясы &lt;small&gt;(1920–1923)&lt;/small&gt;
----
'''Анархистер''':
* [[File:Red flag.svg|22px|border]] Солшыл социалистік төңкерістерлер партиясы &lt;small&gt;(1917–1921)&lt;/small&gt;
* [[File:Darker green and Black flag.svg|22px|border]] Жасыл әскерлер &lt;small&gt;(1918–1921)&lt;/small&gt;
* [[File:Махновское знамя.svg|22px|border]] Еркін аумақ &lt;small&gt;(1918–1921)&lt;/small&gt;
* [[File:Petropavlovsk-Krondstadt flag.svg|22px|border]] Кронштадт &lt;small&gt;(1921)&lt;/small&gt;
|қарсылас2='''Ақ қозғалыс:'''
* [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Ресей Республикасы &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Ресей мемлекеті &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Ресейдің оңтүстігіндегі Қарулы Күштердің Бас қолбасшылығы &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Ресейдің Шығыс Шеті &lt;small&gt;(1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Солтүстік облыстың жоғарғы басқармасы &lt;small&gt;(1920)&lt;/small&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Жергілікті күштер:
  | 
* [[File:Flag of the Crimean Regional Government.svg|22px|border]] Қырым өлкелік Үкіметі &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Don Cossacks.svg|22px|border]] Дон Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Kuban People's Republic.svg|22px|border]] Кубан Халық Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Provisional Regional Government of the Urals.svg|22px|border]] Оралдың уақытша облыстық Үкіметі &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Provisional Siberian Government.svg|22px|border]] Уақытша Сібір үкіметі &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Red flag.svg|22px|border]] [[Комуч]] &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
 }}
----
'''Қолдау кезінде:'''
* [[File:Flag of Bogd Khaanate Mongolia.svg|22px|border]] Монғолия &lt;small&gt;(1921)&lt;/small&gt;
----
'''Шетелдік әскери араласу:'''
* {{байрақ|Ұлыбритания}} &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt; 
* {{байрақ|АҚШ}} &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg|22px|border]] [[Франция]] &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Жапония]] &lt;small&gt;(1918–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|22px|border]] [[Чехословакия]] &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Жергілікті күштер:
  | 
[[File:Flag of Australia (converted).svg|22px|border]] [[Аустралия]] &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Canada (1921–1957).svg|22px|border]] [[Канада]] &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Red Ensign of South Africa (1912–1951).svg|22px|border]] [[Оңтүстік Африка Одағы]]&lt;br/&gt;
[[File:British Raj Red Ensign.svg|22px|border]] Британдық Үндістан&lt;br/&gt;
[[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] Грекия патшалығы&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] Румыния патшалығы&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]] Сербия патшалығы →&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Yugoslavia (1918–1941).svg|22px|border]] Югославия &lt;small&gt;(1918 жылдан кейін)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] Италия патшалығы&lt;br/&gt;
[[File:Flag of China (1912–1928).svg|22px|border]] Бейян Үкіметі
 }}|қарсылас3='''Сепаратистер:'''
* [[File:Flag of Poland (1928–1980).svg|22px|border]] Екінші Польша Республикасы &lt;small&gt;(1917–1918; 1918–1921)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] Финляндия &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] Украина Халық Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* {{Байрақ|Эстония}} &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* {{Байрақ|Литва}} &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* {{Байрақ|Латвия}} &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg|22px|border]] [[Түркістан автономиясы]] &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Proposed Flag of the Alash Autonomy (horizontal).svg|22px|border]] [[Алаш автономиясы]] &lt;small&gt;(1917–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Turkestan.svg|22px|border]] [[Басмашылар қозғалысы|Басмашылар]] &lt;small&gt;(1918–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Emirate of Bukhara-Buxoro Amirligi Bayrog'i.svg|22px|border]] [[Бұхара әмірлігі]] &lt;small&gt;(1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Khanate of Khiva.svg|22px|border]] [[Хиуа хандығы]] &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Сондай-ақ:
  | 
* [[File:Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg|22px|border]] Беларус Халық Республикасы &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] Батыс Украина Халық Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Central Lithuania 1920.svg|22px|border]] Орталық Литва Республикасы &lt;small&gt;(1920–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:National flag of the Moldavian Democratic Republic.svg|22px|border]] Молдова Демократиялық Республикасы &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt;
* [[File:National flag of the Moldavian Democratic Republic.svg|22px|border]] Молдова Демократиялық Республикасы &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Transcaucasian Federation.svg|22px|border]] Күнгей Кавказ Демократиялық Федерациялық Республикасы &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Georgia (1918–1921, 4-5).svg|22px|border]] Грузия Демократиялық Республикасы &lt;small&gt;(1918–1921)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Armenia (1918–1922).svg|22px|border]] Бірінші Армения Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Republic of Aras.svg|22px|border]] Араз Республикасы &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of North Caucasian Emirate.svg|22px|border]] Солтүстік Кавказ әмірлігі &lt;small&gt;(1919–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Centrocaspian Dictatorship.svg|22px|border]] Орталық Каспий Диктатурасы &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Azerbaijan 1918.svg|22px|border]] Әзірбайжан Демократиялық Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Mountain Republic.svg|22px|border]] Солтүстік Кавказ Таулы Республикасы &lt;small&gt;(1917–1921)&lt;/small&gt;
* Якутия &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* Қарақорым уезі &lt;small&gt;(1917–1920; 1921–1922)&lt;/small&gt;
* [[File:Karelian National Flag.svg|22px|border]] Ухта Республикасы &lt;small&gt;(1918–1920; 1920; 1920–1923)&lt;/small&gt;
* [[File:Karelian National Flag.svg|22px|border]] Солтүстік Ингрия Республикасы &lt;small&gt;(1919–1920)&lt;/small&gt;
 }}
----
'''Қолдау кезінде:'''
* {{Байрақ|Швеция}} &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Hungary (1918-1919; 3-2 aspect ratio).svg|22px|border]] Мажарстан Халық Республикасы &lt;small&gt;(1919–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of China (1912–1928).svg|22px|border]] Бейян Үкіметі &lt;small&gt;(1921)&lt;/small&gt;
* [[File:State flag of Persia (1907–1933).svg|22px|border]] Қажар Иран &lt;small&gt;(1919–1920)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Afghanistan (1919–1921).svg|22px|border]] Ауғанстан әмірлігі &lt;small&gt;(1922 жылға дейін)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]] [[Германдық империясы|Германия империясы]] &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt; →
* [[File:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|22px|border]] [[Веймар Республикасы]] &lt;small&gt;(1919)&lt;/small&gt;
* [[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Аустрия-Мажарстан]] &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of the Iron Division Freikorps.svg|22px|border]] Фрайкорлар &lt;small&gt;(1918–1919)&lt;/small&gt;
* {{байрақ|Осман империясы}} &lt;small&gt;(1917–1918)&lt;/small&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Коллаборационистер:
  | 
* [[File:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] Украина мемлекеті &lt;small&gt;(1918)&lt;/small&gt;
 }}
|командир1=[[File:Emblem of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1920–1954).svg|22px|border]] [[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] [[Лев Давидович Троцкий|Лев Троцкий]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Яков Свердлов&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Климент Ворошилов&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Семён Будённый&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Иоаким Вацетис&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] [[Михаил Николаевич Тухачевский|Михаил Тухачевский]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Сергей Каменев&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Николай Подвойский&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Александр Егоров&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] Михаил Левандовский &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|22px|border]] [[Михаил Васильевич Фрунзе|Михаил Фрунзе]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Far Eastern Republic.svg|22px|border]] Александр Краснощёков&lt;br /&gt;
----
[[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Владимир Вольский&lt;br /&gt;
[[File:Socialist red flag.svg|22px|border]] Мария Спиридонова &lt;br /&gt;
[[File:Darker green and Black flag.svg|22px|border]] Никифор Григорьев †&lt;br /&gt;
[[File:Махновское знамя.svg|22px|border]] Нестор Махно&lt;br /&gt;
[[File:Petropavlovsk-Krondstadt flag.svg|22px|border]] Степан Петриченко|командир2=[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Александр Фёдорович Керенский|Александр Керенский]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Александр Васильевич Колчак|Александр Колчак]] † &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Лауыр Георгиевич Корнилов|Лауыр Корнилов]] † &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Антон Иванович Деникин|Антон Деникин]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Пётр Врангель &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Николай Юденич &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Григорий Семёнов &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] Евгений Миллер &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Don Cossacks.svg|22px|border]] Пётр Краснов &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]][[File:Flag of Bogd Khaanate Mongolia.svg|16px|border]] Роман фон Унгерн-Штернберг †&lt;br /&gt;
----
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] Эдмунд Айронсайд&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States.svg|22px|border]] Уилльям Сидней Грейвс&lt;br /&gt;
[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg|22px|border]] Морис Жанен&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] Отани Кукудзо&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Czech Republic.svg|22px|border]] Радола Гайда&lt;br /&gt;
|командир3=[[File:Flag of Poland (1928–1980).svg|22px|border]] [[Юзеф Пилсудский]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] [[Карл Густав Эмиль Маннергейм|Карл Маннерхейм]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] [[Симон Васильевич Петлюра|Симон Петлюра]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Estonia.svg|22px|border]] Константин Пятс &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Latvia.svg|22px|border]] Янис Чаксте &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Lithuania.svg|22px|border]] Антанас Сметона &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg|22px|border]] Ян Серада&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Georgia (1918–1921, 4-5).svg|22px|border]] Ной Жордания&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Armenia (1918–1922).svg|22px|border]] Александр Хатисян&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Azerbaijan 1918.svg|22px|border]] Нәсиб бек Юсуфбейли&lt;br /&gt;
----
[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]] Германн фон Эйххорн † &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Нури Киллигил&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Baltic Germans.svg|22px|border]] Рюдигер фон дер Гольц&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] Павло Скоропадський&lt;br /&gt;
|күштер1=[[File:Soviet Red Army Hammer and Plough.svg|22px|border]] [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскері]]:
5,498,000
----
[[File:Death to oppressors of workers.svg|22px|border]] Қара әскері:
103,000&lt;br /&gt;
[[File:Darker green and Black flag.svg|22px|border]] Жасыл әскері:
70,000&lt;br /&gt;
[[File:Petropavlovsk-Krondstadt flag.svg|22px|border]] Кронштадт көтерілісшілері:
17,961
|күштер2=[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Ақ әскері:
1,023,000&lt;br /&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Жергілікті күштер:
  | 
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Ресейдің оңтүстігіндегі Қарулы Күштер:
270,000&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Сібір әскері:
60,000&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Комуч әскері:
30,000&lt;br /&gt;
[[File:СЗА нарукавный знак.JPG|22px|border]] Солтүстік-Батыс әскері:
18,500&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Солтүстік әскері:
54,700&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Батыс жеке әскері:
48,000&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Орынбор жеке әскері:
25,000&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Kolchak government (unofficial).png|22px|border]] Орал әскері:
17,200&lt;br /&gt;
}}
----
[[File:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|22px|border]] Жапон императорлық әскері:
70,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] Британдық әскері:
57,636&lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of the Czechoslovak Legion.svg|22px|border]] Чехословак легионы:
50,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] Румыния әскері:
50,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg|22px|border]] Француз әскері:
15,600&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States.svg|22px|border]] &quot;Сібір&quot; американдық экспедициялық корпусы:
7,950&lt;br /&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Сондай-ақ:
  | 
[[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] Грек әскері:
23,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Canada (1921–1957).svg|22px|border]] Канадалық Сібір экспедициялық корпусы:
5,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States.svg|22px|border]] Американдық экспедициялық корпус, Солтүстік Ресей:
5,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Royal Italian Army.svg|22px|border]] Легионе Редента:
2,500&lt;br /&gt;
[[File:Beiyang star.svg|22px|border]] Бейян Әскері:
2,300&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]] Серб Әскері:
2,000&lt;br /&gt;
[[File:Purported flag of the Royal Indian Army.svg|22px|border]] Британдық Үнді Әскері:
950&lt;br /&gt;
 Аустралия Әскері:
150&lt;br /&gt;
}}|күштер3=[[File:Orzełek II RP.svg|22px|border]] Поляк әскері:
1,000,000 &lt;br /&gt;
[[File:Coat of arms of Finland.svg|22px|border]] Финдық әскері:
90,000 &lt;br /&gt;
[[File:Coat of Arms of UNR.svg|22px|border]] Украиндық әскері:
100,000 &lt;br /&gt;
----
[[File:Coat of Arms of Latvian National Armed Forces.svg|22px|border]] Латвияның әскері:
69,232 &lt;br /&gt;
[[File:Maavagi crest.svg|22px|border]] Эстонияның әскері:
86,000 &lt;br /&gt;
[[File:Insignia of the Lithuanian Armed Forces.svg|22px|border]] Литваның әскері:
20,000 &lt;br /&gt;
----
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Қолдау кезінде:
  | 
[[File:Infantry Colour of the Royal Hungarian Defence Forces (1939-1945).svg|22px|border]] Мажарлық әскері:
30,000 &lt;br /&gt;
----
[[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] Фин еріктілері:
8,000 &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Karel.svg|22px|border]] Орман партизандары:
2,000 &lt;br /&gt;
----
[[File:Flag of the Swedish Brigade (Ruotsalainen prikaati).svg|22px|border]] Швед бригадасы::
2,000 &lt;br /&gt;
[[File:Kaiserstandarte.svg|22px|border]] Неміс әскері:
547,000&lt;br /&gt;
 }}
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Сондай-ақ:
  | 
[[File:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|22px|border]] Саксондық еріктілер:
10,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]][[File:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan (1918).svg|22px|border]] Кавказ Ислам әскері:
20,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Түрік әскері:
20,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Iron Division Freikorps.svg|22px|border]] Фрайкорлар:
14,000&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Baltic Germans.svg|22px|border]] Балтық ландесвері:
10,500&lt;br /&gt;
[[File:WestRussianVolunteerArmy.svg|22px|border]] Батыс еріктілер әскері:
50,000&lt;br /&gt;
}}
|шығындар1=[[File:Soviet Red Army Hammer and Plough.svg|22px|border]] 1,500,000 &lt;br /&gt;
* 259,213 қаза тапты
* 616,605 аурудан/жарадан қайтыс болды
* 60,059 хабар-ошарсыз кеткен
* 548,857 жаралылар/үсік шалғандар
* 3878 адам жазатайым оқиғалар/суицидтерден қайтыс болды
|шығындар2=[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] 1,500,000 &lt;br /&gt;
* 127,000 қаза тапты
* 784,000 өлім жазасына кесілді/қаза тапты
* 450,000 жаралылар/науқастар
----
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] 6,500 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] +938 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States.svg|22px|border]] 596 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Czech Republic.svg|22px|border]] 13,000 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] 350 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Greece.svg|22px|border]] 179 қаза тапты&lt;br /&gt;
|шығындар3=[[File:Flag of Poland (1928–1980).svg|22px|border]]  400,000 &lt;br /&gt;
* 57,000 қаза тапты
* 113,000 жаралылар
* 50,000 әскери тұтқын
[[File:Flag of Ukraine.svg|22px|border]]  125,000 &lt;br /&gt;
* 15,000 қаза тапты
[[File:Flag of Finland.svg|22px|border]]  5,000 &lt;br /&gt;
* 3,500 қаза тапты
* 1,650 өлім
----
[[File:Flag of Estonia.svg|22px|border]]  3,888 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Latvia.svg|22px|border]]  3,046 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Lithuania.svg|22px|border]]  1,444 қаза тапты&lt;br /&gt;
----
[[File:Flag of Sweden.svg|22px|border]]  55 қаза тапты&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]]  500 қаза тапты&lt;br /&gt;
|жалпы шығындар=7,000,000 — 12,000,000 Жалпы құрбандар, соның ішінде 
азаматтық және әскери емес тұлғалар

&lt;small&gt;Ресейден тыс 1-2 миллион босқын&lt;/small&gt;
}}
'''Ресей империясының азамат соғысы''' ([[7 қараша]] [[1917 жыл]] – [[25 қазан]] [[1923 жыл]] (1923 жылдың 16 шілдесіне дейін шағын қақтығыстар)) — кейінгі Ресей Империясының жерінде болған соғыс.

1917 ж. 25 қазаннан [[Ресей империясы]]ның астанасы – [[Санкт-Петербург]]те төңкерісшіл жұмысшы солдаттар мен матростар отряды Қысқы сарайды тіке шабуылмен алып, Уақытша үкіметті құлатты. Сол күні жұмысшылар мен шаруалар республикасы дүниеге келді. Алғашқы КСРО республикасы [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] деп аталған.

Алайда Қазан төңкерісіне ұшыраған патша генералдары мен чиновниктері Ресейдің бұрынғы тәртіпі қайта орнатпақ болды. Олар өздерінің ақ әскерлерін жасақтап, жұмысшылар мен шаруалардан кұрылған [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскері]] қарсы шықты. Азамат соғысының өрті тұтанды.

== Сібір және Орал майданы ==

[[Ұлыбритания]], [[Франция]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Жапония]] және басқа елдердің үкіметтері Ресейге өз әскерлерін жіберіп, ақ генералдарға көмек көрсетті. Шетел соғыс [[интервенция]] бысталды.

Совет республикасы жаудың темір кұрсауында қалды. Жапондар мен американдар [[Қиыр Шығыс]]қа әскер бөлемдерін түсірді. Ресейдің солтүстігіне, Орта Азия мен Закавказьеге ағылшын әскерлері басып кірді, неміс басқыншылары [[Украина]], [[Беларусь]] мен Прибалтиканы басып алды. [[Одесса]] мен [[Севастополь]]де француз кемелері тұрды. Орал өзені бойында, Еділдің орта шені мен Кама жағалауында ақтар армиялары топтасты. Олар [[Мәскеу]]ге қауіп төндірді. Көп елдер Ресей Империясынан шығып өз тәуелсіз жариялды. 

Олар: 

Еуропада – [[Финляндия]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Эстония]], [[Польша]], [[Украина]], [[Беларусь]], Кубань Халық Республикасы және [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]; 

Орта Азияда – [[Алаш автономиясы]],[[Түркістан автономиясы]]. Хиуа хандығы және Бұхара әмірлігі; 

Кавказда – [[Армения]], [[Грузия]], [[Әзірбайжан]] және т.б.

Сібір мен Оралды басып алған бұрынғы патша адмирал [[Колчак]], ол Сібірде [[Приморск]] Республикасы деп жариялды. Оған шет мемлекеттер қол ұшын берген еді. Колчак Еділге дейін тұмсық тіреп келіп қалған-ды. Осы кезде Большевиктердың партиясы «Колчакқа қарсы күреске шығындар!» деген ұран тастады. Қызыл әскерлер Шығыс майданға аттанды, оларды қолбасшы [[Михаил Васильевич Фрунзе|Фрунзе]] бастады. Колчакқа қарсы соғыста Чапаев дивизиясы даңққа бөленді.

Совет өкіметінің жауларына қарсы [[Қостанай облысы]]ның Маринск аулында көтеріліс болды. Тарбағатайда «Қызыл тау қырындары» тобы құрылып, Қазақстанның шығысын жаулан азат ету жолында ерілікпен шайқасты. Қазақстан жеріндегі ұлт-азаттық көтерілісінің қолбасшыларың бірі [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Аманкелді Иманов]] осынау ел басына қауіп төнген жылдары қызыл партизандар отрядын ұйымдастырып Совет өкіметін қорғау және нығайту барысында ерлік күрес жүргізді.

[[1919]] жылғы қазанда Қызыл Армия бөлімдері Колчактың елордасы Омбі қаласы – алды. [[1920]] жылдың басында Колчак армиясы талқандалды.

Қиыр Шығыста жапон интервенттері партизан отрядтарымен күрес жүргізді. [[1922]] ж. Қызыл Әскері бөлімдері партизан отрядымен бірлесе отырып [[Владивосток]]ты алды.

== Тәуелсіздік жарияланған мемлекеттер ==

=== Батыста ===

* {{flagicon|Poland}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Польша]] (Тәуелсіз [[1918]] бастап)
* {{flagicon|Ukraine|1918}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Украина]] (Тәуелсіз [[1917]]-[[1921]])
* {{flagicon|Belarus|1991}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Беларусь]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1919]].

=== Балтикада ===

* {{flagicon|Finland}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Финляндия]] (Тәуелсіз [[1918]] бастап)
** [[Финляндия азамат соғысы]]
* {{flagicon|Estonia}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Эстония]]
* {{flagicon|Latvia}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Латвия]]
* {{flagicon|Lithuania|1918}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Литва]]

=== Ресейде ===

** [[Сурет:Flag of Idel-Ural State.svg|24px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Идель-Урал]]
** [[Сурет:Flag of Don Cossacks.svg|24px|border]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Дон Республикасы]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1919]] ж. [[РКФСР]]мен басып алынған)

=== Шығыста ===

* [[Сурет:Siberian flag.svg|24px]]Сібір
* [[Приморск]]

=== Кавказда ===

* {{flagicon|Azerbaijan|1918}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Әзірбайжан]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1920]]. Сосын [[Azerbaijan SSR]])
* {{flagicon|Armenia|1918}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Армения]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1921]]. Сосын [[Armenian SSR]])
* {{flagicon|Georgia|1990}}&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Грузия]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1921]]. Сосын [[Грузин КСР]])
* [[Сурет:Flag of Kuban People's Republic.svg|border|22px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Кубань Халық Республикасы]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1920]]. [[РКФСР]]мен басып алынған)

=== Орталық Азияда ===

* [[Түркістан]]мен and [[Қазақстан]]да:
** [[Сурет:Bandera de Khiva abans 1917.svg|22px|border]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Хива]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1920]]. Сосын [[Хорезм Халық Кеңес Республикасы]])
** [[Сурет:Flag of Emirate of Bukhara-Buxoro Amirligi Bayrog'i.svg|22px|border]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Бұқара]] (Тәуелсіз [[1918]]-[[1920]]. Сосын [[Бұқар Халық Кеңес Республикасы]])
** [[Сурет:Flag of the Alash Autonomy.svg|24px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Алаш аутономиясы]]

== Батыс майданы ==

Сібірде шайқастар әлі жүріп жатса да, Ресейдің оңтүстігінде, Солтүстік Кавказда және Украинада – бұрынғы патша генералы Деникин армиясы бас көтерді. Ағылшын және француз үкіметтері оны танк бригадысымен және винтовкалармен жабдықтады. [[1919]] ж. қарашада Деникин Орел қаласы басып алды. Оның Мәскеуға жетуіне 300 км жол қалған еді.

Азамат соғысы басталысымен С. М. Буденный атты әскер отрядын құрды. [[1919]] ж. қарашада Бірінші атты әчкер армиясы ұйымдыстырылды. Оны даңкты басшы Буденный, Ворошилов, Шайденко басқарды.

[[1919]] ж. 20 қазанда Қызыл Армия әскерлері [[Орел]] қаласы алды, ал үш күннен кейні Буденныйдың атты әскерлері генерал Шкуроның таңдаулы атты әскер бөлемдерін Воронежден куып шықты. Қызыл Армия Деникин талқандады. Петроград тубінде Юденичтің армиясы талқандалды.

Ақтардың әскерлері тек Қиыр Шығыста, Орта Азия мен [[Қырым]]да ғана қалғанды. Бірақ 1920 жылдың көктемінде Польшаның сарбазтар өз тауелсіз жариялып Батыс Украинаға басып кірді. Осы кезде Қырымда генерал Врангель армиясы құрылып, күш жинап келе жатты. Қызыл Армияның бірнеше құрамалары Врангельге қарсы күреске аттанды.

Қырым түбегі жіңішке [[Перекоп]] мойнағы арқылы құрлықпен жалғасады. Ақ гвардияшылар бұл араны мықтап бекініске айналдырды. Қылтадан өте алмайтын биік қорған салынып, алдынан терең ор қазылды.

8 қарашада Қызыл Армия бөлімдері [[Перекоп]]қа тіке шабуылға шықты. Бір тәулектен кейін Перекоп алынды. Қырымды жаудан босату кезеңі басталды.

== Шайқастары және операциялары ==

== Қолбасшылар ==

Қызыл Армия:

* [[Фрунзе Михаил Васильевич]]
* [[Ворошилов, Климент Ефремович]]
* [[Троцкий, Лев Давидович]]
* [[Буденный, Семён Михайлович]]
* [[Тухачевский Михаил Николаевич]]

Ақ гвардия:

* [[Врангель, Пётр Николаевич]]
* [[Колчак Александр Васильевич]]
* [[Деникин, Антон Иванович]]

== Тағы қараңыз ==

* [[КСРО]]
* [[Алаш аутономиясы]]
* [[Ресей империясы]]
== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Азамат соғыстары]]
[[Санат:КСРО тарихы]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Ресейдегі азамат соғысы| ]]</text>
      <sha1>14hhx55cr3gblwydub4yihfeblv0x5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Синеклиза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14611</id>
    <revision>
      <id>3618317</id>
      <parentid>3585293</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="lf1zfpole5r721vjj1d51nw5ttv3zpj" xml:space="preserve">'''Синеклиза''' &lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: «Мектеп» баспасы&quot;, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;(''грекше syn - бірге, enklisis — еңкею'') — антиклизаға қарама-қарсы орналасатын платформаның кең көлемді ойысы. 
*aлабында белдердің, [[күмбез]]дердің, кіші мульдалардың пайда болуына байланысты бұл күрделі де болып кетуі мүмкін. Мысалы, Орыс платформасындағы Мәскеу синеклазасы мен Сибирь платформасындағы [[Тунгус]] синеклизасы осыған жатады.
*планда бұрыс овал не изометриялық нысанда болатын, жайпақ ірі (''көлденеңі жүздеген км, кейде 300 км-ден асатын'') ойыс [[платформа]]лық құрылым
*беткі өңірі, әдетте, қалыңдығы 3-5 км-ге жететін (''кейде 8-10 км-ге жетуіде ықтимал'') шөгінді, кейде жанартаутектішөгінді [[Тау жыныстары|таужыныстармен]] көмкеріліп жатады

==Тағы қараңыз==
*[[Антеклиза]]
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
*Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:География]]
[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>lf1zfpole5r721vjj1d51nw5ttv3zpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тас байлану</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15903</id>
    <revision>
      <id>3618327</id>
      <parentid>2114158</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2245" sha1="b2bq4ou4kc65y4hxkk2bmb9qhy25uho" xml:space="preserve">'''Тас байлану''' — бүйректе немесе қуықта «тас» деп аталатын минералды түзінділердің пайда болуы.

==Белгілері==
*Бірінші белгісі арқаның төменгі жағы, бүйір, іштің төменгі бөлігі және еркек енінің түп жағының қатты түйіліп, шаншып ауыруы болып табылады.
*Кейде несеп түтікшесі бітеліп, зәр шығуы қиындайды — тіпті кіші дәрет мүлдем жүрмей қалады. Бұдан басқа, зәр шыққанда оған қан түйіршіктері араласуы мүмкін.
*Сырқат адам бұнымен қатар несеп жүйесі инфекциясымен де ауыруы мүмкін.

==Емдеу жолдары==
#Ауруды басатын (аспирин) немесе антиспазмалық дәрі-дірмектер де ішуге болады;
#Егер кіші дәретке барғанда зәр шықпаса, онда жатып шығарып керіңіз. мұндайда тас кейін қарай ығысып, несеп түтікшесі ашылуы мүмкін.

*Ауру жанға батқан жағдайда дәрігерге қаралыңыз. Мұндайда хирургиялық көмек қажет болуы мүмкін.

==Дереккөздер==

*'''Вернер, Дэвид'''. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: «Демалыс», «Қазақстан», 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. '''Сол үшін оларға көп-көп рақмет!'''

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Алғашқы көмек]]
[[Санат:Медицина]]</text>
      <sha1>b2bq4ou4kc65y4hxkk2bmb9qhy25uho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркия қалаларының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16241</id>
    <revision>
      <id>3618216</id>
      <parentid>3111602</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13656" sha1="5zuysbgggru932go5vmnytcgyq7yeca" xml:space="preserve">== А ==
* [[Аванос]]
* [[Авсаллар]]
* [[Ағры]]
* [[Адана]]
* [[Адапазары]]
* [[Аджарлар]]
* [[Аджипаям]]
* [[Адилджеваз]]
* [[Адыяман]]
* [[Азизие]] (2008 ж.дейін — Ылыджа)
* [[Айбасты]]
* [[Акбез]]
* [[Айвалык]]
* [[Айваджык]]
* [[Айдын (қала)|Айдын]]
* [[Айдынджык]]
* [[Андырын]]
* [[Акдағмадени]]
* [[Аксарай]]
* [[Актепе]]
* [[Акхисар]]
* [[Акчаабат]]
* [[Акчакале]]
* [[Акчакоджа]]
* [[Акчадағ]]
* [[Акчай]]
* [[Акшехир]]
* [[Акюрт]]
* [[Акязы]]
* [[Аладжа]]
* [[Алания]]
* [[Алачам]]
* [[Алашехир]]
* [[Алиаға]]
* [[Алаплы]]
* [[Алтынова]]
* [[Алтынолук]]
* [[Амасия]]
* [[Анамур]]
* [[Ани (қала)|Ани]]
* [[Анкара]]
* [[Антакия]]
* [[Анталия]]
* [[Арабан]]
* [[Араклы]]
* [[Ардахан]]
* [[Ардешен]]
* [[Армуталан]]
* [[Арнавуткөй]]
* [[Арсин]]
* [[Артвин]]
* [[Архави]]
* [[Атакент]]
* [[Атча]]
* [[Афшин]]
* [[Афионкарахисар]]
* [[Ахлат]]
* [[Ашкале]]
* [[Аянджык]]
* [[Аяш]]

== Б ==
* [[Бабаески]]
* [[Байбурт]]
* [[Байрамич]]
* [[Батман]]
* [[Байындыр]]
* [[Балыкесир]]
* [[Балия]]
* [[Баназ]]
* [[Бандырма]]
* [[Бартын]]
* [[Батталгази]]
* [[Бафра]]
* [[Башискеле]]
* [[Башкале]]
* [[Баят]]
* [[Бейпазары]]
* [[Бейоғлу]]
* [[Бейшехир]]
* [[Бекбеле]]
* [[Белдиби]]
* [[Белен]]
* [[Бергама]]
* [[Бесни]]
* [[Бешикдүзү]]
* [[Бешири]]
* [[Бига]]
* [[Бигадич]]
* [[Биледжик]]
* [[Бингөл]]
* [[Биреджик]]
* [[Бисмил]]
* [[Битез]]
* [[Битлис]]
* [[Боғазлыян]]
* [[Бодрум]]
* [[Боздоған]]
* [[Бозкыр]]
* [[Бозова]]
* [[Бозязы]]
* [[Бозүйүк]]
* [[Болвадин]]
* [[Болу (ил)|Болу]]
* [[Бор]] 
* [[Борчка]]
* [[Бостанбашы]]
* [[Бостаниджи]]
* [[Боябат]]
* [[Буджак]]
* [[Буланджак]]
* [[Буланык]]
* [[Булдан]]
* [[Бурдур]]
* [[Бурса]]
* [[Бурхание]]
* [[Бухаркент]]
* [[Бүйүкйонджалы]]
* [[Бүйүкчекмедже]]

== В ==
* [[Вакфыкебир]]
* [[Ван]]
* [[Варто]]
* [[Везиркөпрү]]
* [[Велимеше]]
* [[Визе]]
* [[Вираншехир]]

== Г ==
* [[Газиантеп]]
* [[Газипаша]]
* [[Гебзе]]
* [[Геваш]]
* [[Гедиз]]
* [[Гейве]]
* [[Гелиболу]]
* [[Гелинкая]]
* [[Гемлик]]
* [[Генч]]
* [[Гереде]]
* [[Герзе]]
* [[Герменджик]]
* [[Гиресун]]
* [[Гөзджүлер]]
* [[Гөйнүк]]
* [[Гөксун]]
* [[Гөкче]]
* [[Гөкчебей]]
* [[Гөле]]
* [[Гөлкөй]]
* [[Гөлбашы]]
* [[Гөлджүк]]
* [[Гөлмармара]]
* [[Гөлхисар]]
* [[Гөляка]]
* [[Гөнен]]
* [[Гөрдес]]
* [[Гөреле]]
* [[Гүлшехир]]
* [[Гүлүч]]
* [[Гүмүшхаджыкөй]]
* [[Гүмүшхане]]
* [[Гүргентепе]]
* [[Гүроймак]]
* [[Гүрсу]]
* [[Гүрүн]]

== Д ==
* [[Давутлар]]
* [[Даламан]]
* [[Даргечит]]
* [[Даренде]]
* [[Дарыджа]]
* [[Датча]]
* [[Девели]]
* [[Деврек]]
* [[Демирджи]]
* [[Демре]]
* [[Денизджилер]]
* [[Денизли]]
* [[Дерик]]
* [[Дериндже]]
* [[Деринкую]]
* [[Дөртйол]]
* [[Джейланпынар]]
* [[Джейхан]]
* [[Джизре]]
* [[Джикджилли]]
* [[Джиханбейли]]
* [[Дивриги]]
* [[Диджле]]
* [[Дидим]]
* [[Дикили]]
* [[Дилек]]
* [[Диловасы]]
* [[Динар]]
* [[Диядин]]
* [[Диярбакыр]]
* [[Доғаншехир]]
* [[Доғубайазыт]]
* [[Дураған]]
* [[Дурсунбей]]
* [[Дүздже]]
* [[Дүзиджи]]

== З ==
* [[Зара]]
* [[Зейтинли]]
* [[Зекириякёй]]
* [[Зиле]]
* [[Зонгулдак]]

== И ==
* [[Ығдыр]]
* [[Идиль]]
* [[Измир]]
* [[Измит]]
* [[Изник]]
* [[Имамоғлы]]
* [[Инджесу]]
* [[Инджирлиова]]
* [[Инеболу]]
* [[Инегёль]]
* [[Ипсала]]
* [[Исджехисар]]
* [[Искендерун]]
* [[Искилип]]
* [[Исмил]]
* [[Ичеричумра]]

== Й ==
* [[Йенидже]]
* [[Йениджеоба]]
* [[Йеникөй]]
* [[Йеничифтлик]]
* [[Йенишехир]]
* [[Йеркөй]]
* [[Йешилли]]
* [[Йешилхисар]]
* [[Йешилкөй]]
* [[Йешилюрт]]
* [[Йозгат]]
* [[Йомра]]
* [[Йүксекова]]
* [[Йылдызели]]

== К ==
* [[Кабала]]
* [[Кавак]]
* [[Кағызман]]
* [[Кадирли]]
* [[Кадынкеди]]
* [[Кадыханы]]
* [[Казан]]
* [[Кайнашлы]]
* [[Кайсери]]
* [[Кале]]
* [[Каледжик]]
* [[Каман]]
* [[Кангал]]
* [[Кандыра]]
* [[Капаклы]]
* [[Караағач]]
* [[Карабеджей]]
* [[Карабүк]]
* [[Карадениз]]
* [[Карайылан]]
* [[Карайсалы]]
* [[Каракөпрү]]
* [[Каракочан]]
* [[Караман]]
* [[Карамүрсел]]
* [[Карапынар]]
* [[Карапүрчек]]
* [[Карасу]]
* [[Караташ]]
* [[Карачобан]]
* [[Карачулха]]
* [[Каргыпынары]]
* [[Карс]]
* [[Картепе]]
* [[Кастамону]]
* [[Кахраманмараш]]
* [[Кахта]]
* [[Күтахия]]
* [[Каяпынар]]
* [[Келкит]]
* [[Кемалпаша]]
* [[Кемер]]
* [[Кепез]]
* [[Кескин]]
* [[Кестел]]
* [[Кечиборлу]]
* [[Кешан]]
* [[Кешап]]
* [[Көйджегиз]]
* [[Көрфез]]
* [[Көшк]]
* [[Килимли]]
* [[Килис]]
* [[Кираз]]
* [[Кованджылар]]
* [[Коджаали]]
* [[Козаклы]]
* [[Козан]]
* [[Козлу]]
* [[Козлук]]
* [[Конаджык]]
* [[Конаклы]]
* [[Кония]]
* [[Корган]]
* [[Коркутели]]
* [[Кору]]
* [[Кузуджулу]]
* [[Кулу]]
* [[Кульп]]
* [[Кумлуджа]]
* [[Кумру]]
* [[Курталан]]
* [[Кушадасы]]
* [[Куюджак]]
* [[Кызылджахамам]]
* [[Кызылпынар]]
* [[Кызылтепе]]
* [[Кынык]]
* [[Кыркагач]]
* [[Кыркларели]]
* [[Кыршехир]]
* [[Кырыккале]]
* [[Кырыкхан]]
* [[Күтахия]]
* [[Күчүкдалиян]]
* [[Күчүккөй]]

== Л ==
* [[Ладик]]
* [[Лапсеки]]
* [[Лидже]]
* [[Лүлебургаз]]

== М ==
* [[Мавикент]]
* [[Мазыдағы]]
* [[Малазгирт]]
* [[Малатия]]
* [[Малкара]]
* [[Манавгат]]
* [[Маниса]]
* [[Мардин]]
* [[Мармараереглиси]]
* [[Мараш]]
* [[Мармарис]]
* [[Махмутлар]]
* [[Мачка]]
* [[Мезитли]]
* [[Мендерес]]
* [[Менемен]]
* [[Мерзифон]]
* [[Мерсин]]
* [[Мидият]]
* [[Миляс]]
* [[Мугла]]
* [[Мудания]]
* [[Муджур]]
* [[Мурадие]]
* [[Муратлы]]
* [[Мусс]]
* [[Мустафакемалпаша]]
* [[Мут]]
* [[Муш]]

== Н ==
* [[Назилли]]
* [[Наллыхан]]
* [[Нарлы]]
* [[Нарлыджа]]
* [[Невшехир]]
* [[Нигде]]
* [[Низип]]
* [[Никсар]]
* [[Нурдағы]]
* [[Нусайбин]]

== О ==
* [[Обакөй]]
* [[Оваемир]]
* [[Оғузели]]
* [[Одабашы]]
* [[Олту]]
* [[Ондокуз Майыс]]
* [[Орду]]
* [[Ортаджа]]
* [[Ортакөй]]
* [[Ортаклар]]
* [[Орхангази]]
* [[Орханели]]
* [[Османджык]]
* [[Османели]]
* [[Османие]]
* [[Оф]]

== Ө ==
* [[Өзальп]]
* [[Өдемиш]]

== П ==
* [[Пазар]]
* [[Пазарджык]]
* [[Паяс]]
* [[Палу]]
* [[Памукова]]
* [[Пасинлер]]
* [[Патнос]]
* [[Пелитли]]
* [[Пертек]]
* [[Першембе]]
* [[Пиразиз]]
* [[Позанты]]
* [[Полатлы]]
* [[Пурсаклар]]
* [[Пынарбашы]]
* [[Пынархисар]]

== Р ==
* [[Рейханлы]]
* [[Решадийе]]
* [[Ризе]]

== С ==
* [[Саваштепе]]
* [[Савуджа]]
* [[Савур]]
* [[Сакария]]
* [[Сакчагөзе]]
* [[Салихли]]
* [[Самандағ]]
* [[Самсун]]
* [[Санджактепе]]
* [[Сандыклы]]
* [[Сапанджа]]
* [[Сарагоса (Түркия)|Сарагоса]]
* [[Сарайөнү]]
* [[Сарай]]
* [[Сарайкент]]
* [[Сарайкөй]]
* [[Саруханлы]]
* [[Сарыгөл]]
* [[Сарықамыш]]
* [[Сарыкая]]
* [[Сарылар]]
* [[Сасон]]
* [[Сафранболу]]
* [[Сахилкент]]
* [[Сейдишехир]]
* [[Селчук]]
* [[Серик]]
* [[Серинхисар]]
* [[Серинйол]]
* [[Сеферихисар]]
* [[Сөгүт]]
* [[Сөгүтлү]]
* [[Сөке]]
* [[Сивас]]
* [[Сиверек]]
* [[Сиврихисар]]
* [[Сиде]]
* [[Сиирт]]
* [[Силван]]
* [[Силиври]]
* [[Силифке]]
* [[Силопи]]
* [[Симав]]
* [[Синоп]]
* [[Солхан]]
* [[Сома]]
* [[Соргун]]
* [[Ыстанбұл]]
* [[Султанбейли]]
* [[Султанкөй]]
* [[Султанханы]]
* [[Сулуова]]
* [[Сунгурлу]]
* [[Суруч]]
* [[Сусурлук]]
* [[Сушехри]]
* [[Сындыргы]]
* [[Сүрмене]]

== Т ==
* [[Тавас]]
* [[Тавшанлы]]
* [[Талас]]
* [[Тарсус]]
* [[Татван]]
* [[Ташкөпрү]]
* [[Ташова]]
* [[Ташуджу]]
* [[Текебашы]]
* [[Текирдағ]]
* [[Теккекөй]]
* [[Терме]]
* [[Төмүк]]
* [[Тире]]
* [[Токат]]
* [[Томарза]]
* [[Тония]]
* [[Топраккале]]
* [[Торбалы]]
* [[Тосия]]
* [[Трабзон]]
* [[Тузлуджа]]
* [[Тунджели]]
* [[Тунчбилек]]
* [[Тургутальп]]
* [[Тургутлу]]
* [[Тургутрейс]]
* [[Турунчова]]
* [[Турхал]]
* [[Түркоғлу]]

== У ==
* [[Узункөпрү]]
* [[Улуборлу]]
* [[Улудере]]
* [[Улукышла]]
* [[Умурлу]]
* [[Урла]]
* [[Урфа]]
* [[Ушак]]

== Ү ==
* [[Үние]]
* [[Үргүп]]

== Ф ==
* [[Фатса]]
* [[Феризли]]
* [[Фетхие]]
* [[Финике]]
* [[Фоча]]
* [[Фындыклы]]

== Х ==
* [[Хавза]]
* [[Хавран]]
* [[Хавса]]
* [[Хаджылар]]
* [[Хаймана]]
* [[Хайраболу]]
* [[Хаккяри]]
* [[Халфети]]
* [[Хани]]
* [[Харбийе]]
* [[Хаскөй]]
* [[Хасса]]
* [[Хекимхан]]
* [[Хендек]]
* [[Хизан]]
* [[Хильван]]
* [[Хоназ]]
* [[Хопа]]
* [[Хорасан]]
* [[Хыныс]]

== Ч ==
* [[Чағлаянджерит]]
* [[Чайели]]
* [[Чай]]
* [[Чайджума]]
* [[Чайыралан]]
* [[Чайырова]]
* [[Чайырхан]]
* [[Чалдыран]]
* [[Чамаш]]
* [[Чан]]
* [[Чанаккале (ил)|Чанаккале]]
* [[Чанкыры]]
* [[Чаршамба]]
* [[Чаршыбашы]]
* [[Чаталағзы]]
* [[Чаталджа]]
* [[Чекерек]]
* [[Чекмедже]]
* [[Чекмекөй]]
* [[Челебибағы]]
* [[Челикхан]]
* [[Черкезкөй]]
* [[Черкеш]]
* [[Чермик]]
* [[Чешме]]
* [[Чиврил]]
* [[Чилимли]]
* [[Чынар]]
* [[Чынарджык]]
* [[Чине]]
* [[Чифтелер]]
* [[Чифтликкөй]]
* [[Чичекдағы]]
* [[Чобанлар]]
* [[Чолаклы]]
* [[Чорлу]]
* [[Чорум]]
* [[Чубук]]
* [[Чукурджа]]
* [[Чумра]]

== Ш ==
* [[Шанлыурфа]]
* [[Шаркөй]]
* [[Шаркикараағач]]
* [[Шаркышла]]
* [[Шебинкарахисар]]
* [[Шекероба]]
* [[Шемдинли]]
* [[Шерефликочхисар]]
* [[Шефаатли]]
* [[Шиле]]
* [[Ширан]]
* [[Шырнак]]
* [[Шухут]]

== Ы ==
* [[Ығдыр]]
* [[Ылгаз]]
* [[Ылгын]]
* [[Ыслахийе]]
* [[Ыспарта]]
* [[Ышыклар]]

== Э ==
* [[Эгирдир]]
* [[Эдирне]]
* [[Эдремит]]
* [[Эзине]]
* [[Эйнесил]]
* [[Элешкирт]]
* [[Элмадаг]]
* [[Элмалы]]
* [[Эльбистан]]
* [[Элязыг]]
* [[Эмет]]
* [[Эмирдаг]]
* [[Эрбаа]]
* [[Эргани]]
* [[Эрдек]]
* [[Эрдемли]]
* [[Эрджиш]]
* [[Эрегли]]
* [[Эрзинджан]]
* [[Эрзинь]]
* [[Эрзурум]]
* [[Эрменек]]
* [[Эрух]]
* [[Эсеньюрт]]
* [[Эскиль]]
* [[Эскишехир]]
* [[Эспие]]
* [[Эшме]]

== Ю ==
* [[Юнак]]
* [[Юртбашы]]

== Я ==
* [[Яғлыдере]]
* [[Языконак]]
* [[Якынджа]]
* [[Ялвач]]
* [[Ялова]]
* [[Ялыкавак]]
* [[Ятаган]]
* [[Яхшихан]]
* [[Яхиялы]]

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]]
[[Санат:Түркия қалалары]]</text>
      <sha1>5zuysbgggru932go5vmnytcgyq7yeca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18375</id>
    <revision>
      <id>3618274</id>
      <parentid>3513658</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7974" sha1="oqws5j0itl9rfevep1tinn1qp4hatjb" xml:space="preserve">{{Олимпиада ойындары
 |Атауы         = IIІ жазғы Олимпиада ойындары 1904
 |Эмблемасы     = 1904summerolympicsposter.jpg
 |Ені           = 200px
 |Эмблема аты   = &lt;small&gt;IIІ жазғы Олимпиада ойындарының плакаты.&lt;/small&gt;
 |Қала          = [[Сэнт-Луис]], [[АҚШ]]
 |Ұраны         = 
 |Елдер         = 12
 |Атлеттер      = 651 (ерлер - 645, әйелдер - 6)
 |Медалдар            = 18 спорт түрінен 94 комплект
 |Ашылуы        = [[1 шілде]] [[1904 жыл]]
 |Ашқан         =[[Дэвид Фрэнсис]]
 |Жабылуы       = [[28 қараша]] [[1904 жыл]]
 |Олимпиада оты      = ''жоқ'', [[1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1936 жылдың ойындарында]] енгізілді
 |Стадион       =[[Фрэнсис Филд]]
|алдыңғы=[[1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1900]]|келесі=[[1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1908]]}}

'''[[Жазғы Олимпиада ойындары]] 1904''' ({{lang-en|1904 Summer Olympics}}, {{lang-fr|Jeux Olympiques d'été de 1904}}; ресми атауы — '''IІІ Олимпиада ойындары''') — қазіргі заманғы үшінші [[жазғы Олимпиада ойындары]].

[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] астанасы [[Сэнт-Луис]] қаласында 1904 жылғы шілденің 1-і мен карашанның 23-і аралығында өтті.

== Ойындар күнтізбесі ==

{| class=«wikitable» style=«margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;»
|-
! Спорт түрі
! Өткізілген күндері
|-
| [[Академиялық есу]]
| [[30 шілде]]
|-
| [[Бокс]]
| [[21 қыркүйек|21]], [[22 қыркүйек]]
|-
| [[Велосипед спорты|Велоспорт]]
| [[2 тамыз|2]]-[[5 тамыз]]
|-
| [[Күрес]]
| [[14 қазан|14]], [[15 қазан]]
|-
| [[Гольф]]
| [[17 қыркүйек|17]]-[[24 қыркүйек]]
|-
| [[Лакросс]]
| [[2 шілде|2]]-[[7 шілде]]
|-
| [[Жеңіл атлетика]]
| [[4 шілде|4]]-[[3 тамыз|3]], [[28 тамыз|28]]-[[31 тамыз]], [[1 қыркүйек|1]], [[3 қыркүйек]]
|-
| [[Арқан тарту]]
| [[31 тамыз]], [[1 қыркүйек]]
|-
| [[Жүзу]]
| [[5 қыркүйек|5]]-[[7 қыркүйек]]
|-
| [[Суға секіру]]
| [[5 қыркүйек]], [[7 қыркүйек]]
|-
| [[Роке]]
| белгісіз
|-
| [[Спорттық гимнастика]]
| [[1 шілде|1]], [[2 шілде]], [[28 қазан]]
|-
| [[Садақ ату (спорт)|Садақ ату]]
| [[19 қыркүйек|19]]-[[21 қыркүйек]]
|-
| [[Теннис]]
| [[29 тамыз]]-[[5 қыркүйек]]
|-
| [[Ауыр атлетика]]
| [[1 қыркүйек|1]]-[[3 қыркүйек]]
|-
| [[Семсерлесу]]
| [[7 қыркүйек|7]], [[8 қыркүйек]]
|-
| [[Футбол]]
| [[16 қараша|16]]-[[23 қараша]]
|}

== Қатысушы мемлекеттер ==
[[Сурет:1904_Summer_Olympic_games_countries.png|thumb|center|500px|Олимпиада ойындарына қатысқан мемлекеттер. Көк түспен - алдыңғы Олимпиадаларға қатысқан мемлекеттер, жасыл түспен - алғаш рет қатысып тұрған мемлекеттер көрсетілген. Сары нүктемен Париж қаласы көрсетілген.]]

{| style=«background: #F5F5F5; padding:1em 1em 1em 1em;»
|- valign=«top»
| width = «30 %» rowspan = «2» |
*[[File:Flag of the United States (1896-1908).svg|20px]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
* {{flagicon|GBR}} [[Аустралия]]
* [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Аустрия]]
* [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Германия]]
* [[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Грекия]]
*[[File:Canadian Red Ensign 1868-1921.svg|20px]] [[Канада]]
| width = «30 %» rowspan = «2» |
*{{CUB}}
*[[File:Flag of Hungary (1867-1918).svg|20px]] [[Мажарстан]]
* {{flagicon|GBR}} [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]
* {{GBR}}
*{{FRA}}
*{{CHE}}
|}

== Қорытынды ==

=== Медальдар ===
[[Сурет:Silver medal of 1904 Summer Olympics.jpg|300px|thumb|1904 жылғы Олимпиада ойындарында 800 метрге жүгіруге берілген күміс медаль]]

{| class=«wikitable» border=«1» cellpadding=«2» cellspacing=«0»
! colspan=5 style=«border-right:0px;»;| '''Медальдар санағы қорытындысы'''
| style=«border-left:0px»; bgcolor=«#ffffff» |
|-
!Орны !! Ел!!bgcolor=«gold»| Алтын!!bgcolor=«silver»| Күміс!!bgcolor=«cc9966»| Қола!! Барлығы
|- bgcolor=ccccff
| &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
|[[File:Flag of the United States (1896-1908).svg|20px]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;'''78'''&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;'''82'''&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;'''79'''&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;'''239'''&lt;/center&gt;
|-
| &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
| [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Германия]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;5&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;13&lt;/center&gt;
|-
| &lt;center&gt;3&lt;/center&gt;
| {{CUB}}
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;3&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;9&lt;/center&gt;
|-
| &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| [[File:Canadian Red Ensign 1868-1921.svg|20px]] [[Канада]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;6&lt;/center&gt;
|-
| &lt;center&gt;5&lt;/center&gt;
| [[File:Flag of Hungary (1867-1918).svg|20px]] [[Мажарстан]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
|-
| rowspan=2|&lt;center&gt;6&lt;/center&gt;
| {{GBR}}
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
|-
| [[Аралас құрама]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
|-
| rowspan=2|&lt;center&gt;8&lt;/center&gt;
| [[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Грекия]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
|-
| {{CHE}}
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
|-
| &lt;center&gt;10&lt;/center&gt;
| [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Аустрия]]
| style=«background:#F7F6A8;» | &lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
| style=«background:#DCE5E5;» | &lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
| style=«background:#FFDAB9;» | &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}&lt;references/&gt;{{Бастама}}{{Олимпиада}}

[[Санат:1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:АҚШ-тағы спорт]]</text>
      <sha1>oqws5j0itl9rfevep1tinn1qp4hatjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19033</id>
    <revision>
      <id>3618315</id>
      <parentid>3344689</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7811" sha1="0u3hpke6soakyaxwwqqdr4fd65mr9m9" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = қала
 |атауы                   = Шу
 |сурет                   = 
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =35 |lat_sec = 
 |lon_dir =E |lon_deg =73 |lon_min =45 |lon_sec = 
 |CoordAddon             = type:city(42000)_region:KZ
 |CoordScale             =
 |ел картасы              = 
 |облыс картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Жамбыл облысы
 |кестедегі облыс         = Жамбыл облысы{{!}}Жамбыл
 |ауданы                  = Шу ауданы
 |кестедегі аудан         = Шу ауданы{{!}}Шу  
 |мекен түрі              = қала{{!}}Қалалық әкімдігі
 |мекені                  = Шу қалалық әкімдігі{{!}}Шу
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 1960
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        =
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  =24 
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 45 447&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 72643
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
}}
'''Шу''' – [[Жамбыл облысы]] [[Шу ауданы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы [[Төле би (Жамбыл облысы)|Төле би]] ауылынан оңтүстікке қарай 8 км, облыс орталығы [[Тараз]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 225 км жерде, [[Шу (өзен)|Шу өзені]]нің сол жағында орналасқан.

== Халқы ==
{| class=«wikitable»
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||34999||{{өсім}}36531 ||{{өсім}}44814 ||122,7 ||17743 ||{{өсім}}21647 ||122 ||18788 ||{{өсім}}23167 ||123,3
|}

== Сөз төркіні ==
Қала [[Шу (өзен)|Шу өзені]]нің құрметіне аталған, ал Шу ({{lang-zh|水}}) термині қытай тілінен аударғанда «су» дегенді білдіреді. Бірақ, Еркебай Қойшыбай бұл терминнің атауы түркілік рулардың бірі: шу, шуе, шуй, чуе [[этноним]]інен алынған деп болжаған.&lt;ref&gt;Евгений Михайловичтің «Географические названия мира» кітабы&lt;/ref&gt;

== Қала туралы ==
Іргесі [[1928]] жылы Түркістан – Сібір теміржолын салуға байланысты қаланған. Қала Мойынты – Шу теміржолы қосылғаннан кейін шұғыл дами бастады. [[1960]] жылдан аудан, [[1965]] жылдан облыстық бағыныштағы қала болады. Қалада [[1995]] жылға дейін жөндеу-механика, темір-бетон, қант, сүт өнімдері, автокөлік және құрылыс орындары, баспахана, ауыл шаруашылық техника бірлестіктері болды. Олардың басым көпшілігінің атауы мен құзырлары өзгеріп, экономиканың әр түрлі бағытындағы кәсіпорындар мен мекемелерге айналды. Ірілері: “Шу тепловоз жөндеу зауыты”, “Шу механикалық жөндеу зауыты”, “Шу астық тарату базасы”, “Шатыркөл” [[мыс]] кен орны , “Қызыл бидай”, “Шу автокөлік кәсіпорны”, “Шу жолаушы автокөлік кәсіпорны” АҚ-тары және “Қазақ зағиптар қоғамының оқу-өндірістік кәсіпорны” ЖШС-і, т.б. кәсіпорындар мен мекемелер жұмыс істейді. Бұлардан басқа ауыл шаруашығы бағытта 28 шаруа қожалығы, 2 ЖШС және 1 агробірлестік бар.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том&lt;/ref&gt;

Білім беру және мәдениет орындарынан жалпы білім беретін 10 [[мектеп]], 1 кәсіптік-техникалық мектеп, 2 колледж, 6 кітапхана, 1 мәдениет үйі, 2 стадион, мешіттер, т.б. мекемелер бар. Денсаулық сақтау орындарынан 1орталық қалалық аурухана, аумақтық емхана, тубдиспансер, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 3 фельдшерлік-акушерлік пункт және тіс емханасы жұмыс істейді.

== Қала көріністерінен ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:E7854-Shu-hospital.jpg|Аудандық аурухана және Ұлы Отан Соғыс ардагерлеріне арналған ескерткіш
Сурет:Sale of melons on platform railway station of the city of Shu, Kazakhstan.jpg|Шу теміржол вокзалындағы сауда-саттық
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан қалалары}}
{{Шу ауданы елді мекендері}}
{{Шу өзені бойындағы елді мекендер}}

[[Санат:Жамбыл облысы қалалары]]
[[Санат:Шу ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>0u3hpke6soakyaxwwqqdr4fd65mr9m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әділ Бестібаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19248</id>
    <revision>
      <id>3618286</id>
      <parentid>3568634</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7943" sha1="fs01hjxaivxhx7ry5k03jz19qwqy2y5" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Әділ Бестібаев
 |Атауы                = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 15.08.1959
 |Туған жері         = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}} &lt;br /&gt; {{KAZ}} &lt;br /&gt; {{CAN}}
 |Мамандықтары         = композитор
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = 
 |Жанрлары             = симфония, симфониялық музыка, үрлемелі аспаптар оркестріне арналған музыка, оркестрге арналған концерт, камералық оркестрге арналған музыка, ән, филім музыкасы, камералық аспаптық музыка, брасс-квинтеті, ағаш үрмелі аспаптарға арналған квинтет және т.б.
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 
}}
'''Әділ Бестібаев''' ([[15 тамыз]] [[1959 жыл|1959]]; [[Алматы]]) — сазгер, «Тәуелсіздік толғауы» байқауындағы «Ең үздік балеттік шығармалар» аталымында «Жерұйық» балетімен І жүлдеге ие болған, [[Қазақстан]] Композиторлар одағының және Канада музыка орталығының мүшесі. Тоталитаризмнің солақай саясатын «Ашубасар» күйімен әшкерелеп, Желтоқсан оқиғасына қатысқандардың намысын жыртқан жан.

== Өмірбаяны ==
1977 жылы Ә. Жұбанов ат. орта арнаулы музыка мектебінде «музыка теориясы» мамандығымен (1977) бітірді. 1977-1982 жылдары КСРО халық әртісі, композитор [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғ.А. Жұбанова]] жанындағы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Алматы консерваториясында]] композицияны оқыды, 1989 жылы Ресейдің халық әртісі, профессор Н.Н. Сидельников жанындағы [[П.И.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясы|Мәскеу консерваториясында]] сынау мерзімінен өтті.

1982-1997 - [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Алматы консерваториясының]] доценті.

2006 жылдан бастап Канадада (Ванкувер) тұрады. Канадалық музыка орталығы («Canadian Music Centre») Халықаралық композиторлар қауымдастығының мүшесі, Канада.

== Шығармашылық қабілеттерін бағалау ==
Композитордың «Сұрапыл Сұржекей», «Қазақ тарихы» филімдеріне арнаған музыкалары ұлттық нақышымен ерекшеленсе, 1993 жылы Аустрияда жарық көрген «Азия дауысы» (Voice of Asia) атты дискісі айрықша атап өтуді талап етеді. Аталмыш диск қазақ баласын әлемдік аренаға алып шығып, дүниежүзінің «мен» деген композиторларының ондығына енгізді. Қазір Әділдің үрмелі аспаптарға жазған шығармалары [[Германия]], [[Аустрия]], [[Франция]], [[АҚШ]], [[Швейцария]], [[Испания]], [[Голландия]], [[Ресей]], [[Швеция]], [[Таиланд]] сынды мемлекеттердің үлкен сахналарында орындалып жүр.

Ол үрлемелі аспаптар оркестріне арналған бірқатар жұмыстар жазды, олар Аустрияда басылды (Johann Kliment KG). «Азия дауысы» (Voice of Asia), «Сoncert on the monogramm B.Es.T», «Great Moghul», «Idee Fixe» симфониясы, «Ниагара» флейта, ұрмалы және ішекті оркестріне арналған музыка, Жаяу Мұса «Ақ сиса» қиял-ғажайып шығармалар, қазақтың халық әні «Қамажай» тақырыбындағы фортепианоға арналған вариациялар және т.б.

Соңғы ірі жұмыстар - «Бәйтерек» балеті (премьерасы - желтоқсан 2010 ж., Астана), «Тәңірі құрбаны» симфониясы (Алматы, Астана, 2009 ж.).

== Сілтеме ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=bFZzafRz5po&amp;feature=related Абай Құнанбаев «Көзімнің қарасы» (өңдеген Ә. Бестібаев)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=YcjJbCamc0o Ә. Бестібаев «Азия дауысы»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=bUrkIOEdKwY Ә. Бестібаев «Тәңірі құрбаны»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=MAoYJWkG1zk Ә. Бестібаев «Ниагара»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=z-6R9AtAB7U Ә. Бестібаев «Скерцо»]
* [https://web.archive.org/web/20110610174759/http://www.musiccentre.ca/influences/composer.cfm?authpeopleid=62821&amp;themeid=3 Фотосурет және өмірбаяны]
* {{мақала | авторы = Курпякова Н.| тақырыбы = Ежелгі сөзден әуен туады|шынайы атауы = | сілтеме = http://kazpravda.kz/c/1223675663| тілі = ru| жауапты = | баспа авторы = | басылым = Казахстанская правда| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 22 қараша 2011| томы = | нөмірі = 371–372 (26762–26763)| беттері = | isbn = | issn =}}{{Deadlink|date=Қыркүйек 2018 |bot=InternetArchiveBot}}
* [https://web.archive.org/web/20120530181757/http://dramteatr.kz/modules/news/article.php?storyid=505 Алла Иванилова «Бәйтерек» балеті жайлы]
* {{мақала | авторы = Кузбакова Г.| тақырыбы = Қазақстан композиторлары: болмыс шындығы|шынайы атауы = | сілтеме = http://www.continent.kz/2002/18/20.html| тілі = ru| жауапты = | баспа авторы = | басылым = Континент| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 18 қыркүйек–1 қазан 2002| томы = | нөмірі = 18(80)| беттері = | isbn = | issn =}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]
[[Санат:XX ғасыр сазгерлері]]
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]</text>
      <sha1>fs01hjxaivxhx7ry5k03jz19qwqy2y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бірінші дүниежүзілік соғыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19771</id>
    <revision>
      <id>3618435</id>
      <parentid>3595410</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35319-19</username>
        <id>182585</id>
      </contributor>
      <origin>3618435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32672" sha1="pgn0z12btu0u8wlsmnvo29tkyg8gfxd" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Бірінші дүниежүзілік соғыс|қарсылас2='''Орталық мемлекеттер (Үштік одақ):'''&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]] [[Герман империясы|Германия]] &lt;br/&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Аустрия-Мажарстан]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|Осман империясы}} &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] [[Үшінші Болгар Патшалығы|Болгария]] (1915 жылдан)|күштер2=Барлығы: 25 248 000|күштер1=Барлығы: 42 950 000|шығындар2='''Әскери қаза тапты:''' &lt;br /&gt;
4 386 000&lt;br /&gt;
'''Әскери жарақат:''' &lt;br /&gt;
8 388 000&lt;br /&gt;
'''Азаматтық тұрғындар арасында қаза болғандар саны:''' &lt;br /&gt;
3 700 000&lt;br /&gt;|шығындар1='''Әскери қаза тапты:''' &lt;br /&gt;
5 525 000&lt;br /&gt;
'''Әскери жарақат:''' &lt;br /&gt;
12 832 000&lt;br /&gt;
'''Азаматтық тұрғындар арасында қаза болғандар саны:''' &lt;br /&gt;
4 000 000&lt;br /&gt;|командир2=[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]]  [[II Вильхельм (Германия Императоры)|II Уилһелм]] &lt;br /&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Франц Иосиф]] †&lt;br /&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[I Карл (Аустрия Императоры)|I Карл]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[V Мехмет]] †&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[VI Мехмет]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[Үш паша]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] 
[[I Фердинанд (Болгария патшасы)|I Фердинанд]]|командир1=[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px|border]]  [[Раймон Пуанкаре]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px|border]] [[Жорж Клемансо]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[V Георг]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[Герберт Генри Асквит|Герберт Асквит]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[Дэвид Ллойд Джордж]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[II Николай]] † &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Александр Фёдорович Керенский|Александр Керенский]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|22px|border]] 
[[III Виктор Эммануил]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|22px|border]] 
[[Витторио Эмануэле Орландо|Витторио Орландо]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States (1912-1959).svg|22px|border]] [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вильсон]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Тайсё Императоры]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Belgium.svg|22px|border]]  [[I Альберт (Бельгия патшасы)|I Альберт]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]]  [[I Петар (Сербия патшасы)|I Петар]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]]  [[I Фердинанд (Румыния патшасы)|I Фердинанд]]|қарсылас1='''[[Антанта]]:'''&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]] [[Сербия патшалығы|Сербия]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|Франция}}&lt;br/&gt;
{{Flagicon|United Kingdom}} [[Британ империясы]]:
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Доминиондар
  | 
* {{Flag|Australia|name=Аустралия}} 
* {{Flag|New Zealand|name=Жаңа Зеландия}} 
* {{байрақ|Канада}}
* [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|22px|border]] [[Оңтүстік Африка Одағы|ОАО]]
 }}
{{байрақ|Ресей империясы}} (1917 жылға дейін)&lt;br/&gt;
{{байрақ|Бельгия}}&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Жапон империясы|Жапония]] &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Montenegro (1905–1918).svg|22px|border]] [[Черногория патшалығы|Қаратау]] &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] [[Италия Патшалығы (1861–1946)|Италия Патшалығы]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|АҚШ}} (1915 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Румыния Патшалығы|Румыния]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Portugal.svg|22px|border]] [[Бірінші Португалия Республикасы|Португалия]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Hejaz (1917).svg|22px|border]] [[Хиджаз Патшалығы|Хиджаз]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] [[Грекия Патшалығы|Грекия]] (1917 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Thailand.svg|22px|border]] [[Раттанакосин Патшалығы|Сиам]] (1917 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of China (1912–1928).svg|22px|border]] [[Бэйян үкіметі|Қытай]] (1917 жылдан)|сурет=WWImontage.jpg|нәтиже=[[Антанта]] жеңісі&lt;br /&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = бейбітшілік шарттар:
  | 
• [[Версаль бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Трианон бітім шарты|Трианон бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Нёйи-сюр-Сен бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Сен-Жермен бейбіт келісімі (1919)|Сен-Жермен бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Лозанна бітім шарты|Лозанна бейбіт келісімі]]
 }}
• Шығыс майдандағы орталық державалардың жеңісі, Батыс майданда және Италия майданында жеңіліске ұшырады &lt;br/&gt;
• Еуропадағы барлық континенталды империялардың құлауы (Германия, Ресей империясы, Осман империясы және Аустрия-Мажарстан) &lt;br/&gt;
• Ресей революциясы және Ресей империясының ыдырауымен және кейіннен Кеңес одағының құрылуымен Ресейдегі Азаматтық соғыс &lt;br/&gt;
• Еуропа мен Азиядағы жаппай толқулар мен төңкерістер. &lt;br/&gt;
• Ұлттар Лигасын Құру&lt;br /&gt;|себеп=Қақтығыстың басталуының негізгі себептері:&lt;br/&gt;
• Империализм саясаты. &lt;br/&gt;
• Мемлекеттердің өзара аумақтық және экономикалық претенезиялар. &lt;br/&gt;
• Аустрия-Мажарстанның мұрагері Франц Фердинандты өлтіру. &lt;br/&gt;
• Күш тепе-теңдігін өзгерту. &lt;br/&gt;
• Милитаризацияның өсуі.|причина=Қақтығыстың басталуының негізгі себептері:&lt;br/&gt;
• Империализм саясаты. &lt;br/&gt;
• Мемлекеттердің өзара аумақтық және экономикалық претенезиялар. &lt;br/&gt;
• Аустрия-Мажарстанның мұрагері Франц Фердинандты өлтіру. &lt;br/&gt;
• Күш тепе-теңдігін өзгерту. &lt;br/&gt;
• Милитаризацияның өсуі.|орын=[[Еуропа]], [[Таяу Шығыс]], [[Африка]]|дата=[[28 шілде]] [[1914 жыл|1914]] – [[11 қараша]] [[1918 жыл|1918]]|сурет атауы=Жоғарыдан сағат тілімен:
1916 ж. Британдық Mark V танктері Гинденбург сызығын кесіп өтті, 1918 ж., Дарданеллге мина тигеннен кейін су тасқыны, 1915 ж., Сомме шайқасы кезінде газ маскаларындағы Британдық Виккерс пулеметі, 1916 ж., неміс биплан жауынгерлері Albatros D. III Дуэ маңында, Франция, 1917 ж|жалпы шығындар='''Барлығы:''' &lt;br /&gt;
18 357 000}}

'''Бірінші дүниежүзілік соғыс (Кейде Ұлы соғыс деп те аталады;'''&lt;ref&gt;https://www.jw.org/kk/%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80/wp20140201/%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81-%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D1%96/?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt; [[28 шілде]], [[1912 жыл|1913 жыл]] – [[11 қараша]], [[1918 жыл]]) — адамзат тарихындағы алғашқы және кең ауқымды соғыстардың бірі. Бірінші дүниежүзілік соғысына [[Ресей империясы|Ресей]], [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]], [[Британ империясы|Британия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] сияқты мемлекеттер қатысқан. Ол ең жойқын салатын соғыстардың бірі, шамамен 9 миллион адам шайқас фронттарда қырылса, 5 миллион азаматтар оккупация, бомбалау, [[ашаршылық]] немесе ауру әсерлерінен өлген. Онымен бірге [[Осман империясы]] өткізген геноцидтер мен [[1918 жыл|1918]] жылы басталған [[испан грипп]] пандемиясы одан да көп адамдардың өмірлерін алған. 

[[1914 жыл|1914 жылы]]  екі қарсы тұрған альянстарға бөлінген, [[Франция]], [[Ресей]] және [[Ұлыбритания|Британиядан]] тұратын [[Антанта]] және [[Герман империясы|Германия]], [[Аустрия-Мажарстан]] және [[Италия|Италиядан]] тұратын [[Үштік одақ]].[[Сурет:World War I-d.jpg|thumb|right]]

== Бірінші дүниежізілік соғыстың шығу себептері және оның сипаты ==

=== Германияның күшеюі ===
Елдің басын біріктіру арқасында және [[Франк-прусс соғысы|Франк-прусс соғысының]] нәтижесінде 5 миллиард марк контрибуция алған [[Герман империясы]]  өз экономикасын жедел дамыту мүмкіндігіне жетіп, өнеркәсіп өнімдерін шығаруда Англияны үшінші орынға ығыстырып, дүние жүзінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тан кейінгі екінші орынға шықты. [[1912 жыл|1912]] жылы, [[Германия]]да 17,6 миллион тонна шойын қорытылса, [[Британ империясы|Британия]] 9 миллион тонна ғана болды. Экономикалық қуатының шапшаң өсуін пайдаланған жас герман империалистері жаңа нарықтық аймақтарды алуға, отарланған жерлерді қайта бөлісуге, еуропалық континентте билік жүргізуге тырысты.
[[Сурет:Returning from World War I.tif|thumb|left]]
Германияның күшеюі [[Еуропа]]дағы басқа ірі мемлекеттерді абыржытты. Әсіресе отарлап алған жері жеткілікті әрі өнеркәсібі ерте дамыған, байырғы империалистік елдерді ― [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] мен [[Ресей империясы|Ресейді]] қатты алаңдатты. Оның үстіне герман–австриялық одақ шартына қол қойылды, оған Италияның қосылуы жас герман империалистерінің Еуропадағы салмағын күшейтті. Осы құрылған үштік одаққа жауап ретінде орыс-француз одағы, кейін [[Антанта]] ретінде белгілі одақ пайда болды. Бұл еуропалық мемлекеттерді екі антогонистік топқа бөліп, екі жақты шешуші шайқасқа дайындыққа кірісті.

Алайда, британиялық басқарушы топтар осы екі тогопистік одаққа деген қарым- қатынасын бірден айқын ұстаған жоқ, себебі, ағылшын империалистерінің француз және ресейлік империалисттеріне қарағанда қарама кайшылықтары күрделі еді. Тіпті Британия алғашқы империалистерінің Еуропадағы ықпалының өзінің орыс және француз бақталастарын әлсіз деп есептеді. Ресейді әлсірету мақсатымен британиялық басшылар 1902 жылы ағылшын-жапон одақ шартын жасады. [[Жапон империясы|Жапония]] мұны өзінің Ресейге қарсы соғысында шебер пайдаланды.
[[Сурет:USS Emeline World War I.jpg|thumb|right]]
Дегенмен, германдық сауданың өсуі, оның жаңа нарықтарды иемденіп, одан британ бұйымдарын ығыстыра бастауы Британия мен Германия арасындағы қатынасты қиындата түсті.
[[Сурет:World War I pilot.jpg|thumb|left|Бірінші Дүниежүзілік соғыстың пилоты.]]
Германияның қуатты әскери-теңіз флот құру үшін бағдарлама жасауы Англияның сыртқы саясатына күрт өзгерістер енгізді. 1904 жылы бұл елде Франциямен жақындасу үшін ірі қадамдар жасалды. Бұл Англия мен Ресей арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына алғы шарт жасады. Патша өкіметі Антантаға тәуелді еді. 1908 жылы оның шет елдерге борышы 8 миллиард сомға тең болды. Оның үстіне Ресей Англия мен Францияның көмегі арқасында бұғаздарды пайдалануға үміт етті. Ал [[Антанта]] Германиямен үлкен соғыс бола қалған жағдайда Ресейдің ірі -әскери күшін пайдаланбақ еді. Бірақ ағылшын-орыс қатынастарын жақсарту ісі қиындыққа түсті. Ең алдымен олар өздерінің [[Иран]], [[Ауғанстан]], [[Тибет]]тегі бақталасты істерін реттеді. Ақырында орыс-француз одағы мен ағылшын–француз [[Антанта]]сы бірігіп, үштік Антантаға айналды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бір-біріне қарама-қарсы Үштік Одақ пен Антанта құрылуы басты империалистік мемлекеттер арасындағы күресті одан әрі үдетті. Алайда, одақ құрамына кірген мемлекеттер арасындағы өзара қайшылықтар жойылған жоқ. Мәселен, [[Италия]] мен [[Аустрия-Мажарстан]] монополистерінің өзара қақтығыстарының өршуі нәтижесінде Италия өзі кірген Үштік Одақтан 1909 жылдан бастап іргесін аулақ сала бастады. Ал, Аустрия-Мажарстан ақырында Герман империялистерінің жандайшабына айналды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Үштік Антантадағы жағдай да осындай еді. Өзара қырқыс тоқталмағанымен, күш алып келе жатқан жас герман империализмі алдында біршама жұптарын сақтай білді. Мысалы, Мароккадағы империалистік билік үшін таластың арты 1911 жылы герман-француз соғысына айналу қаупі туған кезде Англия батыл түрде Францияны қолдады. Германия шегінуге мәжбүр болды, оның солтүстік Африкада отарларға ие болу ойы іске асқан жоқ. Антанта Үштік Одаққа жік салу арқылы әлсіретуге тырысты. Оған 1911 жылғы [[Түрік]]–[[Италия]] соғысын пайдаланды, Антанта Италияны қолдады. Ал Германия Түркияға көмек көрсете алмады. Себебі Аустрия-Мажарстан, Италия және Германия одақтастар еді. Соғыстың нәтижесінде Италия Ливияны билеу құқығына ие болды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Екі империалистік блоктардың арасындағы күрес 1912–1913 жылдары Балқан соғыстарында жалғасып ақырында бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын тездетті. [[Бірінші Балқан соғысы]] (9.Х.1912—30.V.1913) Балқан одағы мен Түркия арасында болды. Балқан одағының құрамына [[Болгария]], [[Сербия]], Грекия және Қаратау кірді. Оның құрылуына Ресей мен Антанта белсене қатысты. Осы Одақ арқылы олар Германияның Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ықпалын әлсіретуге тырысты. Алайда, бұл бағытта Англия екіұшты саясат жүргізді. Ол бұл ауданда Германияны әлсіреткісі келгенімен, Ресейдің ықпалының өсуін қаламады да, Түркиядан біржола қол үзгісі келмеді және Ресейдің бұғаздарды пайдалану ниетіне онша қолдау жасамады. Ірі мемлекеттерден қолдау таппаған Түркия жеңілді. Лондон бітімі бойынша Түркия [[Стамбул]] мен Шығыс Франциядағы шағын жерден басқа барлық еуропалық аймағынан айырылды. Германия тағы да батылсыздық көрсетті. Соғыстан Балқан одағы нығайып шықты. Болгарияның шоқтығы биіктеді. Балқан түбегінде Антанта бағыты күшейді.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Әйтсе де Балқан одағының мемлекеттері өз жеңістерінің нәтижелерін бөлісе алмады. Оны Герман-Аустрия топтары пайдаланып, болгар-серб одағын кұлатудың бар амалын істеді. Олар Болгарияны қолдады. Ал Сербия мея Грекия оған қарсы жасырын келісімге келді. Бұл екінші Балқан соғысына әкеп соқты (29.VI—10.VIII.1913). Онда [[Грекия]], Сербия және Қаратау Болгарияға қарсы соғысты. Оларға Румыния мен Түркия қосылды. Соғыс Болгарияның жеңілуімен аяқталды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бухарест бітімі бойынша Болгария [[Румыния]]ға Оңтүстік [[Солтүстік Македония]] және Батыс Фракеяның бір бөлігін, Сербияға Солтүстік Македонияны тұтас дерлік берді.
Балқан соғыстары халыққа қайғы-қасірет әкелді. Онда [[Черногория|Қаратау]] 11,9 мың, Грекия 68 мың, Сербия 71 мың, Болгария 156 мың, [[Түркия]] 156 мың адамынан айырылды. 
[[Сурет:Homecoming troops World War I.jpg|thumb|right]]
Бұл соғыстың қорытындысында герман дипломатиясы жетістіктерге жетті. Балқан Одағы жойылды. [[Болгария]] Антанта ықпалынан кетті. Оның есесіне Румыния Аустрия ықпалынан кетіп, Ресеймен жақындасты. Сөйтіп, Балқан түбегіндегі бірінші топ – Сербия, Черногория, [[Грекия]] және Румыния Антантадан қолдау тапты, екінші топ Болгария мен Түркия Германиямен бірікті.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Төніп келе жатқан соғысты АҚШ өзінің экономикалық және саяси бағытын нығайтуға пайдалануға тырысты. Олардың өкілі полковник Хауз екі блокты бір-біріне айдап салудың бар амалын жасады. Алдымен ол АҚШ (бейтараптық сақтайды деп жариялады, ал соғыс бола қалған жағдайда Англия Ресей үшін соғысқа кіріспеуі мүмкін деген болжам жасады. Мұндай тұжырымдар Герман империалистерінің үмітін арттырып, оларды соғысқа итермелейді.

== Бірінші дүниежүзілік соғыс ==
Осы жағдайда 23 маусымда Сараевода австрия тағының мұрагері [[Франц Фердинанд|принц Франц Фердинанд]] серб ұлтшылдық [[Габриело Принцип]] тарапынан өлтірілді. Серб үкіметі бұл қастандық туралы білгенімен, оны қолдамады, өйткені ел онсыз да екі Балқан соғыстарынан шаршаған еді. Ал Аустрия үкіметінде бұған қалай жауап беру керегі туралы пікірлер екіге бөлінді.&lt;ref&gt;Первая мировая война, факты, документы 

Авторы В. Щацилло&lt;/ref&gt; Венада қатты абыржушылық байқалды. Аустрия үкіметі бір айға жуық үн-түнсіз жатып алды. Тек қана Германияның желпінтуінен ғана шілде айында Сербияға қарсы үзілді-кесілді талап қойылды. Ол қойылған он шарттың тоғызын қабылдайтынын мәлімдеді. Тек тергеу ісін жүргізу үшін австриялықтарды өз жерлеріне жіберуге қарсы болды да, барлық даулы мәселелердің төрелігін Гаагалық трибунал шешсін деп сауал салды.
Алайда Аустрия-Мажарстан 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады. Оған жауап ретінде Ресей мобилизацияға кірісті. Германия 1914 жылдың 1-ші тамызында Ресейге, тамызда Францияға соғыс жариялады. 5-ші тамызда Англия ресми түрде соғысқа кірісті. Осы жағдайда [[АҚШ]] бейтараптық сақтады. Ал Түркия мен Болгария аустро-германдық блок жағына шықты.&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына Германия мен Англия арасындағы антогонизм шешуші рөл атқарды. Осы басты қайшылықпен қатар Германия мен Францияның [[Эльзас]] және [[Лотарингия]] үшін, Германия мен Ресейдің [[Ыстанбұл|Константинополь]] және бұғаздар үшін, Ресей мен Түркияның [[Армения]] және Константинополь үшін, Аустрия мен Ресейдің Балқан үшін, Аустрия мен [[Италия]]ның [[Албания]] үшін талас-тартыстары себеп болды.
[[Сурет:Saranda (World War I).jpg|thumb|right]]
Бірінші дүниежүзілік соғыс сипаты жағынан әділетсіз, жаулаушылық, империалистік соғыс болды. Мемлекеттер жаулау-шылық саясат жүргізді. Соғыс ірі мемлекеттердің империалистік катынастарынан туды. Олар отарлар мен ұсақ елдерді қайта бөлісу үшін ұрыс дала ұрыс даласына шықты. Бұл соғыста екі қақтығыс алдыңғы шепте тұрды. Бірі Англия мен Германия, екіншісі Герман мен Ресей арасында болды. Осы үш ірі мемлекет бірінші дүниежүзілік соғысты бастаушылар болды. Ал қалғандары олардың одақтастары еді. Соғыс шеңберіне біртіндеп құрамында бір жарым миллиардтан астам халық бар 38 мемлекет кірді. Төрттік одаққа Германия, Германия отарларымен, Аустрия-Мажарстан, Түркия мен Болгария кірді. Ал Антантаға — [[Англия]], [[Ресей]], [[Франция]], [[Бельгия]], [[АҚШ]], [[Португалия]], (бәрінің де отарлары бар) [[Сербия]], [[Жапония]], [[Румыния]], [[Грекия]], [[Черногория|Қаратау]] және басқа елдер енді. Империалистік соғысқа байланысты армия қатарына 77 миллион адам шақырылды.Оның ішінде [[Германия]] – 13,2 миллион, [[Аустрия-Мажарстан]] – 9 миллион, [[Түркия]] – 1,8 миллион, [[Болгария]] – 1 миллион, [[Ресей]] – 19 миллион, [[Англия]] – 9,4 миллион, [[Франция]] – 8,1 миллион, [[Италия]] – 5,6 миллион, [[АҚШ]] – 3,9 миллион, [[Румыния]] – 1 миллион және тағы басқалар.s&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9&lt;/ref&gt;

== Соғыс барысы ==

=== Жоспарлар ===
Герман командованиесінің 1914 жылғы жоспары бойынша Германия өз күштерінің көбісін Батыс фронтқа шоғырландырып, ал Шығыс фронтта аз күштерді қалдыру жайлы шешім қабылдады. Неміс Генштабының басшысы Альфред фон Шлиффеннің атымен аталған Шлиффен жоспары бойынша орыстар 6 апта бойы мобилизацияланып жатқанда, неміс әскерлері Француз компаниясын осы уақыт ішінде аяқтауы тиіс болды. Шлиффен жоспары бойынша Германия әскері бейтарап Бельгия жерінен тез өтіп, Француз және Ағылшын армияларын тез талқандауы тиіс еді. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Всеобщая история. Новейшее время.

75- бет&lt;/ref&gt;

Француздар да генерал Жозеф Жофрр ойлап тапқан &quot;XVIII жоспар&quot; деп аталатын әскери планды құрды, ол бойынша Франция армиясы Лотарингияда орналасқан неміс әскеріне фронтальды шабуыл жасап, Рейннен өтіп, неміс армиясын бір шешуші шайқаста жеңуі керек болатын. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Орыстар өз кезегінде [[А жоспары|А жоспарын]] құрды, ол бойынша Ресей армиясы Германияның негізгі күштерін Батыс фронтқа шоғырландырғанын пайдаланып, Аустрия-Мажарстан армиясына негізгі шабуыл жасауы керек еді. 

=== 1914 ===
Батыс фронттағы әскери қимылдар 1914 жылы тамызда Германия әскерінің Бельгия мен Люксембург мемлекетіне басып кіруінен басталды. Немістер 16 тамызда [[Льеж]] бекінісін, 20 тамызда [[Брюссель]] қаласын басып алды. Алайда бельгиялықтар Антверпен қаласына көшіп, қарсылықты жалғастырды. Немістер небәрі 17 күнде Бельгияның көп жерін басып алып, Францияға басып кіруге дайындала бастады. Франция әскерлері 7 тамызда Мюльхаузенді алды. Дегенмен 2 күннен соң неміс армиясы қаланы қайтарып алды. &lt;ref&gt;Первая мировая война: 1914-1918 : факты, документы. &lt;nowiki&gt;ISBN 9785224033126&lt;/nowiki&gt;, ОЛМА-Пресс, 2003, В. К Шацилло&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
* [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Ғаламдық соғыстар]]</text>
      <sha1>pgn0z12btu0u8wlsmnvo29tkyg8gfxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618436</id>
      <parentid>3618435</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35319-19</username>
        <id>182585</id>
      </contributor>
      <origin>3618436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32656" sha1="fdw6av9y22he4xoqofphcyjmcrxyscd" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Бірінші дүниежүзілік соғыс|қарсылас2='''Орталық мемлекеттер (Үштік одақ):'''&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]] [[Герман империясы|Германия]] &lt;br/&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Аустрия-Мажарстан]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|Осман империясы}} &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] [[Үшінші Болгар Патшалығы|Болгария]] (1915 жылдан)|күштер2=Барлығы: 25 248 000|күштер1=Барлығы: 42 950 000|шығындар2='''Әскери қаза тапты:''' &lt;br /&gt;
4 386 000&lt;br /&gt;
'''Әскери жарақат:''' &lt;br /&gt;
8 388 000&lt;br /&gt;
'''Азаматтық тұрғындар арасында қаза болғандар саны:''' &lt;br /&gt;
3 700 000&lt;br /&gt;|шығындар1='''Әскери қаза тапты:''' &lt;br /&gt;
5 525 000&lt;br /&gt;
'''Әскери жарақат:''' &lt;br /&gt;
12 832 000&lt;br /&gt;
'''Азаматтық тұрғындар арасында қаза болғандар саны:''' &lt;br /&gt;
4 000 000&lt;br /&gt;|командир2=[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]]  [[II Вильхельм (Германия Императоры)|II Уилһелм]] &lt;br /&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Франц Иосиф]] †&lt;br /&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[I Карл (Аустрия Императоры)|I Карл]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[V Мехмет]] †&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[VI Мехмет]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[Үш паша]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] 
[[I Фердинанд (Болгария патшасы)|I Фердинанд]]|командир1=[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px|border]]  [[Раймон Пуанкаре]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px|border]] [[Жорж Клемансо]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[V Георг]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[Герберт Генри Асквит|Герберт Асквит]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[Дэвид Ллойд Джордж]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[II Николай]] † &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Александр Фёдорович Керенский|Александр Керенский]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|22px|border]] 
[[III Виктор Эммануил]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|22px|border]] 
[[Витторио Эмануэле Орландо|Витторио Орландо]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States (1912-1959).svg|22px|border]] [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вильсон]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Тайсё Императоры]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Belgium.svg|22px|border]]  [[I Альберт (Бельгия патшасы)|I Альберт]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]]  [[I Петар (Сербия патшасы)|I Петар]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]]  [[I Фердинанд (Румыния патшасы)|I Фердинанд]]|қарсылас1='''[[Антанта]]:'''&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]] [[Сербия патшалығы|Сербия]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|Франция}}&lt;br/&gt;
{{Flagicon|United Kingdom}} [[Британ империясы]]:
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Доминиондар
  | 
* {{Flag|Australia|name=Аустралия}} 
* {{Flag|New Zealand|name=Жаңа Зеландия}} 
* {{байрақ|Канада}}
* [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|22px|border]] [[Оңтүстік Африка Одағы|ОАО]]
 }}
{{байрақ|Ресей империясы}} (1917 жылға дейін)&lt;br/&gt;
{{байрақ|Бельгия}}&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Жапон империясы|Жапония]] &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Montenegro (1905–1918).svg|22px|border]] [[Черногория патшалығы|Қаратау]] &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] [[Италия Патшалығы (1861–1946)|Италия Патшалығы]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|АҚШ}} (1915 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Румыния Патшалығы|Румыния]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Portugal.svg|22px|border]] [[Бірінші Португалия Республикасы|Португалия]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Hejaz (1917).svg|22px|border]] [[Хиджаз Патшалығы|Хиджаз]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] [[Грекия Патшалығы|Грекия]] (1917 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Thailand.svg|22px|border]] [[Раттанакосин Патшалығы|Сиам]] (1917 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of China (1912–1928).svg|22px|border]] [[Бэйян үкіметі|Қытай]] (1917 жылдан)|сурет=WWImontage.jpg|нәтиже=[[Антанта]] жеңісі&lt;br /&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = бейбітшілік шарттар:
  | 
• [[Версаль бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Трианон бітім шарты|Трианон бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Нёйи-сюр-Сен бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Сен-Жермен бейбіт келісімі (1919)|Сен-Жермен бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Лозанна бітім шарты|Лозанна бейбіт келісімі]]
 }}
• Шығыс майдандағы орталық державалардың жеңісі, Батыс майданда және Италия майданында жеңіліске ұшырады &lt;br/&gt;
• Еуропадағы барлық континенталды империялардың құлауы (Германия, Ресей империясы, Осман империясы және Аустрия-Мажарстан) &lt;br/&gt;
• Ресей революциясы және Ресей империясының ыдырауымен және кейіннен Кеңес одағының құрылуымен Ресейдегі Азаматтық соғыс &lt;br/&gt;
• Еуропа мен Азиядағы жаппай толқулар мен төңкерістер. &lt;br/&gt;
• Ұлттар Лигасын Құру&lt;br /&gt;|себеп=Қақтығыстың басталуының негізгі себептері:&lt;br/&gt;
• Империализм саясаты. &lt;br/&gt;
• Мемлекеттердің өзара аумақтық және экономикалық претенезиялар. &lt;br/&gt;
• Аустрия-Мажарстанның мұрагері Франц Фердинандты өлтіру. &lt;br/&gt;
• Күш тепе-теңдігін өзгерту. &lt;br/&gt;
• Милитаризацияның өсуі.|причина=Қақтығыстың басталуының негізгі себептері:&lt;br/&gt;
• Империализм саясаты. &lt;br/&gt;
• Мемлекеттердің өзара аумақтық және экономикалық претенезиялар. &lt;br/&gt;
• Аустрия-Мажарстанның мұрагері Франц Фердинандты өлтіру. &lt;br/&gt;
• Күш тепе-теңдігін өзгерту. &lt;br/&gt;
• Милитаризацияның өсуі.|орын=[[Еуропа]], [[Таяу Шығыс]], [[Африка]]|дата=[[28 шілде]] [[1914 жыл|1914]] – [[11 қараша]] [[1918 жыл|1918]]|сурет атауы=Жоғарыдан сағат тілімен:
1916 ж. Британдық Mark V танктері Гинденбург сызығын кесіп өтті, 1918 ж., Дарданеллге мина тигеннен кейін су тасқыны, 1915 ж., Сомме шайқасы кезінде газ маскаларындағы Британдық Виккерс пулеметі, 1916 ж., неміс биплан жауынгерлері Albatros D. III Дуэ маңында, Франция, 1917 ж|жалпы шығындар='''Барлығы:''' &lt;br /&gt;
18 357 000}}

'''Бірінші дүниежүзілік соғыс (Кейде Ұлы Рана соғысы;'''&lt;ref&gt;https://www.jw.org/kk/%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80/wp20140201/%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81-%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D1%96/?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt; [[28 шілде]], [[1912 жыл|1913 жыл]] – [[11 қараша]], [[1918 жыл]]) — адамзат тарихындағы алғашқы және кең ауқымды соғыстардың бірі. Бірінші дүниежүзілік соғысына [[Ресей империясы|Ресей]], [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]], [[Британ империясы|Британия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] сияқты мемлекеттер қатысқан. Ол ең жойқын салатын соғыстардың бірі, шамамен 9 миллион адам шайқас фронттарда қырылса, 5 миллион азаматтар оккупация, бомбалау, [[ашаршылық]] немесе ауру әсерлерінен өлген. Онымен бірге [[Осман империясы]] өткізген геноцидтер мен [[1918 жыл|1918]] жылы басталған [[испан грипп]] пандемиясы одан да көп адамдардың өмірлерін алған. 

[[1914 жыл|1914 жылы]]  екі қарсы тұрған альянстарға бөлінген, [[Франция]], [[Ресей]] және [[Ұлыбритания|Британиядан]] тұратын [[Антанта]] және [[Герман империясы|Германия]], [[Аустрия-Мажарстан]] және [[Италия|Италиядан]] тұратын [[Үштік одақ]].[[Сурет:World War I-d.jpg|thumb|right]]

== Бірінші дүниежізілік соғыстың шығу себептері және оның сипаты ==

=== Германияның күшеюі ===
Елдің басын біріктіру арқасында және [[Франк-прусс соғысы|Франк-прусс соғысының]] нәтижесінде 5 миллиард марк контрибуция алған [[Герман империясы]]  өз экономикасын жедел дамыту мүмкіндігіне жетіп, өнеркәсіп өнімдерін шығаруда Англияны үшінші орынға ығыстырып, дүние жүзінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тан кейінгі екінші орынға шықты. [[1912 жыл|1912]] жылы, [[Германия]]да 17,6 миллион тонна шойын қорытылса, [[Британ империясы|Британия]] 9 миллион тонна ғана болды. Экономикалық қуатының шапшаң өсуін пайдаланған жас герман империалистері жаңа нарықтық аймақтарды алуға, отарланған жерлерді қайта бөлісуге, еуропалық континентте билік жүргізуге тырысты.
[[Сурет:Returning from World War I.tif|thumb|left]]
Германияның күшеюі [[Еуропа]]дағы басқа ірі мемлекеттерді абыржытты. Әсіресе отарлап алған жері жеткілікті әрі өнеркәсібі ерте дамыған, байырғы империалистік елдерді ― [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] мен [[Ресей империясы|Ресейді]] қатты алаңдатты. Оның үстіне герман–австриялық одақ шартына қол қойылды, оған Италияның қосылуы жас герман империалистерінің Еуропадағы салмағын күшейтті. Осы құрылған үштік одаққа жауап ретінде орыс-француз одағы, кейін [[Антанта]] ретінде белгілі одақ пайда болды. Бұл еуропалық мемлекеттерді екі антогонистік топқа бөліп, екі жақты шешуші шайқасқа дайындыққа кірісті.

Алайда, британиялық басқарушы топтар осы екі тогопистік одаққа деген қарым- қатынасын бірден айқын ұстаған жоқ, себебі, ағылшын империалистерінің француз және ресейлік империалисттеріне қарағанда қарама кайшылықтары күрделі еді. Тіпті Британия алғашқы империалистерінің Еуропадағы ықпалының өзінің орыс және француз бақталастарын әлсіз деп есептеді. Ресейді әлсірету мақсатымен британиялық басшылар 1902 жылы ағылшын-жапон одақ шартын жасады. [[Жапон империясы|Жапония]] мұны өзінің Ресейге қарсы соғысында шебер пайдаланды.
[[Сурет:USS Emeline World War I.jpg|thumb|right]]
Дегенмен, германдық сауданың өсуі, оның жаңа нарықтарды иемденіп, одан британ бұйымдарын ығыстыра бастауы Британия мен Германия арасындағы қатынасты қиындата түсті.
[[Сурет:World War I pilot.jpg|thumb|left|Бірінші Дүниежүзілік соғыстың пилоты.]]
Германияның қуатты әскери-теңіз флот құру үшін бағдарлама жасауы Англияның сыртқы саясатына күрт өзгерістер енгізді. 1904 жылы бұл елде Франциямен жақындасу үшін ірі қадамдар жасалды. Бұл Англия мен Ресей арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына алғы шарт жасады. Патша өкіметі Антантаға тәуелді еді. 1908 жылы оның шет елдерге борышы 8 миллиард сомға тең болды. Оның үстіне Ресей Англия мен Францияның көмегі арқасында бұғаздарды пайдалануға үміт етті. Ал [[Антанта]] Германиямен үлкен соғыс бола қалған жағдайда Ресейдің ірі -әскери күшін пайдаланбақ еді. Бірақ ағылшын-орыс қатынастарын жақсарту ісі қиындыққа түсті. Ең алдымен олар өздерінің [[Иран]], [[Ауғанстан]], [[Тибет]]тегі бақталасты істерін реттеді. Ақырында орыс-француз одағы мен ағылшын–француз [[Антанта]]сы бірігіп, үштік Антантаға айналды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бір-біріне қарама-қарсы Үштік Одақ пен Антанта құрылуы басты империалистік мемлекеттер арасындағы күресті одан әрі үдетті. Алайда, одақ құрамына кірген мемлекеттер арасындағы өзара қайшылықтар жойылған жоқ. Мәселен, [[Италия]] мен [[Аустрия-Мажарстан]] монополистерінің өзара қақтығыстарының өршуі нәтижесінде Италия өзі кірген Үштік Одақтан 1909 жылдан бастап іргесін аулақ сала бастады. Ал, Аустрия-Мажарстан ақырында Герман империялистерінің жандайшабына айналды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Үштік Антантадағы жағдай да осындай еді. Өзара қырқыс тоқталмағанымен, күш алып келе жатқан жас герман империализмі алдында біршама жұптарын сақтай білді. Мысалы, Мароккадағы империалистік билік үшін таластың арты 1911 жылы герман-француз соғысына айналу қаупі туған кезде Англия батыл түрде Францияны қолдады. Германия шегінуге мәжбүр болды, оның солтүстік Африкада отарларға ие болу ойы іске асқан жоқ. Антанта Үштік Одаққа жік салу арқылы әлсіретуге тырысты. Оған 1911 жылғы [[Түрік]]–[[Италия]] соғысын пайдаланды, Антанта Италияны қолдады. Ал Германия Түркияға көмек көрсете алмады. Себебі Аустрия-Мажарстан, Италия және Германия одақтастар еді. Соғыстың нәтижесінде Италия Ливияны билеу құқығына ие болды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Екі империалистік блоктардың арасындағы күрес 1912–1913 жылдары Балқан соғыстарында жалғасып ақырында бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын тездетті. [[Бірінші Балқан соғысы]] (9.Х.1912—30.V.1913) Балқан одағы мен Түркия арасында болды. Балқан одағының құрамына [[Болгария]], [[Сербия]], Грекия және Қаратау кірді. Оның құрылуына Ресей мен Антанта белсене қатысты. Осы Одақ арқылы олар Германияның Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ықпалын әлсіретуге тырысты. Алайда, бұл бағытта Англия екіұшты саясат жүргізді. Ол бұл ауданда Германияны әлсіреткісі келгенімен, Ресейдің ықпалының өсуін қаламады да, Түркиядан біржола қол үзгісі келмеді және Ресейдің бұғаздарды пайдалану ниетіне онша қолдау жасамады. Ірі мемлекеттерден қолдау таппаған Түркия жеңілді. Лондон бітімі бойынша Түркия [[Стамбул]] мен Шығыс Франциядағы шағын жерден басқа барлық еуропалық аймағынан айырылды. Германия тағы да батылсыздық көрсетті. Соғыстан Балқан одағы нығайып шықты. Болгарияның шоқтығы биіктеді. Балқан түбегінде Антанта бағыты күшейді.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Әйтсе де Балқан одағының мемлекеттері өз жеңістерінің нәтижелерін бөлісе алмады. Оны Герман-Аустрия топтары пайдаланып, болгар-серб одағын кұлатудың бар амалын істеді. Олар Болгарияны қолдады. Ал Сербия мея Грекия оған қарсы жасырын келісімге келді. Бұл екінші Балқан соғысына әкеп соқты (29.VI—10.VIII.1913). Онда [[Грекия]], Сербия және Қаратау Болгарияға қарсы соғысты. Оларға Румыния мен Түркия қосылды. Соғыс Болгарияның жеңілуімен аяқталды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бухарест бітімі бойынша Болгария [[Румыния]]ға Оңтүстік [[Солтүстік Македония]] және Батыс Фракеяның бір бөлігін, Сербияға Солтүстік Македонияны тұтас дерлік берді.
Балқан соғыстары халыққа қайғы-қасірет әкелді. Онда [[Черногория|Қаратау]] 11,9 мың, Грекия 68 мың, Сербия 71 мың, Болгария 156 мың, [[Түркия]] 156 мың адамынан айырылды. 
[[Сурет:Homecoming troops World War I.jpg|thumb|right]]
Бұл соғыстың қорытындысында герман дипломатиясы жетістіктерге жетті. Балқан Одағы жойылды. [[Болгария]] Антанта ықпалынан кетті. Оның есесіне Румыния Аустрия ықпалынан кетіп, Ресеймен жақындасты. Сөйтіп, Балқан түбегіндегі бірінші топ – Сербия, Черногория, [[Грекия]] және Румыния Антантадан қолдау тапты, екінші топ Болгария мен Түркия Германиямен бірікті.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Төніп келе жатқан соғысты АҚШ өзінің экономикалық және саяси бағытын нығайтуға пайдалануға тырысты. Олардың өкілі полковник Хауз екі блокты бір-біріне айдап салудың бар амалын жасады. Алдымен ол АҚШ (бейтараптық сақтайды деп жариялады, ал соғыс бола қалған жағдайда Англия Ресей үшін соғысқа кіріспеуі мүмкін деген болжам жасады. Мұндай тұжырымдар Герман империалистерінің үмітін арттырып, оларды соғысқа итермелейді.

== Бірінші дүниежүзілік соғыс ==
Осы жағдайда 23 маусымда Сараевода австрия тағының мұрагері [[Франц Фердинанд|принц Франц Фердинанд]] серб ұлтшылдық [[Габриело Принцип]] тарапынан өлтірілді. Серб үкіметі бұл қастандық туралы білгенімен, оны қолдамады, өйткені ел онсыз да екі Балқан соғыстарынан шаршаған еді. Ал Аустрия үкіметінде бұған қалай жауап беру керегі туралы пікірлер екіге бөлінді.&lt;ref&gt;Первая мировая война, факты, документы 

Авторы В. Щацилло&lt;/ref&gt; Венада қатты абыржушылық байқалды. Аустрия үкіметі бір айға жуық үн-түнсіз жатып алды. Тек қана Германияның желпінтуінен ғана шілде айында Сербияға қарсы үзілді-кесілді талап қойылды. Ол қойылған он шарттың тоғызын қабылдайтынын мәлімдеді. Тек тергеу ісін жүргізу үшін австриялықтарды өз жерлеріне жіберуге қарсы болды да, барлық даулы мәселелердің төрелігін Гаагалық трибунал шешсін деп сауал салды.
Алайда Аустрия-Мажарстан 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады. Оған жауап ретінде Ресей мобилизацияға кірісті. Германия 1914 жылдың 1-ші тамызында Ресейге, тамызда Францияға соғыс жариялады. 5-ші тамызда Англия ресми түрде соғысқа кірісті. Осы жағдайда [[АҚШ]] бейтараптық сақтады. Ал Түркия мен Болгария аустро-германдық блок жағына шықты.&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына Германия мен Англия арасындағы антогонизм шешуші рөл атқарды. Осы басты қайшылықпен қатар Германия мен Францияның [[Эльзас]] және [[Лотарингия]] үшін, Германия мен Ресейдің [[Ыстанбұл|Константинополь]] және бұғаздар үшін, Ресей мен Түркияның [[Армения]] және Константинополь үшін, Аустрия мен Ресейдің Балқан үшін, Аустрия мен [[Италия]]ның [[Албания]] үшін талас-тартыстары себеп болды.
[[Сурет:Saranda (World War I).jpg|thumb|right]]
Бірінші дүниежүзілік соғыс сипаты жағынан әділетсіз, жаулаушылық, империалистік соғыс болды. Мемлекеттер жаулау-шылық саясат жүргізді. Соғыс ірі мемлекеттердің империалистік катынастарынан туды. Олар отарлар мен ұсақ елдерді қайта бөлісу үшін ұрыс дала ұрыс даласына шықты. Бұл соғыста екі қақтығыс алдыңғы шепте тұрды. Бірі Англия мен Германия, екіншісі Герман мен Ресей арасында болды. Осы үш ірі мемлекет бірінші дүниежүзілік соғысты бастаушылар болды. Ал қалғандары олардың одақтастары еді. Соғыс шеңберіне біртіндеп құрамында бір жарым миллиардтан астам халық бар 38 мемлекет кірді. Төрттік одаққа Германия, Германия отарларымен, Аустрия-Мажарстан, Түркия мен Болгария кірді. Ал Антантаға — [[Англия]], [[Ресей]], [[Франция]], [[Бельгия]], [[АҚШ]], [[Португалия]], (бәрінің де отарлары бар) [[Сербия]], [[Жапония]], [[Румыния]], [[Грекия]], [[Черногория|Қаратау]] және басқа елдер енді. Империалистік соғысқа байланысты армия қатарына 77 миллион адам шақырылды.Оның ішінде [[Германия]] – 13,2 миллион, [[Аустрия-Мажарстан]] – 9 миллион, [[Түркия]] – 1,8 миллион, [[Болгария]] – 1 миллион, [[Ресей]] – 19 миллион, [[Англия]] – 9,4 миллион, [[Франция]] – 8,1 миллион, [[Италия]] – 5,6 миллион, [[АҚШ]] – 3,9 миллион, [[Румыния]] – 1 миллион және тағы басқалар.s&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9&lt;/ref&gt;

== Соғыс барысы ==

=== Жоспарлар ===
Герман командованиесінің 1914 жылғы жоспары бойынша Германия өз күштерінің көбісін Батыс фронтқа шоғырландырып, ал Шығыс фронтта аз күштерді қалдыру жайлы шешім қабылдады. Неміс Генштабының басшысы Альфред фон Шлиффеннің атымен аталған Шлиффен жоспары бойынша орыстар 6 апта бойы мобилизацияланып жатқанда, неміс әскерлері Француз компаниясын осы уақыт ішінде аяқтауы тиіс болды. Шлиффен жоспары бойынша Германия әскері бейтарап Бельгия жерінен тез өтіп, Француз және Ағылшын армияларын тез талқандауы тиіс еді. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Всеобщая история. Новейшее время.

75- бет&lt;/ref&gt;

Француздар да генерал Жозеф Жофрр ойлап тапқан &quot;XVIII жоспар&quot; деп аталатын әскери планды құрды, ол бойынша Франция армиясы Лотарингияда орналасқан неміс әскеріне фронтальды шабуыл жасап, Рейннен өтіп, неміс армиясын бір шешуші шайқаста жеңуі керек болатын. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Орыстар өз кезегінде [[А жоспары|А жоспарын]] құрды, ол бойынша Ресей армиясы Германияның негізгі күштерін Батыс фронтқа шоғырландырғанын пайдаланып, Аустрия-Мажарстан армиясына негізгі шабуыл жасауы керек еді. 

=== 1914 ===
Батыс фронттағы әскери қимылдар 1914 жылы тамызда Германия әскерінің Бельгия мен Люксембург мемлекетіне басып кіруінен басталды. Немістер 16 тамызда [[Льеж]] бекінісін, 20 тамызда [[Брюссель]] қаласын басып алды. Алайда бельгиялықтар Антверпен қаласына көшіп, қарсылықты жалғастырды. Немістер небәрі 17 күнде Бельгияның көп жерін басып алып, Францияға басып кіруге дайындала бастады. Франция әскерлері 7 тамызда Мюльхаузенді алды. Дегенмен 2 күннен соң неміс армиясы қаланы қайтарып алды. &lt;ref&gt;Первая мировая война: 1914-1918 : факты, документы. &lt;nowiki&gt;ISBN 9785224033126&lt;/nowiki&gt;, ОЛМА-Пресс, 2003, В. К Шацилло&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
* [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Ғаламдық соғыстар]]</text>
      <sha1>fdw6av9y22he4xoqofphcyjmcrxyscd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618447</id>
      <parentid>3618436</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35319-19|~2026-35319-19]] ([[User talk:~2026-35319-19|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3595410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32660" sha1="dd7r6ugizhlvsl4u4nimz5winxpoubx" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Бірінші дүниежүзілік соғыс|қарсылас2='''Орталық мемлекеттер (Үштік одақ):'''&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]] [[Герман империясы|Германия]] &lt;br/&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Аустрия-Мажарстан]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|Осман империясы}} &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] [[Үшінші Болгар Патшалығы|Болгария]] (1915 жылдан)|күштер2=Барлығы: 25 248 000|күштер1=Барлығы: 42 950 000|шығындар2='''Әскери қаза тапты:''' &lt;br /&gt;
4 386 000&lt;br /&gt;
'''Әскери жарақат:''' &lt;br /&gt;
8 388 000&lt;br /&gt;
'''Азаматтық тұрғындар арасында қаза болғандар саны:''' &lt;br /&gt;
3 700 000&lt;br /&gt;|шығындар1='''Әскери қаза тапты:''' &lt;br /&gt;
5 525 000&lt;br /&gt;
'''Әскери жарақат:''' &lt;br /&gt;
12 832 000&lt;br /&gt;
'''Азаматтық тұрғындар арасында қаза болғандар саны:''' &lt;br /&gt;
4 000 000&lt;br /&gt;|командир2=[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|22px|border]]  [[II Вильхельм (Германия Императоры)|II Уилһелм]] &lt;br /&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[Франц Иосиф]] †&lt;br /&gt;
[[File:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px|border]] [[I Карл (Аустрия Императоры)|I Карл]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[V Мехмет]] †&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[VI Мехмет]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]]  [[Үш паша]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] 
[[I Фердинанд (Болгария патшасы)|I Фердинанд]]|командир1=[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px|border]]  [[Раймон Пуанкаре]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px|border]] [[Жорж Клемансо]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[V Георг]]&lt;br /&gt; 
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[Герберт Генри Асквит|Герберт Асквит]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]]  [[Дэвид Ллойд Джордж]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[II Николай]] † &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Александр Фёдорович Керенский|Александр Керенский]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|22px|border]] 
[[III Виктор Эммануил]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|22px|border]] 
[[Витторио Эмануэле Орландо|Витторио Орландо]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of the United States (1912-1959).svg|22px|border]] [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вильсон]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Тайсё Императоры]]&lt;br /&gt;
[[File:Flag of Belgium.svg|22px|border]]  [[I Альберт (Бельгия патшасы)|I Альберт]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]]  [[I Петар (Сербия патшасы)|I Петар]] &lt;br /&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]]  [[I Фердинанд (Румыния патшасы)|I Фердинанд]]|қарсылас1='''[[Антанта]]:'''&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|22px|border]] [[Сербия патшалығы|Сербия]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|Франция}}&lt;br/&gt;
{{Flagicon|United Kingdom}} [[Британ империясы]]:
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = Доминиондар
  | 
* {{Flag|Australia|name=Аустралия}} 
* {{Flag|New Zealand|name=Жаңа Зеландия}} 
* {{байрақ|Канада}}
* [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|22px|border]] [[Оңтүстік Африка Одағы|ОАО]]
 }}
{{байрақ|Ресей империясы}} (1917 жылға дейін)&lt;br/&gt;
{{байрақ|Бельгия}}&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|22px|border]] [[Жапон империясы|Жапония]] &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Montenegro (1905–1918).svg|22px|border]] [[Черногория патшалығы|Қаратау]] &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] [[Италия Патшалығы (1861–1946)|Италия Патшалығы]] &lt;br/&gt;
{{байрақ|АҚШ}} (1915 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Румыния Патшалығы|Румыния]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Portugal.svg|22px|border]] [[Бірінші Португалия Республикасы|Португалия]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Hejaz (1917).svg|22px|border]] [[Хиджаз Патшалығы|Хиджаз]] (1916 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] [[Грекия Патшалығы|Грекия]] (1917 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of Thailand.svg|22px|border]] [[Раттанакосин Патшалығы|Сиам]] (1917 жылдан) &lt;br/&gt;
[[File:Flag of China (1912–1928).svg|22px|border]] [[Бэйян үкіметі|Қытай]] (1917 жылдан)|сурет=WWImontage.jpg|нәтиже=[[Антанта]] жеңісі&lt;br /&gt;
{{collapsible list
  | liststyle = margin-left:0.8em;
  | title     = бейбітшілік шарттар:
  | 
• [[Версаль бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Трианон бітім шарты|Трианон бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Нёйи-сюр-Сен бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Сен-Жермен бейбіт келісімі (1919)|Сен-Жермен бейбіт келісімі]]&lt;br /&gt;
• [[Лозанна бітім шарты|Лозанна бейбіт келісімі]]
 }}
• Шығыс майдандағы орталық державалардың жеңісі, Батыс майданда және Италия майданында жеңіліске ұшырады &lt;br/&gt;
• Еуропадағы барлық континенталды империялардың құлауы (Германия, Ресей империясы, Осман империясы және Аустрия-Мажарстан) &lt;br/&gt;
• Ресей революциясы және Ресей империясының ыдырауымен және кейіннен Кеңес одағының құрылуымен Ресейдегі Азаматтық соғыс &lt;br/&gt;
• Еуропа мен Азиядағы жаппай толқулар мен төңкерістер. &lt;br/&gt;
• Ұлттар Лигасын Құру&lt;br /&gt;|себеп=Қақтығыстың басталуының негізгі себептері:&lt;br/&gt;
• Империализм саясаты. &lt;br/&gt;
• Мемлекеттердің өзара аумақтық және экономикалық претенезиялар. &lt;br/&gt;
• Аустрия-Мажарстанның мұрагері Франц Фердинандты өлтіру. &lt;br/&gt;
• Күш тепе-теңдігін өзгерту. &lt;br/&gt;
• Милитаризацияның өсуі.|причина=Қақтығыстың басталуының негізгі себептері:&lt;br/&gt;
• Империализм саясаты. &lt;br/&gt;
• Мемлекеттердің өзара аумақтық және экономикалық претенезиялар. &lt;br/&gt;
• Аустрия-Мажарстанның мұрагері Франц Фердинандты өлтіру. &lt;br/&gt;
• Күш тепе-теңдігін өзгерту. &lt;br/&gt;
• Милитаризацияның өсуі.|орын=[[Еуропа]], [[Таяу Шығыс]], [[Африка]]|дата=[[28 шілде]] [[1914 жыл|1914]] – [[11 қараша]] [[1918 жыл|1918]]|сурет атауы=Жоғарыдан сағат тілімен:
1916 ж. Британдық Mark V танктері Гинденбург сызығын кесіп өтті, 1918 ж., Дарданеллге мина тигеннен кейін су тасқыны, 1915 ж., Сомме шайқасы кезінде газ маскаларындағы Британдық Виккерс пулеметі, 1916 ж., неміс биплан жауынгерлері Albatros D. III Дуэ маңында, Франция, 1917 ж|жалпы шығындар='''Барлығы:''' &lt;br /&gt;
18 357 000}}

'''Бірінші дүниежүзілік соғыс (Кейде Ұлы соғыс деп те аталады;'''&lt;ref&gt;https://www.jw.org/kk/%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80/wp20140201/%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81-%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D1%96/?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt; [[28 шілде]], [[1914 жыл]] – [[11 қараша]], [[1918 жыл]]) — адамзат тарихындағы алғашқы және кең ауқымды соғыстардың бірі. Бірінші дүниежүзілік соғысына [[Ресей империясы|Ресей]], [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]], [[Британ империясы|Британия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] сияқты мемлекеттер қатысқан. Ол ең жойқын салатын соғыстардың бірі, шамамен 9 миллион адам шайқас фронттарда қырылса, 5 миллион азаматтар оккупация, бомбалау, [[ашаршылық]] немесе ауру әсерлерінен өлген. Онымен бірге [[Осман империясы]] өткізген геноцидтер мен [[1918 жыл|1918]] жылы басталған [[испан грипп]] пандемиясы одан да көп адамдардың өмірлерін алған. 

[[1914 жыл|1914 жылы]]  екі қарсы тұрған альянстарға бөлінген, [[Франция]], [[Ресей]] және [[Ұлыбритания|Британиядан]] тұратын [[Антанта]] және [[Герман империясы|Германия]], [[Аустрия-Мажарстан]] және [[Италия|Италиядан]] тұратын [[Үштік одақ]].[[Сурет:World War I-d.jpg|thumb|right]]

== Бірінші дүниежізілік соғыстың шығу себептері және оның сипаты ==

=== Германияның күшеюі ===
Елдің басын біріктіру арқасында және [[Франк-прусс соғысы|Франк-прусс соғысының]] нәтижесінде 5 миллиард марк контрибуция алған [[Герман империясы]]  өз экономикасын жедел дамыту мүмкіндігіне жетіп, өнеркәсіп өнімдерін шығаруда Англияны үшінші орынға ығыстырып, дүние жүзінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тан кейінгі екінші орынға шықты. [[1912 жыл|1912]] жылы, [[Германия]]да 17,6 миллион тонна шойын қорытылса, [[Британ империясы|Британия]] 9 миллион тонна ғана болды. Экономикалық қуатының шапшаң өсуін пайдаланған жас герман империалистері жаңа нарықтық аймақтарды алуға, отарланған жерлерді қайта бөлісуге, еуропалық континентте билік жүргізуге тырысты.
[[Сурет:Returning from World War I.tif|thumb|left]]
Германияның күшеюі [[Еуропа]]дағы басқа ірі мемлекеттерді абыржытты. Әсіресе отарлап алған жері жеткілікті әрі өнеркәсібі ерте дамыған, байырғы империалистік елдерді ― [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] мен [[Ресей империясы|Ресейді]] қатты алаңдатты. Оның үстіне герман–австриялық одақ шартына қол қойылды, оған Италияның қосылуы жас герман империалистерінің Еуропадағы салмағын күшейтті. Осы құрылған үштік одаққа жауап ретінде орыс-француз одағы, кейін [[Антанта]] ретінде белгілі одақ пайда болды. Бұл еуропалық мемлекеттерді екі антогонистік топқа бөліп, екі жақты шешуші шайқасқа дайындыққа кірісті.

Алайда, британиялық басқарушы топтар осы екі тогопистік одаққа деген қарым- қатынасын бірден айқын ұстаған жоқ, себебі, ағылшын империалистерінің француз және ресейлік империалисттеріне қарағанда қарама кайшылықтары күрделі еді. Тіпті Британия алғашқы империалистерінің Еуропадағы ықпалының өзінің орыс және француз бақталастарын әлсіз деп есептеді. Ресейді әлсірету мақсатымен британиялық басшылар 1902 жылы ағылшын-жапон одақ шартын жасады. [[Жапон империясы|Жапония]] мұны өзінің Ресейге қарсы соғысында шебер пайдаланды.
[[Сурет:USS Emeline World War I.jpg|thumb|right]]
Дегенмен, германдық сауданың өсуі, оның жаңа нарықтарды иемденіп, одан британ бұйымдарын ығыстыра бастауы Британия мен Германия арасындағы қатынасты қиындата түсті.
[[Сурет:World War I pilot.jpg|thumb|left|Бірінші Дүниежүзілік соғыстың пилоты.]]
Германияның қуатты әскери-теңіз флот құру үшін бағдарлама жасауы Англияның сыртқы саясатына күрт өзгерістер енгізді. 1904 жылы бұл елде Франциямен жақындасу үшін ірі қадамдар жасалды. Бұл Англия мен Ресей арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына алғы шарт жасады. Патша өкіметі Антантаға тәуелді еді. 1908 жылы оның шет елдерге борышы 8 миллиард сомға тең болды. Оның үстіне Ресей Англия мен Францияның көмегі арқасында бұғаздарды пайдалануға үміт етті. Ал [[Антанта]] Германиямен үлкен соғыс бола қалған жағдайда Ресейдің ірі -әскери күшін пайдаланбақ еді. Бірақ ағылшын-орыс қатынастарын жақсарту ісі қиындыққа түсті. Ең алдымен олар өздерінің [[Иран]], [[Ауғанстан]], [[Тибет]]тегі бақталасты істерін реттеді. Ақырында орыс-француз одағы мен ағылшын–француз [[Антанта]]сы бірігіп, үштік Антантаға айналды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бір-біріне қарама-қарсы Үштік Одақ пен Антанта құрылуы басты империалистік мемлекеттер арасындағы күресті одан әрі үдетті. Алайда, одақ құрамына кірген мемлекеттер арасындағы өзара қайшылықтар жойылған жоқ. Мәселен, [[Италия]] мен [[Аустрия-Мажарстан]] монополистерінің өзара қақтығыстарының өршуі нәтижесінде Италия өзі кірген Үштік Одақтан 1909 жылдан бастап іргесін аулақ сала бастады. Ал, Аустрия-Мажарстан ақырында Герман империялистерінің жандайшабына айналды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Үштік Антантадағы жағдай да осындай еді. Өзара қырқыс тоқталмағанымен, күш алып келе жатқан жас герман империализмі алдында біршама жұптарын сақтай білді. Мысалы, Мароккадағы империалистік билік үшін таластың арты 1911 жылы герман-француз соғысына айналу қаупі туған кезде Англия батыл түрде Францияны қолдады. Германия шегінуге мәжбүр болды, оның солтүстік Африкада отарларға ие болу ойы іске асқан жоқ. Антанта Үштік Одаққа жік салу арқылы әлсіретуге тырысты. Оған 1911 жылғы [[Түрік]]–[[Италия]] соғысын пайдаланды, Антанта Италияны қолдады. Ал Германия Түркияға көмек көрсете алмады. Себебі Аустрия-Мажарстан, Италия және Германия одақтастар еді. Соғыстың нәтижесінде Италия Ливияны билеу құқығына ие болды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Екі империалистік блоктардың арасындағы күрес 1912–1913 жылдары Балқан соғыстарында жалғасып ақырында бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын тездетті. [[Бірінші Балқан соғысы]] (9.Х.1912—30.V.1913) Балқан одағы мен Түркия арасында болды. Балқан одағының құрамына [[Болгария]], [[Сербия]], Грекия және Қаратау кірді. Оның құрылуына Ресей мен Антанта белсене қатысты. Осы Одақ арқылы олар Германияның Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ықпалын әлсіретуге тырысты. Алайда, бұл бағытта Англия екіұшты саясат жүргізді. Ол бұл ауданда Германияны әлсіреткісі келгенімен, Ресейдің ықпалының өсуін қаламады да, Түркиядан біржола қол үзгісі келмеді және Ресейдің бұғаздарды пайдалану ниетіне онша қолдау жасамады. Ірі мемлекеттерден қолдау таппаған Түркия жеңілді. Лондон бітімі бойынша Түркия [[Стамбул]] мен Шығыс Франциядағы шағын жерден басқа барлық еуропалық аймағынан айырылды. Германия тағы да батылсыздық көрсетті. Соғыстан Балқан одағы нығайып шықты. Болгарияның шоқтығы биіктеді. Балқан түбегінде Антанта бағыты күшейді.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Әйтсе де Балқан одағының мемлекеттері өз жеңістерінің нәтижелерін бөлісе алмады. Оны Герман-Аустрия топтары пайдаланып, болгар-серб одағын кұлатудың бар амалын істеді. Олар Болгарияны қолдады. Ал Сербия мея Грекия оған қарсы жасырын келісімге келді. Бұл екінші Балқан соғысына әкеп соқты (29.VI—10.VIII.1913). Онда [[Грекия]], Сербия және Қаратау Болгарияға қарсы соғысты. Оларға Румыния мен Түркия қосылды. Соғыс Болгарияның жеңілуімен аяқталды.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бухарест бітімі бойынша Болгария [[Румыния]]ға Оңтүстік [[Солтүстік Македония]] және Батыс Фракеяның бір бөлігін, Сербияға Солтүстік Македонияны тұтас дерлік берді.
Балқан соғыстары халыққа қайғы-қасірет әкелді. Онда [[Черногория|Қаратау]] 11,9 мың, Грекия 68 мың, Сербия 71 мың, Болгария 156 мың, [[Түркия]] 156 мың адамынан айырылды. 
[[Сурет:Homecoming troops World War I.jpg|thumb|right]]
Бұл соғыстың қорытындысында герман дипломатиясы жетістіктерге жетті. Балқан Одағы жойылды. [[Болгария]] Антанта ықпалынан кетті. Оның есесіне Румыния Аустрия ықпалынан кетіп, Ресеймен жақындасты. Сөйтіп, Балқан түбегіндегі бірінші топ – Сербия, Черногория, [[Грекия]] және Румыния Антантадан қолдау тапты, екінші топ Болгария мен Түркия Германиямен бірікті.
&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Төніп келе жатқан соғысты АҚШ өзінің экономикалық және саяси бағытын нығайтуға пайдалануға тырысты. Олардың өкілі полковник Хауз екі блокты бір-біріне айдап салудың бар амалын жасады. Алдымен ол АҚШ (бейтараптық сақтайды деп жариялады, ал соғыс бола қалған жағдайда Англия Ресей үшін соғысқа кіріспеуі мүмкін деген болжам жасады. Мұндай тұжырымдар Герман империалистерінің үмітін арттырып, оларды соғысқа итермелейді.

== Бірінші дүниежүзілік соғыс ==
Осы жағдайда 23 маусымда Сараевода австрия тағының мұрагері [[Франц Фердинанд|принц Франц Фердинанд]] серб ұлтшылдық [[Габриело Принцип]] тарапынан өлтірілді. Серб үкіметі бұл қастандық туралы білгенімен, оны қолдамады, өйткені ел онсыз да екі Балқан соғыстарынан шаршаған еді. Ал Аустрия үкіметінде бұған қалай жауап беру керегі туралы пікірлер екіге бөлінді.&lt;ref&gt;Первая мировая война, факты, документы 

Авторы В. Щацилло&lt;/ref&gt; Венада қатты абыржушылық байқалды. Аустрия үкіметі бір айға жуық үн-түнсіз жатып алды. Тек қана Германияның желпінтуінен ғана шілде айында Сербияға қарсы үзілді-кесілді талап қойылды. Ол қойылған он шарттың тоғызын қабылдайтынын мәлімдеді. Тек тергеу ісін жүргізу үшін австриялықтарды өз жерлеріне жіберуге қарсы болды да, барлық даулы мәселелердің төрелігін Гаагалық трибунал шешсін деп сауал салды.
Алайда Аустрия-Мажарстан 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады. Оған жауап ретінде Ресей мобилизацияға кірісті. Германия 1914 жылдың 1-ші тамызында Ресейге, тамызда Францияға соғыс жариялады. 5-ші тамызда Англия ресми түрде соғысқа кірісті. Осы жағдайда [[АҚШ]] бейтараптық сақтады. Ал Түркия мен Болгария аустро-германдық блок жағына шықты.&lt;p style=&quot;text-indent: 25px;&quot;&gt; Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына Германия мен Англия арасындағы антогонизм шешуші рөл атқарды. Осы басты қайшылықпен қатар Германия мен Францияның [[Эльзас]] және [[Лотарингия]] үшін, Германия мен Ресейдің [[Ыстанбұл|Константинополь]] және бұғаздар үшін, Ресей мен Түркияның [[Армения]] және Константинополь үшін, Аустрия мен Ресейдің Балқан үшін, Аустрия мен [[Италия]]ның [[Албания]] үшін талас-тартыстары себеп болды.
[[Сурет:Saranda (World War I).jpg|thumb|right]]
Бірінші дүниежүзілік соғыс сипаты жағынан әділетсіз, жаулаушылық, империалистік соғыс болды. Мемлекеттер жаулау-шылық саясат жүргізді. Соғыс ірі мемлекеттердің империалистік катынастарынан туды. Олар отарлар мен ұсақ елдерді қайта бөлісу үшін ұрыс дала ұрыс даласына шықты. Бұл соғыста екі қақтығыс алдыңғы шепте тұрды. Бірі Англия мен Германия, екіншісі Герман мен Ресей арасында болды. Осы үш ірі мемлекет бірінші дүниежүзілік соғысты бастаушылар болды. Ал қалғандары олардың одақтастары еді. Соғыс шеңберіне біртіндеп құрамында бір жарым миллиардтан астам халық бар 38 мемлекет кірді. Төрттік одаққа Германия, Германия отарларымен, Аустрия-Мажарстан, Түркия мен Болгария кірді. Ал Антантаға — [[Англия]], [[Ресей]], [[Франция]], [[Бельгия]], [[АҚШ]], [[Португалия]], (бәрінің де отарлары бар) [[Сербия]], [[Жапония]], [[Румыния]], [[Грекия]], [[Черногория|Қаратау]] және басқа елдер енді. Империалистік соғысқа байланысты армия қатарына 77 миллион адам шақырылды.Оның ішінде [[Германия]] – 13,2 миллион, [[Аустрия-Мажарстан]] – 9 миллион, [[Түркия]] – 1,8 миллион, [[Болгария]] – 1 миллион, [[Ресей]] – 19 миллион, [[Англия]] – 9,4 миллион, [[Франция]] – 8,1 миллион, [[Италия]] – 5,6 миллион, [[АҚШ]] – 3,9 миллион, [[Румыния]] – 1 миллион және тағы басқалар.s&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9&lt;/ref&gt;

== Соғыс барысы ==

=== Жоспарлар ===
Герман командованиесінің 1914 жылғы жоспары бойынша Германия өз күштерінің көбісін Батыс фронтқа шоғырландырып, ал Шығыс фронтта аз күштерді қалдыру жайлы шешім қабылдады. Неміс Генштабының басшысы Альфред фон Шлиффеннің атымен аталған Шлиффен жоспары бойынша орыстар 6 апта бойы мобилизацияланып жатқанда, неміс әскерлері Француз компаниясын осы уақыт ішінде аяқтауы тиіс болды. Шлиффен жоспары бойынша Германия әскері бейтарап Бельгия жерінен тез өтіп, Француз және Ағылшын армияларын тез талқандауы тиіс еді. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Всеобщая история. Новейшее время.

75- бет&lt;/ref&gt;

Француздар да генерал Жозеф Жофрр ойлап тапқан &quot;XVIII жоспар&quot; деп аталатын әскери планды құрды, ол бойынша Франция армиясы Лотарингияда орналасқан неміс әскеріне фронтальды шабуыл жасап, Рейннен өтіп, неміс армиясын бір шешуші шайқаста жеңуі керек болатын. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Орыстар өз кезегінде [[А жоспары|А жоспарын]] құрды, ол бойынша Ресей армиясы Германияның негізгі күштерін Батыс фронтқа шоғырландырғанын пайдаланып, Аустрия-Мажарстан армиясына негізгі шабуыл жасауы керек еді. 

=== 1914 ===
Батыс фронттағы әскери қимылдар 1914 жылы тамызда Германия әскерінің Бельгия мен Люксембург мемлекетіне басып кіруінен басталды. Немістер 16 тамызда [[Льеж]] бекінісін, 20 тамызда [[Брюссель]] қаласын басып алды. Алайда бельгиялықтар Антверпен қаласына көшіп, қарсылықты жалғастырды. Немістер небәрі 17 күнде Бельгияның көп жерін басып алып, Францияға басып кіруге дайындала бастады. Франция әскерлері 7 тамызда Мюльхаузенді алды. Дегенмен 2 күннен соң неміс армиясы қаланы қайтарып алды. &lt;ref&gt;Первая мировая война: 1914-1918 : факты, документы. &lt;nowiki&gt;ISBN 9785224033126&lt;/nowiki&gt;, ОЛМА-Пресс, 2003, В. К Шацилло&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
* [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Ғаламдық соғыстар]]</text>
      <sha1>dd7r6ugizhlvsl4u4nimz5winxpoubx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жалаңтөс батыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20240</id>
    <revision>
      <id>3618163</id>
      <parentid>2946196</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="r8n380qcp6oo4meq01je8nmt3ucnf1r" xml:space="preserve">[[Қазақ]]тың тарихында үш '''Жалаңтөс батыр''' болғаны мәлім:

* [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс батыр]] (1576-1656 ж.),  — қалмақ пен қазақтың теке тіресі Орбұлак шайқасына жиырма мың қолмен келген Самаркан билеушісі. Руы [[Әлімұлы]]  - [[Төртқара]]
* [[Жалаңтөс батыр Құлықұлы|Жалаңтөс батыр]] (1698-1771 ж.)  — казіргі [[Қарағанды облысы]] [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]] жерінде туып, сол өнірде өмір сүрген Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан
* Жалаңтөс батыр —  [[Орта жүз]]дің [[арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|сүйіндік]] руынан шыққан. [[Олжабай Толыбайұлы]]ның ұрпағы.

{{айрық}}

[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>r8n380qcp6oo4meq01je8nmt3ucnf1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618164</id>
      <parentid>3618163</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ батырлары|Қазақ батырлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="sfoeoe9ydocx3ou99js5ezhsnui9566" xml:space="preserve">[[Қазақ]]тың тарихында үш '''Жалаңтөс батыр''' болғаны мәлім:

* [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс батыр]] (1576-1656 ж.),  — қалмақ пен қазақтың теке тіресі Орбұлак шайқасына жиырма мың қолмен келген Самаркан билеушісі. Руы [[Әлімұлы]]  - [[Төртқара]]
* [[Жалаңтөс батыр Құлықұлы|Жалаңтөс батыр]] (1698-1771 ж.)  — казіргі [[Қарағанды облысы]] [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]] жерінде туып, сол өнірде өмір сүрген Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан
* Жалаңтөс батыр —  [[Орта жүз]]дің [[арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|сүйіндік]] руынан шыққан. [[Олжабай Толыбайұлы]]ның ұрпағы.

{{айрық}}

[[Санат:Тарихи тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>sfoeoe9ydocx3ou99js5ezhsnui9566</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618166</id>
      <parentid>3618164</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Kaiyr|Kaiyr]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2946196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="j4wh09qrbinrtnc4xlbcvic9ve8izpi" xml:space="preserve">[[Қазақ]]тың тарихында үш '''Жалаңтөс батыр''' болғаны мәлім:

* [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс батыр]] (1576-1656 ж.),  — қалмақ пен қазақтың теке тіресі Орбұлак шайқасына жиырма мың қолмен келген Самаркан билеушісі. Руы [[Әлімұлы]]  - [[Төртқара]]
* [[Жалаңтөс батыр Құлықұлы|Жалаңтөс батыр]] (1698-1771 ж.)  — казіргі [[Қарағанды облысы]] [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]] жерінде туып, сол өнірде өмір сүрген Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан
* Жалаңтөс батыр —  [[Орта жүз]]дің [[арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|сүйіндік]] руынан шыққан. [[Олжабай Толыбайұлы]]ның ұрпағы.

{{айрық}}</text>
      <sha1>j4wh09qrbinrtnc4xlbcvic9ve8izpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гидрохимия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23459</id>
    <revision>
      <id>3618250</id>
      <parentid>2760620</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5861" sha1="asa3oi0qfj7sn476xnunms3z7ksuffh" xml:space="preserve">'''Гидрохимия''' ({{lang-el|hydor}} – су) – сулы ортаның құрамы мен химиялық процестерін зерттейтін ғылыми пән немесе табиғи сулардың химиялық жағдайы туралы ғылым. Гидрохимияның негізгі міндеті — судың химиялық құрамы мен осындай құрамның қалыптасуына әкелетін құбылыстар арасындағы байланысты зерттеу болып табылады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.&lt;/ref&gt;

'''Гидрохимия''' – қоршаған ортада биологиялық, химиялық, физикалық процестердің әсерінен жүретін табиғи сулардың химиялық өзгерістерін, оның құрамын, мөлшерін зерттейтін ғылым.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов — Алматы: «Мектеп» баспасы« Ж А Қ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

Табиғи су [[гидросфера]]да ([[мұхит]], [[теңіз]], [[көл]], [[өзен]], бұлақ, су қоймасы, т.б.), [[литосфера]]да (жер асты сулары), [[атмосфера]]да (ауадағы су буы) болатындықтан, Гидрохимия оларды зерттейтін ғылымдар – [[гидрология]], гидрогеология, метеорология, мұхиттану, топырақтану, гидробиология, т.б. ғылымдармен тығыз байланысты. Судағы еріген заттардың құрамын, сапасын анықтағанда Гидрохимияда аналит. химияның теориясы мен практикасы, тәсілдері, физ. және физ.-хим. әдістері, құралдары кеңінен қолданылады. Қазіргі Гидрохимия [[ғылым]]ы табиғи суларды жан-жақты зерттейді: судың еріткіштік қабілетіне орай оның жер қыртысындағы күрделі [[минерал]]дар кешенімен, [[атмосфера]]дағы қатты заттармен әрекеттесуін зерттеп, олардың ерігіштігін, судағы формасын, тұрақтылығын, сорбциялық, алмастырғыштық, тотығу-тотықсыздану қасиеттерін, т.б. анықтайды; гидросферадағы зат айналымы мен элементтердің миграциясын зерттейді; табиғи су түрлерінің хим. құрамы мен гидрохим. режимін, олардың физ.-геогр. жағдайларға сай өзгерулері мен тәуелділігін анықтайды. Гидрохимия зерттеу нысанына қарай: [[жер]] беті суларының Гидрохимиясы, теңіз Гидрохимиясы, жер асты суларының Гидрохимиясы (гидрогеохимия) болып бөлінеді. Гидрохимия табиғи сулардың өнеркәсіп орындарын, елді мекендерді, [[қала]]ларды сумен жабдықтаудың, жер суғарудың, шипалы арасан суларын емдік мақсатта қолданудың жолдары мен тәсілдерін анықтайды.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

Гидрохимия - [[гидросфера]]да жүретін химиялық процестерді зерттеумен айналысатын [[геохимия]] бөлімі; мұхиттанудың (мұхит химиясының) немесе құрлық гидрологиясының құрамды бөлігі. Ерітінділерде немесе су нысандарының сулары мен олардың түбіндегі шөкпелерде кездесетін заттардың сандық құрамын, олардың элементар және изотоптық құрамын, физикалық-химиялық және биохимиялық өзгерістерін, пайдалы қазбалардың шөгінді кен орындарының қалыптасуын, теңіз суынан бағалы заттарды алуды, су нысандарының химиялық ластануын зерттейді.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: »Мектеп&quot; баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер== 
&lt;references/&gt;

[[Санат:Гидрология]]
[[Санат:Қоршаған орта химиясы]]
[[Санат:Мұхиттану]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>asa3oi0qfj7sn476xnunms3z7ksuffh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глицерин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26870</id>
    <revision>
      <id>3618279</id>
      <parentid>3436623</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="780" sha1="i0zxcylbz57imb1sgdd6gu55vfhhz6b" xml:space="preserve">{{қайта жазу}}
'''Глицерин''' ({{lang-la|glykeros}} — тәтті) — қарапайым үш атомды [[спирт]]. Түссіз, иіссіз, тәтті, тұтқыр сұйық. Балқу температурасы 17,9°С, қайнау температурасы 290°С. Глицерин ылғал тартқыш, сумен кез келген мөлшерде, сондай-ақ, метил, этил спирттерімен және [[ацетон]]мен араласады. Формуласы — HOCH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-CH(OH)-CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;OH&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ тілі терминдер сөздігі I том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Спирттер]]


{{stub}}</text>
      <sha1>i0zxcylbz57imb1sgdd6gu55vfhhz6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аққағаз Досжанова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27210</id>
    <revision>
      <id>3618028</id>
      <parentid>3443253</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11673" sha1="6cbtfcb09uxpcj0mibpw3zdiot8582h" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
{{Тұлға|Есімі=Аққағаз Досжанова|Сурет=А. Досжанова.jpg|thumb|right|200px|
|Туған күні=25.05.1893|Қайтыс болған күні=29.01.1932|Туған жері=[[Торғай облысы (Ресей империясы)]], [[Ақтөбе уезі]], [[Бөрті болысы]]|Қайтыс болған жері=[[Шымкент]]|Мансабы=[[Дәрігер]]|Азаматтығы={{байрақ|Ресей империясы}} → {{байрақ|КСРО}}|Не үшін белгілі=Тұңғыш қазақ дәрігер-әйел}}
[[Сурет:Akkagaz Doszhanova's graduation 1922.jpg|нобай|555x555px|Аққағаз Досжанованың университет бітіру тойы, Ташкент, 1922 жылЕкінші қатарда отырғандар (оңнан солға қарай): 6-Аққағаз Досжанова.]]
'''Аққағаз Досжанова''' ([[1893 жыл]], 5-ауыл, Бөрті болысы, [[Ақтөбе уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] – 29 қаңтар [[1932 жыл|1932]], [[Шымкент]]) – қазақтан шыққан тұңғыш [[дәрігер]]-әйел, Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген тұңғыш әйел, қоғам қайраткері және [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] мүшесі. 
== Өмірбаяны ==
[[Ақтөбе қаласында Аққағаз Досжанова атындағы көше бар. Ол қазақтың алғашқы әйел дәрігерлерінің бірі, қоғам қайраткері Аққағаз Досжанованың құрметіне берілген.]]

=== Балалық шағы ===
Аққағаз Досжанова 1893 жылы [[Орынбор-Торғай губерниясы|Орынбор губерниясы]] Торғай облысы Ақтөбе уезінің Бөрті болысында өмірге келген. Қазір ол туған ауыл [[Бөрте (ауыл)|Бөрте]] ([[Мәртөк ауданы]]) деп аталады.

Әке-шешеден ерте айырылған Аққағаз ағасы Сағындықтың тәрбиесінде болады. Аққағаздың болашақ мамандығын таңдауға бұл кісінің зор ықпалы болған. Сағындық Досжанов сауатты білімді адам болған. Оның Орынбордағы орыс-қазақ училищесін және мұғалімдер даярлау курсын бітіргендігін мұрағат құжаттары растайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://e-history.kz/kz/news/show/1123 Аян Аден. Ақ халатты Аққағаз]&lt;/ref&gt;

С.Досжанов сол кездегі жергілікті қыздарды оқуға беруге болмайды деген стереотипке қарсы шығып, кішкентай Аққағазды мектепке береді. 1914 жылы Орынбор қыздар гимназиясын үздіктер қатарында бітірген алғыр да пысық қыз [[Мәскеу|Мәскеудегі]] медицина курсына түседі.

=== Білім алуы мен ерте кезі ===
1917 жылы қазақ зиялылары ұйымдастырған Мәскеудегі [[Татар слободасы]]ндағы [[медресе]]де өткен бас қосуға қатысып, [[мұсылман]] елдерінің азат болуы туралы баяндама жасайды. Бұл екінің бірінің қолынан келе бермейтін ерлік еді.

Мәскеудегі қазақтың белгілі қоғам қайраткерлерінің ақыл-кеңесімен ол [[Бүкілресейлік мұсылмандардың бесінші съезі|Мұсылмандардың бүкілресейлік съезіне (1917 жылдың 1-8 мамыры)]] қатысып, биік мінберден мұсылман әйелдерінің мүң-мұқтажын жоқтап сөз сөйлеп, төрт делегаттың бірі болып сайланады. Ірі қоғамдық іс-шараларға қатысып жүріп, жас бойжеткен өз денсаулығына қарамаған сияқты.

[[1918 жыл|1918 жылы]] ол денсаулық жағдайына байланысты Мәскеудегі фельдшерлер курсын тастап, «Сестра милосердия» куәлігін алып, елге оралады. Туған елдің салқын самалы, балдай саумал оның жағдайын жақсартып, бір жарым жылдан кейін ол Мәскеуге оралады. 

Мәскеудегі оқуын бітірген Аққағаз [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші Дүниежүзілік соғыстың]] тап ортасынан бір-ақ шығады. Батыл мейірбике Аққағаз шайқас даласына аттанып, госпитальде жұмыс істейді. Жаралыларға көмек көрсете жүріп, Польша шекарасына дейін табан тірейді. Сол жерден ол істейтін госпиталь Том қаласына ауысады да, Аққағаз қолындағы куәлігінің арқасындағы [[Томск университеті|Том университетінің]] медицина факультетінің екінші курсына қабылданады. 

Том университетін аяқтамай, 1921 жылы Ташкентте ашылған алғашқы жоғарғы оқу орны – Орта Азия мемлекеттік университетіне ауысады; 1922 жылы оны үздік тәмамдайды. 

Бұл оқиға еленбей қалмайды: сол кездегі [[Халық комиссарлар кеңесі|Халық Комиссарлары Кеңесі]] төрағасының орынбасары [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов|С.Қожановтың]] шаңырағында алаштың арда ұлдары [[Тұрар Рысқұлов|Т.Рысқұлов]], [[Әшім Омаров|Ә.Омаров]], [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров|С.Асфендияров]], [[Біләл Сүлеев|Б.Сүлеев]], [[Сегізбай Айзұнов|С.Айзұнов]], [[Нәзір Төреқұлов|Н.Төреқұлов]], [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М.Тынышбаев]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М.Әуезов]], [[Халел Досмұхамедов|Х.Досмұхамедов]], [[Серікбай Ақаев|С.Ақаев]], т.б. бас қосып, атап өткені жөнінде ақпарат бар. Бұл А.Досжанованың зиялы қауым ортасындағы абырой-беделін анық байқатады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Тойдың қызған шағында Аққағазға 100 мың сом сыйлық табысталып, құны 10 мың сомнан тұратын хирургиялық жабдықтары бар жұмыс кабинетімен бірге пәтер кілті де қоса тапсырылған екен. Бұл жаңалықты большевиктердің [[Правда|«Правда» газеті]]: ''«Ташкент. 1922 жылдың күзінде Түркістан республикасының медициналық факультетін бітірген, жоғары білім алған дәрігер әйелге – қырғыз қыз Досжановаға Түркістан республиканың Халық комиссариаты 100 000 сом мөлшерін сыйақы (стипендия) беру және өз қаражатына кабинетті жабдықтауды қаулы етті»'' деп хабарлап, жаһанға жария етті.&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/kz/news/show/339972 Заңғар Кәрімхан. Аққағаздың оқу бітіруі]&lt;/ref&gt;

=== Өрлеу жылдары ===
Ташкентте оқи жүріп, ординатор-дәрігер болып қызмет істейді. 1922 жылы оқуын бітіріп, Ташкентте дәрігер болып жұмыс істейді, жетімдерді емдеп, қоғамдық жұмыстармен айналысады.

1921 жылы 11 қыркүйекте «Степная правда» газетінде ел ішінде белең алған жұқпалы аурулардың қаупі туралы «Түркістан» деген мақаласы жарық көрген. Медицина тақырыбындағы еңбектерінен бөлек, «Әйел теңдігі», «Абай», «Жас азамат» тәрізді журналдарда жазбалары жарияланып тұрған.

Ол жиналыс, митингтерде жиі сөз сөйлеп, лекциялар оқыған. Қазақ, татар, өзбек, қырғыз, орыс тілін еркін меңгерген Аққағаз лекцияларын тыңдаушыларының ұлттық құрамын ескере отырып оқитын. Оның қоғамдық жұмысы туралы айтқан кезде оның еңбекқорлығын атап өту керек.

Осы жұмыста жүріп 1921 жылы күзде Аққағаз болашақ жары Әділгерей Ершинмен танысады. 1925 жылы Әділгерей мен Аққағаз шаңырақ құрады. 

1931 жылы отбасымен [[Алматы]]ға көшіп келіп, №1 ауруханада [[Гинекология|гинеколог]] болып жүмыс істейді. Мұнда жүргенде ауру жұқтырып, денсаулығы қатты нашарлайды. Сөйтіп Шымкент қаласына көшеді.

1932 жылы 29 қаңтарда [[Шымкент]] қаласында өкпе туберкулезінен қайтыс болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Еңбектері ==
Медицина тақырыбындағы еңбектерінен тыс, «Әйел теңдігі», «[[Абай]]», «Жас азамат» атты әлеуметтік, жалпыұлттық тақырыптарда мақалалар жариялайды. Осы мақалаларынан оның саяси ұстанымын, ұлтшыл бағытын, адами тұлғасын тануға болады.&lt;ref&gt;«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1893 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтөбе уезінде туғандар]]
[[Санат:1932 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Шымкентте қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:Өкпе туберкулезінен қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>6cbtfcb09uxpcj0mibpw3zdiot8582h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618038</id>
      <parentid>3618028</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3443253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11341" sha1="fnvj25wbt0pn55yezf16rw7tdvjgceu" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Аққағаз Досжанова|Сурет=А. Досжанова.jpg|thumb|right|200px|
|Туған күні=25.05.1893|Қайтыс болған күні=29.01.1932|Туған жері=[[Торғай облысы (Ресей империясы)]], [[Ақтөбе уезі]], [[Бөрті болысы]]|Қайтыс болған жері=[[Шымкент]]|Мансабы=[[Дәрігер]]|Азаматтығы={{байрақ|Ресей империясы}} → {{байрақ|КСРО}}|Не үшін белгілі=Тұңғыш қазақ дәрігер-әйел}}
[[Сурет:Akkagaz Doszhanova's graduation 1922.jpg|нобай|555x555px|Аққағаз Досжанованың университет бітіру тойы, Ташкент, 1922 жылЕкінші қатарда отырғандар (оңнан солға қарай): 6-Аққағаз Досжанова.]]
'''Аққағаз Досжанова''' ([[1893 жыл]], 5-ауыл, Бөрті болысы, [[Ақтөбе уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] – 29 қаңтар [[1932 жыл|1932]], [[Шымкент]]) – қазақтан шыққан тұңғыш [[дәрігер]]-әйел, Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген тұңғыш әйел, қоғам қайраткері және [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] мүшесі. 
== Өмірбаяны ==

=== Балалық шағы ===
Аққағаз Досжанова 1893 жылы [[Орынбор-Торғай губерниясы|Орынбор губерниясы]] Торғай облысы Ақтөбе уезінің Бөрті болысында өмірге келген. Қазір ол туған ауыл [[Бөрте (ауыл)|Бөрте]] ([[Мәртөк ауданы]]) деп аталады.

Әке-шешеден ерте айырылған Аққағаз ағасы Сағындықтың тәрбиесінде болады. Аққағаздың болашақ мамандығын таңдауға бұл кісінің зор ықпалы болған. Сағындық Досжанов сауатты білімді адам болған. Оның Орынбордағы орыс-қазақ училищесін және мұғалімдер даярлау курсын бітіргендігін мұрағат құжаттары растайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://e-history.kz/kz/news/show/1123 Аян Аден. Ақ халатты Аққағаз]&lt;/ref&gt;

С.Досжанов сол кездегі жергілікті қыздарды оқуға беруге болмайды деген стереотипке қарсы шығып, кішкентай Аққағазды мектепке береді. 1914 жылы Орынбор қыздар гимназиясын үздіктер қатарында бітірген алғыр да пысық қыз [[Мәскеу|Мәскеудегі]] медицина курсына түседі.

=== Білім алуы мен ерте кезі ===
1917 жылы қазақ зиялылары ұйымдастырған Мәскеудегі [[Татар слободасы]]ндағы [[медресе]]де өткен бас қосуға қатысып, [[мұсылман]] елдерінің азат болуы туралы баяндама жасайды. Бұл екінің бірінің қолынан келе бермейтін ерлік еді.

Мәскеудегі қазақтың белгілі қоғам қайраткерлерінің ақыл-кеңесімен ол [[Бүкілресейлік мұсылмандардың бесінші съезі|Мұсылмандардың бүкілресейлік съезіне (1917 жылдың 1-8 мамыры)]] қатысып, биік мінберден мұсылман әйелдерінің мүң-мұқтажын жоқтап сөз сөйлеп, төрт делегаттың бірі болып сайланады. Ірі қоғамдық іс-шараларға қатысып жүріп, жас бойжеткен өз денсаулығына қарамаған сияқты.

[[1918 жыл|1918 жылы]] ол денсаулық жағдайына байланысты Мәскеудегі фельдшерлер курсын тастап, «Сестра милосердия» куәлігін алып, елге оралады. Туған елдің салқын самалы, балдай саумал оның жағдайын жақсартып, бір жарым жылдан кейін ол Мәскеуге оралады. 

Мәскеудегі оқуын бітірген Аққағаз [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші Дүниежүзілік соғыстың]] тап ортасынан бір-ақ шығады. Батыл мейірбике Аққағаз шайқас даласына аттанып, госпитальде жұмыс істейді. Жаралыларға көмек көрсете жүріп, Польша шекарасына дейін табан тірейді. Сол жерден ол істейтін госпиталь Том қаласына ауысады да, Аққағаз қолындағы куәлігінің арқасындағы [[Томск университеті|Том университетінің]] медицина факультетінің екінші курсына қабылданады. 

Том университетін аяқтамай, 1921 жылы Ташкентте ашылған алғашқы жоғарғы оқу орны – Орта Азия мемлекеттік университетіне ауысады; 1922 жылы оны үздік тәмамдайды. 

Бұл оқиға еленбей қалмайды: сол кездегі [[Халық комиссарлар кеңесі|Халық Комиссарлары Кеңесі]] төрағасының орынбасары [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов|С.Қожановтың]] шаңырағында алаштың арда ұлдары [[Тұрар Рысқұлов|Т.Рысқұлов]], [[Әшім Омаров|Ә.Омаров]], [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров|С.Асфендияров]], [[Біләл Сүлеев|Б.Сүлеев]], [[Сегізбай Айзұнов|С.Айзұнов]], [[Нәзір Төреқұлов|Н.Төреқұлов]], [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М.Тынышбаев]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М.Әуезов]], [[Халел Досмұхамедов|Х.Досмұхамедов]], [[Серікбай Ақаев|С.Ақаев]], т.б. бас қосып, атап өткені жөнінде ақпарат бар. Бұл А.Досжанованың зиялы қауым ортасындағы абырой-беделін анық байқатады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Тойдың қызған шағында Аққағазға 100 мың сом сыйлық табысталып, құны 10 мың сомнан тұратын хирургиялық жабдықтары бар жұмыс кабинетімен бірге пәтер кілті де қоса тапсырылған екен. Бұл жаңалықты большевиктердің [[Правда|«Правда» газеті]]: ''«Ташкент. 1922 жылдың күзінде Түркістан республикасының медициналық факультетін бітірген, жоғары білім алған дәрігер әйелге – қырғыз қыз Досжановаға Түркістан республиканың Халық комиссариаты 100 000 сом мөлшерін сыйақы (стипендия) беру және өз қаражатына кабинетті жабдықтауды қаулы етті»'' деп хабарлап, жаһанға жария етті.&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/kz/news/show/339972 Заңғар Кәрімхан. Аққағаздың оқу бітіруі]&lt;/ref&gt;

=== Өрлеу жылдары ===
Ташкентте оқи жүріп, ординатор-дәрігер болып қызмет істейді. 1922 жылы оқуын бітіріп, Ташкентте дәрігер болып жұмыс істейді, жетімдерді емдеп, қоғамдық жұмыстармен айналысады.

1921 жылы 11 қыркүйекте «Степная правда» газетінде ел ішінде белең алған жұқпалы аурулардың қаупі туралы «Түркістан» деген мақаласы жарық көрген. Медицина тақырыбындағы еңбектерінен бөлек, «Әйел теңдігі», «Абай», «Жас азамат» тәрізді журналдарда жазбалары жарияланып тұрған.

Ол жиналыс, митингтерде жиі сөз сөйлеп, лекциялар оқыған. Қазақ, татар, өзбек, қырғыз, орыс тілін еркін меңгерген Аққағаз лекцияларын тыңдаушыларының ұлттық құрамын ескере отырып оқитын. Оның қоғамдық жұмысы туралы айтқан кезде оның еңбекқорлығын атап өту керек.

Осы жұмыста жүріп 1921 жылы күзде Аққағаз болашақ жары Әділгерей Ершинмен танысады. 1925 жылы Әділгерей мен Аққағаз шаңырақ құрады. 

1931 жылы отбасымен [[Алматы]]ға көшіп келіп, №1 ауруханада [[Гинекология|гинеколог]] болып жүмыс істейді. Мұнда жүргенде ауру жұқтырып, денсаулығы қатты нашарлайды. Сөйтіп Шымкент қаласына көшеді.

1932 жылы 29 қаңтарда [[Шымкент]] қаласында өкпе туберкулезінен қайтыс болады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Еңбектері ==
Медицина тақырыбындағы еңбектерінен тыс, «Әйел теңдігі», «[[Абай]]», «Жас азамат» атты әлеуметтік, жалпыұлттық тақырыптарда мақалалар жариялайды. Осы мақалаларынан оның саяси ұстанымын, ұлтшыл бағытын, адами тұлғасын тануға болады.&lt;ref&gt;«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1893 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтөбе уезінде туғандар]]
[[Санат:1932 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Шымкентте қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:Өкпе туберкулезінен қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>fnvj25wbt0pn55yezf16rw7tdvjgceu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жиын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27837</id>
    <revision>
      <id>3618180</id>
      <parentid>3241927</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35132-80</username>
        <id>182575</id>
      </contributor>
      <comment>Натурал санжар жиыны - санау кезінде қолданылатын сандардың жиынтығы, Натурал сандар жиыны {1, 2, 3, 4, 5, ...} ретінде белгіленеді.</comment>
      <origin>3618180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3606" sha1="6e3biaksf19d02kjvx0ev9l5if08cnp" xml:space="preserve">[[Сурет:Venn A subset B.svg|right|Жиын]]
'''Жиын ұғымы''' — математиканың негізінде жатқан жалпы ұғымдардың бірі. Сондықтан жиын ұғымының дәл анықтамасын беру мүмкін емес. Біз жиын деп нені түсінетінімізді ғана айта аламыз. Әдетте жиын ретінде әртүрлі объектілердің алдын ала берілген ерекшеліктері бойынша топтастырылуын айтамыз.

Жиындарды үлкен латын әріптері арқылы белгілейміз: &lt;math&gt;A, B, C, X, I, Z&lt;/math&gt; және т.б. Жиынды қүрайтын объектілер осы жиынның ''элементтері'' деп аталады. Жиын элементтері кіші латын әріптерімен белгіленеді: &lt;math&gt;a, b, c, x, u, v&lt;/math&gt; және т. б. Қажет болғанда төменгі және жоғарғы индекстер еркін қолданылады.

Егер &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; объектісі &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; жиынының элементі болса, бұл жағдай &lt;math&gt;x\in A&lt;/math&gt; белгісімен таңбаланады және ''&quot;&lt;math&gt;x&lt;/math&gt; элементі &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; жиынына тиісті&quot;'' деп оқылады.

Егер &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; объектісі &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; жиынынан тыс болса, оны &lt;math&gt;x\notin A&lt;/math&gt; арқылы белгілеп, ''&quot;&lt;math&gt;x&lt;/math&gt; элементі &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; жиынына тиісті емес&quot;'' деп оқимыз.

Қоршаған орта немесе ғылыми пәндердің қай-қайсысы болса да жиын ұғымына қажетті мысалдардың кез келген түрін бере алады. Айталық, өсімдіктер түрлері, кітаптар, жай сандар, жазықтықтағы түзулер - жиын ұғымының мысалдары. Алғашқы екеуі ''ақырлы'' жиындардың мысалын берсе, соңғы екеуі ''ақырсыз'' жиындардың мысалы
болады.

Жиындарды олардың элементтерінің тізімін немесе олардың элементеріне ортақ қасиеттерді көрсету жолымен беруге болады. Мысалы, &lt;math&gt;A = \{a_1, a_2, \ldots, a_n\}&lt;/math&gt; жэне &lt;math&gt;B = \{x |x-&lt;/math&gt;тақ сан &lt;math&gt;\}&lt;/math&gt; . Осы екі жолмен анықталған, бірі ақырлы, бірі ақырсыз жиындардың мысалдары бола алады.

Жиындардың мысалдары:

* &lt;math&gt;\mathbb{N} = \{1, 2, 3,\ldots\}&lt;/math&gt; - [[натурал сандар]] жиыны;

* &lt;math&gt;\mathbb{Z} = \{0, \pm 1, \pm 2, \pm 3, \ldots\}&lt;/math&gt; - [[бүтін сан]]дар жиыны;

* &lt;math&gt;\mathbb{Q} = \{\frac{m}{n}| m \in \mathbb{Z}, n\in\mathbb{N}\}&lt;/math&gt; - [[рационал сан]]дар жиыны;

* &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; - [[нақты сан]]дар жиыны кеңінен қолданылады.

== Әдебиет ==
* Бадаев С.А. Сызықтық алгебра мен аналитикалық геометрия: оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2010. - 258 б.
{{wikify}}

[[Санат:Математикалық талдау]]
[[Санат:Жиындар теориясы]]


{{Stub}}

[[tr:Kümeler]]</text>
      <sha1>6e3biaksf19d02kjvx0ev9l5if08cnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ мемлекеттік филармониясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29238</id>
    <revision>
      <id>3618192</id>
      <parentid>3606691</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <origin>3618192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17642" sha1="7n72uvj2pn7t89tgbesznxaukqvb0vb" xml:space="preserve">{{Ұйым
 |атауы = Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
 |альтернативті = Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
 |background_color = 
 |атау түсі = 
 |логотип = 
 |логотип ені = 
 |анықтама = 
 |карта1 = 
 |карта1 ені = 
 |аңыз1 = 
 |карта2 = 
 |карта2 ені = 
 |аңыз2 = 
 |мүшелік = 
 |орталық типі = 
 |орталық = 
 |тип = филармония
 |тілдер = 
 |тіл = 
 |басшы мансабы1 = Директор
 |басшы есімі1 = Нұрғиса Мұратұлы Дәуешов
 |басшы мансабы2 = 
 |басшы есімі2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |басшы мансабы10 = 
 |басшы есімі10 = 
 |негізін салушы1 = 
 |құрылу оқиғалары1 = 
 |құрылу мерзімі1 = 
 |негізін салушы2 = 
 |құрылу оқиғалары2 = 
 |құрылу мерзімі2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |негізін салушы6 = 
 |құрылу оқиғалары6 = 
 |құрылу мерзімі6 = 
 |ыдырау оқиғалары = 
 |ыдырау уақыты = 
 |түсініктемелер1 = 
 |түсініктемелер2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |мекен-жай = [[Алматы|Алматы қаласы]], [[Қалдаяқов көшесі (Алматы)|Қалдаяқов көшесі]], 35
 |сайт = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/basty/ Жамбыл филармониясы]
 |ортаққор = 
}}
'''Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы''' — Алматы қаласындағы концерттік-сахналық мәдени мекеме. Ол [[1935 жыл|1935 жылғы]] [[14 қаңтар|14 қаңтарда]] Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Қаулысына сәйкес құрылған. Бастапқыда қазақ музыкатанушысы, академик [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] өлкелік көркемдік-концерттік ұйым ретінде ұйымдастырған. 1938 жылы мекемеге жыр алыбы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаевтың]] есімі берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/ |title=Филормония туралы }}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы мен құрылымы ==
Алғашында филармония құрамына 14 музыканттан құралған [[Күйші|домбырашылар]] ансамблі, кейін халық аспаптар оркестрі  (1944 жылдан бастап [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] есімі берілді), Ұлттық хор ([[1939 жыл|1939 жылы]] Мемлекеттік хор капелласы болып қайта құрылған), [[Лебедев Борис Николаевич|Б. Лебедев]] құрған ішекті аспаптар квартеті, «Жетісу» қазақ-орыс ән-би ансамблі кірді.

Филармонияның дамуына [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жаппас Қасымбекұлы Қаламбаев|Жаппас Қаламбаев]], [[Мәлік Жаппасбаев]], [[Жүсіпбек Елебеков]], [[Қосымжан Бабақов]], [[Манарбек Ержанов]], [[Жамал Омарова]], [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлова]], [[Нұрсұлу Тапалова]], [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Бибігүл Төлегенова]], [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов|Нұрғали Нүсіпжанов]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] сынды өнер адамдары үлес қосқан.

1970-1980 жылдары Қазақ филармониясының сахнасында [[Гүлжәмилә Ихсанқызы Қадырбекова|Гүлжәмилә Қадырбекова]], [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жәния Әубәкірова]], [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева|Айман Мұсақожаева]], [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова|Гауһар Мырзабекова]], [[Галина Әбіләкімқызы Молдакәрімова|Ғалия Молдакәрімова]] және т. б. өнер көрсеткен.

Мемлекеттік хор капелласы 1935 жылы филармонияның құрамына кірді, ол алғашында композитор [[Дмитрий Мацуцин]] бастаған шағын аралас [[Хор|хорды]] ұсынды, ал 1936 жылы [[Мәскеу|Мәскеуде]] хор қазақ өнерінің онкүндігін сәтті аяқтады. 1939 жылы ақпанда Қазақ КСР Үкіметінің қаулысымен филармония хоры Мемлекеттік хор капелласына айналды.

[[Төлепберген Әбдірәшев|Т.Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі 1938 жылы құрылған, 1958 жылдан бастап филармонияға мүше болып, мыңдаған адамдарды симфониялық музыканың жанды үнімен, оның ең жоғарғы формаларымен таныстыра бастады. 1939 жылы [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|М.М. Иванов-Соколовский]] мен [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Леонид Шаргородский]] басқарған [[симфониялық оркестр]] ұйымдастырылды.

[[1982 жыл|1982 жылы]] [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан]] және [[КСРО халық әртісі]], Мемлекеттік сыйлық лауреаты, [[Халық қаһарманы]], [[күйші]]-[[сазгер]], [[Дирижер|дирижëр]] [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] бастама жасаған «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық оркестрі құрылды. [[1999 жыл|1999 жылы]] оркестрге Н.Тілендиевтің есімі беріліп, 2000 жылы «академиялық» деген мәртебе алды.

Ішекті аспаптар квартетінің алғашқы құрамы 1988 жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] атындағы республикалық мамандандырылған музыка мектебінде құрылған. 1995 жылы белсенді байқаулық және концерттік қызметінің арқасында квартет мемлекеттік мәртебеге ие болды.

1990 жылы 21 қыркүйек күні дирижëр [[Қанат Ахметов|Қанат Ахметовтың]] жетекшілігімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі құрылды. 

Үрмелі аспаптар квинтеті Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық байқаулардың лауреаты, В.А. Моцарт атындағы Еуропалық музыка академиясының түлегі, кларнетші [[Жанат Ерманов|Жанат Ермановтың]] басшылығымен 1997 жылы құрылды. Ұжымның табысты концерттік қызметі өте жоғары бағаланып, квинтет 2004 жылы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ Мемлекеттік филармониясының құрамына алынды.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен филармония ішінен 2024 жылы қаңтар айында тұңғыш рет Мемлекеттік классикалық [[Гитара|гитаристер]] квинтеті құрылды.

[[2023 жыл|2023 жылғы]] [[6 желтоқсан]] Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1085 қаулысына сәйкес Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясы «Академиялық» мәртебесіне ие болды.
Қазіргі уақытта филармонияның құрамында 7 ұжым және жеке солисттер, ансамбльдер бар:&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

* Н. Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлы-этнографиялық қазақ «Отырар сазы» оркестрі;
* [[Бақытжан Байқадамов|Б. Байқадамов]] атындағы Мемлекеттік хор капелласы;
* [[Төлепберген Әбдірәшев|Т. Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі;
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі;
* Мемлекеттік қарағайлы үрмелі аспаптар квинтеті;
* [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғ. Жұбанова]] атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті;
* Мемлекеттік классикалық гитаристтер квинтеті.

Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы жыл сайын «Өнеріміз саған - Қазақстан» Республикалық фестивальін, [[Әміре Қашаубаев|Ә.Қашаубаев]] атындағы Республикалық дәстүрлі ән орындаушыларының конкурсын, Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижерлер конкурсын, Үрмелі аспаптарға арналған Халықаралық академия, «Гүл Алматы - Flower city» балалар мен жасөспірімдер хорларының фестиваль-концертін, Жылдық абонементтік және балаларға арналған абонементтік концерттер топтамасын, ұлттық және симфониялық музкалық концерттер, дәрістер мен басқа да іс-шараларды өткізіп келеді.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

== Филармония ғимараты ==
Филармония ғимаратын 1933-1936 жылдары Ленинград сәулетшілері Д. Фомин, Е. Цейтлин, дизайнер В. Райлян мәдениет сарайы ретінде салған. Жобаға суретшілер Е. Сидоркин мен О. Мантис қатысты. Осы уақытқа дейін сыртқы дизайннан Иван Вахектің екі арыстан маскароны тұр. 1967 жылы Спорт сарайының құрылысына дейін  ғимарат республикадағы ең үлкен концерт алаңы болды.

Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес үкіметінің жетекші киностудияларын біріктірген [[Қазақфильм|Орталық Біріккен киностудия (ОБКС)]] орналасқан, онда көрнекті кинематографистер [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|С. Эйзенштейн]], ағайынды Васильевтер, Н. Черкасов, Б. Бабочкин, М. Бернес, И. Пырьев, М. Жаров, Г. Козинцев, В. Марецкая және басқалар жұмыс істеді. Сонымен қатар «Екі жауынгер», «Иван Грозный» фильмдері түсірілген.

1983-1985 жылдары сәулетшілер Ю.Ратушный, Т. Ералиев, о. Балықбаев, конструктор ж. Сыздықовтың жобасы бойынша қайта құру жүргізілді, содан кейін мұнда «Қазақконцерт» орналастырылды. Қазақ музыкасының негізін қалаушылардың портреттік галереясымен безендірілген көрермендер залы айрықша акустикамен ерекшеленеді.

2018 жылы ғимарат Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясына берілді.

== Сәулет ==
Ғимарат «жеңілдетілген классиканың» стильдік сипаттамаларында салынған ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы сәулет ескерткіші. Театр ғимараты классицизмнен функционализмге өтпелі тенденцияларда салынған. Стилобаттағы үш қабатты, тікбұрышты ғимарат көлемі батысқа қарай негізгі қасбетке бағытталған. Сәулет ескерткішінің орталық осьінде орналасқан негізгі кіреберіс стильдендірілген Портико түріндегі терең лоджиялармен ерекшеленеді. Ғимараттың педименті қазақ музыкалық фольклоры тақырыбына арналған бедерлі панномен безендірілген. Құрылымның іргетасы қоқыс, қабырғалары кірпішпен толтырылған темірбетон қаңқасы. Ғимараттың жоспарлау жүйесі — бөлменің орталық осьі бойынша дәйекті орналасқан.

== Ескерткіш мәртебесі ==
1984 жылы 26 қаңтарда Алматы қалалық халық депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің  «жергілікті маңызы бар Алматы тарихы мен мәдениетінің ескерткіштері туралы» № 2/35 шешімі қабылданды, онда Қазақконцерт ғимараты көрсетілген. Шешіммен күзет міндеттемесін ресімдеу және ескерткіштерді қалпына келтіру жобаларын әзірлеу көзделген.

2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің жаңа мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен бір мезгілде осы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда филармония ғимаратының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14R0001089 |title=«Алматы қаласының тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау аймақтарының, құрылыс салуды реттеу аймақтары мен қорғалатын табиғат ландшафты аймақтарының шекараларын бекіту туралы» Алматы қаласы мәслихатының V сайланған XXXI сессиясының 2014 жылғы 10 қыркүйектегі № 261 шешімі}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
* [http://www.philharmonic.kz%20 Ресми торбеті]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Қазақстанның академиялық ұжымдары]]
[[Санат:Алматы мәдениеті]]
[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>7n72uvj2pn7t89tgbesznxaukqvb0vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618197</id>
      <parentid>3618192</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3618197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17941" sha1="n5wuouvvjz207wmw1qm6xotgr8xk7bt" xml:space="preserve">{{Ұйым
 |атауы = Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
 |альтернативті = Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
 |background_color = 
 |атау түсі = 
 |логотип = 
 |логотип ені = 
 |анықтама = 
 |карта1 = 
 |карта1 ені = 
 |аңыз1 = 
 |карта2 = 
 |карта2 ені = 
 |аңыз2 = 
 |мүшелік = 
 |орталық типі = 
 |орталық = 
 |тип = филармония
 |тілдер = 
 |тіл = 
 |басшы мансабы1 = Директор
 |басшы есімі1 = Нұрғиса Мұратұлы Дәуешов
 |басшы мансабы2 = 
 |басшы есімі2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |басшы мансабы10 = 
 |басшы есімі10 = 
 |негізін салушы1 = 
 |құрылу оқиғалары1 = 
 |құрылу мерзімі1 = 
 |негізін салушы2 = 
 |құрылу оқиғалары2 = 
 |құрылу мерзімі2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |негізін салушы6 = 
 |құрылу оқиғалары6 = 
 |құрылу мерзімі6 = 
 |ыдырау оқиғалары = 
 |ыдырау уақыты = 
 |түсініктемелер1 = 
 |түсініктемелер2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |мекен-жай = [[Алматы|Алматы қаласы]], [[Қалдаяқов көшесі (Алматы)|Қалдаяқов көшесі]], 35
 |сайт = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/basty/ Жамбыл филармониясы]
 |ортаққор = 
}}
'''Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы''' — Алматы қаласындағы концерттік-сахналық мәдени мекеме. Ол [[1935 жыл|1935 жылғы]] [[14 қаңтар|14 қаңтарда]] Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Қаулысына сәйкес құрылған. Бастапқыда қазақ музыкатанушысы, академик [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] өлкелік көркемдік-концерттік ұйым ретінде ұйымдастырған. 1938 жылы мекемеге жыр алыбы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаевтың]] есімі берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/ |title=Филормония туралы }}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы мен құрылымы ==
Алғашында филармония құрамына 14 музыканттан құралған [[Күйші|домбырашылар]] ансамблі, кейін халық аспаптар оркестрі  (1944 жылдан бастап [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] есімі берілді), Ұлттық хор ([[1939 жыл|1939 жылы]] Мемлекеттік хор капелласы болып қайта құрылған), [[Лебедев Борис Николаевич|Б. Лебедев]] құрған ішекті аспаптар квартеті, «Жетісу» қазақ-орыс ән-би ансамблі кірді.

Филармонияның дамуына [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жаппас Қасымбекұлы Қаламбаев|Жаппас Қаламбаев]], [[Мәлік Жаппасбаев]], [[Жүсіпбек Елебеков]], [[Қосымжан Бабақов]], [[Манарбек Ержанов]], [[Жамал Омарова]], [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлова]], [[Нұрсұлу Тапалова]], [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Бибігүл Төлегенова]], [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов|Нұрғали Нүсіпжанов]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] сынды өнер адамдары үлес қосқан.

1970-1980 жылдары Қазақ филармониясының сахнасында [[Гүлжәмилә Ихсанқызы Қадырбекова|Гүлжәмилә Қадырбекова]], [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жәния Әубәкірова]], [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева|Айман Мұсақожаева]], [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова|Гауһар Мырзабекова]], [[Галина Әбіләкімқызы Молдакәрімова|Ғалия Молдакәрімова]] және т. б. өнер көрсеткен.

Мемлекеттік хор капелласы 1935 жылы филармонияның құрамына кірді, ол алғашында композитор [[Дмитрий Мацуцин]] бастаған шағын аралас [[Хор|хорды]] ұсынды, ал 1936 жылы [[Мәскеу|Мәскеуде]] хор қазақ өнерінің онкүндігін сәтті аяқтады. 1939 жылы ақпанда Қазақ КСР Үкіметінің қаулысымен филармония хоры Мемлекеттік хор капелласына айналды.

[[Төлепберген Әбдірәшев|Т.Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі 1938 жылы құрылған, 1958 жылдан бастап филармонияға мүше болып, мыңдаған адамдарды симфониялық музыканың жанды үнімен, оның ең жоғарғы формаларымен таныстыра бастады. 1939 жылы [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|М.М. Иванов-Соколовский]] мен [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Леонид Шаргородский]] басқарған [[симфониялық оркестр]] ұйымдастырылды.

[[1982 жыл|1982 жылы]] [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан]] және [[КСРО халық әртісі]], Мемлекеттік сыйлық лауреаты, [[Халық қаһарманы]], [[күйші]]-[[сазгер]], [[Дирижер|дирижëр]] [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] бастама жасаған «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық оркестрі құрылды. [[1999 жыл|1999 жылы]] оркестрге Н.Тілендиевтің есімі беріліп, 2000 жылы «академиялық» деген мәртебе алды.

Ішекті аспаптар квартетінің алғашқы құрамы 1988 жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] атындағы республикалық мамандандырылған музыка мектебінде құрылған. 1995 жылы белсенді байқаулық және концерттік қызметінің арқасында квартет мемлекеттік мәртебеге ие болды.

1990 жылы 21 қыркүйек күні дирижëр [[Қанат Ахметов|Қанат Ахметовтың]] жетекшілігімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі құрылды. 

Үрмелі аспаптар квинтеті Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық байқаулардың лауреаты, В.А. Моцарт атындағы Еуропалық музыка академиясының түлегі, кларнетші [[Жанат Ерманов|Жанат Ермановтың]] басшылығымен 1997 жылы құрылды. Ұжымның табысты концерттік қызметі өте жоғары бағаланып, квинтет 2004 жылы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ Мемлекеттік филармониясының құрамына алынды.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен филармония ішінен 2024 жылы қаңтар айында тұңғыш рет Мемлекеттік классикалық [[Гитара|гитаристер]] квинтеті құрылды.

[[2023 жыл|2023 жылғы]] [[6 желтоқсан]] Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1085 қаулысына сәйкес Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясы «Академиялық» мәртебесіне ие болды.
Қазіргі уақытта филармонияның құрамында 7 ұжым және жеке солисттер, ансамбльдер бар:&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

* Н. Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлы-этнографиялық қазақ «Отырар сазы» оркестрі;
* [[Бақытжан Байқадамов|Б. Байқадамов]] атындағы Мемлекеттік хор капелласы;
* [[Төлепберген Әбдірәшев|Т. Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі;
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі;
* Мемлекеттік қарағайлы үрмелі аспаптар квинтеті;
* [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғ. Жұбанова]] атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті;
* Мемлекеттік классикалық гитаристтер квинтеті.

Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы жыл сайын «Өнеріміз саған - Қазақстан» Республикалық фестивальін, [[Әміре Қашаубаев|Ә.Қашаубаев]] атындағы Республикалық дәстүрлі ән орындаушыларының конкурсын, Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижерлер конкурсын, Үрмелі аспаптарға арналған Халықаралық академия, «Гүл Алматы - Flower city» балалар мен жасөспірімдер хорларының фестиваль-концертін, Жылдық абонементтік және балаларға арналған абонементтік концерттер топтамасын, ұлттық және симфониялық музкалық концерттер, дәрістер мен басқа да іс-шараларды өткізіп келеді.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

== Филармония ғимараты ==
Филармония ғимаратын 1933-1936 жылдары Ленинград сәулетшілері Д. Фомин, Е. Цейтлин, дизайнер В. Райлян мәдениет сарайы ретінде салған. Жобаға суретшілер Е. Сидоркин мен О. Мантис қатысты. Осы уақытқа дейін сыртқы дизайннан Иван Вахектің екі арыстан маскароны тұр. 1967 жылы Спорт сарайының құрылысына дейін  ғимарат республикадағы ең үлкен концерт алаңы болды.

Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес үкіметінің жетекші киностудияларын біріктірген [[Қазақфильм|Орталық Біріккен киностудия (ОБКС)]] орналасқан, онда көрнекті кинематографистер [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|С. Эйзенштейн]], ағайынды Васильевтер, Н. Черкасов, Б. Бабочкин, М. Бернес, И. Пырьев, М. Жаров, Г. Козинцев, В. Марецкая және басқалар жұмыс істеді. Сонымен қатар «Екі жауынгер», «Иван Грозный» фильмдері түсірілген.

1983-1985 жылдары сәулетшілер Ю.Ратушный, Т. Ералиев, о. Балықбаев, конструктор ж. Сыздықовтың жобасы бойынша қайта құру жүргізілді, содан кейін мұнда «Қазақконцерт» орналастырылды. Қазақ музыкасының негізін қалаушылардың портреттік галереясымен безендірілген көрермендер залы айрықша акустикамен ерекшеленеді.

2018 жылы ғимарат Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясына берілді.

== Сәулет ==
Ғимарат «жеңілдетілген классиканың» стильдік сипаттамаларында салынған ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы сәулет ескерткіші. Театр ғимараты классицизмнен функционализмге өтпелі тенденцияларда салынған. Стилобаттағы үш қабатты, тікбұрышты ғимарат көлемі батысқа қарай негізгі қасбетке бағытталған. Сәулет ескерткішінің орталық осьінде орналасқан негізгі кіреберіс стильдендірілген Портико түріндегі терең лоджиялармен ерекшеленеді. Ғимараттың педименті қазақ музыкалық фольклоры тақырыбына арналған бедерлі панномен безендірілген. Құрылымның іргетасы қоқыс, қабырғалары кірпішпен толтырылған темірбетон қаңқасы. Ғимараттың жоспарлау жүйесі — бөлменің орталық осьі бойынша дәйекті орналасқан.

== Ескерткіш мәртебесі ==
1984 жылы 26 қаңтарда Алматы қалалық халық депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің  «жергілікті маңызы бар Алматы тарихы мен мәдениетінің ескерткіштері туралы» № 2/35 шешімі қабылданды, онда Қазақконцерт ғимараты көрсетілген. Шешіммен күзет міндеттемесін ресімдеу және ескерткіштерді қалпына келтіру жобаларын әзірлеу көзделген.

2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің жаңа мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен бір мезгілде осы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда филармония ғимаратының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14R0001089 |title=«Алматы қаласының тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау аймақтарының, құрылыс салуды реттеу аймақтары мен қорғалатын табиғат ландшафты аймақтарының шекараларын бекіту туралы» Алматы қаласы мәслихатының V сайланған XXXI сессиясының 2014 жылғы 10 қыркүйектегі № 261 шешімі}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_(%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC) |title=Қазақстан филармониялары тізімі}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
* [http://www.philharmonic.kz%20 Ресми торбеті]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Қазақстанның академиялық ұжымдары]]
[[Санат:Алматы мәдениеті]]
[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>n5wuouvvjz207wmw1qm6xotgr8xk7bt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618199</id>
      <parentid>3618197</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3618199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18003" sha1="lx5slf89mufztuaeybu1uo3kmd3qfrg" xml:space="preserve">{{Ұйым
 |атауы = Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
 |альтернативті = Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
 |background_color = 
 |атау түсі = 
 |логотип = 
 |логотип ені = 
 |анықтама = 
 |карта1 = 
 |карта1 ені = 
 |аңыз1 = 
 |карта2 = 
 |карта2 ені = 
 |аңыз2 = 
 |мүшелік = 
 |орталық типі = 
 |орталық = 
 |тип = филармония
 |тілдер = 
 |тіл = 
 |басшы мансабы1 = Директор
 |басшы есімі1 = Нұрғиса Мұратұлы Дәуешов
 |басшы мансабы2 = 
 |басшы есімі2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |басшы мансабы10 = 
 |басшы есімі10 = 
 |негізін салушы1 = 
 |құрылу оқиғалары1 = 
 |құрылу мерзімі1 = 
 |негізін салушы2 = 
 |құрылу оқиғалары2 = 
 |құрылу мерзімі2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |негізін салушы6 = 
 |құрылу оқиғалары6 = 
 |құрылу мерзімі6 = 
 |ыдырау оқиғалары = 
 |ыдырау уақыты = 
 |түсініктемелер1 = 
 |түсініктемелер2 = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |мекен-жай = [[Алматы|Алматы қаласы]], [[Қалдаяқов көшесі (Алматы)|Қалдаяқов көшесі]], 35
 |сайт = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/basty/ Жамбыл филармониясы]
 |ортаққор = 
}}
'''Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы''' — Алматы қаласындағы концерттік-сахналық мәдени мекеме. Ол [[1935 жыл|1935 жылғы]] [[14 қаңтар|14 қаңтарда]] Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Қаулысына сәйкес құрылған. Бастапқыда қазақ музыкатанушысы, академик [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] өлкелік көркемдік-концерттік ұйым ретінде ұйымдастырған. 1938 жылы мекемеге жыр алыбы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаевтың]] есімі берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/ |title=Филормония туралы }}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы мен құрылымы ==
Алғашында филармония құрамына 14 музыканттан құралған [[Күйші|домбырашылар]] ансамблі, кейін халық аспаптар оркестрі  (1944 жылдан бастап [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] есімі берілді), Ұлттық хор ([[1939 жыл|1939 жылы]] Мемлекеттік хор капелласы болып қайта құрылған), [[Лебедев Борис Николаевич|Б. Лебедев]] құрған ішекті аспаптар квартеті, «Жетісу» қазақ-орыс ән-би ансамблі кірді.

Филармонияның дамуына [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жаппас Қасымбекұлы Қаламбаев|Жаппас Қаламбаев]], [[Мәлік Жаппасбаев]], [[Жүсіпбек Елебеков]], [[Қосымжан Бабақов]], [[Манарбек Ержанов]], [[Жамал Омарова]], [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлова]], [[Нұрсұлу Тапалова]], [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Бибігүл Төлегенова]], [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов|Нұрғали Нүсіпжанов]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] сынды өнер адамдары үлес қосқан.

1970-1980 жылдары Қазақ филармониясының сахнасында [[Гүлжәмилә Ихсанқызы Қадырбекова|Гүлжәмилә Қадырбекова]], [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жәния Әубәкірова]], [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева|Айман Мұсақожаева]], [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова|Гауһар Мырзабекова]], [[Галина Әбіләкімқызы Молдакәрімова|Ғалия Молдакәрімова]] және т. б. өнер көрсеткен.

Мемлекеттік хор капелласы 1935 жылы филармонияның құрамына кірді, ол алғашында композитор [[Дмитрий Мацуцин]] бастаған шағын аралас [[Хор|хорды]] ұсынды, ал 1936 жылы [[Мәскеу|Мәскеуде]] хор қазақ өнерінің онкүндігін сәтті аяқтады. 1939 жылы ақпанда Қазақ КСР Үкіметінің қаулысымен филармония хоры Мемлекеттік хор капелласына айналды.

[[Төлепберген Әбдірәшев|Т.Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі 1938 жылы құрылған, 1958 жылдан бастап филармонияға мүше болып, мыңдаған адамдарды симфониялық музыканың жанды үнімен, оның ең жоғарғы формаларымен таныстыра бастады. 1939 жылы [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|М.М. Иванов-Соколовский]] мен [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Леонид Шаргородский]] басқарған [[симфониялық оркестр]] ұйымдастырылды.

[[1982 жыл|1982 жылы]] [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан]] және [[КСРО халық әртісі]], Мемлекеттік сыйлық лауреаты, [[Халық қаһарманы]], [[күйші]]-[[сазгер]], [[Дирижер|дирижëр]] [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] бастама жасаған «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық оркестрі құрылды. [[1999 жыл|1999 жылы]] оркестрге Н.Тілендиевтің есімі беріліп, 2000 жылы «академиялық» деген мәртебе алды.

Ішекті аспаптар квартетінің алғашқы құрамы 1988 жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] атындағы республикалық мамандандырылған музыка мектебінде құрылған. 1995 жылы белсенді байқаулық және концерттік қызметінің арқасында квартет мемлекеттік мәртебеге ие болды.

1990 жылы 21 қыркүйек күні дирижëр [[Қанат Ахметов|Қанат Ахметовтың]] жетекшілігімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі құрылды. 

Үрмелі аспаптар квинтеті Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық байқаулардың лауреаты, В.А. Моцарт атындағы Еуропалық музыка академиясының түлегі, кларнетші [[Жанат Ерманов|Жанат Ермановтың]] басшылығымен 1997 жылы құрылды. Ұжымның табысты концерттік қызметі өте жоғары бағаланып, квинтет 2004 жылы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ Мемлекеттік филармониясының құрамына алынды.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен филармония ішінен 2024 жылы қаңтар айында тұңғыш рет Мемлекеттік классикалық [[Гитара|гитаристер]] квинтеті құрылды.

[[2023 жыл|2023 жылғы]] [[6 желтоқсан]] Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1085 қаулысына сәйкес Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясы «Академиялық» мәртебесіне ие болды.
Қазіргі уақытта филармонияның құрамында 7 ұжым және жеке солисттер, ансамбльдер бар:&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

* Н. Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлы-этнографиялық қазақ «Отырар сазы» оркестрі;
* [[Бақытжан Байқадамов|Б. Байқадамов]] атындағы Мемлекеттік хор капелласы;
* [[Төлепберген Әбдірәшев|Т. Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі;
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі;
* Мемлекеттік қарағайлы үрмелі аспаптар квинтеті;
* [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғ. Жұбанова]] атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті;
* Мемлекеттік классикалық гитаристтер квинтеті.

Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы жыл сайын «Өнеріміз саған - Қазақстан» Республикалық фестивальін, [[Әміре Қашаубаев|Ә.Қашаубаев]] атындағы Республикалық дәстүрлі ән орындаушыларының конкурсын, Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижерлер конкурсын, Үрмелі аспаптарға арналған Халықаралық академия, «Гүл Алматы - Flower city» балалар мен жасөспірімдер хорларының фестиваль-концертін, Жылдық абонементтік және балаларға арналған абонементтік концерттер топтамасын, ұлттық және симфониялық музкалық концерттер, дәрістер мен басқа да іс-шараларды өткізіп келеді.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

== Филармония ғимараты ==
Филармония ғимаратын 1933-1936 жылдары Ленинград сәулетшілері Д. Фомин, Е. Цейтлин, дизайнер В. Райлян мәдениет сарайы ретінде салған. Жобаға суретшілер Е. Сидоркин мен О. Мантис қатысты. Осы уақытқа дейін сыртқы дизайннан Иван Вахектің екі арыстан маскароны тұр. 1967 жылы Спорт сарайының құрылысына дейін  ғимарат республикадағы ең үлкен концерт алаңы болды.

Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес үкіметінің жетекші киностудияларын біріктірген [[Қазақфильм|Орталық Біріккен киностудия (ОБКС)]] орналасқан, онда көрнекті кинематографистер [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|С. Эйзенштейн]], ағайынды Васильевтер, Н. Черкасов, Б. Бабочкин, М. Бернес, И. Пырьев, М. Жаров, Г. Козинцев, В. Марецкая және басқалар жұмыс істеді. Сонымен қатар «Екі жауынгер», «Иван Грозный» фильмдері түсірілген.

1983-1985 жылдары сәулетшілер Ю.Ратушный, Т. Ералиев, о. Балықбаев, конструктор ж. Сыздықовтың жобасы бойынша қайта құру жүргізілді, содан кейін мұнда «Қазақконцерт» орналастырылды. Қазақ музыкасының негізін қалаушылардың портреттік галереясымен безендірілген көрермендер залы айрықша акустикамен ерекшеленеді.

2018 жылы ғимарат Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясына берілді.

== Сәулет ==
Ғимарат «жеңілдетілген классиканың» стильдік сипаттамаларында салынған ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы сәулет ескерткіші. Театр ғимараты классицизмнен функционализмге өтпелі тенденцияларда салынған. Стилобаттағы үш қабатты, тікбұрышты ғимарат көлемі батысқа қарай негізгі қасбетке бағытталған. Сәулет ескерткішінің орталық осьінде орналасқан негізгі кіреберіс стильдендірілген Портико түріндегі терең лоджиялармен ерекшеленеді. Ғимараттың педименті қазақ музыкалық фольклоры тақырыбына арналған бедерлі панномен безендірілген. Құрылымның іргетасы қоқыс, қабырғалары кірпішпен толтырылған темірбетон қаңқасы. Ғимараттың жоспарлау жүйесі — бөлменің орталық осьі бойынша дәйекті орналасқан.

== Ескерткіш мәртебесі ==
1984 жылы 26 қаңтарда Алматы қалалық халық депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің  «жергілікті маңызы бар Алматы тарихы мен мәдениетінің ескерткіштері туралы» № 2/35 шешімі қабылданды, онда Қазақконцерт ғимараты көрсетілген. Шешіммен күзет міндеттемесін ресімдеу және ескерткіштерді қалпына келтіру жобаларын әзірлеу көзделген.

2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің жаңа мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен бір мезгілде осы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда филармония ғимаратының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14R0001089 |title=«Алматы қаласының тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау аймақтарының, құрылыс салуды реттеу аймақтары мен қорғалатын табиғат ландшафты аймақтарының шекараларын бекіту туралы» Алматы қаласы мәслихатының V сайланған XXXI сессиясының 2014 жылғы 10 қыркүйектегі № 261 шешімі}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
Қазақстан филармониялары тізімі 
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_(%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC) |title=Қазақстан филармониялары тізімі}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
* [http://www.philharmonic.kz%20 Ресми торбеті]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Қазақстанның академиялық ұжымдары]]
[[Санат:Алматы мәдениеті]]
[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>lx5slf89mufztuaeybu1uo3kmd3qfrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қамбар батыр (жыр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29373</id>
    <revision>
      <id>3618158</id>
      <parentid>3349156</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9694" sha1="e14h07xa46t1n23scy9n24dpgkbod3z" xml:space="preserve">[[Сурет:Қамбар батыр (жыр).jpg|нобай|оңға|Қамбар батыр жыры]]
[[Сурет:Qambarbatir.jpg|нобай|Қамбар батыр]]
'''Қамбар батыр''' – қазақ халқының қаһармандық [[жыр]]ы. 


Жырдың 19 нұсқасы белгілі. Қамбар туралы сюжетті (жыр желісін) алғаш жазып алған Л.Мейер оны ''«Киргизская степь Оренбургского края»'' (1865) атты журналда бастырған. Бұл Қамбар оқиғасын Сыр бойындағы [[Алтысарлар|Алтыасар]] тарихымен байланыстыратын [[аңыз]] үлгісі. [[Қазан университеті]]нде ''«Қисса-и Қамбар»'' (1888), Қазан қаласында ''«Тоқсан үйлі тобыр»'' (1903) деген атпен жырдың алғашқы нұсқалары жарияланған. 
*1902 ж. [[Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев|Әбубәкір Диваев]] жазып алып, 1922 ж. Ташкентте бастырған. 
*30-жылдары [[Сәкен Сейфуллин]], [[Сәбит Мұқанов]], [[Мұхтар Әуезов]]тер жариялап, 1957 ж. жеке жинақ болып шыққан. Қазақ даласының әр түрлі аймақтарынан жазылып алынған жырдың өзіндік ерекшеліктері бар.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;


«Қамбар  батыр» жырының басты тақырыбы – жер мен ел намысын қорғау. Оқиға Әзімбайдың байлығы мен сұлу қызы – Назымды суреттеуден, 18 жасқа толған Назымның жар іздеген назынан басталады. Назымның ағалары – Қораз, Дораз, Қарымсақ, Қабыршақ – дара мінез иелері. Бұл кезде Қамбар да ер жетіп, елін асырап отырған батыр тұлғасында көрінеді. Эпостағы этникалық мәліметтер оның оқиға суреттелетін кезеңнен кейіндеу туғанын аңғартады. Жырда қазақ халқының тарихи жауы – [[қалмақ]], кейінгі этникалық бірлестік – ноғайлы атауларымен бірге қазақ этнонимі де жиі кездеседі. Қамбардың шыққан тегіне қатысты — [[арғын]], «Сонда Қамбар сөйлейді:

«Ағайыным тауысты

Қара аттан бөлек малымды.

«Сыртым бүтін, іш түтін»,

Білмейді ешкім әлімді.

Жолдас қылды Құдайым

Кедейлік деген залымды.

Ұрлық қолдан келмейді,

Ат үстінен соғыс қып,

Жемесем тауып нанымды.

Екі аяғым салақтап,

Аш бөрідей жалақтап,

Қинады жоқтық жанымды.

Ұядан жалғыз баламын,

Құс етін беріп бағамын

Үйдегі екі кәрімді.

Оған да назар саламын,—

Қабатыма аламын

Алпыс үйлі [[Арғын]] мен

Тоқсан үйлі Тобырды.

Сеніменен ойнасам,

Айналар ісім қиынға.

Айыпқа мені бұйырма,

Айтамын, Назым, зарымды».

Назымның әкесі Әзімбайға келгенде – «12 баулы өзбек» тіркестері қолданылған. Жыр сюжетінің алғаш аңыз түрінде туып, бері келе эпостық үлгіге ауысқаны аңғарылады. Ондағы көптеген ономастикалық атауларға қарап, [[Әуелбек Қоңыратбаев]] «Қамбар батыр» сюжетінің кейбір нұсқалары Сыр бойында туған деген тұжырым айтады. Кезінде М.Әуезов, С.Мұқанов, Н.Смирнова, Ә.Қоңыратбаев, М.Ғабдуллин, т.б. ғалымдар зерттеп, пікір айтқан.


&quot;Қамбар&quot; жыры бұрынғы замандардан бері қарай ауызша айтылатын жыр болған.Басында, ең алғаш өлең болған кезінде де, жазылып айтылған емес. Сондықтан, мұның өлеңдік құрылысында сол ауызша жырдың ерекшеліктері бар. Ең алдымен бұнда өлеңқатар аумайтын белгілі санды (төрт жолды, алты жолды, я тағы басқаша) шумаққа бөлінген емес. Бұл [[желдірме]] екпінімен көп жолды шумақ боп құралады. Шумақтары белгілі бір санмен, бір қалыпты боп тұрмайды.Кейде 4-5 жол бір шумақ боп кетсе, кейде қосылып айтылатын әуеннің және әңгіме қызуының ыңғайына қарай немесе сөйлеуші адамның көңіл күйіне қарай, әралуан боп, ауысып отырады. Кейде 9, кейде тіпті оннан аса жолдан құралатын шумақта болады. Бұнда сол желіге сөйлеген сөздің екпінімен кеткен өлең-жыр, таусылмайтын ұзақ шумақ боп жүре береді. Ондайда ұйқас та белгілі бір орындарында тұрмайды. Жазуда, мысалы, төрт жолды ұйқаста әрқашан бірінші, екінші, төртінші жолдардың аяғы ұйқасып отыратын болса, бұнда ұйқас олай емес. Кейде екі жол аралатып, кейде үш, төрт жоларалатып, анда-санда аяғы бір тиіп отырады. Жырдың ішіндегі өлең қатары да ұзақ болмайды. Көп қатар жоқ, оның орнына лекітіп, тез қайырып, ауызша әуендетіп,екпіндетіп, қорыттырып отыратын жеті-сегіз буынды қатар болады. Өлеңді құрайтын сол буын, ырғақ (ритм) өлшеуі. Және, әсіресе, дыбыс үндестігі болады. Мағынасын алғанда бір жайды ұзақ сөйлеп кеп таратып, көп қайталап айтатын машық бар. Әңгіменің, уақиғаның өзі көп дамымаса да, бір хал, я бір суретті әралуан көрініспен теңеп, асықпай көп көріктеп отыратын ерекшелік бар. Сондықтан, әңгіме, уақиғаның ілгері қарай дамуы аз болса да, бір мазмұндас теңеу, салыстыру көп болады. Тағы бір ерекшелік — теңеулерге алған көріністерден байқалады. Бірін бағлан, бірін бөрі қып, бірін асау, бірін бұғалықшы қып, бірін түлкі, бірін тазы қып көрсетулердің барлығы— осы батыр жырының ескі заман жыры екенін көрсетеді. Теңеудің бәрін жабайы табиғаттан алады. Бұнда мәдениет, қала сияқтының әсері, қатынасы жоқ. Натуралдық теңеулер. Жыртқыш аңдарды теңеуге алған түрдің өзі де шабуыл деген заманның қоғамдық құрылысына дәл келеді. Соның өз тумасы, өз айғағы боп шығады. Бұл жағынанда жырдың ішкі мазмұны мен сыртқы түрі бірыңғай боп қабысып тұрғанын көреміз


«Қамбар батыр» жырының 1888 жылы Қазандағы «Университет» баспахансында басылым көрген У.Тухфатуллин, 1890 жылы Санкт-Петербургте шыққан «Түрік хрестоматиясындағы» (3-том) И.Н.Березин, белгісіз жыршының «[[Кәрімовтер баспаханасы|Кәрімовтер]]» баспаханасында жарыққа шығарған нұсқалары Кеңес кезеңінде де бірнеше мәрте түрлі өзгерістермен жарияланып отырған. Сондықтан топтаманың 43-томына осы жыр үлгілері  түпнұсқа негізінде дайындалып, Ә.Диваев, Қалқай, Б.Мұқамбайұлы, Ш.Қалмағамбетов, М.Жапақов, Ә.Шоқатаев және белгісіз айтушы мен С.Әбжанов жеткізген екі ертегілік нұсқалармен толықтырылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ жырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>e14h07xa46t1n23scy9n24dpgkbod3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарусыздандыру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29608</id>
    <revision>
      <id>3618331</id>
      <parentid>2160899</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="enxn9ddl5t8vj201mbwmv5xyazh4gr3" xml:space="preserve">'''Қарусыздандыру''' – мемлекеттің немесе оның белгілі бір аумағының қару-жарағын толық немесе белгілі мөлшерде шектеу. Қарусыздандыру [[халықаралық]] [[келісім]]дермен белгіленеді. Онда мемлекеттің қарулы күштері, [[әскери бекініс]]тері мен [[база]]лары, әскери өндірісі, т.б. болуына толық немесе ішінара [[тыйым]] салынады. 
&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Бейбітшілік]]
[[Санат:Қауіпсіздік]]


{{stub}}</text>
      <sha1>enxn9ddl5t8vj201mbwmv5xyazh4gr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қом</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29726</id>
    <revision>
      <id>3618266</id>
      <parentid>2675113</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="m42pqk5jeptfr4kx34l0nkinr3sp2t7" xml:space="preserve">'''Қом'''  &lt;br/&gt;
1. [[түйе]] [[өркеш]]інің түп жағын ала тұтаса біткен [[май]]. [[Арық]] түйеге қом бітпей, [[өркеш]]і жығылып жатады; &lt;br/&gt;
2. түйеге [[жүк]] артқанда, оның өркешіне [[жота]]сын орай салынатын қабат-қабат [[киіз]].&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер:==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Мал шаруашылығы]]


{{stub}}</text>
      <sha1>m42pqk5jeptfr4kx34l0nkinr3sp2t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батпақ тасбақасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35616</id>
    <revision>
      <id>3618290</id>
      <parentid>3309145</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Биологиялық сипаттамасы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5411" sha1="k769esadhiy94upjkdl0xmoqpkkx4pc" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Батпақ тасбақасы
| status = LR/nt
| status_system = iucn2.3
| status_ref=&lt;ref&gt;{{IUCN2006|assessors=Tortoise &amp; Freshwater Turtle Specialist Group|year=1996|id=7717|title=Emys orbicularis|downloaded=11 мамыр 2006}}&lt;/ref&gt;
| image = Emys_orbicularis_2009_G1.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Бауырымен жорғалаушылар]]
| ordo = [[Тасбақалар]]
| familia = [[Emydidae]]
| subfamilia = [[Emydinae]]
| genus = ''[[Emys]]''
| species = '''''E. orbicularis'''''
| binomial = ''Emys orbicularis''
| binomial_authority = ([[Карл Линней|Линней]], 1758)
| synonyms = ''Testudo orbicularis'' [[Linnaeus]], 1758
}}
'''Батпақ тасбақасы''' немесе '''Саз тасбақасы''' &lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt; ({{lang-la|Emys orbicularis}}) – [[тұщы су тасбақалары]] тұқымдасына жатады.

== Таралуы ==
[[Еуропа]]дан шыққан түр болғандықтан, тек солтүстік-батыс Қазақстанды мекендейді. Ол [[Еділ]]дің атырауынан [[Ырғыз су қоймасы]] мен [[Сырдария]] сағасына дейін таралған. [[Жайық]] өзенінің сағасынан Қазақстанның солтүстік шекарасына дейін тіршілік етеді. Соңғы кезде саз тасбақасы [[Қостанай облысы]]ның кейбір өзендері мен көлдерінде кездесіп жүр. Ағысы жай тұщы  су қоймаларын мекендейді. Өзендер,көлдер және шалшық сулардың тыныш және тұңғиық жерлерін таңдайды. Паналайтын жері-су қоймасының  түбіндегі лай, әрі сол жерде қыстайды.

== Биологиялық сипаттамасы ==
Сауытының түсі жасыл көк, біртегіс, сарғыш дақтары, сызықтары болады, ұзындығы 25 см. Басында, мойнында, аяғында да ұсақ сары дақтары бар. Құйрығының ұзындығы сауытының жартысындай болады. Суда жақсы жүзеді әрі сүңги алады, қауіп төнген кезде су түбіндегі лайға тығылады, кейде құрлыққа да шығады. Батпақ тасбақасы су, құрлық жәндіктерімен, кейде өсімдіктермен де қоректенеді. Ол 6 – 8 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Жылына 2 – 3 рет су түбіне шағын шұңқыр қазып, жұмыртқасын (5 – 10) сонда салады. 2 – 3 айдан соң ұрпағы жұмыртқадан шығып, батпақ арасында қыстайды, келесі жылы көктемде жер бетіне шығады. Батпақ тасбақасы кейбір елдерде тағам ретінде пайдаланылады. Зиянды [[жәндіктер]]мен қоректеніп пайда келтіреді.&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

Бұл тасбақа жазда су түбінде болғанда,өкпесіне ауа толтыру үшін су бетіне шығады, сөйтіп тек тұмсығының ұшын ғана судан шығарады. Жазда, шуақты күнде су  бетіндегі ағаш пен томарға шығады,егер қауіп төне қалса, суға түсіп кетеді. Су қоймалары қатып қалса, түбінде қыстаушы тасбақалар қырылып қалады. Қысқы ұйқыдан сәуірде оянады. Негізгі қорегі - су жәндіктері, ұсақ балықтар мен шаянтәрізділерді де жейді, тіпті өсімдіктермен де қоректенеді (асқазанындағы қорегінің 15% өсімдік қалдықтары болған). Аналығы мамырда, содан кейін маусым-шілдеде күнге жақсы қыздырынатын құрғақ жерден 12см тереңдіктегі шұңқыр қазып,10 жұмыртқа салады. Жұмыртқаларды көміп, сауытымен топырақты нығыздап, аналығы суға оралады. Келесі жұмыртқа салғанша, бұл жерге келмейді. Инкубациялық уақыты 60 күннен 110 күнге дейін созылады. Ұсақ тасбақалар жұмыртқадан тамыздың аяғы мен қыркүйектің басында шығады.

== Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

==Сілтеме==
* [http://www.herpeto-volga.ru/ Герпетофауна Волжского бассейна]
* [http://www.cherepahi.ru Черепахи.ру]

{{wikify}}

[[Санат:Тасбақалар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>k769esadhiy94upjkdl0xmoqpkkx4pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бозшағыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35788</id>
    <revision>
      <id>3618110</id>
      <parentid>2996100</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3618110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="przd5c8k6u2u7bpiq1kbfwr7mtjrmy1" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = Бозшағыл
|image =Starr_050729-3186_Bothriochloa_barbinodis.jpg
|image_caption = ''[[Bothriochloa barbinodis]]''
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|unranked_classis = [[Дара жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Астық тұқымдасы|Poaceae]]
|subfamilia = [[Panicoideae]]
|tribus = [[Andropogoneae]]
|genus = '''''Bothriochloa'''''
|genus_authority = [[Otto Kuntze|Kuntze]]
|subdivision_ranks = түрлері
|subdivision = 35 түрі белгілі
}}
'''Бозшағыл''' ({{lang-la|Bothriochloa}}) – [[Астық тұқымдасы|астық]] тұқымдасына жататын жататын көп жылдық шөптесін [[өсімдіктер]]. Солтүстік және Оңтүстік жарты шардың [[Тропиктік белдеу|тропиктік]], [[Субтропиктік белдеу|субтропиктік]], кейде [[Қоңыржай белдеу|қоңыржай]] аймақтарында өсетін 25-ке жуық түрі белгілі. Бұлар – [[неоген]] кезеңінде тропиктік [[саванналар]]да дамып, осы заманға келіп жеткен [[реликт]] өсімдіктер. Оның ішінде ең жиі кездесетін түрі – [[қантияр бозшағыл]] (B. іschaеmum). Оны [[халық]] арасында тарла, қызылот деп те атайды. Қазақстанда таудың құрғақ беткейлерінде, дөңес төбелерде, тегіс далаларда, көбіне қуаң жерлерде өседі. Биіктігі 30 – 80 см. Тамыр сабағы қысқа. Сабағы жіңішке, жалаңаш, жапырағы таспа тәрізді. [[Гүлшоғыр]]ы күлте жапырақшаларының ұшында саусақтана топталған. Маусымда гүлдеп, шілде айында жемістенеді. Тұқымымен де, вегетативті (өсімді) жолмен де көбейеді. [[Жеміс]]і – [[дәнек]]. Бозшағыл – бағалы [[мал]] азықтық өсімдік. Гүлденген кезінде оның құрамында 11,3% протеин, 2,2% май, 35,0% клетчатка болады. Өнімд. 6 – 10 ц/га. Бозшағылды шөбі азайып, тақырланған қуаң жерлерді көгалдандырып, [[жайылым]] сапасын арттыру үшін де егеді.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;“Қазақ Энциклопедиясы”&lt;/ref&gt;

==Сілтеме==
*[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8738,8841 Jepson Manual Treatment]
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BOTHR USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240618091705/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BOTHR |date=2024-06-18 }}

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

[[Санат:Астық тұқымдасы]]
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]</text>
      <sha1>przd5c8k6u2u7bpiq1kbfwr7mtjrmy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жиембет жырау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38084</id>
    <revision>
      <id>3618282</id>
      <parentid>3505333</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15635" sha1="7btvv1hie0unpvycx35l9ffoxgduta9" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Жиембет Бартоғашұлы (Жиембет жырау)|Сурет=9804.jpg|Туған күні=1570-1575|Қайтыс болған күні=1643|Мансабы=жырау}}

'''Жиембет Бартоғашұлы''' (1570–1575 жылдар шамасында туып, [[1643]] жылы дүниеден қайтқан). Қазақтың аса талантты жырауы, биі әрі жеңімпаз батыры. Батыс Қазақстанды мекендейтін Алшын елінің Тана руынан.

Ол [[Алшын]]ның он екі ата [[Байұлы]] рулық бірлестігінің [[Тана]] руынан шыкқан. Жиембеттің жас шағы қазіргі Батыс Қазақстан аймағының [[Өзен]], [[Жем]], [[Арал]] аралығындағы [[ауыл]]дарда өткен. 16 жасынан [[хан]]дар, [[би]]лер, [[батыр]]лар жанында жүріп, [[ел]] билігіне араласады. Өсе келе ол Есім ханның беделді биі әрі батыры дөрежесіне көтеріледі. Талай ұрыс, шайқастарға катысып, ерлік көрсетеді. Ханның жауынгер жасағын баскарып, жеңімпаз қолбасшы болады. Ол сонымен бірге Еңсегей бойлы Ер Есімнің [[кіші жүз]] еліндегі ең бір беделді бас биі ретінде танылады. Жиембет әсіресе [[1620]] жылғы [[Есім]] ханның ойрат-қалмақтармен соғысы кезінде ерекше [[ерлік]], тапқырлық көрсетіп, шапқыншы жауды ойсырата жеңіп, бетін кайтарады.&lt;ref&gt;Қазақ Совет энңиклопедиясы (4-том, 443-бет)&lt;/ref&gt; Жиембет жыраудың ересен ерлігі мен [[әділ]] де алғыр билік қызметі былай жазылған: «...Ол Есім ханның кіші жүздегі ел басқарушы биі, қолбасшы батыры болған. Қалмақтарға қарсы [[1620-27|1620–1627]] жылдарғы жорықтарға қатысып ұйымдастырушылық қабілетімен, ерлігімен көзге түскен». Сөйтіп ол үлкен [[абырой]], [[бедел]]ге ие болады.
Жиембет бидің Есім ханмен бұл [[достық]] қарым-қатынасы ұзаққа бармайды. Екеуінің арасында ел аралық бітімгерлік, [[жер дауы]], жесір дауы кезінде келіспеушілік өрістей береді. Бетің бар, жүзің бар демей, турасын кесіп айтатын қайсарөжет би Есім ханның кейбір озбыр жөн-жосықсыз іс-әрекеттеріне қарсы шығады. Оның бұл мінезі ханға да жаға бермейді. Сөйтіп хан мен бидің арасы суи бастайды. Жиембет ханнан іргені аулақтатып, қол астындағы елге өзінше билік жүргізе бастайды. Мұны білген хан оның соңына түсіп, куғынға салады. Сонда бір кездесуде Жиембет жырау Есім ханға былай депті:

&lt;poem&gt;''Еңсегей бойлы Ер Есім! 
Есім сені есірткен,
Есілде менің кеңесім. 
Ел білгеннен Есім хан, 
Қолыңда болдым сүйесін,
Қолтығыңа болдым демесін.
Ертеңгі күн болғанда, 
Елің кеңес құрғанда, 
Айналып ақыл табарға,
Есіктегі ебесін;
Сонда ханым не десін?! 
Мен жоқ болсам, Есім хан, 
Ит түрткіні көресің.
Жиембет қайда дегенде, 
Не деп жауап бересің?.. 
Менімен ханым ойнаспа!
Менің ерлігімді сұрасаң, 
[[Жолбарыс]] пенен аюдай. 
Өрлігімді сұрасаң, 
Жылқыдағы асау тайыңдай. 
Зорлығымды сұрасаң, 
Бекіре менен жайындай. 
Беріктігімді сұрасаң, 
Қарағай менен қайыңдай. 
Көруші едім Есім хан, 
Ханымды - [[күн]]ім, сізді - айымдай. 
Сырым саған түзуді, 
Садаққа салған бұлындай.
Жұмыскерің мен едім, 
Сатып алған құлындай. 
Жүруші едім аранда, 
Өзіңнің інің мен ұлыңдай. 
Есімде мені сүймеуің, 
істетпекке қойған тілің деп. 
Мен өлсем құнсыз кетер деме сен, 
Кешегі өзіңнің ұрып өлтірген, 
Тілеуберді құлыңдай! 
Тілеуберді құлың мен емес, 
Менің ер екенімді көргенсің, 
Әуелден бірге жүргенсің, 
Дегенімді кылғансың, 
Қайратымды білгенсің, 
Аптықпа ханым, күңнен соң, 
Сіздің естен кеткенмен, 
Біздің естен кеткен жоқ. 
Қалмақтың Бөрі ханы келгенде, 
Соқыр бурыл байталға, 
Сонда бір жайдақ мінгенсің. 
Қалмақтың Бөрі ханы келгенде, 
Қаланың қасы бүлгенде, 
Хандар қалаға қылаған, 
Сұлтандар суға сылаған. 
Қаз мойынды Ханымша, 
Қалада тұрып жылаған. 
Тал шарбакқа мал сақтап, 
Тас қалада жан сақтап, 
Тасқан екен мына [[хан]]! 
Қайрылып қайыр қылуға, 
Қылғаның жоқ ұнаған. 
Қайратым қанша қайтса да, 
Мұныңа ханым, шыдаман! 
Арқаға карай көшермін. 
Алашыма ұран десермін, 
Ат құйрығын кесермін, 
Ат сауырсын берермін. 
Алыста дәурен сүрермін. 
Қарамасаң, ханым, қарама, 
Сенсіз де күнімді көрермін.''&lt;/poem&gt;   
Міне содан бері бұл толғау ел жадында сақталып, жатқа жырланып бізге жеткен.

Хан мен би арасындағы сол бір келіспеушілік өрши түседі. Бұл жанжалға енді мынадай бір жесір дауы кеп жалғасады. Ол былай: Қасым ханның атасы [[Тәуекел]] өліп, оның [[Ақторғын]] дейтін әйелі жесір калады. Ақторғын өзі сұлу, келбетті, әрі ақылды болса керек. Қасым ағасының жылы өткен соң Ақторғын жеңгесін [[әмеңгерлік]]пен өзі алмақ ойда жүреді. Ал, Ақторғын болса, өзі сүйетін Жолымбет нағашысының бір батыр насат інісімен көңіл қосып жүріп, жүкті боп қалады. Мұны сезген Қасым хан енді бұрынғыдан бетер қаһарланады. Жиембеттің батыр інісі Жолымбетті қарауындағы мың сан қолымен шүршіт соғысына айдайды. Әлгі [[батыр]] жігітті зынданға салады. Жиембет биді ойрат соғысынан қолға түскен құлдарға косып, жер аудармақ болады.
Хан бұйрығы бойынша [[Жолымбет]] батыр өз сарбаздарымен шығысқа аттанып, алты ай дегенде зор [[жеңіс]], мол олжамен оралады. Жүздеген пенде-шүршітті ханға әкеп сыйға тартады. Есім хан бір жағынан [[Жолымбет]]тің бұл ерлігіне риза болса да, екіншіден іштей оған деген өшпенділігін тастамайды, қайта өршіте түседі. Бір айтыс тартыста Жолымбеттің көзін жоймақ боп оны әуелі зынданға тастатып, артынан дарға асылсын деп, жұртқа жар салады. Осы жарлықты есіткен Жиембет би дар басына жетеді, сөйтеді де анадай жерде [[би]], батырлар ортасында тұрған Есім ханға тура барып былай деп зәрлі де, қаһарлы жырын термелейді:

&lt;poem&gt;Өмірің қатты, Есім хан, 
Бүлік салып бұйырдың. 
Басын бер деп батырдың, 
Қанын ішіп канбаққа, 
Жанын отқа [[салмақ]]қа, 
Атадан жалғыз ол емес, 
Хан ие, ісің жол емес! 
Жолбарыстай Жолымбет, 
Құрбандыққа қол емес! 
Жол тосып алып кетіпті,
Қалмақтан алмақ сыйыңды, 
Қаһарыңды басқалы, 
Қалың елім жиылды. 
Бастап келген өзге емес,
Жиембет сынды биіңді, 
Малын салып алдыңа, 
Әр саладан құйылды. 
Он екі ата Байұлы, 
Бір Тәңіріге сыйынды.&lt;/poem&gt; 
Жиембет жырау осылай дегенде, хан Есім райынан қайтып, дар алдында тұрған Жолымбетті босаттырып жібереді.

- Жырауым, - дейді хан Жиембетке қарап - мен өзіңді сыйлап бір өтінішіңді қабыл алдым. Енді сіз де бұрынғы райыңыздан қайтарсыз?! - Қайтпағанда ше, [[хан]] ием, - деп би екі бүктелген [[бұзау]] тісті [[қамшы]]сын төсіне басып оған ризалық білдіреді.
Ханның Жолымбет батырды жазадан құтқарып, оның ағасы Жиембет биді риза етуінде үлкен мән бар-тын. Жесір даулап бір батырды дарға асқанша, оның қарамағындағы қалың бұқара елді өзіне каратып, билік ауқымын бұрынғыдан да кеңейту, нығайту еді. Ол ең алдымен осыны ойлады. Егер осылай шешімге келмеген күнде, Жиембет жырау оның бұл озбырлығын бүкіл [[Жайық]] жағалауындағы елге жайып жіберуі мүмкін еді. Есім хан сөйтіп дегеніне жетеді.

Дау-дамай саябыр тауып, [[ел]] арасы мамыражай тыныштық қалыпқа келеді.
Бірер жыл өткізіп алып Есім хан тағы да Жиембет бидің соңына түседі, ондағы мақсаты, Жиембет би ықпалында жүрген елдерді өзіне түгелдей каратып алып, өзінің хандық құзырын бұрынғыдан да кеңейту болатын. Оның бұл ойы Жиембет биді биліктен тайдырмайынша іске аспайтын еді. Сондықтан ол өзінің жендеттерін жұмсап Жиембетті қолға түсіреді де, оны Қиыр Шығысқа [[жер]] аудартып жібереді. Содан Жиембет би жат жерде азап шегіп күнелтеді. Бидің бұл жылдарғы хал-ақуалын бейнелейтін толғау, жырлары көп. Соның екі нұсқасын келтірейік:

Бірінші толғауы: 
&lt;poem&gt; 
[[Бас]]ы саудың түгел - дүр, 
Толған тоғай малы - дүр. 
Тоқтамай соққан толағай, 
Толастар мезгіл жеткей-дүр. 
Керегеге ілінген, 
Шабылмаған семсер тұр. 
Жаудан алмай кегімді, 
[[Есіл]] де өмір өткен құр. 
Азап шектім аралда,&lt;/poem&gt;

Екінші толғауы:

&lt;poem&gt;Қол-аяғым бұғауда, 
Тарылды байтақ кең жерім! 
Арманда болып барамын, 
Қоштасуға аял жоқ, 
Қалқаман, Шолан ерлерім! 
Қайрылып кадам басарға, 
Күн болар ма мен сорға!
Ханға қарсы тұрам деп. 
Түн ұйқымды бөлгенмін, 
Жұртымды жөнге салам деп. 
Бас кессе де басылмай, 
Ақ ісімді жасырмай, 
Атқа мінген ер едік. 
Қашырды бүйтіп елімнен, 
Күйеуден безген қатындай.
[[Өзен]], [[Арал]] жерлерім, 
Қиядан қалды көрсеткен, 
Төбеңе шығар [[күн]] бар ма? 
Жотасы биік Дендерім, 
Қайрымсыз болған хандарға, 
Тиер ме екен бір күні, 
Жолбарыстай шеңгелім!&lt;/poem&gt;

Сол айдаудан Жиембет би [[1643]] жылы ауылына қайтып оралады. Бұл кезде [[Есім хан]] өлгенді. [[Ел-жұрты]], ағайын-туыстары өзінің сүйікті биі, талай ел қорғаны болған батырын зор құрмет көрсетіп қарсы алады. Төбесіне көтеріп оған сый-құрмет көрсетеді. Айдау, бұғауда тапқан кесел, жарақатын жазуға көмектеседі. Бірақ [[жырау]] бұрынғыдай көсіліп жырлай алмайды. Дендеп кеткен ауру алмай қоймайды. Жетпістен асқан шағында бұл дүниемен коштасады.
Біз Жиембеттің билік кызметіне қатысты сөз қозғадық, ал оның жыраулық таланты өз алдына арнайы сөз етуді кажет етеді. Жиембет жыраудың біраз толғаулары «Бес ғасыр» жинағында жарияланған.&lt;ref&gt;Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС «Қазақстан» баспа үйі&quot;, 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ жыраулары]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>7btvv1hie0unpvycx35l9ffoxgduta9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гексаэдр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39791</id>
    <revision>
      <id>3618410</id>
      <parentid>2358854</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="m1fw6y0a8fp5iixo6tbprgdm8pxdl25" xml:space="preserve">'''Гексаэдр''' (грек. hexedron, їх — алты және hgra — табан, шек, жақ) — кубтық сингонияның қарапайым [[форма]]ларына жататын дұрыс алты [[бұрыш]], [[куб]].&lt;ref&gt;“Қазақ Энциклопедиясы”, 2-том&lt;/ref&gt;

'''Гексаэдр''' — текше сингонияның 6 жақты ең қарапайым түрі. Синонимі: [[текше]]. Бұл ғылыми атауды ежелгі грек математигі Александриялық Папп енгізген.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. А.Қ.Құсайынов — Алматы: «Мектеп» баспасы&quot; ЖАҚ, 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Куб]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Симметрия]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>m1fw6y0a8fp5iixo6tbprgdm8pxdl25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бидайық (өсімдік)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39870</id>
    <revision>
      <id>3617989</id>
      <parentid>2947246</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3617989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="d16v3ydy03tcnhceusa9qq6xng1lhxg" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = Бидайық 
|image = Agropyron cristatum illustration (01).jpg
|image_caption = ''[[Agropyron cristatum]]''
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|unranked_classis = [[Дара жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Астық тұқымдасы|Poaceae]]
|subfamilia = [[Pooideae]]
|tribus = [[Triticeae]]
|genus = '''''Agropyron'''''
|genus_authority = [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]
|type_species_authority = [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]
|type_species = ''[[Agropyron cristatum]]'' 
|subdivision_ranks = түрлері
|subdivision = 26 түрі белгілі
}}
'''Бидайық''' ({{lang-la|Agropyron}}) – [[Астық тұқымдасы|астық]] тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. [[Қазақстан]]ның барлық жерінде кездеседі. Оның 44 түрі бар. Оның ішінде [[тарбағатайлық бидайық]] (аgropyron tarbagataіcum) — [[эндемик]].

Бұлардың тамыр сабақтары ұзын, жер астында 2 м-ге дейін көлбей өседі. Сабағы тік, оған кезектесіп орналасқан жапырақтары жіңішке таспа тәрізді, гүлінің сыртын мөлдір немесе жасыл гүл қабыршағы, ал оның төменгі жағын 2 жасыл масақша қабыршақ қоршап тұрады. Жел арқылы тозаңданады. Жеміс қабының [[қауыз]]ы тұқымға жабысып, тұтасып кеткен. Дәні бір тұқымды — [[дәнек]].

Бидайықтың ең көп тараған түрлері: [[құмеркек бидайығы]] (аgropyron fragіle) және [[жолеркек бидайығы]] (аgropyron desertorum). Олардың биіктігі 25 — 100 см. Жатаған тамырлы, сабағы тік, төменгі жағы иіліп келеді. Жапырағы жіңішке [[таспа]] тәрізді, түксіз. [[Гүлшоғыр]]ы — масақ, ұзындығы 3 — 7 см, ені 5 — 9 см; масақшасы 3 — 7 гүлді. [[Маусым]] — шілде айларында гүлдейді. Бұлар — құнарлы [[мал]] азығы. Гектарынан 6 — 8 ц [[пішен]] жинауға болады. [[Жатаған бидайық]] (аgropyron repens) жатаған тамырлы, [[су]] жайылған жерде өседі. Ол — зиянды арамшөп, бірақ мал жақсы жейді. 100 кг пішенінде 52 азық өлшемі, 7 кг сіңімді [[протеин]] бар. Гектарынан 25 — 35 ц пішен жинауға болады.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер&lt;/span&gt; ==
&lt;references/&gt;
== Сілтеме ==
{{commonscat-inline|Crucianella}}
*[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6927,6930 Jepson Manual Treatment]
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CRUCI USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705131444/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CRUCI |date=2013-07-05 }}

{{wikify}}

[[Санат:Астық тұқымдасы]]

{{stub}}</text>
      <sha1>d16v3ydy03tcnhceusa9qq6xng1lhxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұшқын сөндіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41488</id>
    <revision>
      <id>3618316</id>
      <parentid>746968</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="ifd6bbfzsy44yqoud9dz1c4l3v0iya5" xml:space="preserve">'''Ұшқын сөндіру''' — [[электртехника]]да ұшқынды разрядты тудыратын және [[Индуктивтілік|индуктивтік]] тізбекті ажырату кезінде электр түйіспелерінде пайда болатын артық [[кернеу]]ді азайту. Ұшқын сөндіру жүктемені не түйіспені [[резистор]]дан (сызықтық немесе сызықтық емес) немесе резистор мен [[конденсатор]]дан құралған арнаулы контурлармен шунттау арқылы орындалады. Контурдың кедергісі неғұрлым аз болса, ұшқын сөндіру соғұрлым әсерлі. Ұшқын сөндіру нәтижесінде түйіспелердің жұмыс мерзімін ұзартуға болады.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|«Қазақ Энциклопедиясы»]], 9 том

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Техника]]</text>
      <sha1>ifd6bbfzsy44yqoud9dz1c4l3v0iya5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бопай ханым Сүйіндікқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42798</id>
    <revision>
      <id>3618005</id>
      <parentid>3617850</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлга|Тарихи тұлга]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10745" sha1="40w42ja617xau76h6w6z8t00cz9w9mg" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =  Қазақ ханы
 | Қазақша есімі        = Ханша Бопай Ханым
 | Шынайы есімі         = Бопай Ханым
 | Суреті               = Bopay Hanym.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Ханша
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = 1718
 | Басқаруын аяқтады    = 1748
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Хан ана
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 1748
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1780
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Монарх_2             = [[Нұралы хан]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1690
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 31.05.1780
 | Қайтыс болған жері   =[[Қазақ хандығы]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = Бәтима
 | Әкесі                = Сүйіндік батыр
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Балалары             = ''ұлдары'': [[Нұралы хан|Нұралы]]&lt;br /&gt;[[Ералы хан|Ералы]]&lt;br /&gt;[[Айшуақ хан|Айшуақ]]&lt;br /&gt;Қожа-Ахмед&lt;br /&gt;Əділ
''қызы'': Зүлейха Ханым
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Бопай ханым''' (шамамен [[1690]] – [[31]] [[мамыр]] [[1780]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Елек]] өзені бойы) — [[Әбілқайыр]] ханның зайыбы, ел басқару ісіне араласқан асқан сұлу, өте ақылды, ержүрек қайраткер, аузы сөзі дуалы мәмілегер. Әбілқайыр ханнан кейін кіші жүздің тағына Бопай ханымның үлкен ұлы хан болды.&lt;ref&gt;Әбілөайыр ханнан кейін кіші жүздің ханы Бопай ханымның үлкен ұлы Нұралы хан болды.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Бопай [[Адай]] руынан - батыр Табынайдың үлкен ұлы Сүйіндіктің қызы.Бопай күйеуі [[Әбілқайыр хан|Әбілқайырдың]] түпкі мақсаты Жайық казактарының, орыс бодандығындағы башқұрттар мен Еділ қалмақтарының шапқыншылықтарын тоқтату, жоңғарларды түпкілікті талқандау екендігін және бұл күрделі мәселелерді уақытша болса да, Ресей империясына бодан болу арқылы шешуге тырысқандығын терең ұғынған. Сондықтан да Әбілқайырдың осы бағыттағы саяси қадамдарына қолдау көрсеткен. Ол ханымның 1731 жылы 22 қарашада орыс патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға, 1748 жылы 5 қазанда Елизавета Петровнаға, әр уақытта Орынбор әкімшілігінің басшыларына жазған хаттарынан айқын көрінеді.

Күйеуінің қазасынан кейін де Бопай өзінің ұстанған бағытынан таймайды. [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр]] саясатының өз жалғасын табуы баласы Нұралының әке орнын басуына байланысты екендігін терең ұғынған Бопай батыл әрі ойлап-пішілген қадамдар жасайды. Орта жүз бен Кіші жүздің беделді билері мен батырларының Нұралыны хан көтеруге келісімін алғаннан кейін ғана, Бопай патшайым [[Елизавета Петровна]]ға, келесі күні бригадалық генерал А.И. [[Тевкелев]] пен Орынбор губернаторы И. Неплюевке қисынды өтініш хаттар жолдайды. Осы хаттарды жеткізу үшін аталмыш екі жүздің 8 беделді биі [[Орынбор]]ға, одан кейін Санкт-Петербургке аттанады. [[Нұралы хан|Нұралыны]] “қырғыз-қайсақ ханы” етіп бекіту туралы Елизавета Петровнаның 1749 жылғы 2 мамырдағы жарлығы, онда Бопай ханымның хатына да сілтеме жасалуы, канцлер А.П. Бестужев-Рюминнің Бопайға арнайы хат жазып, патшайым атынан сыйлық жолдауы ханым саясатының жеңісі еді. Бопай Әбілқайыр әулетінің дәрежесі мен беделін көтеруге ұмтыла отырып, орынсыз қантөгістің болмауын, ел іргесінің сөгілмеуін қалады. Сол үшін де ол күйеуінің кегін алуға “аттандатпай”, [[Барақ]] сұлтанды жазалауды орыс әкімшілігі арқылы заңдастырып алуға тырысты. Қоғам дамуының негізгі көзі тыныштық өмір екендігін, тірлігін ат үстінде өткізген халықтың болашағы бұлдырлығын ұғынған ханым орыс әкімшілігін [[Елек]] өзені бойында қала салдыртуға да үгіттейді. Қазақ-жоңғар қатынастарына тигізген әсері, Қайып хан мен Нұралы ханды бітістіруге бағытталған әрекеттері Бопайдың ел бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан мәмілегерлік ниетін аңғартады. Бопай орыс-қазақ қатынастарындағы және сол кездегі қазақ қоғамындағы шешімін таппай жүрген кейбір мәселелерді талқылау үшін Орынбор әкімшілігінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізгісі келеді. [[1740]] жылы Санкт-Петербургке ресми сапармен барып, Анна Иоановнаға жолығу ниеті де болған. Бопайдың зеректігі мен тапқырлығы жөнінде ағылшын суретшісі Дж. Кэстльдің, Әбілқайыр ордасында болған орыс шенеуніктерінің жазбаларында біршама деректер келтіріледі. Тарихи құжаттармен жақсы таныс [[Левшин Алексей Ираклиевич|А.И. Левшин]] 19 ғасырдың 30-жылдарында: 
{{Start citation }}
“Бопай…. өзінің ақылдылығы арқасында бүкіл Кіші жүздің құрметіне бөленді және кейде оны басқаруға үлкен ықпал етті” 
{{End citation}}
деп жазды. Б. Елекке құятын Жосалы өз-нің жоғарғы жағындағы қорымда жерленген.&lt;ref&gt;[[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]], Алматы, 1997;
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{stub}}

[[Санат:Тарихи тұлга]]</text>
      <sha1>40w42ja617xau76h6w6z8t00cz9w9mg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618042</id>
      <parentid>3618005</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3499087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10705" sha1="mlvrn8wqf1m26vr8opyn453ro87jrcc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =  Қазақ ханы
 | Қазақша есімі        = Ханша Бопай Ханым
 | Шынайы есімі         = Бопай Ханым
 | Суреті               = Bopay Hanym.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Ханша
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = 1718
 | Басқаруын аяқтады    = 1748
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Хан ана
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 1748
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1780
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Монарх_2             = [[Нұралы хан]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1690
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 31.05.1780
 | Қайтыс болған жері   =[[Қазақ хандығы]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = Бәтима
 | Әкесі                = Сүйіндік батыр
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Балалары             = ''ұлдары'': [[Нұралы хан|Нұралы]]&lt;br /&gt;[[Ералы хан|Ералы]]&lt;br /&gt;[[Айшуақ хан|Айшуақ]]&lt;br /&gt;Қожа-Ахмед&lt;br /&gt;Əділ
''қызы'': Зүлейха Ханым
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Бопай ханым''' (шамамен [[1690]] – [[31]] [[мамыр]] [[1780]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Елек]] өзені бойы) — [[Әбілқайыр]] ханның зайыбы, ел басқару ісіне араласқан асқан сұлу, өте ақылды, ержүрек қайраткер, аузы сөзі дуалы мәмілегер. Әбілқайыр ханнан кейін кіші жүздің тағына Бопай ханымның үлкен ұлы хан болды.&lt;ref&gt;Әбілөайыр ханнан кейін кіші жүздің ханы Бопай ханымның үлкен ұлы Нұралы хан болды.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Бопай [[Адай]] руынан - батыр Табынайдың үлкен ұлы Сүйіндіктің қызы.Бопай күйеуі [[Әбілқайыр хан|Әбілқайырдың]] түпкі мақсаты Жайық казактарының, орыс бодандығындағы башқұрттар мен Еділ қалмақтарының шапқыншылықтарын тоқтату, жоңғарларды түпкілікті талқандау екендігін және бұл күрделі мәселелерді уақытша болса да, Ресей империясына бодан болу арқылы шешуге тырысқандығын терең ұғынған. Сондықтан да Әбілқайырдың осы бағыттағы саяси қадамдарына қолдау көрсеткен. Ол ханымның 1731 жылы 22 қарашада орыс патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға, 1748 жылы 5 қазанда Елизавета Петровнаға, әр уақытта Орынбор әкімшілігінің басшыларына жазған хаттарынан айқын көрінеді.

Күйеуінің қазасынан кейін де Бопай өзінің ұстанған бағытынан таймайды. [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр]] саясатының өз жалғасын табуы баласы Нұралының әке орнын басуына байланысты екендігін терең ұғынған Бопай батыл әрі ойлап-пішілген қадамдар жасайды. Орта жүз бен Кіші жүздің беделді билері мен батырларының Нұралыны хан көтеруге келісімін алғаннан кейін ғана, Бопай патшайым [[Елизавета Петровна]]ға, келесі күні бригадалық генерал А.И. [[Тевкелев]] пен Орынбор губернаторы И. Неплюевке қисынды өтініш хаттар жолдайды. Осы хаттарды жеткізу үшін аталмыш екі жүздің 8 беделді биі [[Орынбор]]ға, одан кейін Санкт-Петербургке аттанады. [[Нұралы хан|Нұралыны]] “қырғыз-қайсақ ханы” етіп бекіту туралы Елизавета Петровнаның 1749 жылғы 2 мамырдағы жарлығы, онда Бопай ханымның хатына да сілтеме жасалуы, канцлер А.П. Бестужев-Рюминнің Бопайға арнайы хат жазып, патшайым атынан сыйлық жолдауы ханым саясатының жеңісі еді. Бопай Әбілқайыр әулетінің дәрежесі мен беделін көтеруге ұмтыла отырып, орынсыз қантөгістің болмауын, ел іргесінің сөгілмеуін қалады. Сол үшін де ол күйеуінің кегін алуға “аттандатпай”, [[Барақ]] сұлтанды жазалауды орыс әкімшілігі арқылы заңдастырып алуға тырысты. Қоғам дамуының негізгі көзі тыныштық өмір екендігін, тірлігін ат үстінде өткізген халықтың болашағы бұлдырлығын ұғынған ханым орыс әкімшілігін [[Елек]] өзені бойында қала салдыртуға да үгіттейді. Қазақ-жоңғар қатынастарына тигізген әсері, Қайып хан мен Нұралы ханды бітістіруге бағытталған әрекеттері Бопайдың ел бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан мәмілегерлік ниетін аңғартады. Бопай орыс-қазақ қатынастарындағы және сол кездегі қазақ қоғамындағы шешімін таппай жүрген кейбір мәселелерді талқылау үшін Орынбор әкімшілігінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізгісі келеді. [[1740]] жылы Санкт-Петербургке ресми сапармен барып, Анна Иоановнаға жолығу ниеті де болған. Бопайдың зеректігі мен тапқырлығы жөнінде ағылшын суретшісі Дж. Кэстльдің, Әбілқайыр ордасында болған орыс шенеуніктерінің жазбаларында біршама деректер келтіріледі. Тарихи құжаттармен жақсы таныс [[Левшин Алексей Ираклиевич|А.И. Левшин]] 19 ғасырдың 30-жылдарында: 
{{Start citation }}
“Бопай…. өзінің ақылдылығы арқасында бүкіл Кіші жүздің құрметіне бөленді және кейде оны басқаруға үлкен ықпал етті” 
{{End citation}}
деп жазды. Б. Елекке құятын Жосалы өз-нің жоғарғы жағындағы қорымда жерленген.&lt;ref&gt;[[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]], Алматы, 1997;
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{stub}}</text>
      <sha1>mlvrn8wqf1m26vr8opyn453ro87jrcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618172</id>
      <parentid>3618042</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10751" sha1="6isdlpbte0x1uvbwul0sy374y57b0v2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =  Қазақ ханы
 | Қазақша есімі        = Ханша Бопай Ханым
 | Шынайы есімі         = Бопай Ханым
 | Суреті               = Bopay Hanym.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Ханша
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = 1718
 | Басқаруын аяқтады    = 1748
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Хан ана
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 1748
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1780
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Монарх_2             = [[Нұралы хан]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1690
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 31.05.1780
 | Қайтыс болған жері   =[[Қазақ хандығы]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = Бәтима
 | Әкесі                = Сүйіндік батыр
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Балалары             = ''ұлдары'': [[Нұралы хан|Нұралы]]&lt;br /&gt;[[Ералы хан|Ералы]]&lt;br /&gt;[[Айшуақ хан|Айшуақ]]&lt;br /&gt;Қожа-Ахмед&lt;br /&gt;Əділ
''қызы'': Зүлейха Ханым
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Бопай ханым''' (шамамен [[1690]] – [[31]] [[мамыр]] [[1780]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Елек]] өзені бойы) — [[Әбілқайыр]] ханның зайыбы, ел басқару ісіне араласқан асқан сұлу, өте ақылды, ержүрек қайраткер, аузы сөзі дуалы мәмілегер. Әбілқайыр ханнан кейін кіші жүздің тағына Бопай ханымның үлкен ұлы хан болды.&lt;ref&gt;Әбілөайыр ханнан кейін кіші жүздің ханы Бопай ханымның үлкен ұлы Нұралы хан болды.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Бопай [[Адай]] руынан - батыр Табынайдың үлкен ұлы Сүйіндіктің қызы.Бопай күйеуі [[Әбілқайыр хан|Әбілқайырдың]] түпкі мақсаты Жайық казактарының, орыс бодандығындағы башқұрттар мен Еділ қалмақтарының шапқыншылықтарын тоқтату, жоңғарларды түпкілікті талқандау екендігін және бұл күрделі мәселелерді уақытша болса да, Ресей империясына бодан болу арқылы шешуге тырысқандығын терең ұғынған. Сондықтан да Әбілқайырдың осы бағыттағы саяси қадамдарына қолдау көрсеткен. Ол ханымның 1731 жылы 22 қарашада орыс патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға, 1748 жылы 5 қазанда Елизавета Петровнаға, әр уақытта Орынбор әкімшілігінің басшыларына жазған хаттарынан айқын көрінеді.

Күйеуінің қазасынан кейін де Бопай өзінің ұстанған бағытынан таймайды. [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр]] саясатының өз жалғасын табуы баласы Нұралының әке орнын басуына байланысты екендігін терең ұғынған Бопай батыл әрі ойлап-пішілген қадамдар жасайды. Орта жүз бен Кіші жүздің беделді билері мен батырларының Нұралыны хан көтеруге келісімін алғаннан кейін ғана, Бопай патшайым [[Елизавета Петровна]]ға, келесі күні бригадалық генерал А.И. [[Тевкелев]] пен Орынбор губернаторы И. Неплюевке қисынды өтініш хаттар жолдайды. Осы хаттарды жеткізу үшін аталмыш екі жүздің 8 беделді биі [[Орынбор]]ға, одан кейін Санкт-Петербургке аттанады. [[Нұралы хан|Нұралыны]] “қырғыз-қайсақ ханы” етіп бекіту туралы Елизавета Петровнаның 1749 жылғы 2 мамырдағы жарлығы, онда Бопай ханымның хатына да сілтеме жасалуы, канцлер А.П. Бестужев-Рюминнің Бопайға арнайы хат жазып, патшайым атынан сыйлық жолдауы ханым саясатының жеңісі еді. Бопай Әбілқайыр әулетінің дәрежесі мен беделін көтеруге ұмтыла отырып, орынсыз қантөгістің болмауын, ел іргесінің сөгілмеуін қалады. Сол үшін де ол күйеуінің кегін алуға “аттандатпай”, [[Барақ]] сұлтанды жазалауды орыс әкімшілігі арқылы заңдастырып алуға тырысты. Қоғам дамуының негізгі көзі тыныштық өмір екендігін, тірлігін ат үстінде өткізген халықтың болашағы бұлдырлығын ұғынған ханым орыс әкімшілігін [[Елек]] өзені бойында қала салдыртуға да үгіттейді. Қазақ-жоңғар қатынастарына тигізген әсері, Қайып хан мен Нұралы ханды бітістіруге бағытталған әрекеттері Бопайдың ел бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан мәмілегерлік ниетін аңғартады. Бопай орыс-қазақ қатынастарындағы және сол кездегі қазақ қоғамындағы шешімін таппай жүрген кейбір мәселелерді талқылау үшін Орынбор әкімшілігінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізгісі келеді. [[1740]] жылы Санкт-Петербургке ресми сапармен барып, Анна Иоановнаға жолығу ниеті де болған. Бопайдың зеректігі мен тапқырлығы жөнінде ағылшын суретшісі Дж. Кэстльдің, Әбілқайыр ордасында болған орыс шенеуніктерінің жазбаларында біршама деректер келтіріледі. Тарихи құжаттармен жақсы таныс [[Левшин Алексей Ираклиевич|А.И. Левшин]] 19 ғасырдың 30-жылдарында: 
{{Start citation }}
“Бопай…. өзінің ақылдылығы арқасында бүкіл Кіші жүздің құрметіне бөленді және кейде оны басқаруға үлкен ықпал етті” 
{{End citation}}
деп жазды. Б. Елекке құятын Жосалы өз-нің жоғарғы жағындағы қорымда жерленген.&lt;ref&gt;[[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]], Алматы, 1997;
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{stub}}

[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>6isdlpbte0x1uvbwul0sy374y57b0v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минералды үңгірі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45828</id>
    <revision>
      <id>3618326</id>
      <parentid>2667989</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="lunz6yd05izj9441an4aojhc7qv5jth" xml:space="preserve">''Минералды үңгірі'''' – [[Қаратау жотасы]]ның қалың карбонатты тау жыныстарында пайда болған. [[Әктас]] арасы ондаған метрге созылған, пішіні, аумағы әр түрлі бірнеше бөлмелерден тұрады. [[Үңгір]] толық зерттелмеген&lt;ref name=«test»&gt;Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Сілтемелер== 
&lt;references /&gt;

{{Суретсіз мақала}}
 
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Түркістан облысы]]
[[Санат:Қазақстан үңгірлері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>lunz6yd05izj9441an4aojhc7qv5jth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елен Әбдуатұлы Әлімжан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46515</id>
    <revision>
      <id>3618389</id>
      <parentid>3384371</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6605" sha1="2idkp25jh1bq0b7d8l6avh6lp61mkjh" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Елен Әлімжан Әбдуатұлы
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = Elen Alimjan.jpg
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = Жамбыл облысының әкімі Кәрім Көкірекбаевпен бірге. (2017)
 |Туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 16.06.1945
 |Туған жері        = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, Аққұм ауылы
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = [[Қазақстан]] 
 |Ұлты                = қазақ
 |Мансабы             = жазушы, драматург, публицист. Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = қазақ
 |Дебюті              = Елен Әлімжанның тұңғыш «Ән сыры» атты әңгімесі жас жазушылардың «Таңғы шық» ұжымдық жинағына (1964) енген. 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1991)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}
'''Елен Әбдуатұлы Әлімжан''' ([[18 маусым]] [[1945 жыл]]ы туған, Жамбыл облысы [[Талас ауданы]] Көмекші ауылы) — жазушы, драматург, публицист. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-ды]] бітірген (1968).

Шыққан тегі [[Ұлы жүз]]дің [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}&lt;/ref&gt;
==Еңбек жолы==
Еңбек жолын Қазақ теледидарында бастаған. [[Жамбыл облысы]]ндағы «Еңбек туы» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі (1970 - 76), облыстық партия комитетінің нұсқаушысы (1970-80), «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «[[Егемен Қазақстан]]») газетінің Жамбыл облысы бойынша меншікті тілшісі (1980 - 91), Жамбыл облысының телерадиокомпаниясының төрағасы (1991 - 96), «Түркістан» газетінің бөлім меңгерушісі, [[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясының]] жетекші маманы (1997 - 98), Жамбыл облыстық «Ақ жол» газетінің бөлім меңгерушісі, бас редакторының орынбасары (1998-2008), «Бауыржантану» ғылыми-зерттеу орталығында жетекші ғылыми қызметкер (2004-2007), Жамбыл облыстық ішкі саясат басқармасында және ақппараттық талдау орталығында (2008-2015) жауапты қызметтер атқарған.

«Ән сыры» атты алғашқы әңгімесі Қазақстан жас жазушыларының «Таңғы шық» атты жинағында (1964) жарық көрген. Одан кейін «Оралу» (1978), «Көріпкел» (2000), «Ақ періште - арманым!» (2016) атты повестер мен әңгімелер, «Тақталас» (2006), «Толық адам туралы» (2005), «Бауыржанның пырағы» (2010), «Адамгершіліктің ақ жолы» (2013) атты пьесалары мен публицистикалық жинақтары шықты. М.Әуезов атындағы академиялық драма театрында және облыстық театрларда (Жамбыл, Ақтөбе, Арқалық, Жетісай, Талдықорған), халық театрларында пьесалары қойылған. «Тақталас», «Бір қазаққа бір қатын?!...» комедиялары орыс тіліне аударылып, Жамбыл облыстық орыс драма театрында, «Жанұран» комедиясы қырғыз тіліне аударылып, Қырғыз телерадиокорпорациясының «Учур» театрында қойылған. «Айт күні» атты әңгімесі Анкарада жарық көрген түрік халықтары әдебиеті антологиясының қазақ әдебиеті томына енген. 
«Бауыржан Момышұлы» атты драмасы осы тұлғаның 100 жылдығына арналған республикалық драмалық шығармалар конкурсында бірінші орын (2010), «Әйелдер бір істі бастады...» атты водевилі Мәдениет министрлігі жариялаған «Тәуелсіздік толғауы» конкурсының комедия номинациясы бойынша екінші (2014) жүлделі орындарды иеленді. 
&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Stub:Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Драматургтер]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]</text>
      <sha1>2idkp25jh1bq0b7d8l6avh6lp61mkjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мамандық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47312</id>
    <revision>
      <id>3618264</id>
      <parentid>3596204</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6352" sha1="8vzif2r7rhk78he6ccv66qqimauj9sn" xml:space="preserve">[[File:Policeman.jpg|thumb| alt=A.|[[Полиция]] мамандығы]]
'''Мамандық'''&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;– қызметкердің [[кәсіп]] шегіндегі қызметінің нақты саласы. Ол [[лауазым]]нан өзгеше түрде белгілі бір білімді және арнаулы түрде оқып-үйрену немесе [[жұмыс]] тәжірибесін жинақтау барысында алған еңбек машықтарын талап ететін еңбек қызметінің тегін сипаттайды. Лауазымдық міндеттердің шеңберін айқындайды. Мамандық [[қызметкер]] еңбегінің бүкіл шеңберін қамтығанда ол кәсіп ұғымына сай келеді.&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;

Мамандық - адамнан арнаулы білім, еңбек дағдылары мен іскерлікті талап ететін еңбек іс-әрекетінің түрі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған экономика ғылымдарының докторы, профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6&lt;/ref&gt;

== Болашақтың 10 мамандығы ==
Болашақтың 10 мамандағы-бұл келешекте қажетті ең қажетті, ең табысты деп саналатын 10 мамандықтар. Төменде көрсетілген мамандықтар Ұлы Британияның атақты Fast Future компаниясының зерттелуімен жүргізілген.

==Органның және дененің сыртқы бөліктерін өндірушілер==
Органның және дененің сыртқы бөліктерін өндірушілер - бұл мамандық иегерлеріне өзінізге қажетті жаңа бүйрек, бауыр, т.б. тіпті ми да тапсырыс беріп ала аласыз. Әрине,бұның құны да аз болмайды.
==Нано дәрігерлер==
Нано дәрігерлер - бұл мамандық иегерлері дәрігерлердің бөлігі. Бұл дәрігерлер адамды тек қана емдемей, оларға қажетті жаңа күштер қоса алады. Мысалы оларға жаңа күш не бұрыңғыдан ақылды ете алады. Бұған көбіне орыс халықтары болады деп есептелінеді. Себебі қазірден бастап Ресейде бұл зерттеле бастапты.
==ГМО фермер==
ГМО фермер - бұл мамандық иегерлері бұрынғыдай емес, жаңа генномодифицифті жаңа көкөністер мен жемістер өткізеді. Бұлар таңғажайып тәсілмен өсіріледі. Бұның мақсаты - қазіргі кездегі нашар өнімдерден құтылу.

==Вертикальды фермерлер==
Вертикальды фермерлер - бұл мамандық иегерлері өз өнімдерін вертикальды орналасқан үлкен жылыжайларда өсіреді. Олар шыңдарда орналасады деп көзделеді. Келешекте вертикальды фермерлер атауы өзгереді деп есептелінеді.
==Виртуалды ұстаз==
Виртуалды ұстаз - бұл  мамандық иегерлері қазіргі уақытта да кездеседі. Келешекте біздің түсінігіміздегі университеттер, мектептер жоғалып, оның орнына виртуалды яғни, компьютермен жұмыс істеу.
==Климат менеджері==
Климат менеджері - бұл мамандық иегерлері аты айтып тұрғандай ауа-райымен жұмыс жасайды. Олар ауа-райын табиғи емес, жасанды түрде зерттейді.
==Космос кемелерінің жүргізушілері==
Космос кемелерінің жүргізушілері - бұл мамандық иегерлері аты айтқандай космос кемелерің жүргізеді. Әрине, келешекте олар бізге кәдімгі жүргізушілер іспеттес саналады.
==Космос экскурсаводтары==
Космос экскурсаводтары - бұл мамандық иегерлері жақын маңда орналасқан космостарға космостық саяхат жүргізеді.
==Метеорг-полицейлер==
Метеорг-полицейлер - бұл мамандар келешектегі нашар ауа-райына байланысты түрлі қылмыс болады деп есептелінеді. Сол себепті олар климатпен қатар, тәртіпті де бақылайды.
==Электрондық қоқыс мамандары==
Электрондық қоқыс мамандары - бұл мамандар жылдам әрі тез Интернет бетіндегі керексіз адамдарды өшіреді.
==Сілтемелер==
* [[Маман]]  
* [[Еңбек (іс-әрекет)|Еңбек]]
* [[Қызмет]]
* [[Қазақстан]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
http://timjob.ru

{{wikify}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Қаржы]]


{{Economy-stub}}</text>
      <sha1>8vzif2r7rhk78he6ccv66qqimauj9sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Органикалық дүние</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47396</id>
    <redirect title="Биота" />
    <revision>
      <id>3617987</id>
      <parentid>3617682</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Биота]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3617987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="4hljnuex9kg3z5xuvkw192xbwwdywgf" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Биота]]</text>
      <sha1>4hljnuex9kg3z5xuvkw192xbwwdywgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бесқұдық (Ақтөбе облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47701</id>
    <revision>
      <id>3618406</id>
      <parentid>3405510</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5197" sha1="co2l1n3p2z6xurgif8330v0zsl4kzzi" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Бесқұдық
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          = Ауылдық округ орталығы  
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  = 
   |lat_deg =49 |lat_min = 58|lat_sec = 33
   |lon_deg =55|lon_min = 21|lon_sec =28 
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Ақтөбе облысы
|кестедегі облыс         = Ақтөбе облысы{{!}}Ақтөбе 
|ауданы                  = Қобда ауданы
|кестедегі аудан         = Қобда ауданы{{!}}Қобда 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Бегалы ауылдық округі{{!}}Бегалы
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =  1930 
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = ''Калиновка''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}1000
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Бесқұдық}}
'''Бесқұдық''' (2020 ж. дейін — ''Калиновка'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V20C0007176 Ақтөбе облысының кейбір елді мекендерін қайта атау және атаудың транскрипциясын өзгерту туралы]&lt;/ref&gt; — [[Ақтөбе облысы]] [[Қобда ауданы]]ндағы ауыл, [[Бегалы ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Қобда (ауыл)|Қобда]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 32 км жерде, [[Қуағаш (өзен, Қобда ауданы)|Қуағаш]] өзенінің бастауында, бетеге, қылқан селеу, т.б. шөптер өскен карбонатты, құмайтты қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы тұрғындар саны 1670 адам (817 ер адам және 853 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 1303 адамды (639 ер адам және 664 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша 1000 адамды (527 ер адам және 473 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Іргесі [[1930 жыл]]ы Қазақ КСР-інің 30 жылдығы атындағы астық кеңшарын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Оның негізінде [[1997 жыл]]дан Қазақстанның 30 жылдығы атындағы өндірістік кооператив құрылды.

== Инфрақұрылымы ==
Орта мектеп, кітапхана, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қобда ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қобда ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>co2l1n3p2z6xurgif8330v0zsl4kzzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бозоқ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48841</id>
    <revision>
      <id>3618109</id>
      <parentid>3494157</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3618109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19040" sha1="f5uj939w3q4e82kn630ltd9vf99vah5" xml:space="preserve">{{Көне қалашық
|Атауы         = Бозоқ 
|сурет         = Entry side to Bozoq archeological area.jpg
|өлшемі        = 
|Сурет атауы   = 
|Мәртебесі     = Республикалық маңызы бар ескерткіш
|Мемлекет      = [[Түрік қағанаты]],&lt;br&gt;[[Қыпшақ одағы]],&lt;br&gt;[[Алтын Орда]],&lt;br&gt;[[Қазақ хандығы]]
|Қазіргі жері  = {{KAZ}}, [[Астана]] маңы
|Қалануы       = VII ғасыр
|Қалаушы       = 
|Деректерде атала бастады = 
|Басқаша атаулары = 
|Халық саны    = 
|Қиралды       = 
|Қиралу себебі = 
|Орналасуы     = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 08 |lat_sec = 42
  |lon_dir = E |lon_deg = 71 |lon_min = 16 |lon_sec = 15
  |region        = 
  |CoordScale    = 
 |Позициялық карта 1 = Қазақстан
  |ПозКарта 1 ені    = 
  |crosses180        = 
|Облыс картасы       = 
|Ортаққордағы санаты = 
}}
'''Бозоқ''' – көне қалашық, [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген археология ескерткіші.

== Орналасқан жері ==
[[Астана]] қаласының оңтүстік-батысында 5 км жерде орналасқан, Бұзықты өзенінің шығыс жағалауы, [[Есіл]] өзенінің сол алқабы.

== Зерттелу тарихы ==
Бозоқ қалашығы алғаш рет 1816 жылы Сібірден Солтүстік және Орталық Қазақстанға бағытталған экспедиция жүргізген патша армиясының офицері, тау инженері Иван Шангиннің жолсапар жазбаларында аталды. 1928 жылы Ақмола облыстық өлкетану музейінің директоры Леонид Семёнов ескерткішті көруге барғанымен, жергілікті халықтан нақты дерек ала алмағанын жазады.

2019 жылы Бозоқ қалашығы Қазақстан Республикасының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енгізілді.

== Игерілу кезеңдері ==

=== Ерте ортағасырлық кезең ===
VII ғасырдан бастап Бозоқ аумағы түркі тайпалары тарапынан игеріле бастады. Бұл кезеңде үш алаңнан тұратын бекіністі орталық тұрғызылып, әр алаң 65 × 55 метр көлемінде жобаланған. Орлардың ені 3–5 м, тереңдігі 2–3 м аралығында болған. Қорған қабырғалары қам кесектен тұрғызылып, бүгінгі күнге дейін 1 метрге жуық биіктікте сақталған.

=== Қыпшақ кезеңі ===
X ғасырда Бозоқ қайта игеріліп, қағанға арналған резиденция ретінде дамыды. Қалашықта шикі кірпіштен тұрғын үйлер мен күзет мұнарасы салынды. Шығыс бөлігі егіншілік пен бау-бақшаға арналды. Суару жүйесі табиғи көлдер мен көктемгі тасқын суларды пайдалану арқылы жүргізілген.

Академик Кемел Ақышевтің пікірінше, Бозоқ — қыпшақ қағанының әскери-әкімшілік резиденциясы болған. Қалашық Ұлы Жібек жолының маңызды торабында орналасып, Қытай мен Еуропаны, Сібір мен Қазақстанның оңтүстік қалаларын (Тараз, Сауран, Сығанақ, Талхир) байланыстырып тұрған.

=== Алтын Орда кезеңі ===
XIII ғасырдағы моңғол шапқыншылығынан кейін қалашық біраз уақыт бос қалды. Кейінірек Жошы Ұлысы (XIII–XIV ғғ.) кезеңінде Бозоқ қайта жанданып, діни-мемориалдық орталыққа айналды. Бұл жерде Нұра–Есіл аймағы ақсүйектеріне арналған бес кесене, екі кірпіш күйдіру пеші және басқа да культтік нысандар табылды.

== Әйел-жауынгер (&quot;Інжу&quot;) ==
Археологиялық қазба барысында 40 жас шамасындағы жауынгер әйелдің қабірі табылды. Ол ағаш табытқа салынып, сәнді киіммен, жартылай қымбат тастардан жасалған алқа, күміс сырға мен білезіктермен жерленген. Басының тұсында моңғол дәуіріне тән бокка — жібекпен қапталған, інжумен әшекейленген қайың қабығынан жасалған бас киім қойылған. Қабір ішінен темір найза, қанжар, күміс тостаған және қола айна табылды. Бұл заттар оның жоғары әлеуметтік мәртебесін айқындайды.

== Ортағасырлық тұрғын үй үлгілері ==
XIII–XIV ғасырларға жататын жартылай жеркепе үлгісіндегі тұрғын үйлер қалашықтың солтүстік бөлігінен табылды. Үйлер 2–4 бөлмеден (жалпы аумағы 17–20 м²) тұрады және ұзынша дәліздермен жалғасқан. Ішінде ошақтар, П-тәрізді сәкілер, қабырға ойықтары бар. Үйдің төбесі қамыспен жабылып, саз балшықпен сыланған. Қазба барысында керамика, темір бұйымдар, диірмен тастары мен моншақтар табылды.

== Мәдени маңызы ==
Бозоқ қалашығы — VII ғасырдан XVI–XVII ғасырларға дейінгі аралықты қамтитын, көне түркілерден бастап қыпшақтарға дейінгі мәдениеттер тоғысқан маңызды ескерткіш. XIV ғасырдан бастап діни орталыққа айналған. Бозоқ қазіргі таңда Қазақстан далалық археологиясындағы ең жақсы зерттелген ортағасырлық ескерткіш болып саналады.

Оның материалдары этногенез, әлеуметтік құрылым, шаруашылық пен материалдық мәдениет тарихын зерттеуге маңызды база болып табылады. Мавзолейлер мен культтік нысандар ислам дінінің Сарыарқа даласына таралу үдерістерін зерделеуге мүмкіндік береді.

== «Бозоқ» музей-қорығы ==
«Бозоқ» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы 2019 жылы құрылды. Ол Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты мекеме болып табылады және Бозоқтағы археологиялық, этнографиялық және сәулеттік ескерткіштерді сақтау, зерттеу және кең жұртшылыққа таныту істерімен айналысады.

Музей қызметінің негізгі бағыттарына мыналар жатады:

* археологиялық зерттеулер мен қазба жұмыстары;
* этнографиялық құжаттандыру;
* көрмелер мен экспозициялар ұйымдастыру;
* ғылыми еңбектер жариялау;
* семинарлар, дөңгелек үстелдер және халықаралық конференциялар өткізу.

Музей педагогикасына және цифрландыру, тарихи реконструкция және халықаралық ынтымақтастық арқылы дала өркениеті мұрасын танымал етуге ерекше көңіл бөлінеді. 2019 жылы музей мен Түркияның Ынтымақтастық және үйлестіру агенттігі (TİKA) арасында инфрақұрылым мен ғылыми жобаларды дамытуға бағытталған меморандумға қол қойылды.

Археологиялық қазбалар негізінде ашық аспан астындағы ұлттық парк құрылуда. Онда ескерткіштердің реконструкциясы арқылы тарихи-мәдени мұра нысандары Энеолит дәуірінен бастап Жаңа заманды қоса қамтитын кеңістікте қайта жанданады.

Бүгінде «Бозоқ» — елорда мәдени және ғылыми өміріне енген, Ұлы даланың тарихи мұрасын танытатын ғылыми-ағартушылық орталық болып табылады.

== Тарихи деректер ==
Шамамен VIII ғасырда өмір сүрген, жергілікті билеушінің ордасы саналған. Бозоқтың гүлденген кезі жергілікті түркілердің арасында қыпшақтардың беделі артқан X — XI ғасырға сәйкес келеді. XI ғасырдың басында бүкіл қазақ даласы қыпшақ мемлекеті болып аталды. Қаланың орналасқан жері туралы алғашқы ақпарат патша армиясының офицері, геодезист [[Шангин Иван Петрович|И. Шангин]]нің [[1816 жыл|1816]] жылмен белгіленген жазбаларында кездеседі.&lt;br&gt;
Бозоқтың аумағы 30 га жерді алып жатыр. Астана қаласының оңтүстік-батыс шетінде Бұзықты көлінің шығыс жағалауында орналасқан. Қалашық [[Нұра]] өзенінің Есіл өзеніне өте жақын ағып келетін тұсында орналасқан. Осы тұста олардың арасын 40 км жер бөліп жатыр. Бұл жер шаруашылық мақсаттарға, әскери-стратегиялық дайындық өткізуге, керуен жолдарын бақылауға алуға өте қолайлы болған.

Бұл ортағасырлық қалашық X — XI ғасырлардағы ескерткіші — аумақтың әкімшілік және сауда орталығы, сонымен қатар [[Ұлы Жібек жолы]] бойындағы қыпшақ билеушілерінің әскери ордасы болған. Сонымен қатар діни-ғибадаттық шаралар өткізетін және адам аз тұратын маң далада жолаушылар мен сауда керуендеріне географиялық бағдар беретін орталық саналған. XIII — XV ғасырларда қалашық орны қасиетті, киелі саналып, ақсүйектерді жерлейтін орынға айналды. Бозоқ адамдардың рухани өмірінде де ерекше маңызға ие бола бастады. Мұсылмандар арасында киелі орын саналып, бұл жерде құлшылық етіп, әруақтарды еске алып, ас берілетін болды, ұлттық ойындар ойналып, жарыстар өткізіліп тұрды. Сонымен қатар жолаушылар мен керуендердің дем алып, түнейтін орнына айналды. Бозоқ солтүстіктен оңтүстікке қарай Есіл-Нұра-[[Қорғалжын (көл)|Қорғалжын]]-[[Сарысу (өзен)|Сарысу]]-[[Сырдария]] бағытындағы, шығыстан батысқа қарай [[Моңғолия]]-[[Алтай]]-[[Хазария]]-[[Болгария]]-[[Русь]] бағытындағы керуен жолдардың түйіскен жерінде орналасқан. Қалашықтың ғарыштан фототүсірілімі жасалған.&lt;br&gt;
Қалашықты [[1998 жыл|1998]] жылы [[Кемел Ақышұлы Ақышев|К. Ақышев]] анықтаған және одан кейінгі археологиялық жұмыстар сол кісінің басқаруымен жүргізілген.

== Қалашық сипаты ==
Қала 3 бөліктен тұрады. Орталық бөлігі домалақтана келген төртбұрышты кварталдан тұрады. Кварталдың биіктеу келген орталық бөлігінде минареттің қалдығы мен 3 — 4 мазар орны сақталған. Олардың барлығы күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. [[Еуразия ұлттық университеті|Еуразия университеті]]нің Бүкіләлем тарихың және археологиясы кафедрасының оқытушылары — археологтардың жүргізген зерттеулерінің нәтижесінде кірпішті сол жерде күйдірген, батпақты да сол жерде дайындаған. Су жақын жердегі көлдердің бірінен алынып, арнайы құрылғылардың көмегімен беріліп отырған. Қалашықтың шет жағынан жер суландыратын құралдар табылған, соған қарағанда тұрғындары егіншілікпен айналысқаны байқалады. Түсімі жақсы жерлер мен суармалы егіншілік Бозоқ қалашығының тұрғындарына нан өнімін алуға мүмкіндік берген. Оны өз қажеттеріне пайдаланған және алыс жерлердегі тұрғындар мен керуендерге сатып сауда жасаған. Мемлекет басшысы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н. Назарбаев]] өз еңбектерінде: «...ортағасырлық Бозоқ қаласын Ақмоланың түпкі атасы деп санауға болады, ал оның соңғы мұрагері қазіргі [[Қазақстан]]ның астанасы — Астана қаласы», — деп жазған.

«Бозоқ» топонимінің шығуы туралы көптеген нұсқалар бар. Солардың біреуіне сәйкес, «Бозоқ» - бұл түркі-оғыздық термин, «бұзатын», «өтетін оқ» немесе «боз оқ» - «ақ оқ» деген мағынаға ие. «Боз» сөзінің өзі бірнеше ауыспалы мағына береді: тың жер, жыртылмаған жер, бетеге. Қалашық Қазақстанның далаларында отырықшы тайпалардың болғанына ғана дәлел емес, сонымен қатар қазіргі мемлекеттің елордасы - Астананың тарихы тереңде жатқанының да дәлелі. Қазіргі уақытта Бозоқ қалашығы «Археологиялық және сәулет ескерткіштері» категориясы бойынша Қазақстанның киелі
жерлер картасына енген.&lt;ref&gt;Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Ancient Kazakh city Bozoq.jpg|
Archeological area of Bozoq.jpg|
Bozoq area and Buzukty lake.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
''Хабдулина М. К., Гаврилов Д. А.'' Бозок — средневековое городище на реке Ишим (Центральный Казахстан). — Алматы: Институт археологии имени А. Х. Маргулана, 2023. — Т. XX. — 360 с. — (Материалы и исследования по археологии Казахстана). — 300 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-7106-82-9&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;https://archeo.kz/ru/library/materialy-i-issledovaniya-po-arh-kz/bozok-srednevekovoe-gorodishe-na-reke-ishim-centra/read/&lt;/ref&gt;

== Сілтемелер ==
* [https://bozok.kz/kz/ «Бозоқ» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819103920/https://bozok.kz/kz/ |date=2022-08-19 }}
* [https://egemen.kz/article/177347-astananynh-tupki-atasy-%E2%80%93-bozoq Астананың түпкі атасы – Бозоқ] — «[[Егемен Қазақстан]]», 6.11.2018.

{{Қазақстанның көне қалалары}}
{{Астана ескерткіштері}}
[[Санат:Астана қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Астана ескерткіштері]]</text>
      <sha1>f5uj939w3q4e82kn630ltd9vf99vah5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үштөбе (Тараз қаласы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49151</id>
    <revision>
      <id>3618416</id>
      <parentid>2636020</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="tq5rmlqkzbjo51ldzb6fnb1pm4dso6q" xml:space="preserve">'''Үштөбе'''&lt;ref name=«source1»&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том&lt;/ref&gt; — [[қорған]]. [[Тараз]] қаласының солтүстік-батысынан 8 км жерде, Үлкен Бурылтаудың шығыс жақ бөктерінде орналасқан бекіністі мекен.

Зерттеу жұмысын [[1939]] жылы Жамбыл археологиялық пункті (жетекшісі Г.И.[[Героним Иосифович Пацевич|Пацевич]]) жүргізген. Бекініс 6–12 ғасырларға жатады.

==Дереккөздер:&lt;/span&gt;==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>tq5rmlqkzbjo51ldzb6fnb1pm4dso6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бақтыбай батыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49501</id>
    <revision>
      <id>3618165</id>
      <parentid>3597718</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="raypr5v2389dmrk5wqyaioenbyg042c" xml:space="preserve">'''Бақтыбай батыр''' (1720, кейбір деректерде [[1698]] — [[1780]]) — [[аға]] [[батыр]], [[қолбасшы]]. 

[[Қазақ-қалмақ соғысы]]нда [[Әбілқайыр]] ханның сенімді серігі болған.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; Руы — шекті. Әкесі — [[Төлес би]]. Бақтыбай батыр 15 жасында [[Әбілқайыр]] жасағының құрамында шайқасқа қатысып, ерлігімен көзге түскен. [[Есет батыр]]дың қолдауымен шекті жасақтарына [[қолбасшы]] болып тағайындалады.&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007&lt;/ref&gt; Есімі сарбаздардың жауынгерлік ұранына айналады. Бақтыбай батыр бастаған жасақтар [[Бұланты]] және [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] шайқастарында жауды жеңуге үлкен үлес қосқан. М. Тевкелевтің [[Ресей сыртқы істер министрлігі]]не жазған құпия хатында (1732 жылы 20 маусым) полковник Гарбердің басшылығымен Ресейден [[Бұхара]] мен [[Хиуа]]ға бет алған 500 түйелі керуенін Бақтыбай батыр басып алып, дүние-мүлкін жергілікті елге таратып бергені баяндалады. Бақтыбай батырды жергілікті халық “Әлім Қарасақал әулие” деп те атайды. Бақтыбай батыр майданда қаза тапты. Жем өзені бойындағы “Қарасақал әулие” зиратына ([[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы]] [[Ақжар ауылы]]) жерленген. Батырдың туғанына 200 жыл толуына байланысты бейітінде кесене тұрғызылды.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;&lt;/ref&gt; Соңғы деректер бойынша, Бақтыбай батыр Ырғыз ауылы, Дүкен ауылынан 70 шақырым жерде, Өлкеаяқ өзенінің жағасында жерленген. Оның немересі Амалдық, шөбересі Кішкентайдың да осы өзеннің жағасында жерленгені анықталды. Әкесі Төлестің бейіті Торғай өзенінің жағасында екені белгілі болды. Ұлы Асан Ырғыз ауданында Бақтыбай құмында жерленген.&lt;ref&gt;Серік Дәулетов. Бақтыбай батыр қайда жатыр. Тарихи зерттеулер. http://kitap.kz/reader/serik_dauletov_baqtybaj_batyr_qajda_zhatyr_tarixi_zertteuler# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227142414/http://kitap.kz/reader/serik_dauletov_baqtybaj_batyr_qajda_zhatyr_tarixi_zertteuler |date=2017-12-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1698 жылы туғандар]]
[[Санат:1780 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Қолбасшылар]]
[[Санат:Байғанин ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]

{{stub}}</text>
      <sha1>raypr5v2389dmrk5wqyaioenbyg042c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белқарағай ауылдық округі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51028</id>
    <revision>
      <id>3618356</id>
      <parentid>3310116</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Әкімшілік құрамы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="r3hbspmcnidmnsef8d06h5z7f1k6tvb" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауылдық округі
 |Атауы      = Белқарағай ауылдық округі
 |Облысы     = Шығыс Қазақстан облысы
 |Ауданы     = [[Катонқарағай ауданы]]
 |Құрылған уақыты = 
 |Орталығы   = [[Белқарағай]]
 |Енеді      = 4 ауыл
 |Тұрғыны    = {{құлдырау}}1059
 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]]
 |Тығыздығы    = 
 |Жер аумағы   = 
 |Әкімі        =
 |Телефон коды   = 
 |Пошта индексі  = 
}}
'''Белқарағай ауылдық округі''' – [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Катонқарағай ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік. Бұрын ''Медведка ауылдық округі'' деп аталған.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Белқарағай]], [[Өрнек (Шығыс Қазақстан облысы)|Өрнек]], [[Согорное]], [[Топқайың]] ауылдары кіреді. Орталығы – Белқарағай ауылы.

{| class=«wikitable»
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Белқарағай]] ауылы||608 ||{{құлдырау}}479 ||78,8 ||310 ||{{құлдырау}}250 ||80,6 ||298 ||{{құлдырау}}229 ||76,8
|-
| [[Өрнек (Шығыс Қазақстан облысы)|Өрнек]] ауылы ||163 ||{{құлдырау}}101 ||62 ||92 ||{{құлдырау}}66 ||71,7 ||71 ||{{құлдырау}}35 ||49,3
|-
| [[Согорное]] ауылы ||171 ||{{құлдырау}}67 ||39,2 ||84 ||{{құлдырау}}38 ||45,2 ||87 ||{{құлдырау}}29 ||33,3
|-
| [[Топқайың]] ауылы ||756 ||{{құлдырау}}412 ||54,5 ||389 ||{{құлдырау}}218 ||56 ||367 ||{{құлдырау}}194 ||52,9
|-
| '''Жалпы саны''' ||1698 ||{{құлдырау}}1059 ||62,4 ||875 ||{{құлдырау}}572 ||65,4 ||823 ||{{құлдырау}}487 ||59,2 
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Катонқарағай ауданы ауылдық округтері}}

[[Санат:Катонқарағай ауданы ауылдық округтері]]</text>
      <sha1>r3hbspmcnidmnsef8d06h5z7f1k6tvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төсқайың ауылдық округі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51084</id>
    <revision>
      <id>3618237</id>
      <parentid>3309665</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="dm5syb85kz2kevkkiesipsxgkstnxyq" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауылдық округі
 |Атауы      = Төсқайың ауылдық округі
 |Облысы     = Шығыс Қазақстан облысы
 |Ауданы     = [[Марқакөл ауданы]]
 |Құрылған уақыты = 
 |Орталығы   = [[Төсқайың]]
 |Енеді      = 5 ауыл
 |Тұрғыны    = {{құлдырау}}829
 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]]
 |Тығыздығы    = 
 |Жер аумағы   = 
 |Әкімі        =
 |Телефон коды   = 
 |Пошта индексі  = 
}}
'''Төсқайың ауылдық округі''' – [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Марқакөл ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Балықтыбұлақ]], [[Бұғымүйіз (ауыл)|Бұғымүйіз]], [[Төсқайың]], [[Ұрынқай]], [[Шағанатты]] ауылдары кіреді. Орталығы – Төсқайың ауылы. Округ құрамында болған ''[[Жоғарғы Еловка]]'' ауылы [[2007 жыл]]ы, ''[[Қарағайлыбұлақ]]'' ауылы [[2014 жыл]]ы таратылған.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07V0002470 Шығыс Қазақстан облысы Күршім, Үржар аудандарының және Зырян ауданы-Зырян каласының әкімшілік-аумақтық құрылыстарына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14V0003503 Шығыс Қазақстан облысы Күршім, Катонқарағай және Тарбағатай аудандарының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;

{| class=«wikitable»
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Балықтыбұлақ]] ауылы||109 ||{{құлдырау}}49 ||45 ||60 ||{{құлдырау}}29 ||48,3 ||49 ||{{құлдырау}}20 ||40,8
|-
| [[Бұғымүйіз (ауыл)|Бұғымүйіз]] ауылы ||112 ||{{құлдырау}}73 ||65,2 ||61 ||{{құлдырау}}38 ||62,3 ||51 ||{{құлдырау}}35 ||68,6
|-
| ''[[Қарағайлыбұлақ]]'' ауылы ||35 ||{{құлдырау}}1 ||2,9 ||18 ||{{құлдырау}}1 ||5,6 ||17 ||- ||-
|-
| [[Төсқайың]] ауылы ||430 ||{{құлдырау}}366 ||85,1 ||220 ||{{құлдырау}}209 ||95 ||210 ||{{құлдырау}}157 ||74,8
|-
| [[Ұрынқай]] ауылы ||359 ||{{құлдырау}}272 ||75,8 ||174 ||{{құлдырау}}144 ||82,8 ||202 ||{{құлдырау}}128 ||63,4
|-
| [[Шағанатты]] ауылы ||126 ||{{құлдырау}}68 ||54 ||71 ||{{құлдырау}}38 ||53,5 ||55 ||{{құлдырау}}30 ||54,5
|-
| '''Жалпы саны''' ||1171 ||{{құлдырау}}829 ||70,8 ||604 ||{{құлдырау}}459 ||76 ||567 ||{{құлдырау}}370 ||65,3 
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Марқакөл ауданы ауылдық округтері}}

[[Санат:Марқакөл ауданы ауылдық округтері]]</text>
      <sha1>dm5syb85kz2kevkkiesipsxgkstnxyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мағзи Әбілқасымов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51091</id>
    <revision>
      <id>3618257</id>
      <parentid>2327719</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="le8e3tll6rix4f0vplnnbxtkfgzncg0" xml:space="preserve">'''ӘБІЛҚАСЫМОВ Мағзи Әбілқасымұлы''' (1926, [[Зеренді ауданы]] Елтай а. — 2001) — ''еңбек және соғыс ардагері. Көкшетау қ-ның Құрметті азаматы (1974).'' [[Көкшетау]] қ-ндағы №3 орта мектептің 7 сыныбын бітірген Ә., 1943 ж. қалаға көшіріліп келген ''Подолск тігін машинасы з-тындағы ФЗО-ға оқуға жіберіледі''. Еңбек жолын электромонтер болып бастаған ол Приборшығару з-тында басқару щитінің аға кезекшісі, аға және ауысым және шебері дәрежесіне дейін көтерілді. Ерен еңбегі үшін, 3-дәрежелі  '''«Еңбек Даңқы»''' ордені, медальдармен марапатталған.
== Дереккөздер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|«Қазақ Энциклопедиясы»]]

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>le8e3tll6rix4f0vplnnbxtkfgzncg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орта бөлік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51555</id>
    <revision>
      <id>3618244</id>
      <parentid>3470853</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="74mhzqsvwpv9sxa19h0nmthe0mh37j5" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік|Түс1=|Қазақша атауы=Кіші жүздің орта бөлігі|Шынайы атауы=|Суреті=|Сурет атауы=|Елтаңба=|Ту=|Елтаңбаның ені=|Тудың ені=|Елтаңбаның аты=|Тудың аты=|Ел=|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|region=|type=|деңгей=|CoordScale=|Әнұраны=|Статусы=Жартылай автономды аймақ|Кіреді=|Әкімшілік құрылыстың түрі=|Кіреді1=|Әкімшілік құрылыстың түрі1=|Кіреді2=|Әкімшілік құрылыстың түрі2=|Енеді=|Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі=|Астанасы=|Астана түрі=|Ірі қаласы=|Ірі қалалары=|Құрылды=[[1824 жыл|1824]]|Таратылған уақыты=[[1 қаңтар]] [[1869 жыл|1869]]|Басшысы=&lt;small&gt;Алғашқы: Темір сұлтан&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;Соңғы:[[Мұхамеджан Баймұхамедов|Мұхаммеджан сұлтан]]&lt;/small&gt;|Басшының түрі=Билеуші-сұлтан|Басшысы2=|Басшының түрі2=|ЖІӨ=|ЖІӨ жылы=|ЖІӨ жан басына шаққанда=|ЖІӨ бойынша орны=|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны=|Тілі=|Тілдері=|Тұрғыны=|Санақ жылы=|Пайызы=|Халық саны бойынша орны=|Тығыздығы=|Тығыздығы бойынша орны=|Ұлттық құрамы=|Конфессиялық құрамы=|Жер аумағы=|Жер аумағының пайызы=|Жер аумағы бойынша орны=|Максималды биіктігі=|Орташа биіктігі=|Минималды биіктігі=|Карта=|Карта ені=|Әкімшілік бірліктің картасы=|Әкімшілік бірлік картасының ені=|Уақыт белдеуі=|Аббревиатура=|ISO=|Сандық идентификаторы=|Идентификатор түрі=|Сандық идентификаторы2=|Идентификатор түрі2=|Сандық идентификаторы3=|Идентификатор түрі3=|FIPS=|Телефон коды=|Пошта индекстері=|Интернет-үйшігі=|Автомобиль коды=|Сайты=|Сайт тілі=|Commons санаты=|Кірістірме='''Мирасқорлық''' &lt;br&gt;
← [[Кіші жүз]] &lt;br&gt; 
[[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]]→ &lt;br&gt;
[[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]]→}}
'''Орта бөлік''' — 1824 жылы [[Кіші жүзде хандық билік]] жойылғаннан кейін енгізілген әкімшілік басқару жүйесі.

Орта бөлік шығыста Тобыл, Тоғызақ, Әйет өзендерінің жоғарғы ағыстары, батыста Елек, Темір өзендері мен Арал теңізіне дейінгі жерлерді қамтыды. Орта бөлікті [[Орынбордың әскери губернаторы]] тағайындаған сұлтан басқарды. '''1831 жылы''' Кіші жүзде басқарудың сатылық жүйесі енгізілгеннен кейін, Орта бөлік '''20 сатыға''' бөлінді. Орта бөлік жерінде '''1856 жылы''' жағалбайлы, табын, шекті, қаракесек, қаракете, жаппас, уақ, керей, алтын, кердері руларынан '''43 300-ден''' аса түтін болды. Орта бөлік '''1869 жылы''' Қазақстанда [[“Уақытша ереже”]] бойынша жаңа әкімшілік жүйе енгізілгенге дейін сақталды.
&lt;ref name=«source1»&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том&lt;/ref&gt;

'''Сұлтан-билеушілер''':
# Темір  Ералыұлы (1824-1825)
# Медетқали Тұрдалұлы (1825-1828)
# Мата Мұхаммедқалиұлы (1828-1829)
# Жүсіп Нұралыұлы (1829-1841)
# [[Арыстан Жантөрин|Арыстан Жантөреұлы]] (1841-1855) 
# [[Мұхамеджан Баймұхамедов|Мұхаммеджан Баймұхамедұлы]] (1855-1869)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}


{{stub}}</text>
      <sha1>74mhzqsvwpv9sxa19h0nmthe0mh37j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жақып Омарұлы Омаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51979</id>
    <revision>
      <id>3618231</id>
      <parentid>3077851</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5902" sha1="9kftc5q58pt4p5x073pzsiqgexeurjr" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі                    =  Жақып Омар
|шынайы есімі        =  
|сурет               = 
|туған кездегі есімі    = 
|туған күні                   = 15.10.1939
|туған жері                  =  [[Мәдениет (Бурабай ауданы)|Мәдениет]], {{туғанжері|Бурабай ауданы|Бурабай ауданында}}, [[Ақмола облысы]], [[КСРО]] 
|қайтыс болған күні          = 31.05.1996
|қайтыс болған жері         = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]]
|мамандығы                      = {{актер|Қазақстан}}, [[режиссер]]
|азаматтығы                     = {{USSR}}&lt;br&gt;{{KAZ}}      
|белсенді жылдары         =  [[1960]] - [[1996]] жылдары  
|бағыты                                =   [[драма]]
|ұжымы                       = 
|марапаттары                  =             
{{{!}} 
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} 
{{!}}}
|сайты                            =
}}
'''Жақып Омаров''' ([[1939 жыл]] [[15 қазан]]да [[Көкшетау облысы]], Мәдениет ауылы - [[1996 жыл]] [[31 мамыр]]да [[Астана]]да) - [[актер]], [[режиссер]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері]] (1993). [[Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры]]ның негізін қалаушы тұлға.

==Толығырақ==
[[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.alashainasy.kz//shezhire/shejre---atyigay-57394/|title=Шежіре - Атығай Alashainasy.kz|website=m.alashainasy.kz|accessdate=2020-11-16}}&lt;/ref&gt;
* Жақып Омарұлы [[1939 жыл]] [[15 қазан]]да [[Көкшетау облысы]], Мәдениет ауылында дүниеге келген.
* 1960 жылы М. Әуезов атындағы Мемлекеттік академиялық қазақ драма театрының жанындағы театр студиясын бітірген.
* 1969 жылы [[Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның режиссерлік бөлімін бітірген.
* 1960 - 1961 жылдары Қарағанды қазақ драма театрының актері;
* 1961 - 1971 жылдары және 1980 - 1981 жылдары [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]нда қоюшы-режиссер болды. 
* 1971-1972 жылдары Тараздағы Абай атындағы қазақ драма театрының бас режиссері;
* 1972-1980 жылдары Қарағандының С. Сейфуллин атындағы қазақ драма театрының бас режиссері;
* 1980-1990 жылдары Шымкенттің Ж. Шанин атындағы қазақ драма театрының бас режиссері;
* 1990 - 1996 жылдары [[Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры]]ның негізін қалаушысы әрі көркемдік жеткшісі болды. 
* [[1996 жыл]] [[31 мамыр]]да [[Астана]]да дүниеден өтті.

==Шығырмашылығы==
Театр сахнасында қойған спектакльдері қатарында:

* М.Кәрімнің “Ай тұтылған түн” (1972),
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспирдің]] “Макбет” (1978, Бүкілодақтық классикалық спектакльдер байқауының 1-дәрежелі дипломы берілді; екеуі де Қарағанды облысы драма театрында),
* [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ.Мүсіреповтің]] “Ақан сері – Ақтоқтысы” (1981; КСРО Мәдениет министрлігінің [[диплом]]ы, 1983),
* Ә.Әбішевтің “Мәдиі” (1982, екеуі де Шымкент облысы драма театрында)&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;, және т.б көптеген қойылымдарды сахналады.
==Марапаттары==
* 1993 жылы президенттің жарлығымен «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері]]»
* Попов атындағы күміс медалінің иегері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан театр актерлері]]
[[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]
[[Санат:Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры тұлғалары]]</text>
      <sha1>9kftc5q58pt4p5x073pzsiqgexeurjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орта Тентек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53278</id>
    <revision>
      <id>3618318</id>
      <parentid>3094187</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гидрологиясы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="i80rxue1vvhxs4yyfh7ag905webq3w2" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   =Орта Тентек
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             =  
  |сурет атауы           =   
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 93
 |су алабының ауданы     =1670
 |су алабы               = 
 |өзендердің су алабы    =  
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = [[Жетісу Алатауы]]ның солтүстік беткейіндегі мұздықтар
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Тентек (өзен, Жетісу облысы)|Тентек]] өзені
  |сағасының орны        =  
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg =45 |m_lat_min =51 |m_lat_sec =19 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg =80 |m_lon_min =55 |m_lon_sec =19 
 |еңістігі               = 
 |ел                      = {{KZ}} 
  |аймақ                  = [[Жетісу облысы]] [[Сарқан ауданы|Сарқан]], [[Алакөл ауданы|Алакөл]] аудандары
 |ортаққордағы санаты    = 
}}
'''Орта Тентек''' – [[Алакөл (көл)|Алакөл]] алабындағы өзен.

==Географиялық орны ==
[[Жетісу облысы]]ның [[Сарқан ауданы|Сарқан]], [[Алакөл ауданы|Алакөл]] аудандары жерімен ағады.

== Бастауы ==
Шығыс [[Жетісу Алатауы]]ның солтүстік беткейіндегі мұздықтардан басталып, [[Тоқжайлау]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай жерде [[Тентек (өзен, Жетісу облысы)|Тентек]]ке құяды.

== Гидрологиясы ==
Ұзындығы 93 км, су жинайтын алабы 1670 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Арнасы тік шатқалдар арасымен өтеді. Ағыны қатты, суы мол. [[Мұздық]] және [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын]] суымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Бибақан аумағы тұсында 22,8 м³/с.&lt;ref name=«source1»&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алакөл ауданы өзендері]]
[[Санат:Сарқан ауданы өзендері]]
[[Санат:Алакөл су алабы]]</text>
      <sha1>i80rxue1vvhxs4yyfh7ag905webq3w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қызылөзен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53288</id>
    <revision>
      <id>3618374</id>
      <parentid>3439916</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="gke1w6s74jwqbwc1lvksowjkcn7p2i1" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Қызылөзен
 |сурет                   = 
 |әкімшілік күйі          = Ауылдық округ орталығы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =44 |lat_min =17|lat_sec = 55
  |lon_deg =50 |lon_min =30|lon_sec = 16
  |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ
  |CoordScale             = 
 |ел картасының өлшемi    = 300 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Маңғыстау облысы
 |кестедегі облыс         = Маңғыстау облысы{{!}}Маңғыстау
 |ауданы                  = Түпқараған ауданы
 |кестедегі аудан         = Түпқараған ауданы{{!}}Түпқараған 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Қызылөзен ауылдық округі{{!}}Қызылөзен
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 1931
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 97,2
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 =
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}909 
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               =
 |сайт тілі 2               = 
}}
'''Қызылөзен''' — [[Маңғыстау облысы]] [[Түпқараған ауданы]]ндағы ауыл, [[Қызылөзен ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы — [[Форт-Шевченко]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км жерде, теңіз жағалауында орналасқан&lt;ref&gt;[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;&lt;/ref&gt;.

== Халқы ==
{| class=«wikitable»
|-
! 1999 !! 2009&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt; !! 2021&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
| 1016 || {{өсім}}1112 || {{құлдырау}}909
|}

==Тарихы==
[[1931 жыл]]ы балықшылар артелі болып құрылған. [[1963 жыл]]ға дейін Шевченко атындағы балықшылар колхозы болса, [[1963 жыл]]дың қазан айынан бастап, Қызылөзен түйе совхозы болды. [[1984 жыл]]ы Түпқараған асыл тұқымды қой совхозы құрылған күннен бастап Қызылөзен ауыл кеңесі жұмыс жасады&lt;ref&gt;[http://tupkaragan.mangystau.gov.kz/page/view/3822 Қызылөзен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703170009/http://tupkaragan.mangystau.gov.kz/page/view/3822 |date=2017-07-03 }}&lt;/ref&gt;. Ауыл [[1997 жыл|1997]] жылға дейін қаракөл қойын өсіретін “Түпқараған” кеңшарының орталығы болып келді. Кеңшар негізінде Қызылөзенде және округке қарасты Қаңға ауылында ЖШС және бірнеше шаруа қожалықтары құрылған.

== Инфрақұрылымы ==
Ауылда 1 мектеп,  мәдениет үйі,  кітапхана,  акушерлік пункт,  АТС, «Қарағантүбек» ЖШС, 3 жекеменшік сауда нүктесі,  кеме жолдарын бағыттайтын Маяк және 38 шаруа қожалығы қызмет істейді.

== Көрнекті орындар ==
Ауыл көлемінде тарихи ескерткіштер ескі қорымдар өте көп. Мысалға: [[Бесінбай қорымы]] (17-19 ғ.ғ.), [[Үштам қорымы|Үш там]] (10-18 ғ.ғ.), [[Құсым]] (16-19 ғ.ғ.), [[Сағындық]] (10-17 ғ.ғ.), [[Нұрқабай құдығы]] (19 ғ.), [[Бегеш]] (10-17 ғ.ғ.), [[Саура]] жерлері табиғаттың тамаша тартуы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Түпқараған ауданы елді мекендері}}
{{Түпқараған ауданы ауылдық округтері}}

[[Санат:Түпқараған ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>gke1w6s74jwqbwc1lvksowjkcn7p2i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғалым Бекенұлы Шериязданов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53756</id>
    <revision>
      <id>3618265</id>
      <parentid>3384562</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="81p6av8q9a0dxh3lyufvbcqayi3smv0" xml:space="preserve">[[File:Магнитное поле звёзд.GIF|thumb| alt=A.| ''[[Жұлдыздардың магнит өрісі]]''.]]
'''Шериязданов Ғалым Бекенұлы''' (4.7.[[1945]] жылы туған, [[Алматы облысы]] [[Ескелді ауданы]] [[Жастар]] ауылы) – [[физика]]-[[математика]] ғылымының [[доктор]]ы ([[1994]]), [[профессор]] ([[1995]]). [[Қазақстан Республикасы]] [[Жаратылыстану]] [[ғылым академиясы]]ның академигі ([[1995]]). [[Киев мемлекеттік университеті]]н ([[1970]]) және [[аспирантура]]сын бітірген. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да ([[1971]]–[[1978]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) аға оқытушы, [[доцент]] ([[1978]]–[[1993]]), [[профессор]] ([[1993]]–[[2000]]), [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың жанындағы Мұғалімдер білімін жетілдіру институтының директоры, [[декан]] ([[1980]]–[[1996]]) болып жұмыс істеді. [[2000]] жылдан [[профессор]] қызметінде. [[1992]] жылы ''«Плоские магнитогидродинамические струйные течения в спутном потоке в поперечном магнитном поле»'' тақырыбында [[докторлық диссертация]] қорғады. 110-нан астам [[ғылыми жарияланым]], 1 [[монография]], 5 оқу құралының авторы.&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақстан ұлттық энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер:==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:1945 жылы туғандар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>81p6av8q9a0dxh3lyufvbcqayi3smv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тілеу Айтұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54160</id>
    <revision>
      <id>3618161</id>
      <parentid>3516740</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2563" sha1="9p5iret9tjlw3ecskomv0xf77af60ta" xml:space="preserve">'''Тілеу Айтұлы''' (1630, қазіргі [[Ақтөбе облысы]] – 1684, [[Сайрам]] қаласы) — би әрі батыр қолбасшы. [[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;http://anatili.kazgazeta.kz/?p=17106&lt;/ref&gt;

[[Күлтөбе]]де [[Тәуке]]ні хан сайлауға, Сұпы Әжіні пір сайлауға қатысқан. Тілеудің Есіркеміс Тілеуұлы, Алдаберді Тілеуұлы, [[Жолдыаяқ Тілеуұлы]], Жақсымбет Тілеуұлы, [[Мөңке би]] есімді балалары болған. [[1681 жыл|1681]]–[[1684 жыл|1684]] жылдары [[жоңғар]]лармен болған [[Сайрам]] соғысына 17 мың қол жинап, қасына баласы [[Жолдыаяқ Тілеуұлы]], інісі [[Қалдыбай Қангелдіұлы]] батырларды ертіп барып, соғысқан. [[1684 жыл|1684]] жылы [[Сайрам]] қаласынан қорғаудағы шешуші ұрыста өзі де, баласы Жолдыаяқ та опат болды. Екеуінің сүйегі [[Қожа Ахмет Иасауи]] кесенесіне жерленген. Есімдері кесенедегі ескерткіш-тақтада жазулы. [[Түркістан]] қаласында [[Тілеу]], [[Жолдыаяқ]] батырлар атындағы көше бар. Кіші жүздегі рулы ел Тілеу есімімен аталады. “[[Тілеу Қабақ]]” әні [[Айт]]тан туған ағайынды Тілеу мен [[Қабақ]]қа арналған. Тілеудің тікелей ұрпақтары: [[Қаражігіт молда Бектауұлы]], [[Мырзағұл би Шыманұлы]], [[Достан Тәңірбергенұлы]], [[Сарышолақ]] шайыр, [[Сары Батақұлы]], [[Таразы ақын]], жазушы [[Тахауи Ахтанов]], саясаткер [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин]].&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 9 том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}

[[Санат:1630 жылы туғандар]]
[[Санат:1684 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>9p5iret9tjlw3ecskomv0xf77af60ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көздіқара ауылдық округі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54915</id>
    <revision>
      <id>3618245</id>
      <parentid>3248144</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="qfrh3a849t0da9368o9rg8yrrokbayh" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауылдық округі
 |Атауы      = Көздіқара ауылдық округі
 |Облысы     = Атырау облысы
 |Ауданы     = [[Қызылқоға ауданы]]
 |Құрылған уақыты = 
 |Орталығы   = [[Қоныстану (Көздіқара ауылдық округі)|Қоныстану]]
 |Енеді      = 3 ауыл
 |Тұрғыны    = {{құлдырау}}1698
 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]]
 |Тығыздығы    = 
 |Жер аумағы   = 963,86&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G23TE00027M Қызылқоға ауданы бойынша 2023-2024 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жоспарын бекіту туралы]&lt;/ref&gt;
 |Әкімі        = Ернар Қадірұлы Ізімов
 |Әкімдіктің мекенжайы = Қоныстану ауылы, Декеев көшесі, №34
 |Телефон коды   = 
 |Пошта индексі  = 
}}
'''Көздіқара ауылдық округі''' — [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Қоныстану (Көздіқара ауылдық округі)|Қоныстану]], [[Бүйрек (ауыл)|Бүйрек]], [[Қосқұлақ (ауыл)|Қосқұлақ]] ауылдары кіреді. Орталығы – Қоныстану ауылы&lt;ref&gt;«Қазақ энциклопедиясы», X том&lt;/ref&gt;.

== Сипаттамасы ==
Көздіқара ауылдық округі, Атырау облысының солтүстік шығысында орналасқан. Шығысында ауданның [[Ойыл ауылдық округі (Атырау облысы)|Ойыл]], оңтүстігінде [[Қызылқоға ауылдық округі|Қызылқоға]] және [[Жамбыл ауылдық округі (Атырау облысы)|Жамбыл]], батысында [[Тасшағыл ауылдық округі|Тасшағыл]] ауылдық округтерінің, солтүстігінде [[Батыс Қазақстан облысы]]ның жерлерімен шектеседі.

Облыс орталығы [[Атырау]] қаласынан 350 км, ең жақын темір жол бекеті Сағыз стансасынан 170 км, аудан орталығы [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан 50 км қашықтықта орналасқан.

Ауылдық округ территориясының жер көлемі: -95782 га, ауыл-шаруашылық алқабы - 92281 га. Оның ішінде: жайылымдық жер - 83674 га, шабындық жер - 8507 га, егістік жер көлемі - 100 га.

== Тарихы ==
Көздіқара ауылдық округі 1920 жылдың 12 қазанынан құрылғанынан бастап 1944 жылға дейін Орал облысының [[Тайпақ ауданы]]ның құрамында болды. 1944 жылдың 1 маусымынан Гурьев облысының [[Қызылқоға ауданы]]на қарады.

Көздіқара [[Ойыл (өзен)|Ойыл]] өзенінің бір саласы, бұрынғы замандарда өзек бойының өр жерлерінде жерасты қайнар көздерінің суы бұрқылдап фонтан тәрізді атқылап жатқан кездері болыпты. Сол кезеңде осыны көрген жергілікті халық “көзін қара”, “көзді қара” осыдан өзек Көздіқара болып аталып кеткен. Ауылдық кеңеске осы өзек бойындағы орналасқан ауылдар қараған соң, жергілікті атқарушы органның да атауы Көздіқара ауылдық округі деп аталған.&lt;ref&gt;Қызылқоға - құт мекен. Алматы: «Өлке» баспасы, 2005 ж. ISBN 9965-599-97-1&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
[[2021 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша 1698 адамды (893 ер адам және 805 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
{| align=«center» class=«standard» class=«wikitable sortable»
|+
! |Елді мекен
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[1989 жыл|1989]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[1999 жыл|1999]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2009 жыл|2009]])
! |Халқы,&lt;br/&gt;адам ([[2021 жыл|2021]])
|-----
| Қоныстану
| align=«right»| 1771
| align=«right»| 1486
| align=«right»| 1561
| align=«right»| 1511
|-----
| ''Ақкөл''
| align=«right»| 159
| align=«right»| 80
| align=«right»| -
|-----
| Бүйрек
| align=«right»| 148
| align=«right»| 190
| align=«right»| 175
| align=«right»| 73
|-----
| Қосқұлақ
| align=«right»| 235
| align=«right»| 274
| align=«right»| 233
| align=«right»| 114
|}
* еңбекке жарамдысы - 912
* жұмыс жасайтыны - 426
* жұмыссыздар - 242
* зейнеткерлер - 234
* мүгедектер - 42
* аз қамтылғандар - 128
* балалар саны - 859
* «Ардақты Ана» – 16
* «Алтын Алқа» иегері - 7
* «Күміс Алқа» иегері - 28

== Шаруа қожалықтары ==
15 шаруа қожалығында 75 адам тұрақты еңбек етсе, 15 адам жеке кәсіпкерлікпен айналысты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қызылқоға ауданы ауылдық округтері}}

[[Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері]]</text>
      <sha1>qfrh3a849t0da9368o9rg8yrrokbayh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марат Тұрдыбекұлы Оспанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54966</id>
    <revision>
      <id>3618167</id>
      <parentid>3575270</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Саясаткерлер|Саясаткерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7134" sha1="6dzi7vr7ctin1fpmg10fgeovfhql3po" xml:space="preserve">'''Марат Тұрдыбекұлы Оспанов''' ([[17 қыркүйек]] [[1949 жыл|1949]], [[Ақтөбе]] қаласы – [[23 қаңтар]] [[2000 жыл|2000]], [[Алматы]] қаласы) – қоғам қайраткері, ҚР Парламентаризм мен демократия негізін қалаушылардың бірі, ҚР парламенті мәжілісінің тұңғыш төрағасы, Еуразия халықаралық экономикалық Академиясының академигі, экономика ғылымдарының докторы (1998).

== Балалық шағы == 
Марат Оспанов 1949 жылы қыркүйек айының 17 – ші жұлдызында Ақтөбе  қаласында жарық дүние есігін ашқан. № 6 орта мектепте алғаш мектеп табалдырғын аттап, білімнің алтын қайнарымен сусындаған, № 2 мектепті тәмәмдаған. Бала кезінен зейіні мол боп өскен. Оны білім нәрімен сусындатқан ұстаздарының айтуы бойынша М. Оспанов еңбекқор, қарапайым, бәрін білуге құштар, зейінді оқушы болған, спортқа бейім болған, шаңғы және де футбол спорт түрлеріне қызығушылық танытқан. Басқа да балалар секілді өзінің ортасы болған. Бала кезінен бастап бойында көшбасшылық қасиеттер басым болған.
== Өмір жолы == 
* 1971 жыл — Қазақ КСР-і Мемлекеттік жоспарлау, есептеу орталығының ғылым зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер. 
* 1971 жыл — [[Мәскеу]] халық шаруашылығы институтын бітірген.
* 1972–1976 жж. — [[Ақтөбе мемлекеттік медицина институты]]нда оқытушы, кафедра меңгерушісі.
* 1979 жыл — [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың аспирантурасын (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген.
* 1979-1990 жж. —  [[Партия]] ұйымының хатшысы.  
* 1990-1991 жж — Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің Экономикалық реформа, бюджет пен қаржы мәселесі жөніндегі комитет төрағасының орынбасары. 
* 1991-1992 жж. — ҚР Мемлекеттік Бас салық инспекциясы бастығының орынбасары. 
* 1992-1994 жж. — ҚР Қаржы министрінің 1-орынбасары – Бас салық инспекциясының бастығы. 
* 1994-1995 жж. — ҚР Жоғарғы кеңесі төрағасының орынбасары.
* 1995 жыл — ҚР Министрлер Кабинеті жанындағы Шетелдік капиталды игеру жөніндегі комитеттің төрағасы.
* 1995-2000 жж — 1 және 2-шақырылымдағы ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
* 1996-1999 жж.  — ҚР Парламентінің бірінші шақырылымдағы Мәжілісінің төрағасы. 
* 1999-2000 жж. — «Отан» партиясы төрағасының орынбасары.

==Ғылыми еңбектері==
* 1997 жылы - «Налоговая реформа и гармонизация налоговых отношений» деген тақырыпта докторлық [[диссертация]] қорғады. 
Оспанов елдегі қоғамдық-саяси процестерге белсенді араласып, республика [[Парламент]]інің қалыптасуына, саяси және экономикалық реформалардың әзірленіп, жүзеге асырылуына үлес қосты. &lt;br&gt;Ол қаржы және бюджет, салық т.б. экономикалық салаларға арналған 100-ден астам ғылыми мақала, 8 [[монография]]:
* «Гармонизация налоговых отношении», 1997; 
* «Налоговая реформа и гармонизация налоговых отношении, 1997; т.б.) жазды. 
* 1999 жыл «Тұрақтанудан өсімге қарай» (1999-2005) атты дағдарысқа қарсы [[экономика]]лық бағдарламасын жариялады, кейін бұл ҚР Үкіметінің экономикалық бағдарламасында негіз етіп алынды.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt; Экономика ғылымы саласында 6 кітабы бар.

== Есте қалдыру ==
* Ақтөбе қаласындағы көшенің бірі
* Батыс Қазақстан медицина академиясына М. Оспанов есімі берілген.
* Ақтөбе қаласында Марат Оспанов тұрған үйге ескерткіш тақта ілінді.
* 2001 жылы шілде айында есімі берілген медицина академиясына қола бюсті қойылды.

==Марапаттары==
* 2-дәрежелі «Барыс» орденімен (1999) және медальдармен марапатталған.

==Қосымша мәліметтер==
*[http://www.avestnik.kz/?p=2862 Марат Оспанов]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:17 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1949 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақтөбеде туғандар]]
[[Санат:23 қаңтарда қайтыс болғандар]]
[[Санат:2000 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Астана медалінің иегерлері]]
[[Санат:Саясаткерлер]]</text>
      <sha1>6dzi7vr7ctin1fpmg10fgeovfhql3po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қайдауыл Едігеұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57290</id>
    <revision>
      <id>3618162</id>
      <parentid>3538312</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ батырлары|Қазақ батырлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="1tiujtv44lsnszfetuc6k31pxs28nkr" xml:space="preserve">'''Қайдауыл Едігеұлы''' (1766, [[Ақтөбе облысы]] [[Шалқар ауданы]] – 1839) – батыр. [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар]], [[Арыстан батыр|Арыстан батырлар]] мен [[Дастан би|Дастан бидің]] замандасы. Руы – шекті ішіндегі қырғыз тармағынан. 1787 жылы түрікпендер шапқыншылығының кезінде Қайдауыл 250-дей жасағымен жауға қарсы аттанып, жекпе-жек шайқаста түрікпендердің жеті батырын жеңген. 1789 жылы шектілердің башқұрттарға қарсы жорығында [[Назар батыр|Назар батырды]] қолға түсіріп, барымталаған мал-жандарын қайырған. 1783 – 97 жылы [[Сырым Датұлы]] бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа қатысып, патша үкіметінің жергілікті халықты шұрайлы жерлерден ығыстыруына қарсы күресті. Шектілердің құрамындағы топты басқарып [[Гурьев]] (қазіргі [[Атырау]]) пен [[Жайық]] қалашықтары арасындағы әскери бекіністерге шабуылдар жасады. 1816 – 1825 жылы арасындағы [[Арынғазы хан]] мен [[Шерғазы хан]] арасындағы саяси күресте Арынғазыны қолдаған. 1820 – 31 жылы [[Ақбұлақ (Ақтөбе облысы)|Ақбұлақ]] (Шошқакөл), Жем бекеттеріне, Калмыков әскери бекінісіне бірнеше рет шабуыл жасаған. Қайдауыл 1839 жылы орыс казактары мен башқұрттардан құралған патша әкімшілігінің әскері “қазақ даласында тәртіп орнатамыз” деген желеумен ауылдарды шапқан шайқаста қаза тапқан. Қайдауылдың кесенесі [[Орынбор]] – [[Ташкент]] тау жотасының бойындағы [[Сленей станциясы|Сленей станциясына]] жақын, [[Қауылжыр]] өзенінен өтетін “Қайдауыл” көпірі маңында, Шалқар қаласының батысында 35 км жерде орналасқан. ғ65 т.ж. бекеті “Қайдауыл бекеті” деп аталып келді. &lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>1tiujtv44lsnszfetuc6k31pxs28nkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәйдібек би ауылы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57341</id>
    <revision>
      <id>3618390</id>
      <parentid>3327884</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Географиялық орны */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4852" sha1="fkv91x1ylirmvwaxq1gx2lqcfb8zu5g" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 =Бәйдібек би ауылы
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =  Ауылдық округ орталығы
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  = 
   |lat_deg =43|lat_min = 30|lat_sec = 46
   |lon_deg =77|lon_min = 41|lon_sec =29
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Алматы облысы 
|кестедегі облыс         = Алматы облысы{{!}}Алматы 
|ауданы                  = Еңбекшіқазақ ауданы
|кестедегі аудан         = Еңбекшіқазақ ауданы{{!}}Еңбекшіқазақ
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Бәйдібек би ауылдық округі{{!}}Бәйдібек би 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =  
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =''Маловодное''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}10444
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Бәйдібек би ауылы''' (2014 жылға дейін — ''Маловодное'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14D0002990 Алматы облысының кейбір әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктерін қайта атау туралы]&lt;/ref&gt; —  [[Алматы облысы]] [[Еңбекшіқазақ ауданы]]ндағы ауыл, [[Бәйдібек би ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы — [[Есік]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде.

{| class=«wikitable»
|+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||7001||{{өсім}}9802 ||{{өсім}}10444 ||106,5 ||4690 ||{{өсім}}5145 ||109,7 ||5112 ||{{өсім}}5299 ||103,7
|}

== Тарихы ==
Ауыл [[1957 жыл|1957]] — [[1997 жыл|97]] жылдары жүзім өсіретін “Гигант” кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде ҰК және бірнеше шаруа қожалығы құрылды. Ауыл арқылы республикалық дәрежедегі [[Алматы]] — [[Нарынқол]] және Алматы — [[Жаркент]] — [[Қорғас]] автомобиль жолы өтеді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>fkv91x1ylirmvwaxq1gx2lqcfb8zu5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рафаил Иосифович Розенсон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58233</id>
    <revision>
      <id>3617988</id>
      <parentid>838831</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35251-42</username>
        <id>182555</id>
      </contributor>
      <origin>3617988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="qzwubscdt006cq1w0fv831spze65hlb" xml:space="preserve">Рафаил Иосифович Розенсон (1958 ж.т., [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен]] қ.) – мед. ғыл. докт. (1997), проф. (1994). [[Семей]] мемл. мед. ин-тын (1963, қазіргі [[Семей]] мемл. мед. академиясы) бітірген. [[Өскемен]] қ-нда дәрігерпедиатр (1981–84), [[Өскемен]] мед. уч-щесінде фельдшерлік бөлім меңгерушісі (1984–85), [[Семей]] мемл. мед. ин-тында ассистент (1985–91), доцент (1991–94), [[Жапония]]ның Хиросима ун-тінде проф. (1994–96), 1996 жылдан Оңт. [[Қазақстан]] мемл. мед. академиясында кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1996 ж. «Особенности иммунопатогенеза респираторных аллергозов у населения региона, подвергавшегося выпадению локальных радиоактивных осадков» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 70-тен астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. Ушел из жизни в июне 2026 года. 
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>qzwubscdt006cq1w0fv831spze65hlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617995</id>
      <parentid>3617988</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35251-42|~2026-35251-42]] ([[User talk:~2026-35251-42|т]]) өңдемелерінен [[User:Sibom|Sibom]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>838831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1419" sha1="l6zngunymscf4gkna94c1pgiyyrurp3" xml:space="preserve">Рафаил Иосифович Розенсон (1958 ж.т., [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен]] қ.) – мед. ғыл. докт. (1997), проф. (1994). [[Семей]] мемл. мед. ин-тын (1963, қазіргі [[Семей]] мемл. мед. академиясы) бітірген. [[Өскемен]] қ-нда дәрігерпедиатр (1981–84), [[Өскемен]] мед. уч-щесінде фельдшерлік бөлім меңгерушісі (1984–85), [[Семей]] мемл. мед. ин-тында ассистент (1985–91), доцент (1991–94), [[Жапония]]ның Хиросима ун-тінде проф. (1994–96), 1996 жылдан Оңт. [[Қазақстан]] мемл. мед. академиясында кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1996 ж. «Особенности иммунопатогенеза респираторных аллергозов у населения региона, подвергавшегося выпадению локальных радиоактивных осадков» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 70-тен астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. 
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>l6zngunymscf4gkna94c1pgiyyrurp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ким Хан Нен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59257</id>
    <revision>
      <id>3618337</id>
      <parentid>2089571</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="qbmcu0mrsnwbd99z5yp5xpgzncgohce" xml:space="preserve">'''Ким Хан Нен''' (22.9.1951, [[Ресей, Сахалин]] облысы [[Макаров]] қаласы – 15.6.2002, Алматы) – актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1998). [[Алматы консерваториясы]]ның (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) актерлік бөлімін бітірген (1975). 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Алматыдағы Респ. корей музыкалы комедия театрында актер болып қызмет атқарды. Көклан ([[М.Әуезов]]тің “Қара қыпшақ Қобыландысында”), Диван ([[М.Карим]]нің “Ай тұтылған түнінде”), [[Сим Бонса]] ([[Цай Ен]]нің “Симчен деген қыз туралы аңызында”), Ким Сон Дар ([[Тхай Ден Чун]]ның “Ким Сон Дарында”), т.б. рөлдері көрермендер жадында қалды.
&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>qbmcu0mrsnwbd99z5yp5xpgzncgohce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сүйіртұмсық бақа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59748</id>
    <revision>
      <id>3618379</id>
      <parentid>2435632</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="1td3jtlh1tm573h9e2bo4ygav8nfm0a" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name=Сүйіртұмсық бақа
|status=LC|status_system=IUCN3.1
|status_ref = &lt;ref name=«IUCN»&gt;{{IUCN2012.2|assessors=Sergius Kuzmin, David Tarkhnishvili, Vladimir Ishchenko, Boris Tuniyev, Trevor Beebee, Brandon Anthony, Benedikt Schmidt, Agnieszka Ogrodowczyk, Maria Ogielska, Wiesiek Babik, Milan Vogrin, Jon Loman, Dan Cogalniceanu, Tibor Kovács, István Kiss|id=58548|title=Rana arvalis|year=2009|downloaded=20 November 2012}}&lt;/ref&gt;
|trend=stable
|image=RanaArvalisFemale.jpg|image_width=240px
|regnum = [[Жануарлар]]
|phylum = [[Хордалылар]]
|classis = [[Қосмекенділер]]
|ordo=[[Құйрықсыз қосмекенділер]] 
|ordo=[[Frog|Anura]]
|familia=[[Ranidae]]
|genus=''[[Rana]]''
|species='''''R. arvalis'''''
|binomial=''Rana arvalis''|binomial_authority=[[Sven Nilsson|Nilsson]], 1842
}}
'''Сүйіртұмсық бақа''' ({{lang-la|Rana arvalis}}) – [[Бақалар|бақа тұқымдасы]]на жататын [[қосмекенді]].

* [[Қазақстан]]ның солтүстік өңірлеріндегі орманды, орманды-дала аймақтарында, Батыс және [[Орталық Қазақстан]] облыстарында кездеседі. 
* Әдетте денесінің ұзындығы ''5 – 7'', ең ірілері ''8 см-дей''. 
* Түсі қоңыр, терісінің сыртында қара қоңыр дақтары болады, көбейер кезде аталықтарының тері жабындысы көгілдір түске боялады. Бауыры ақ немесе сарғылт. 
* Сүйір тұмсықты көзінен жонына дейін созылған қара дақ жіңішкеріп барып бітеді. Шұбар өрнекті алқымы ақшыл түсті. 
* Аналығы ''1200 – 3500 жұмыртқа'' салады, тек суда ұрықтанады. 
* Судағы және құрлықтағы [[жәндіктер]]мен, [[моллюскалар]]мен, [[өрмекші]]лермен қоректенеді. 
* Сүйіртұмсық бақаның шөмішбалықтарын ([[дернәсілдерін]]) жыртқыш қоңыздар, ал ересек бақаларды [[көлбақа]], [[сарбас жылан]], [[сұр жылан]], кейбір құстар (''[[қалбағай]], [[әупілдек]]''), [[сүтқоректілер]] (''[[борсық]], [[түлкі]]'') жейді. 
* Қысты шұңқырларда, тышқандардың інінде, [[томар]], қураған ағаштардың жапырақ үйінділерінің астында жатып өткізеді. Қысқы ұйқысы 6 – 7 айға созылады. 
* [[Омыртқасыздар]]дың сан алуан түрімен қоректенетіндіктен, экологикалық және шаруашылық маңызы бар.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{commons|Rana arvalis}}
{{бастама}}

[[Санат:Нағыз бақалар]]
[[Санат:Қауіптен тыс түрлер]]
[[Санат:Еуразия қосмекенділері]]</text>
      <sha1>1td3jtlh1tm573h9e2bo4ygav8nfm0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сопиев Тұрған Құрбанұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59849</id>
    <revision>
      <id>3618277</id>
      <parentid>3386588</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1181" sha1="ggzah9z716g93hs2eo741bzux83lnto" xml:space="preserve">‘‘‘Сопиев Тұрған Құрбанұлы’’’ (2.2.[[1942]] жылы туған, [[Алматы облысы]], [[Панфилов ауданы]], [[Диханқайрат]] ауылы) – [[медицина]]  ғылымдарының [[доктор]]ы([[1985]]), [[профессор]]([[1986]]). Алматы [[мемлекеттік]] медицина институтын ([[1965]], қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген. [[1965]] жылдан осы университетте [[ассистент]], [[доцент]] қызметін атқарды. Қазіргі кезде  профессор. Негізгі ғылыми еңбектері [[тіс]] ауруларын емдеу мәселелеріне арналған. [[300]]-ден астам ғылыми  жарияланымның, [[11]] [[монография]]ның авторы.

&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы|«Қазақ энциклопедиясы»]] , 7 том&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>ggzah9z716g93hs2eo741bzux83lnto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қобыланды Тоқтарбайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61167</id>
    <revision>
      <id>3618034</id>
      <parentid>3568492</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20519" sha1="allc5qhwgmowdx68c7wlz1t3kkf05tv" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі           = Қобыланды Тоқтарбайұлы
 |шынайы есімі          = 
 |суреті                =
 |сурет тақырыбы        =
 |туған күні            = XIV ғасыр
 |туған жері            = 
 |қайтыс болған күні    = XIV ғасыр
 |қайтыс болған жері    = 
 |лақап аты             = 
 |бүркеніш аты          = 
 |мемлекет              = [[Алтын Орда]]
 |шыққан тегі           = Қыпшақ
 |діні                  = [[ислам]]
 |әкесі                 = Тоқтарбай
 |анасы                 = Аналық
 |жұбайы                = Құртқа
 |балалары              = Бөкенбай, Беркінбай, Есеней, Киікбай  
 |туыстары              = Қарлығаш (қарындасы)
 |қызмет еткен жылдары  = 
 |атағы                 = 
 |білімі                =
 |әскер түрі            = 
 |басқарды              = 
 |әскери бөлімі         = 
 |шайқасы               = Сарай қаласы үшін шайқас
 |марапаттары           = 
 |байланысы             = 
 |отставкада            = 
 |қолтаңбасы            = 
 |Commons               = 
}}
'''Қобыланды батыр''' — [[Тоқтамыс хан]]ның 9 батырының бірі. [[Алтын Орда]]ның қолбасшысы. [[Мамай (беклербек)|Мамай]] беклербектің жақтасы, досы болған. Оған Алтын Орданың астанасы Сарай қаласын [[Хасан хан]]нан қайтарып алуға көмектескен. Шыққан тегі – [[Қыпшақтар|қыпшақ]], оның ішінде Қара Қыпшақ. Халық жадында сақталған әңгімелерде, халық шежірелерінде оны көбіне «Қара Қыпшақ Қобыланды» деп атайды. Қобыланды батыр «Едіге», «Ер Көкше», «Қобыланды батыр» жырларында атап көрсетілген.&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/ru/news/show/5396 Біздің тарихымызда бірнеше Қобыланды болуы мүмкін]&lt;/ref&gt;

== Өмірі ==
Қобыланды батыр бірде бір тарихи деректе кездеспейді. Тек халық жадында, жырларда есімі сақталған. Соған қарағанда Қобыланды деген батырдың шынайы аты емес, лақап аты болуы мүмкін. Яғни тарихи деректерде ол өз атымен аталып, ал халық жадында Қобыланды есімімен қалған. Мысалға [[Бату хан]] тарихта Бату, Батый атымен қалса, ал қазақ халқының жадында Ер Сайын деген атпен қалған. Қобыландының есімі бірнеше қазақ жырында аталады. Едіге жырында ол Тоқтамыстың батыры деп аталады, Ер Көкше жырында ол [[Ер Көкше]]ні өлтірген адам ретінде аталады, және өзіне арналған Қобыланды батыр жырында есімі аталған. Жырға сүйенсек, әйелінің есімі Құртқа (құртқа деп қазақтар бөрінің ұрғашысын айтқан), тұлпарының есімі Тайбурыл, досының есімі Қараман болған. Жырдың ноғайша нұсқасында Қобыландының досы Мамай Қият деп аталады.  Яғни Қобыланды [[Алтын Орда]] дәуірінде өмір сүргеніне тағы бір дәлел. Бұл жерде туындайтын сұрақ жырдың қазақша нұсқасында неге Қараман, неге Мамай емес. Мамайдың халық арасындағы аты «қарадан шыққан Қара Мамай» болған. Осы Қара Мамай есімі ғасырлардан бері өзгеріске ұшырап, Қараманға айналған. Жырда Қобыланды Қараманмен бірігіп Қазан ханмен соғысады. Бұл жерде Қараман дегеніміз Қара Мамай болса, демек Қазан хан дегеніміз Алтын Орда ханы [[Хасан хан]]. Мамай Хасанды жеңіп, Алтын Орда тағынан қуып жіберген. Яғни Қобыланды батыр әуелде Мамай беклербектің жақтастарының бірі болып, кейіннен Мамай Тоқтамыс ханға жеңілгеннен кейін, [[Тоқтамыс хан]]ның жағына өтуі әбден мүмкін. Қобыланды жырақта жүргенде оның елін уақтардың батыры Ер Көкше шабады. Қобыланды Ер Көкшені өлтіріп, кегін алады. Алайда кейін Көкшенің ұлы Ер Қосайдың қолынан қаза болады.&lt;ref&gt;[https://yvision.kz/post/parallelnaya-istoriya-ot-kazanbassa-861474 Қобыланды Ер Көкшені өлтірген]&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Қобыланды батыр мемориалды кешені.jpg|thumb|right|200px|Қобыланды батыр мемориалды кешені]]
Батыр бүгінгі [[Қобыланды батыр мемориалды кешені және мазары]]нда жерленген. [[1969 жыл]]ы батырдың сүйектері [[Ақтөбе облысы]]ның [[Қобда ауданы]]нда орналасқан сағана-мазардан қазып алынып, оның келбетін қайта қалпына келтіру мақсатымен [[Алматы]]ға жеткізілді.
Алайда ол кезде мұндай жұмыс ұзақ уақыт бойы жүзеге асырылмай келді.
Тек арада көп жыл өткен соң ғана Қобыланды батырдың бейнесі [[Мәскеу]]дегі Герасимов атындағы антропологиялық реконструкция зертханасында қайта жасалды.
Зерттеу нәтижесінде оның жасы шамамен 45–50 жастағы, ерік-жігері айқын, жақ сүйегі мықты жауынгер болғаны анықталды.
Батырдың келбеті қалпына келтірілгеннен кейін, Қобыландының бюсті Ақтөбе музейіне тапсырылды, ал оның сүйектері туған жеріне қайта жерленді.

== Қарама-қайшылықтар ==
Көптеген жылдар бойы, ғылымда қалыптасқан Қобыланды батырдың [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілқайыр хан]]ның батыры болғаны, оның арғын Дайырқожаны өлтіріп, Керей мен Жәнібектің көшіп [[Қазақ хандығы]]ның құрылуына себеп болғаны жайлы деректердің қате болғандығы анық. Тіпті бұл деректің өзінде қайшылық бар. Арғын Дайырқожа Алтын Орда әмірі [[Қарақожа]]ның әкесі болған. Ал Қарақожа жазба деректерге өте жақсы көрсетілген. Ол [[Тоқтамыс хан]]ның жақтастарының бірі болған. Егерде Қобыланды батыр Дайырқожаны расымен өлтірсе, бұл оқиға [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] заманында емес, одан 100 жылдай бұрын Тоқтамыс заманында болғандығы айдан анық. Бұл қате дерек [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның еңбектерінде ғана аталған. Ал оның қандай тарихи дерекке сүйенгендігі беймәлім.

== Қобыланды батыр жыры ==
Тарихшылардың айтуынша, эпостың ең көне нұсқасы сақталмаған, дегенмен қазіргі заман ғалымдары XIX ғасырдың ақындары — Біржан, Даулетше, Досжан, Қабыл, Марабай, Мергенбай, Мурын, Нұрпейіс, Сүйіншəлə, Шапай және басқалардың аузынан жазып алынған нұсқаларымен жұмыс істей алады. Зерттеушілер әсіресе ақындар Даулетше мен Марабайдың еңбектерін ерекше атап өтеді, өйткені солардың нұсқалары Ыбырай Алтынсариннің 1879 жылы жарық көрген «Қырғыз хрестоматиясы» жинағының негізіне енген.
Эпостың үзінділері әр жылдары тарихшылар мен публицистер — Әбубәкір Диваев, Сәбит Мұқанов, Григорий Потанин, Сәкен Сейфуллин, Василий Радлов тарапынан жарияланған. Сондай-ақ эпосқа арналған ғылыми еңбектерді Мұхтар Әуезов, Әлихан Бөкейханов, Қажым Жұмалиев, Әлкей Марғұлан және басқа да ғалымдар жазған.
Бұл көрнекті тұлғалардың әрқайсысы туған жерін жаулардан қорғауға өмірін арнаған халық қаһарманының бейнесін ашуға өз үлесін қосты.

Аңыз бойынша, Қобыланды ең қадірлі әрі атақты қыпшақ байларының бірі — Тоқтарбайдың отбасында дүниеге келген. Тоқтарбай – ашкөздік пен дүниеқоңыздық деген адамдық кемшіліктерден ада, сирек кездесетін дала билеушілерінің бірі еді.
Жаз айларында ол Қазыкөлді атты мөлдір көлдің маңында қоныс тебетін, ол жерді ежелден-ақ аппақ аққулар мекендейтін. Қысты ол Қараспан тауының оңтүстік баурайында өткізетін, онда жыл бойы шөбі шүйгін еді. Эпоста айтылуынша, Тоқтарбайдың ісі қанша қиын болса да, ол әрқашан жақын да, алыс та көршілерімен өзінде барын бөлісіп отыратын.
Алайда Тоқтарбайдың жүрегінде бір мұң бар еді. Жасы жетпістен асып, егде тартқан шағында да мұрагері болмай, уайымға түсті. Кең әрі дәулетті киіз үйінде сәби күлкісі естілмегеніне қатты қайғырды. Осындай ауыр ой мен мұңға толы күндерде, жұбайы Аналықпен бірге көз жасын тыя алмады. Руластары оларға жаны ашып, қолдау білдіріп отырды.
Көп ұзамай бәрін қуантқан ғажайып хабар жетті: Алпысқа таяған Аналық күтпеген жерден екі егіз — ұл мен қыз туады. Оларды Қобыланды мен Қарлығаш деп атайды.
Бауыр мен қарындас бір-бірінен айрылмастай бауырмал болып өседі. Қарлығаш сұлу бойжеткенге айналса, Қобыланды — айлакер, епті және өте батыл бозбала болып ер жетті. Ол атқа мінуді тамаша меңгерді, садақ атудан аса дәл мерген еді, аңға шыққанда ешқашан олжасыз оралмайтын.
Жігіттікке жеткенде, Қобыландының күші мен ептілігіне тең келер ешкім болмайды.
Эпоста Қобыландының сырт келбеті жайлы сипаттама сақталмаған, алайда басқа бір әйгілі эпос — «Едігеде» оның иықтары үлкен қазанның ауқымындай, ал шашы көшпелі дәстүр бойынша айдар түрінде өрілгені айтылады.
Уақыт өте келе, Қобыланды өзіне қалыңдық іздеуге бел буады және ол тек Көктемаймақ ханның қызы, сұлулық жөнінен теңдессіз Құртқа болуы керек деп шешеді.
Аңыз бойынша, Құртқаның қолына үміткер болған күйеу жігіт биік бақанға ілінген алтын теңгені садақпен атып түсіруі тиіс болған. Көптеген батырлар айлар бойы жарысқан, бәрі де Парсы елінің билеушісімен туыстас болуды қалаған. Бірақ бұл мәртебеге тек жас Қобыланды ие болды: ол теңгені дәл көздеп атып түсіріп, Құртқаны қазақ даласына алып кетеді.
Қобыланды батырдың садақ атудан алдына жан салмағаны белгілі, сондықтан оның бұл сайыста жеңіске жетуі таңғаларлық емес.
Эпоста айтылуынша, Құртқа да Қобыландыны алғаш көрген сәттен-ақ сүйіп қалған, яғни ол жеңімпазға берілетін үнсіз сый емес, өз еркімен сүйген жары ретінде бейнеленеді.
Құртқамен бірге батырдың тағдырына Тайбурыл атты тұлпар да енді — оны Құртқаның өзі күйеуі үшін арнайы өсіріп, баптаған.
«Қобыланды батыр» эпосында Тайбурыл ерекше сұлулығы мен айрықша күші бар жылқы ретінде суреттеледі. Ол желмен жарысып, батырды талай шайқастан, талай қиындықтан алып шығатын айнымас серігі болған.
«Естен кетпес сүйіктім, Құртқам, — деді ол іштей, енді ғана өз жарын терең құрметпен түсініп. — Сен күндіз-түні менің тұлпарымды даярлап, “жылқы — жігіттің қанаты” деп жиі айтатынсың.
Енді мен сені түсіндім, менің баға жетпес Құртқасұлуым.
Ал, Тайбурыл, енді көрсет өзіңді!
Қанатың бардай самға!
Мен ант еттім — ешкім мені күш пен батылдықта басып озбайды, ешкімнің алдында басымды имеймін.
Сен де, Тайбурыл, басқа даңқты тұлпарлардың ешқайсысына есесін жіберме — желдей ескен ұзын жалды, құйрығы көтеріңкі сәйгүліктердің өзінен де оз!»

Эпоста сондай-ақ қызылбастар елі және олардың ханы Қазан жайлы да баяндалады. Қазан хан – қатыгездігімен және өктем билігімен аты шыққан әмірші еді. Ол үлкенді де, кішіні де тыныш қоймай, көрші елдерге сансыз азап шектірді.
Қол астында ұлан-ғайыр әскер ұстайтын Қазан сол күшпен жауларын жаншып, адамдарды құлдыққа айдап, мал-мүліктерін тартып алып отырды. Төрт тараптан олжаланған дүние оның ордасына ағылып келіп жататын.
Оған қарсы тұрып, лайықты қарсылық көрсете алған ерлер некен-саяқ болатын. Уақыт өте келе, Қазан хан өз қуатына соншалық сеніп, бүкіл әлемді бағындыруды мақсат етті. Сұрапыл шайқаста, бетпе-бет келген ұрыста Қобыланды батыр Қазан ханды жеңіп, елін оның шапқыншылығынан құтқарды.
Алайда осы сәтті басқа бір қанішер билеуші – Көбекті хан пайдаланып қалды. Ол шайқастан кейін тынығып жатқан батырды тұтқындап, зынданға тастайды.
Аңыз бойынша, Көбекті ханның Қарлыға атты қызы болған. Қарлыға Қобыландыға ғашық болып, оны зынданнан қашып шығуына көмектеседі.
Бұдан да батылырақ қадамға барған Қарлыға, туған әкесін сатуға дейін барады – ол Қобыландыға Көбектіні қалай жеңуге болатынын айтып қояды.
«Әкемнің сауытының дәл кіндігінің тұсында төрт сақинасы жоқ, – деді Қарлыға, – егер садақ оғын сол кішкене саңылауға дәл тигізсең, Көбекті жеңіледі».
Қобыланды Қарлығаның кеңесіне құлақ асып, садақ оғын дәлдеп атқанда, Көбекті сол сәтте қаза табады.
Алайда Қарлығаның әкесін сатқан бұл ісі батырдың жүрегіне салқын түсірді. Қобыланды: «Жақынын сатқан жанға сенім болмас» деп ойлап, Қарлығаны сүймей, өз жары Құртқаға қайта оралады.
Дегенмен, уақыт өте келе Қарлыға Қобыландының сенімін қайтарып, оның серігі және қарулас жолдасы атанады. Екеуі талай шайқасқа бірге қатысып, сан жауды жеңеді.
Ақыры Қарлыға батырдың сеніміне толық ие болып, оның екінші жары болады.
Қобыланды ойраттармен және қалмақтармен соғысты. Ол өмірінің барлығын, нағыз батырларша, ат үстінде өткізді.
Халық оның ерлігі мен қайраты жайында аңыздар шығарды. Ол ешқашан қылышын қынына салмай, туған жерін қорғап өтті — қазақ даласына бала жылауы мен ана зарының естілмеуі үшін жанын қиған қаһарман еді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Туған жылы белгісіздер]]
[[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]]
[[Санат:Батырлар жыры]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>allc5qhwgmowdx68c7wlz1t3kkf05tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шығанақ Берсиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61693</id>
    <revision>
      <id>3618017</id>
      <parentid>3602261</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7278" sha1="4rggkn573c4hh47y77z4ctg5qo6v7bn" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Шығанақ Берсиев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  Шығанақ Берсиев.png
 |Сурет ені             =200px
 |Сурет атауы           = Майлы бояумен салынған Берсиев портреті. [[Авторлық құқық|авторы белгісіз]], [[1943 жыл]]
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 1881
 |Туған жері          = [[Ащыойыл]], [[Ойыл ауданы]], [[Ресей империясы]]
 |Мансабы               = [[тары]] өсіруші
 |Азаматтығы            = {{USSR}}&lt;br&gt;[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1881-1922)
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 28.5.1944
 |Қайтыс болған жері    = [[Ойыл ауданы]], [[Қазақ КСР]]і, [[КСРО]]
 |Әкесі                 = Бердісүгір (Берсе)
 |Анасы                 = Шəлік
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = {{Ленин ордені}}
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Шығанақ Берсиев''' (1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші. [[Ленин]] орденімен марапатталған (1940).

==Өмірбаяны==
Шығанақ Берсиев [[1881 жыл]]ы [[Ойыл ауданы]]ның [[Ащыойыл]] ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келді. Шығанақтың отбасында жеті адам болған, олар: ата-əжесі, əкесі - Бердісүгір, анасы - Шəкір, өзі жəне інілері - Таңатар жəне Тұңқар.

Берсиевтің əкесі [[аң]]шылықпен, [[балық]] аулаумен жəне [[Диқан (егінші)|диқаншылықпен]] айналысқан, ал анасы - тігумен жəне [[зергер]]лікпен айналысты.

Шығанақ 7 жасында [[Орал]] қаласындағы 2 жылдық мектепке оқуға түсті. Оны бітірген соң [[Көкжар]] жəрмеңкесіндегі шəйханада есепке алушы болып қызмет етті. 

1920-ншы жылдардағы ауыртпалық кезеңінде Шығанақ отбасымен [[Қоңырат]]қа көшеді. Ол жақта Берсиев алғаш рет тары өсіреді.

[[File:Ш.Берсиев.jpg|оңға|thumb|Шығанақ Берсиев ерте көктемде егістіктің қарын бақылау сәтінде|200px]]

*1932 — 1944 ж. ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) звено жетекшісі болып еңбек етті. [[Шөлейт]]ті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жылдар бойы оның звеносы тарыдан мол өнім алды. 

*1939 ж. тарының әр гектарынан 25,5 ц өнім алса, 1940 ж. 155,8 ц, 1941 ж. 165 ц, 1942 ж. 175 ц, 1943 ж. 201 ц өнім жинады. Мұндай жоғары нәтижеге Берсиев тары тұқымын қыс бойы әзірлеп-баптау, мұқият іріктеу, [[көктем]]гі егісті дер кезінде жүргізу, егінді баптап-күту, орақты ысырапсыз өткізу арқылы жетті. Бұл ұжымшардан Берсиевтің іс-тәжірибесін үйреніп, тары өсірудің шеберлері (берсиевшілер) шықты.

*Берсиев [[Ұлы Отан соғысы]] (1941 — 45) жылдары әскери ұшақ жасау үшін Мемлекеттік қорғаныс қорына қаржы аударды, өз табысынан тары өткізді.

[[File:Берсиевпен қоштасу.jpg|оңға|thumb|1944 жылы 28 мамырда Ш.Берсиев дүниеден озды.|200px]]

*[[1944 жыл]]дың [[28 мамыр]]ында Берсиев өзі еңбек еткен ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) қайтыс болды.

==Берсиевшілер қозғалысы==
Берсиевшілер — тары шығымдылығын арттыруда дүниежүзілік рекорд жасаған Шығанақ Берсиевтің ізін қуушылар.
Ұлы Отан соғысы алдында [[Ақтөбе]] облысында берсиевшілер қозғалысы кең өріс алды. Әрбір шаруашылықта берсиевші звено, бригада құрылды. Мұны бастаушылар: Ойыл ауданында Зәуре Баймолдина, Ақбала Берсиева, Қашқын Соқыров, Таған Ұзақбаев, Балмұқан Ақабаев, [[Қобда]] ауданында агроном Ивченко, Әзима Бектенова, [[Ырғыз ауданы]]нда Өксікбай Ашамбаев, Қойлыбай Белесов, [[Мартөк]] ауданында агроном Неженцева болды&lt;ref&gt; Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 &lt;/ref&gt;.

1950 — 80 ж. тары өсірушілер арасында ''“берсиевшілер”'' қозғалысы кең өріс алды.

[[Ақтөбе]], [[Батыс Қазақстан]], т.б. облыстарда арнайы звенолар құрылып, олар Берсиевтің озық тәжірибесі мен жетістіктерін пайдалана отырып, тарыдан мол өнім алуға қол жеткізді.

==Естелік==
Берсиевтің  өмірі мен ерен еңбегі [[Ғабиден Мұстафин|Ғ. Мұстафиннің]] ''“[[Шығанақ (роман)|Шығанақ]]”'' романына, неміс драматург [[Брехт Бертольт|Бертольд Брехтің]] ''“Тары өсіруші”'' дастанына арқау болды. 

[[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]нда Берсиев музейі бар, Ақтөбе қаласында оған ескерткіш орнатылған.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}

[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>4rggkn573c4hh47y77z4ctg5qo6v7bn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618018</id>
      <parentid>3618017</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ақ тарының атасы|Ақ тарының атасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7324" sha1="0cjtcngsbu3nc501scrc2ln9ucxmm7v" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Шығанақ Берсиев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  Шығанақ Берсиев.png
 |Сурет ені             =200px
 |Сурет атауы           = Майлы бояумен салынған Берсиев портреті. [[Авторлық құқық|авторы белгісіз]], [[1943 жыл]]
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 1881
 |Туған жері          = [[Ащыойыл]], [[Ойыл ауданы]], [[Ресей империясы]]
 |Мансабы               = [[тары]] өсіруші
 |Азаматтығы            = {{USSR}}&lt;br&gt;[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1881-1922)
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 28.5.1944
 |Қайтыс болған жері    = [[Ойыл ауданы]], [[Қазақ КСР]]і, [[КСРО]]
 |Әкесі                 = Бердісүгір (Берсе)
 |Анасы                 = Шəлік
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = {{Ленин ордені}}
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Шығанақ Берсиев''' (1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші. [[Ленин]] орденімен марапатталған (1940).

==Өмірбаяны==
Шығанақ Берсиев [[1881 жыл]]ы [[Ойыл ауданы]]ның [[Ащыойыл]] ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келді. Шығанақтың отбасында жеті адам болған, олар: ата-əжесі, əкесі - Бердісүгір, анасы - Шəкір, өзі жəне інілері - Таңатар жəне Тұңқар.

Берсиевтің əкесі [[аң]]шылықпен, [[балық]] аулаумен жəне [[Диқан (егінші)|диқаншылықпен]] айналысқан, ал анасы - тігумен жəне [[зергер]]лікпен айналысты.

Шығанақ 7 жасында [[Орал]] қаласындағы 2 жылдық мектепке оқуға түсті. Оны бітірген соң [[Көкжар]] жəрмеңкесіндегі шəйханада есепке алушы болып қызмет етті. 

1920-ншы жылдардағы ауыртпалық кезеңінде Шығанақ отбасымен [[Қоңырат]]қа көшеді. Ол жақта Берсиев алғаш рет тары өсіреді.

[[File:Ш.Берсиев.jpg|оңға|thumb|Шығанақ Берсиев ерте көктемде егістіктің қарын бақылау сәтінде|200px]]

*1932 — 1944 ж. ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) звено жетекшісі болып еңбек етті. [[Шөлейт]]ті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жылдар бойы оның звеносы тарыдан мол өнім алды. 

*1939 ж. тарының әр гектарынан 25,5 ц өнім алса, 1940 ж. 155,8 ц, 1941 ж. 165 ц, 1942 ж. 175 ц, 1943 ж. 201 ц өнім жинады. Мұндай жоғары нәтижеге Берсиев тары тұқымын қыс бойы әзірлеп-баптау, мұқият іріктеу, [[көктем]]гі егісті дер кезінде жүргізу, егінді баптап-күту, орақты ысырапсыз өткізу арқылы жетті. Бұл ұжымшардан Берсиевтің іс-тәжірибесін үйреніп, тары өсірудің шеберлері (берсиевшілер) шықты.

*Берсиев [[Ұлы Отан соғысы]] (1941 — 45) жылдары әскери ұшақ жасау үшін Мемлекеттік қорғаныс қорына қаржы аударды, өз табысынан тары өткізді.

[[File:Берсиевпен қоштасу.jpg|оңға|thumb|1944 жылы 28 мамырда Ш.Берсиев дүниеден озды.|200px]]

*[[1944 жыл]]дың [[28 мамыр]]ында Берсиев өзі еңбек еткен ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) қайтыс болды.

==Берсиевшілер қозғалысы==
Берсиевшілер — тары шығымдылығын арттыруда дүниежүзілік рекорд жасаған Шығанақ Берсиевтің ізін қуушылар.
Ұлы Отан соғысы алдында [[Ақтөбе]] облысында берсиевшілер қозғалысы кең өріс алды. Әрбір шаруашылықта берсиевші звено, бригада құрылды. Мұны бастаушылар: Ойыл ауданында Зәуре Баймолдина, Ақбала Берсиева, Қашқын Соқыров, Таған Ұзақбаев, Балмұқан Ақабаев, [[Қобда]] ауданында агроном Ивченко, Әзима Бектенова, [[Ырғыз ауданы]]нда Өксікбай Ашамбаев, Қойлыбай Белесов, [[Мартөк]] ауданында агроном Неженцева болды&lt;ref&gt; Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 &lt;/ref&gt;.

1950 — 80 ж. тары өсірушілер арасында ''“берсиевшілер”'' қозғалысы кең өріс алды.

[[Ақтөбе]], [[Батыс Қазақстан]], т.б. облыстарда арнайы звенолар құрылып, олар Берсиевтің озық тәжірибесі мен жетістіктерін пайдалана отырып, тарыдан мол өнім алуға қол жеткізді.

==Естелік==
Берсиевтің  өмірі мен ерен еңбегі [[Ғабиден Мұстафин|Ғ. Мұстафиннің]] ''“[[Шығанақ (роман)|Шығанақ]]”'' романына, неміс драматург [[Брехт Бертольт|Бертольд Брехтің]] ''“Тары өсіруші”'' дастанына арқау болды. 

[[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]нда Берсиев музейі бар, Ақтөбе қаласында оған ескерткіш орнатылған.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}

[[Санат:Тарихи тұлғалар]]
[[Санат:Ақ тарының атасы]]</text>
      <sha1>0cjtcngsbu3nc501scrc2ln9ucxmm7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618040</id>
      <parentid>3618018</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3602261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7232" sha1="b38i9rtu1m7hhdqhmkzusqzzsw47455" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Шығанақ Берсиев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  Шығанақ Берсиев.png
 |Сурет ені             =200px
 |Сурет атауы           = Майлы бояумен салынған Берсиев портреті. [[Авторлық құқық|авторы белгісіз]], [[1943 жыл]]
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 1881
 |Туған жері          = [[Ащыойыл]], [[Ойыл ауданы]], [[Ресей империясы]]
 |Мансабы               = [[тары]] өсіруші
 |Азаматтығы            = {{USSR}}&lt;br&gt;[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1881-1922)
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 28.5.1944
 |Қайтыс болған жері    = [[Ойыл ауданы]], [[Қазақ КСР]]і, [[КСРО]]
 |Әкесі                 = Бердісүгір (Берсе)
 |Анасы                 = Шəлік
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = {{Ленин ордені}}
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Шығанақ Берсиев''' (1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші. [[Ленин]] орденімен марапатталған (1940).

==Өмірбаяны==
Шығанақ Берсиев [[1881 жыл]]ы [[Ойыл ауданы]]ның [[Ащыойыл]] ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келді. Шығанақтың отбасында жеті адам болған, олар: ата-əжесі, əкесі - Бердісүгір, анасы - Шəкір, өзі жəне інілері - Таңатар жəне Тұңқар.

Берсиевтің əкесі [[аң]]шылықпен, [[балық]] аулаумен жəне [[Диқан (егінші)|диқаншылықпен]] айналысқан, ал анасы - тігумен жəне [[зергер]]лікпен айналысты.

Шығанақ 7 жасында [[Орал]] қаласындағы 2 жылдық мектепке оқуға түсті. Оны бітірген соң [[Көкжар]] жəрмеңкесіндегі шəйханада есепке алушы болып қызмет етті. 

1920-ншы жылдардағы ауыртпалық кезеңінде Шығанақ отбасымен [[Қоңырат]]қа көшеді. Ол жақта Берсиев алғаш рет тары өсіреді.

[[File:Ш.Берсиев.jpg|оңға|thumb|Шығанақ Берсиев ерте көктемде егістіктің қарын бақылау сәтінде|200px]]

*1932 — 1944 ж. ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) звено жетекшісі болып еңбек етті. [[Шөлейт]]ті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жылдар бойы оның звеносы тарыдан мол өнім алды. 

*1939 ж. тарының әр гектарынан 25,5 ц өнім алса, 1940 ж. 155,8 ц, 1941 ж. 165 ц, 1942 ж. 175 ц, 1943 ж. 201 ц өнім жинады. Мұндай жоғары нәтижеге Берсиев тары тұқымын қыс бойы әзірлеп-баптау, мұқият іріктеу, [[көктем]]гі егісті дер кезінде жүргізу, егінді баптап-күту, орақты ысырапсыз өткізу арқылы жетті. Бұл ұжымшардан Берсиевтің іс-тәжірибесін үйреніп, тары өсірудің шеберлері (берсиевшілер) шықты.

*Берсиев [[Ұлы Отан соғысы]] (1941 — 45) жылдары әскери ұшақ жасау үшін Мемлекеттік қорғаныс қорына қаржы аударды, өз табысынан тары өткізді.

[[File:Берсиевпен қоштасу.jpg|оңға|thumb|1944 жылы 28 мамырда Ш.Берсиев дүниеден озды.|200px]]

*[[1944 жыл]]дың [[28 мамыр]]ында Берсиев өзі еңбек еткен ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) қайтыс болды.

==Берсиевшілер қозғалысы==
Берсиевшілер — тары шығымдылығын арттыруда дүниежүзілік рекорд жасаған Шығанақ Берсиевтің ізін қуушылар.
Ұлы Отан соғысы алдында [[Ақтөбе]] облысында берсиевшілер қозғалысы кең өріс алды. Әрбір шаруашылықта берсиевші звено, бригада құрылды. Мұны бастаушылар: Ойыл ауданында Зәуре Баймолдина, Ақбала Берсиева, Қашқын Соқыров, Таған Ұзақбаев, Балмұқан Ақабаев, [[Қобда]] ауданында агроном Ивченко, Әзима Бектенова, [[Ырғыз ауданы]]нда Өксікбай Ашамбаев, Қойлыбай Белесов, [[Мартөк]] ауданында агроном Неженцева болды&lt;ref&gt; Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 &lt;/ref&gt;.

1950 — 80 ж. тары өсірушілер арасында ''“берсиевшілер”'' қозғалысы кең өріс алды.

[[Ақтөбе]], [[Батыс Қазақстан]], т.б. облыстарда арнайы звенолар құрылып, олар Берсиевтің озық тәжірибесі мен жетістіктерін пайдалана отырып, тарыдан мол өнім алуға қол жеткізді.

==Естелік==
Берсиевтің  өмірі мен ерен еңбегі [[Ғабиден Мұстафин|Ғ. Мұстафиннің]] ''“[[Шығанақ (роман)|Шығанақ]]”'' романына, неміс драматург [[Брехт Бертольт|Бертольд Брехтің]] ''“Тары өсіруші”'' дастанына арқау болды. 

[[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]нда Берсиев музейі бар, Ақтөбе қаласында оған ескерткіш орнатылған.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}</text>
      <sha1>b38i9rtu1m7hhdqhmkzusqzzsw47455</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байланысқан су</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62226</id>
    <revision>
      <id>3618306</id>
      <parentid>2076441</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="g3pdqtncec5yb2n95h872qfx58n6y8q" xml:space="preserve">'''Байланысқан су''' - таужыныстардың ұсақ бөлшектерінің сыртына жабысқан, олармен химиялық не физикалық жағынан байланысқан жер асты суларының түрі. Ол берік жоне іркілдек байланысқан болып ажыратылады. Берік байланысқан немесе жұтылған су таужыныстардың су буын көбінесе топырақ ауасынан жұтуынан пайда болады. Мүндай сумен грунт түйірлерінің байланыс күші өте зор (10000 кг/см2-ге жуық). Өзінің физикалық қасиеттері жағынан әдеттегі сұйық судан оның айырмашылығы көп: су тығыздығы орташа алғанда екі еседей артық, тұтқырлығы жоғары, қату температурасы нөлден әлдеқайда төмен (-78 °С-қа дейін). Таужыныстардағы іркілдек байланысқан су топырақтағы су буының конденсациялануынан (қоюлануынан) пайда болады, немесе таужыныстардың қуыстарындағы тамшылы-сұйық су ағып кеткеннен кейін түйірлердің сыртында жабысып қалады. Мұндай су таужыныстардың (грунттардың) ұсақ бөлшектеріне жұтылған суға қарағанда әлдеқайда аз күшпен тартылып тұрады, ол бөлшектердің сыртындағы берік байланысқан (гигроскоптық) су үстінде екінші жұқа қабық құрайды. Осындай қабықтың қалыңдығы мен тоңазытудың ұзақтығына байланысты іркілдек су нөлден төмен температурада қатады. Берік және іркілдек байланысқан сулар таужыныстарды 105- 110 С температураға дейін қыздырумен немесе зор қысым күшімен ғана ажыратылып алынады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайьшов — Алматы: «Мектеп» баспасы&quot; Ж А Қ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>g3pdqtncec5yb2n95h872qfx58n6y8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балқашит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62395</id>
    <revision>
      <id>3618309</id>
      <parentid>2415557</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="bsf1bn5mcwhtph5j1thm47ycckg2mjx" xml:space="preserve">'''Балқашит''' — Балқаш көлі жағалау- ларында үшырасатын сапропель түрі. 6- тер көмірсутектермен уланып ыдыраған балдырлар есебінен қалыптасады. Әдетте майысқақ, кейде опырылғыш денелер тү- рінде кездесетін Б-тер ашық сары түстен қою қара түске шейін боялған; орташа қүрамы: С - 76%, Н - 10,5%, О + N + 5 - 13,5%.
&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығьшьщ лауреаты А.Қ.Қүсайьшов — Алматы: «Мектеп» баспасы Ж А Қ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>bsf1bn5mcwhtph5j1thm47ycckg2mjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жеміс-жидек ішімдігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62772</id>
    <revision>
      <id>3618278</id>
      <parentid>2033202</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="q24b39w32du75j3yce2j4p1n5zhpqra" xml:space="preserve">'''Жеміс-жидек ішімдігі''' (Наливка) — тәтті [[жеміс-жидек]] шырындарынан дайындалған [[спирт]]ті ішімдік.&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ тілі терминдер сөздігі I том&lt;/ref&gt;

==Тағы қараңыз==
*[[Спирт]]
*[[Жеміс-жидек]]

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Спиртті ішімдік]]


{{stub}}</text>
      <sha1>q24b39w32du75j3yce2j4p1n5zhpqra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абсорбция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62786</id>
    <revision>
      <id>3618252</id>
      <parentid>3541305</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4105" sha1="hfsmdl9x2p76tlvyt2xin7z8s6non69" xml:space="preserve">[[Сурет:Absorption.jpg|right|thumb| alt=A.|180 px|Абсорбция]]

'''Абсорбция''' — [[газ]] және сұйық күйдегі заттардың барлық массасы бойынша басқа [[зат]]қа сорылуы.&lt;ref&gt;Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Алматы: Ана тілі. 1996.  ISBN 5-630-00473-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Машинажасау. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6&lt;/ref&gt;

== Физикалық химияда ==

'''Абсорбция''' — газ және сұйық кұрамындағы заттарды сұйық, сирегірек қатты заттар (абсорбенттер) көмегімен сіңіріп алу процесі. [[Оптика]]да — белгілі бір денеден өту барысында жарық ағымы энергиясы бөлігінің тұтылып қалуы.&lt;ref&gt;Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Казакстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. — 328 бет.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова 
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0&lt;/ref&gt;

=== Физикалық абсорбция ===

Физикалық абсорбция - [[абсорбат]] пен [[абсорбент]] арасында химиялық әрекетсіз өтетін абсорбция.&lt;ref name=«s1»&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: [[Химия]]. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — [[Алматы]]: «Мектеп» баспасы, [[2007]]. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8&lt;/ref&gt;

== Майлы абсорбция ==

Майлы абсорбция — [[газ]] немесе [[бу]]-[[газ]] қоспасының бір немесе бірнеше құрауышын әр түрлі құралғыларда сіңіргіш маймен еріту процесі; [[коксхимия]]лық өнеркәсіпте [[кокс]] газынан [[бензол]]ды бөліп шығаруға, [[мұнай]] өңдеу өнеркәсібінде жасанды сұйық отын алуда,&lt;ref&gt;Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0&lt;/ref&gt; тағы басқа жерлерде қолданылады.&lt;ref name=«s1»/&gt;

== Абсорбер ==

Абсорбер — абсорбция жүретін құрылғы.&lt;ref name=«s1»/&gt;

== Экономикада ==
Абсорбция-екі коммерциялық мекеменің  қосылуы, олардың бірі - неғұрлым ірісі - келесісін бірыңғай ұйым  құру мақсатымен жатады.&lt;ref&gt;Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы — Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Физикалық құбылыстар]]


{{Stub}}

[[nl:Absorptie]]</text>
      <sha1>hfsmdl9x2p76tlvyt2xin7z8s6non69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұхитнама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64932</id>
    <revision>
      <id>3618329</id>
      <parentid>2075575</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="ebckuarv9nezlonuep3ob4b4oy5eytk" xml:space="preserve">'''Мұхитнама''' — [[дүниежүзілік мұхит]]тағы физикалық, химиялық, геологиялық және биологиялық процестер туралы ғылымдардың жиынтығы.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Құсайынов — Алматы: «Мектеп» баспасы&quot; Ж А Қ , 2003. — 248 бет.
іSВN 5-7667-8188-1 іSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>ebckuarv9nezlonuep3ob4b4oy5eytk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қорытынды жазба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65424</id>
    <revision>
      <id>3618262</id>
      <parentid>2423123</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="6xp7lmr24oepbmn2nc3jv6mnrnpio7h" xml:space="preserve">'''Қорытынды жазба''' ''(Итоговая запись; total (summary)'' — қорытынды (жалпылама) [[ақпарат]]тан тұратын соңында немесе белгілі бір бөлігінде орналасқан [[жазба]] (мыс., «қорытынды», «барлығы» тәрізді [[мәлімет]]).

&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ақпараттану]]
[[Санат:Компьютерлік техника]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>6xp7lmr24oepbmn2nc3jv6mnrnpio7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инспектор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66629</id>
    <revision>
      <id>3618270</id>
      <parentid>2709233</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="j160sazculhktvsm37x8cro9bv37e4s" xml:space="preserve">'''Инспектор''' — өздеріне бағынышты органдардың, жеке тұлғалардың іс-әрекетінің дұрыстығын бақылайтын не қайсыбір арнаулы салада заңдардың орындалуын қадағалайтын лауазымды [[тұлға]]; мысалы, [[қаржы инспекторы]].&lt;ref name=«source1»&gt;Қазақ тілі терминдер сөздігі I том&lt;/ref&gt;

==Тағы қараңыз==
*[[Полиция]]

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Лауазымдар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>j160sazculhktvsm37x8cro9bv37e4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Топырақ суы, ылғалы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66966</id>
    <revision>
      <id>3618411</id>
      <parentid>2149506</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="tgwheisbot00qll4ot63yz52jc01zw1" xml:space="preserve">'''Топырақ суы, ылғалы''' -топырақ қабатында (аэрация зонасы) молекулалық тартьлыс күшінің әсерімен түйіршіктерге жабысып тұратын су (ылғал). Ол топырақтағы  [[кеуек]]тер мен [[қуыс]]тарды  [[грунт]] сулары сияқты толық толтырмайды, өйткені қуыстардың едәуір бөлігі [[су]]  буы мен ауаның үлесіне тиеді. Т.е. — өсімдіктердің өніп-өсуіне қажет негізгі су көзі. [[Құм]]  топырақтар салмағының 4—10%-ын, құмайт, құмды саздар-Ол тұрақталған шеткі аймақтың не қатпарлы атыраптың орталық  [[массив]]теріңдегі  немесе оның жақтауы мен қатпарлы атыраптың аумағындағы синхронды қозғалысты бейнелейді.
&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: «Мектеп» баспасы&quot; ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]
[[Санат:Химия]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>tgwheisbot00qll4ot63yz52jc01zw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слюдалық қосақталу заңы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67052</id>
    <revision>
      <id>3618268</id>
      <parentid>2219952</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="ph2qdzwa43o88y5ifxr69d8lj4vdpo4" xml:space="preserve">'''Слюдалық қосақталу заңы'''- [[слюдалар]] мен қабатты құрылымды [[минерал]]дарға тән. (''001'') қосақталу жымы жетілген жіктілікке сай келеді; қосақталу осі жым жазықтығында жатады. [[Оптика]]лық индикатрисасының бір осі(''001'')- де жататын және ''2V''-сі кішкентай слюдалар мен [[хлориттер]]де мұндай қосақтар микроскопта әрең байқалады, ал хлоритоидте өте жақсы көрінеді.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы&quot;, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Минералдар]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>ph2qdzwa43o88y5ifxr69d8lj4vdpo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колломорфтық құрылым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67698</id>
    <revision>
      <id>3618267</id>
      <parentid>3026250</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="3tb2j7138c8fpv21knrko7zi6ysnngs" xml:space="preserve">'''Колломорфтық құрылым''' - [[шөгінді]] [[тау жыныс]]тардың (саздардың, [[боксит]]тердің фосфориттердің, т.б.) [[коллоид]] түйіршіктерінен (&lt;0,001 мм) тұратын әр түрлі пішінді [[минерал]] агрегаттық (ооидтер, оолиттер) құрылымы.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: «Мектеп» баспасы&quot;, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>3tb2j7138c8fpv21knrko7zi6ysnngs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айырша без</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70050</id>
    <revision>
      <id>3618341</id>
      <parentid>3297075</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="dz68rqzckystcv58hm6kzwse31wc0dy" xml:space="preserve">[[Сурет:Illu thymus.jpg|thumb|200px]]
'''Айырша без''' немесе '''тимус''' — [[Омыртқалылар|омыртқалы жануарлар]] мен адам ағзаларындағы [[иммунды жүйе]]нің қалыптасуы мен оның қызметінің толық атқарылуын қамтамасыз ететін [[без]]. Айырша без иммунды жүйенің орталық мүшесіне жатады. Ол [[көкірек қуысы]]нда орналасқан тақ көкірек бөлігінен және кеңірдектің екі қапталында жатқан жұп мойын бөлігінен тұрады. Адам мен жануарлар ағзаларындағы жасушалық және гуморальдық (сұйықтық) [[иммунитет]]тердің қалыптасуында маңызды рөл атқаратын Т-лимфоциттердің түрліше популяцияларын түзу арқылы айырша без денедегі [[иммуноген]]дік қызметті реттеуге қатысады. Ол гуморальды фактор — [[тимозин]]ді организмнің ішкі сұйық ортасына ([[қан]], [[лимфа]], ұлпа сұйығы) бөліп, шеткі лимфоидты мүшелер — [[лимфа түйіндері]] мен [[көкбауыр]]дағы [[лимфоциттер]]дің көбейіп жетіліп, әсерлі (эффекторлы) жасушаларға айналуын қамтамасыз етеді. Құрылысы жағынан айырша без лимфоидты-эпителиальды мүшелерге жатады.
&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;

Тимус кеуде қуысында кеңірдектің жоғарғы ұшын жауып тұрады. Адамның балалық шағында ірі  (30грамм) толады.  [[Жыныстық жетілу]]ден кейін кішірейеді (20грамм).
== Қызметі ==
Бұл без тимозин [[Гормондар|гормонын]] бөледі және тимозин гормоны ағзада иммундық жүйенің орталық жүйесі болып саналады.т
Тимозин гормоны денеге жетіспесе, ағзаның иммундық қасиеті төмендейді. 
. Ал егер бұл гормон жеткілікті мөлшерде бөлінсе, [[көкбауыр]]дың мөлшері кішірейіп, қандағы лимфоцит жасушалары азайып, қарсы дене түзілмейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Иммунды жүйе}}

[[Санат:Иммунология]]
[[Санат:Эндокриндік жүйе]]</text>
      <sha1>dz68rqzckystcv58hm6kzwse31wc0dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Климаттық қар сызығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74263</id>
    <revision>
      <id>3618366</id>
      <parentid>2325440</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="7vd4760m5nhk4io7ygpajjkonm27zd9" xml:space="preserve">'''Климаттық қар сызығы''' - нағыз қар шегі, қатты [[атмосфералық жауын-шашын]]ның жылдық кіріс-шығыс теңдестігі нөлге тең болатын биіктік деңгейі (тура [[Күн радиациясы]]нан көлеңке емес көлбеу беткей болғанда).

[[Климат]]тық [[қар]] сызығынан биікте (жоғарыда) ''«мәңгі»'' қар мен [[мұздық]]тар калыптасады. Бұл шектік сызықтың биіктігі географиялық ендікпен, мұхиттық немесе континенттік климатпен айқындалады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Климатология]]


{{stub}}</text>
      <sha1>7vd4760m5nhk4io7ygpajjkonm27zd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солтүстік Придорожный мұнай кен орны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76876</id>
    <revision>
      <id>3618386</id>
      <parentid>2672817</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="1v7w17iway8x9zskwyu2ukvir90o9zu" xml:space="preserve">{{Мұнай кен орны
 |Атауы               = Солтүстік Придорожный мұнай кен орны
  |Төл атауы          = 
 |Координаттары       = 
  |CoordScale         = 
 |Ел                  = Қазақстан
  |Аймақ              = Маңғыстау облысы
 |Орналасуы           = 
 |Ашылған уақыты      = 1988
 |Игеріле бастады     = 
 |Өндіре бастады      = 
 |Қауырт жылы         =
 |Теңгерімдік қорлары   = 30 млн тонна
 |Сурет                    = 
  |Сурет атауы             = 
 |Статусы                  = 
 |Өңдеу әдісі              = 
 |Жылдық өнімі             = 
 |Жер қойнауын пайдаланушы     = 
 |Позициялық карта         = 
 |Ортаққордағы санаты      = 
}}
'''Солтүстік  Придорожный мұнай кен орны''', ''Солтүстік Жолмаңылық'' — Өзен-Жетібай антиклинальдық баспалдағында орналасқан мұнай кен орны. Осындағы [[Придорожное мұнай-газ конденсат кен орны]]мен ұштасып жатыр. [[1988 жыл]]ы ашылған.

== Геологиялық құрылымы ==
Кен орнының оңтүстік-батысы тектоникалық бұзылыспен күрделіленген [[антиклин]] қатпармен байланысқан. Ортаңғы [[Триас дәуірі|триас]]тың шағылдырушы бетімен антиклинальдың өлшемдері (-3850 м-лік [[Изогипсалар|изогипса]]) 1,7-1,5 км, амплитудасы 50 м-ден астам. Бойлыққа жуық бағытталған жарылым арқылы құрылым батыс жағынан өлшемдері (-3900 м-лік изогипса) 2x1 км, амплитудасы 50 м келген жартылай күмбезбен жапсарласады. [[Коллектор]] аралас терригендік-карбонаттық, кеуектілігі 13%, өткізгіштігі 0,038 мкм&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Иірім қабаттық, дөңдік, оңтүстік-батысқа қарай коллекторлардың литологиялық алмасуы байқалады.

== Қанығу сипаты ==
[[Мұнайға қанығу коэффициенті|Мұнайға қаныққандық коэффициенті]] 0,72. Дөңде 4050,6 м тереңдіктегі қабат бетінен алғанда иірімнің биіктігі 200 м. Өнімді қабаттың жалпы қалыңдығы 33 м, тиімді және мұнайға қаныққан қалыңдығы 10,8 м. Су-мұнай жапсары – 4085 м-лік белгіде анықталған.

== Тығыздығы, құрамы ==
Бастапқы қабаттық қысым 45,8 МПа, температура 143&lt;sup&gt;°&lt;/sup&gt;С. Мұнайы жеңіл, тығызд. 838 кг/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, аз [[күкірт]]ті 0,11%, мол [[парафин]]ді 24,6%, асфальтендер 1,5%, силикагельдік шайыр 3,2% болады. Мұнайға еріген газ ауыр, [[метан]]ды-[[этан]]ды келеді. Иірімнің режимі суарынды. Хлоркальций типті қабат сулары минералдылығы жоғары тұздықтар болады.&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мұнай кен орындары]]
[[Санат:Маңғыстау облысы кен орындары]]</text>
      <sha1>1v7w17iway8x9zskwyu2ukvir90o9zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азиаго</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76934</id>
    <revision>
      <id>3618405</id>
      <parentid>2792414</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="ahc5hgfcgj3vzqfkow8sxgyo2wdk6xg" xml:space="preserve">'''Азиаго''' — [[сиыр]] [[сүт]]інен дайындалған хош иісті итальян [[сыры]].&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}


{{stub}}</text>
      <sha1>ahc5hgfcgj3vzqfkow8sxgyo2wdk6xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауа массасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77413</id>
    <revision>
      <id>3618228</id>
      <parentid>2057608</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="s78lp1v8cu00i4qaq00tgv362een8nk" xml:space="preserve">'''Ауа массасы''' (Воздушные массы) — көлем жағынан [[Құрлық]] пен [[мұхит]]тардың бөліктерімен салыстырылатын, көлденең бағытта біртұтас бүтін тәрізді ауысатын және біртектес метеорологиялық элементтерден тұратын тропосфераның төменгі қабатыңдағы ауа аумағы. Пайда болу ауданы бойынша ауа массасын жылы (тұрақты) және суық (тұрақсыз) деи бөледі, бұлар [[ауа райы]]ның белгілі бір режимін жасайды. '''Ауа массасының''' қозғалуын және түр өзгерісін болжау ауа райы болжамының негізгі элементі болып есептеледі.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:«Мектеп» ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>s78lp1v8cu00i4qaq00tgv362een8nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құю шөміші</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77732</id>
    <revision>
      <id>3618311</id>
      <parentid>3249615</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="seijbwvz5u80dxhswbve25am5fi7dk8" xml:space="preserve">'''Құю шөміші''' ''(Ковш заливочный)'' — балқыған металды, [[штейн]]ді немесе [[қож]]ды уақытша сақтауға, тасымалдауға және таратып құюға арналған ішкі беті отқа төзімді қышпен қапталған болат немесе [[шойын]] ыдыс. Оны көпірлі кранмен немесе темір жол арбасымен алып жүреді. Ыстық металдың не штейннің [[темір]] әсерінен сақтау үшін шөміштің тұрқысы ішінен отқа төзімді [[кірпіш]]пен өріледі не конверторлық қожбен қождалады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Техника]]
[[Санат:Машина жасау]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>seijbwvz5u80dxhswbve25am5fi7dk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есет Көтібарұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78212</id>
    <revision>
      <id>3618021</id>
      <parentid>3566567</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27422" sha1="8bmwni2p10z8mjim12ur70hjrqu2erq" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Есет Көтібарұлы
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Eset Kotibarov.jpg
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = [[1803]]
 |Туған жері            = [[Ақтөбе облысы]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақши]]
 |Қайтыс болған күні    = [[1889]]
 |Қайтыс болған жері    = [[Шолақжиде]]
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = [[Батыр]]
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Көтібар Бәсенұлы]]
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Есет батыр Көтібарұлы''' (1803–1889) — [[Әлімұлы]] тайпасы [[Шекті]] руынан шыққан халық [[батыр]]ы. [[Ресей империясы]]ның отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық қозғалыстың басшысы.&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DalaGerkulesi&quot;&gt;Дала Геркулесі. Тауман Төреханов. – Алматы: Атамұра Корпорациясы, 2008. ISBN 9965-21-804-8&lt;/ref&gt;

Әкесі [[Көтібар Бәсендеұлы|Көтібар батыр Бәсенұлы]] [[Сырым Датұлы көтерілісі|Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысы]] кезінде сарбаз жинап, Ресей үкіметінің отарлау саясатына қарсы күрескен.

* [[1838]] жылы [[Жоламан Тіленшіұлы|Жоламан батыр]]мен тізе қосып, көтеріліске шығып, Елек қорғанына шабуыл жасады.
* [[1847]]-[[1878]] жылдары [[Жанқожа батыр]]мен бірге [[Қоқан хандығы|Қоқан]], [[Хиуа хандығы|Хиуа хандықтарына]] қарсы шықты.
* [[1847]]-[[1858]] жылдары [[Арал теңізі]]нің батыс жағалауын, [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары мен [[Мұғалжар тауы|Мүғалжар тауларын]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Сағыз (өзен)|Сағыз]], [[Ырғыз]], [[Елек]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Қиыл өзені|Қиыл]] өзендерінің бойын жайлаған қазақтардың [[Ресей империясы]]ның отаршылдық саясатына қарсы көтерілісіне басшылық жасады.
* 19 ғасырдың 40-50 жылдарында Есет батыр бастаған ұлт-азаттық көтеріліс негізінен, ұсақ қимыл-әрекеттермен сипатталады. Олар шекараға жақын орналасқан [[Ресей]] бекеттеріне шабуыл жасап отырды.
* [[1853]]-[[1854|54]] жылдары Есет батыр басшылығымен қарулы көтеріліске шыққан [[Кіші жүз]] қазақтарының шекаралық әкімшілікпен қақтығыстары болды.
* [[1854]] жылы көктемінде көтерілісшілердің саны 1500-ге жетті. Олар [[Ресей үкіметі]]нен қазақ қауымынан түйе жинауды тоқтату, түтін салығын жою, қазақ даласына жазалаушы отрядтарды  жіберуді тоқтату, жайылымдық жерге еркіндік беріп, [[Жем (өзен)|Жем]], Мұғалжар, [[Елек]], [[Қобда (өзен)|Қобда]], [[Жайық]] өзендерінің бойына еркін көшіп-қонуға мүмкіндік жасауды талап етті.
* [[1858]] жылы жазалаушы отряд көтерілісті күшпен басты. Есет көтерілістен бас тартқан соң оған кешірім жасалды.
* [[1859]] жылы тамызда бір топ сүлтан, билермен бірге [[Санкт-Петербург]]ке жіберіліп, 24 тамызда [[Александр II]] патшаның қабылдауында болады.
* [[1861]] жылы қабақ руының басқарушысы болып тағайындалады.
* [[1869]] жылы [[Ырғыз уезі]] бастығының кіші көмекшісі болып бекітілді.
* [[1873]] жылы [[Хиуа]] жорығына қатысқаны үшін патшадан алтын медаль алды.
* [[1879]] жылы ол қызметтен босатылады.
* [[1889]] жылы қартайған шағында дүние салды.

==Есет Көтібарұлының өмірбаяны==
Есет батыр Көтібарұлы (1803-1889)&lt;ref name=&quot;TTW&quot;&gt;Тауман Төрехановтың ресми сайты, http://www.tauman-torekhanov.com, 2018 жылдың 10 шілде күні тексерілді&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NogaybayevaM&quot;/&gt; - халықтың әйгілі батырларының бірі.&lt;ref name=&quot;KanmenZhazylganT&quot;&gt;Қанмен жазылған тағдырлар. Тауман Төреханов. – Алматы: Атамұра Корпорациясы, 1999. ISBN 9965-01-320-9&lt;/ref&gt; Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық  қозғалыстың  басшысы, [[Әлімұлы]] тайпасының тарайтын [[Шекті]] руының Қабақ аймағының Қарабас аталығынан шыққан және өз аймағының басқарушысы болған. &lt;ref name=&quot;TTW&quot;/&gt; [[Ақтөбе облысы]]ның Шалқар ауданындағы Шалқар көлінен жеті-он шақырым жердегі Ақши бойында дүниеге келген.

===1830-1850 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс===
1838 жылы Жоламан батырмен бірге көтеріліске шығып, Елек қорғанына шабуыл жасаған. 1847-1878 жылдары [[Жанқожа батыр|Жанқожа]] батырмен бірге Қоқан, [[Хиуа хандығы|Хиуа хандықтарына]] қарсы шықты. 1847-1858 жылдары Есет батыр Арал теңізінің батыс жағалауын, Үлкен және кіші Борсық құмдары мен Мұғалжар тауларын, [[Жем]], Сағыз, Ырғыз, Елек, Ойыл, Қыйыл өзендерінің бойын жайлаған қазақтардың Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы көтерілісіне басшылық жасады. ХІХ ғасырдың 40-50 жылдарындағы Есет Көтібарұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісі, негізінен, ұсақ қимыл-әрекеттермен сипатталды. Олар шекараға жақын орналасқан [[Ресей]] бекеттеріне шабуыл жасап отырды.&lt;ref name=&quot;MarthaOlcott&quot;/&gt;

1853-1854 жылдары Есет батырдың басшылығымен қарулы көтеріліске шыққан Кіші жүз қазақтарының шекаралық әкімшілікпен қақтығыстары болды. 1853 жылы осы көтерілісті басуға сұлтан [[Арыстан Жантөрин]], екі казак отряды мен 200 жігітті бастаған сұлтан Таукин, Орал бекінісінен майор Михайлов пен 600 жігітті бастаған сұлтан Е. Қасымов аттанды.&lt;ref name=&quot;NogaybayevaM&quot;/&gt; [[Патша]] әкімшілігінің бұл жоспарынан хабардар болған Есет батыр Көтібарұлы шекті ауылдарын Үстіртке жіберіп, өзі 800 жігітпен жазалаушы отрядтарды күтіп қалды. Жақсы қаруланған жазалаушы отрядтардың көтерілісшілерге қарсы бұл жорықтары нәтижесіз болды. Орынбор генерал-губернаторының нұсқауымен көтерілісті басу келесі көктемге қалдырылды. Есет батыр Көтібарұлы 1853-1854 жылдың қысын Үлкен Борсықта өткізді.

1854 жылы көтерілісшілердің саны 1500-ге жетті. Олар Ресей үкіметінің алдына: қазақ қауымынан түйе жинауды тоқтату, жайылымдық жерге еркіндік беріп, [[Жем]], Мұғалжар, Елек, Қобда, жайық өзендерінің бойларына көшіп-қонуға мүмкіндік жасау туралы талаптарын қойды.&lt;ref name=&quot;DalaGerkulesi&quot;/&gt;

1855 жылы Орынбор генерал-губернаторы Кіші жүздің бір топ билеуші сұлтандарына көтерілісті басып, Есет батырды қолға түсіруге қатаң тапсырма береді. Маусымның аяғында тапсырманы орындау үшін 900 адамдық отрядпен, өзіне бекітілген екі зеңбірегі бар казак жүздігі және дистанция бастықтарымен бірге [[Арыстан Жантөрин]] жорыққа аттанып, Ор бекінісінен 140 шақырым жер шамасындағы Елек өзенінің жоғарғы сағасындағы Суықсу шатқалына келіп бекінеді. Сұлтан ордасы мен көтерілісшілер арасында бірнеше күн бойы келіссөз жүргізіліп, екі жақ нақты шешімге келе алмайды. Осыдан кейін Есет батыр өз адамдарымен кеңесіп, сұлтан ордасына шабуыл жасауды ойластырады. 1855 жылы шілдеде көтерілісшілер сұлтан ордасын тұтқиылдан шабуылдап, А. Жантөрин бастаған он шақты би-старшындарын өлтіріп, казак отрядын талқандайды. Бұл оқиғаға мазасызданған Орынбор әкімшілігі көтерілісшілерді басуға тағы да жазалаушы отрядтар жіберіп, олар қазақ ауылдарын қырғынға ұшыратты.&lt;ref name=&quot;MarthaOlcott&quot;/&gt;

1856 жылы қыркүйекте әскери дала сотының үкімімен А. Есмамбетов, Қ. Қарин және Е. Айнақұловтар атылды. 1857 жылы Ерназар Кенжалин, Бекет Серкебаев, тағы басқа 18 адам Сібірге жер аударылды. 1858 жылы қыркүйекте Бородин басқарған жазалаушы отряд көтерілісті біржолата басты. Есет батыр көтерілістен бас тартқан соң, оған кешірім жарияланды. 

1859 жылы тамызда бір топ сұлтан, билермен бірге Санкт-Петерборға жіберіліп, 24 тамызда патша [[Александр ІІ]]-нің қабылдауында болды. 

1861 жылы Есет Көтібарұлы Алшын тайпасының Әлімұлынан тарайтын Шекті руының қабақ аймағының басқарушысы болып тағайындалды. 

1869 жылы Ырғыз уезі бастығының көмекшісі болып бекітілді. 1873 жылы [[Хиуа]] жорығына қатысқаны үшін патшадан алтын медаль алды. 1879 жылы ол қызметтен босатылды.&lt;ref name=&quot;BatysKazEncyc&quot;&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

===Есет Көтібарұлы туралы тарихи деректер===
Есет Көтібарұлы жөнінде деректерді ХІХ ғасырда өзінің көзі тірісінде онымен кездескен жиһангерлер, тарихшылар, саясаткерлер, қоғам қайраткерлері жазып кеткен.

1856-1861 жылдары Ресей сыртқы істер министрлігі Азия департаментінің директоры болған Е. Ковалевский  Хиуа сапары кезінде Есет Көтібарұлымен кездескенін былайша суреттейді: «Арал маңындағы Кіші жүз қазақтарының кейбір топтарынан құрылған отаршылдыққа қарсы қозғалысты басқаруынан бұрын Есетті сайын дала торабынан кездестірдім. Есет Геркулес сияқты атлетикалық дене бітімді,[[сұлу]] келбетті және ерлік іс-әрекеттері кез-келген еуропалықты таңғалдыратындай және бұл қасиеттері өз отандастарына да қатты әсерін тигізген».&lt;ref name=&quot;DalaGerkulesi&quot;/&gt; ХІХ ғасырдағы қазақ даласын еуропалықтарға алғаш рет таныстырған поляктың демократ-революционері, суретші [[Бронислав Залесский]] 1865 жылы Парижде  француз тілінде шығарған «Қазақ сахарасына саяхат» деген кітабында былай деп жазған: «Мен бір күнімді Есет Көтібаров есімді қырғызбен өткіздім. Ол осы замандағы қазақ даласына танымал ерекше тұлға... ол көсем болып қалды... және қазының міндетін атқарды». Б. Залесский осы сапарында қара қарындашпен  Есеттің қырынан отырған суретін салып алған. Есет сол заманда Еуропада, Ресейде суретке түсірілген, ол суреттері кезінде газет-журналдарда жарық көрген санаулы адамдардың бірі болды.&lt;ref name=&quot;KanmenZhazylganT&quot;/&gt;

Ресейде табылған ақпарат құралдарында Кіші жүзде Есет батырдың аты 40-шы жылдарда өлтірілген отандасы Кенесарының немесе Кавказдағы Шамильдің атындай қаһарлы болғандығы және оның [[ұзын]] бойлы, [[селдір]] қара сақалды, мұртты, оның жүзінен қайырымдылық пен сергектік, тұнық әрі сабырлы көздерінен терең ақылдылық, салмақпен айтқан әңгімелерінен оның қазақ болмысын терең білетіндігі және кең парасаттылығы байқалатындығы жазылған. Соңғы жылдары табылған тағы бір дерек шығыстанушы С.Өтенияз Ұлыбританияның Лондон ұлттық кітапханасының сирек кітаптар қорынан 1865 жылы ағылшын тілінде жарық көрген қазақ даласы жайлы кітаптың көшірмесін алып келген.&lt;ref name=&quot;KanmenZhazylganT&quot;/&gt; Осы кітаптың 33-беті Есет батырға арналған. Онда Есеттің [[сегіз]] ұлының үлкені - Назардың да суреті басылған екен. Тарихи деректер бойынша, Орынбор генерал-губернаторы Назар Есетұлын немере ағасы Бекет Серкебайұлымен бірге Орынбор түрмесіне қамайды. Кейін Бекетті Сібірге жер аударады да, Назарды Есеттің қаһарынан  сескеніп, босатып жібереді. Осы кітапта Есет батыр бастаған көтеріліс толық жазылады.&lt;ref name=&quot;DalaGerkulesi&quot;/&gt;

Есет Көтібарұлының барлық әулеті ел қорғауға араласып, аттары тарихта қалған. Әкесі [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібардың]] ерлігі өз алдына бір төбе немере ағасы Арыстан батыр Тінәліұлы, інілері Бекет Серкебайұлы, Ерназар Кенжалыұлы да тарихта қалған жандар. Арыстан, [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар]], Есет есімдері «Айман-Шолпан» жырына арқау болған. Есеттің арғы атасы Қалдыбай батыр еліміздің оңтүстігіндегі [[Сайрам]] шабуылына қатысып, сүйегі Түркістанда қалған. Есеттің арғы тегі  Алтын Орда мен Ноғайлы ұлысының әміршісі болған, атақты «ел қамын жеген «ер Едігеге» барып тіреледі.&lt;ref name=&quot;TogysbayevB&quot;/&gt;

Есет батыр Көтібарұлы 1889 жылы қартайған шағында дүние салды. Ол туып-өскен Шалқар ауданындағы Шолақжидеде жерленген. Басына [[төрт]] күмбезді кесене  тұрғызылған.
&lt;ref name=&quot;TogysbayevB&quot;&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

==Есет Көтібарұлы бастаған көтеріліс==
XIX ғ. 50-жылдары [[Ресей империясы]]ның отаршылдық саясатына қарсы Есет Көтібарұлы белсенді күрес жүргізді. &lt;ref name=&quot;NogaybayevaM&quot;&gt;Қaзaқстaн (Қaзaқ елі) тaрихы. Құрастырушы: Ноғайбаева М. Омaрбеков Т. Кәрібaев Б. Қaрaжaн Қ. – Алматы: “ЛитРес” баспасы,  2017. ISBN 9785040889969&lt;/ref&gt; Ол Арал теңізіне қарай жылжыған ресейлік әскерге күшті қарсылық көрсетті. Есет Көтібарұлы (1803—1889 жж.) [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар]] батырдың ұрпағы болатын. Ол тек қана өз руы үлкен шектінің арасында емес, сондай-ақ көрші қазақ рулары адай, табын, шөмекей, төртқара, кішкене шекті рулар арасында да үлкен беделге ие болды. 

===Хиуа және Қоқан хандықтарына қарсы күрес===
1847—1848 жж. [[Жанқожа батыр|Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] мен бірлесіп Сырдарияның төменгі бөлігіндегі Хиуалық және Қоқандық жаулап алушыларға қарсы күрес жүргізді. &lt;ref name=&quot;MarthaOlcott&quot;&gt;The Kazakhs. Olcott, M.B. – Stanford University: Hoover Institution Press,  1987. ISBN 9780817993535&lt;/ref&gt; Есет Көтібарұлы хиуалықтарға қарсы күресте [[Жанқожа батыр|Жанқожа Нұрмұхамедовқа]] бірнеше рет көмек көрсетті. Хиуалық хан Жанқожадан тек сұлтандардың ғана емес, сондай-ақ батырлардың қолымен де құтылуға тырысты. Әрине, халық батыры, Жанқожаның туысы Есет Көтібарұлы Хиуа ханының арандатуына көнген жоқ, керісінше, Хиуалық басқыншыларға қарсы күресте Жанқожаға барынша көмектесті.&lt;ref name=&quot;MarthaOlcott&quot;/&gt;

===Ресей империясына қарсы ұлт-азаттық көтеріліс===
1838 ж. Есет Көтібар Жоламан батырмен бірге Ресейдің Елек қамалына шабуыл жасады. Орынбор билеушілері қайткен күнде де Есетті қолға түсіріп, оған патша үкіметін мойындауға мөжбүрлеуді алдарына мақсат етіп қойды. Жазалаушылар Арал теңізінің оңтүстік-батыс жағалауында тұратын көтеріліске қатысушылар мен бейбіт тұрғындарды қатал жазалады. Орынбор генерал-губернаторы көтерілісшілерді басу үшін жазалаушы отрядтарды бірінен соң бірін жіберіп жатты. Бірақ Есет Борсық құмдары мен Үстіртке ауылдар мен ауыр жүктерді дер кезінде жіберіп үлгерді. Даламен жылжып келе жатқан өзінің жігіттерін ол екі топқа бөліп, Ресейдің керуендеріне шабуыл жасап және жазалаушы отрядтармен ұрысқа араласты. 1847 жылдың жазында [[Жем]] өзенінің бойында Есет батыр патша үкіметінің жазалаушы әскеріне тұтқиылдан шабуыл жасады.&lt;ref name=&quot;NogaybayevaM&quot;/&gt;

Патша әкімшілігінің жазалаушы отрядтары Есет Көтібарұлы құрамындағы бірнеше руларды талқандап, материалдық байлықтарын тартып алып, малдарын айдап кетті.&lt;ref name=&quot;MarthaOlcott&quot;/&gt; Есет бәрібір Орынборлық ведомствоның жазалаушы күштерімен күресті жалғастырды. Патша әкімшілігі Есет батырды қолға түсіру мақсатымен бірнеше рет жазалаушы әскер жіберді. Сонда да Есет батыр өз елінің жер жағдайын жақсы білетін ол жазалаушы отрядты адастырып, таптырмай кетіп жүрді.&lt;ref name=&quot;NogaybayevaM&quot;/&gt;

1855 жылы Есет Көтібарұлы бастаған көтерілісшілер отаршыл әкімшіліктің қолшоқпары билеуші-сұлтан [[Арыстан Жантөрин|Арслан Жантөриннің]] отрядын талқандайды. Сұлтан [[Арыстан Жантөрин|Арслан Жантөрин]] қаза болды.&lt;ref name=&quot;NogaybayevaM&quot;/&gt; Патша үкіметінің сауда керуендері мен  бекініс-қамалдарына шабуыл жасаумен болды. Есет батыр тарапынан Хиуамен әскери одақ құру жөнінде жасаған ұсынысы сәтсіз аяқталды.  Ресеймен 20 жыл бойы жанқиярлықпен күрес жүргізген Есет батыр 1858 жылы ол  патша өкіметінің бейбіт шартын өз еркімен қабылдады. Бұдан әрі патшаға қарсы күресу бос әурешілік екенін түсінді. Патша үкіметі оның бұған дейін Ресей империясына қарсы жүргізген күресіне кешірім жасады.  Ол кейінірек тіпті Ырғыз уездік бастығының көмекшісі болып тағайындалды. 1873 ж. Орынбор отрядының құрамында ол Хиуа жорығына қатысты. Бұл жорығы үшін оған &quot;Жігері үшін&quot; алтын медалін иеленді. Есет Көтібарүлы 80 жастан аса өмір сүріп, қайтыс болды. Ол Ақтөбе облысының Шалқар станциясына жақын маңда жерленді. 

Көтерілістің негізгі қозғаушы күші езілген қазақ шаруалары еді. Көтерілістің жеңілу себептері: қазақ шаруаларының ұйымдасуының әлсіздігі, стихиялық сипаты, жеке ақсүйек феодалдарының опасыздығы. Көтеріліс жеңілгенімен Оңтүстік Қазақстандағы Қоқан билеушілерінің озбырлығы қазақ еңбекшілерінің, Ресейдің құрамына кіруіне ұмтылған алғышарттардың пісіп-жетілуіне себепші болды.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}
{{Bio-stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1803 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:1889 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>8bmwni2p10z8mjim12ur70hjrqu2erq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қылаудың қалдығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78271</id>
    <redirect title="Қалдықтар" />
    <revision>
      <id>3618319</id>
      <parentid>3249558</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="49bbr2xo1u0tfe07z10c1sbhai0ee2a" xml:space="preserve">'''Қылаудың қалдығы''' (''Остаток заусенца'') — [[қылау]]ды қиюшы баспақта қиғаннан кейін қалатын [[қалдық]].&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Техника]]
[[Санат:Машина жасау]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>49bbr2xo1u0tfe07z10c1sbhai0ee2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тасқынды линия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78645</id>
    <revision>
      <id>3618385</id>
      <parentid>3249393</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="7iyd8wuwpvjlnnn6f6ednc7tlb3wmu9" xml:space="preserve">[[Сурет:Krispy Kreme Doughnuts.jpg|thumb|Тасқынды линия]]
'''Тасқынды линия''' (Поточная линия) — бұл өндеу линиясында еңбек объектілерін жылжыту және әр жұмыс орнына бекітілген технологиялық операцияларды белгілі бір уақыт ішінде орындау жүмыстары атқарылып, шығару тактымен сипатталатын ондірістің түрі.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. 
— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Техника]]
[[Санат:Машина жасау]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>7iyd8wuwpvjlnnn6f6ednc7tlb3wmu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Екі корпусты сүңгүір қайық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79868</id>
    <redirect title="Сүңгуір қайық" />
    <revision>
      <id>3618302</id>
      <parentid>2071646</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="40t6bz4k5kjc4i3g251i6twtsl95wck" xml:space="preserve">'''Екі корпусты сүңгүір қайық''' — берік [[корпус]]ының сыртында қайықтың тенізде жүзу касиеттерін қамтамасыз ететін және балластык, басқа да шығындар үшін кеністік жасайтын жеңіл корпусы бар [[сүңгуір қайық]].&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:«Мектеп» ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>40t6bz4k5kjc4i3g251i6twtsl95wck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оқ-дәрі әсері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81308</id>
    <revision>
      <id>3618398</id>
      <parentid>2133109</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="nfohvj6cliw7focnnpa4gbj8nfwx5ym" xml:space="preserve">'''Оқ-дәрі әсері''' (действие боеприпаса) — [[ұрыс]]та қолдану кезіндегі оқ-дәрінің шығаратын тиімділігі. Оқ-дәрі әсері — жандырғыш, кумулятивті, жарықшақты, екпінді, фугасты (негізгі оқ-дәрілер), жарықтандырғыш, белгі беруші, кедергі типтес және басқалар (арнайы тағайындалған оқ-дәрілер) болып бөлінеді.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:«Мектеп» ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>nfohvj6cliw7focnnpa4gbj8nfwx5ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ракетаны автономды басқару</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82729</id>
    <revision>
      <id>3618234</id>
      <parentid>2133112</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="kams9ofglynqhfkwz390xvhjfzluf4o" xml:space="preserve">'''Ракетаны автономды басқару'''  — ракетаның ұшуын басқару. Бұл кезде бүкіл қашықтықтағы [[ұшу траекториясы]] [[кемерлік аспаптар]] кешені арқылы анықталады. Яғни [[ракета]] алдын ала белгіленген [[бағдарлама]] (берілген [[траектория]]) бойынша ұшады және ешқандай барлау пунктімен немесе тосқыш ұшақпен, нысанамен байланыспайды. Ракетаны автономды басқару кезінде басқарудың автономдық жүйесі: [[навигация]] немесе радионавигациялық және басқа да автономды жүйелері қолданылуы мүмкін.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:«Мектеп» ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>kams9ofglynqhfkwz390xvhjfzluf4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амортизатор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86312</id>
    <revision>
      <id>3618393</id>
      <parentid>3509493</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="qgxf6xfgga4rv3kl7rcrhga3qla2uvv" xml:space="preserve">[[Сурет:Gas damper mov.gif|left|thumb|Бір құбырлы амортизатор]]
[[Сурет:Oil damper mov.gif|right|thumb|Екі құбырлы амортизатор]]
[[Сурет:Shock absorber demonstration example SDVN 12 50 0 0 N by Forkardt Gefttech GmbH Ekarth Germany.jpg|thumb|Серіппесі бар гидравликалық амортизатор]]
'''Амортизатор''' ({{lang-fr|Amortir}}-бесеңдету, жұмсарту). - [[көлік]] қозғалып жатқанда, [[механикалық тербеліс]]терді (көбінесе вертикалды) тұқыртатын ілмелі қондырғы. Оны жиі техникада, құрылыста қолданылады. Соққыны, тербелістің зиянды әсерін әлсірету мақсатында қорғаныш ретінде пайданылады.

== Амортизатор түрлері ==
'''Гидравликалық амортизатор''' - [[калибрлеген тесік]]терден сығымдалынатын майдың түтуырлың үйкелісі эсерімен тербелістерді басатын амортизатор.

'''Екі жақты амортизатор''' - екі жаққа да қозғалғандағы (мысалы піспек) пайда болатын тербелістерді тұқыртатын амортизатор.

'''Бір жақты амортизатор''' - бір жаққа ғана қозғалғандағы пайда болатын тербелістердегі тұқыртатын амортизатор.

'''Бір құбырлы амортизатор''' - [[инертті газдар|инертті газбен]] (мысалы [[азот]]) толтырылған компенсациялы қуысы бар телескоптық амортизатор.&lt;ref&gt;Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2&lt;/ref&gt;

'''Иінді амортизатор''' - піспек орын ауыстырылуы иін арқылы іске асырылатын гидравликалық амортизатор.

'''Телескоптық амортизатор''' - піспек орын ауыстырылуы шток арқылы іске асырылатын гидравликалық амортизатор.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006.  ISBN 9965-808-88-0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік	/ профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}{{Автокөлік конструкциясы|state=вав}}
[[Санат:Физика]]
[[Санат:Материалдар]]
[[Санат:Материалдар механикасы терминдері]]</text>
      <sha1>qgxf6xfgga4rv3kl7rcrhga3qla2uvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амбра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92820</id>
    <revision>
      <id>3618224</id>
      <parentid>2792521</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="frw7cg64hghcw6bfn6yley51szkt9fn" xml:space="preserve">[[Сурет:Ambergris.jpg|thumb|right]]
'''Амбра''' - [[балауыз]] тәрізді зат, [[кашалот]]тардың асқорыту жүйесінде пайда болады. Оларды [[су]]да кейде жағада кездестіруге болады. Амбраның ерекше исі оның құрамындағы тритерпин спирті амбреиннің қышқылдарына байланысты. [[Парфюмерия]]да иіс судың исін бекіту үшін қолданылады.&lt;ref name=«name»&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Биология]]


{{Biosci-stub}}</text>
      <sha1>frw7cg64hghcw6bfn6yley51szkt9fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618225</id>
      <parentid>3618224</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Sagzhan|Sagzhan]] ([[User talk:Sagzhan|т]]) өңдемелерінен [[User:Arystanbek|Arystanbek]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2792521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="qmqriz2qcnwws2cgyuhouyxwgf5wrzw" xml:space="preserve">[[Сурет:Ambergris.jpg|thumb|right]]
'''Амбра''' - [[балауыз]] тәрізді зат, [[кашалот]]тардың асқорыту жүйесінде пайда болады. Оларды [[су]]да кейде жағада кездестіруге болады. Амбраның ерекше исі оның құрамындағы тритерпин спирті амбреиннің қышқылдарына байланысты. [[Парфюмерия]]да иіс судың исін бекіту үшін қолданылады.&lt;ref name=&quot;name&quot;&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Биология]]


{{Biosci-stub}}</text>
      <sha1>qmqriz2qcnwws2cgyuhouyxwgf5wrzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антисептирлеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93024</id>
    <revision>
      <id>3618377</id>
      <parentid>2149541</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="qevx29kxiwid3lnojuoowe2qyj8n011" xml:space="preserve">'''Антисептирлеу''' - [[ылғалдылық]] ортаның әсерімен биологиялық бұзылуынан [[ағаш]]ты корғау.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Сәулет және құрылыс / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. - 280 6.ISBN 9965-808-83-Х&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Сәулет және құрылыс]]


{{stub}}</text>
      <sha1>qevx29kxiwid3lnojuoowe2qyj8n011</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ақтөбе жоғарғы оқу орындары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>93715</id>
    <revision>
      <id>3618449</id>
      <parentid>371438</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="bbjex2i3it3pel69d4gzz6b32tepw12" xml:space="preserve">[[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]]</text>
      <sha1>bbjex2i3it3pel69d4gzz6b32tepw12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618450</id>
      <parentid>3618449</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/1nter pares|1nter pares]] ([[User talk:1nter pares|т]]) өңдемелерінен [[User:Ulan|Ulan]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>371438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="43lx5vb98jmr91nfzs2dcwekrxgadsb" xml:space="preserve">[[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы]]</text>
      <sha1>43lx5vb98jmr91nfzs2dcwekrxgadsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Электр торы немесе найзағайдың соғуы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95601</id>
    <revision>
      <id>3618287</id>
      <parentid>2573069</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5948" sha1="79pxfltqykdsi1f9vec0wl9g4z9qscq" xml:space="preserve">'''Электр торы немесе найзағайдың соғуы''', Тұрмыстық электр приборларын олақ пайдалану немесе аңдаусыз ұстағанда адам ток зақымдауы мүмкін.

[[Электр тогы]]ның соғуынан алған зақымдану жеңіл болған жағдайда [[сым]] тиген жер қызарыс ауырады (күйелі), зақымданған адамның  өңі  қуарып, бойын үрей билейді. Ауыр зақымданған жағдайда күйік ұлғайып, тоқ ұрған жердегі дененің ткані  қарайғаны байқалады,[[адам]] талықсып, сіңірі тартылады, тыныс алуы мен [[жүрек]] соғуы тоқтал қалуы мүмкін. Зақымданудың ауырлығы, негізінен, токтың [[күш]]іне және оның ұру ұзақтығына байланысты. Токтың кедергісі тез етуі (бұған себеп: қолдың су болуы, [[аяқ]] киімнің дымқыл, жердің сыз болуы) электр тогы зақымын күшейте түседі, мұндай жағдайда тіпті [[кернеу]]і 36 В «қауіпсіз» ауыспалы токтың соғуынан-ақ өліп кетуге болады. &lt;br /&gt;
Алғашқы көмек көрееткенде ең алдымен электр тогының әсерін тоқтату керек. Бұл қажет, өйткені [[электр]] [[сым]]ы тартқанда зақымдалушы адамның көбінесе босанып шығуға дәрмені жетпейді. Көмек көрсетуші адам өз басының  қауіпсіз болу ережесін де сақтауы керек. Ток келіп тұрған көзді тоқгату үшін ажыратқыш-қосқыш тетікті, тығындарды, рубильникті ажыратыл, көмек көрсетуші адам қолын (резина қолғап киіп немесе құрғақ жүн матамен ұстайды) және аяғын (резина етік киеді) ток ұрмайтындай еткеинен кейін ғана зақымданушы адамды токтан тартып ажыратуы не болмаса зақымданушы адамды басқа да тәсілдермен ток көзінен ажыратуы керек (мысалы, кез келген құрғақ [[ағаш]] затпен ток сымын басқа бір жаққа бұру). 
[[Жүрек|Жүрегі]] тоқтал, тынысы бітіп кетпеген болса, оған толық тыныштық керек (денені сұлатып жатқызады), жылы сусын ішкізіп, мүсәтір спиртін иіскетеді; терісі күйгенде — борлы вазелин жағыл немесе сутегінің асқын тотығымен сүртіп, стерильді бинтпен таңыл тастайды. Егер тынысы тоқтап, [[жүрек|жүрегі]] соқпай қалған жағдайда (клиникалық өлім) көрсетілетін алғашқы көмек — [[дәрігер]] келгенге дейін [[реанимация]] шараларын жасау (жүрекке массаж жасау, «ауызбен ауызға дем үрлеу» арқылы  қолдан тыныс алдыру; Алғашқы көмек деген мақаланы  қараңьіз). Сонымен бірге шұғыл дәрігерлік көмек көрсету және ауруханаға жеткізу үшін жедел жәрдем дәрігерін шақыру қажет.

Егер электр тогынан зақым алғаннан кейін 30—40 минут өткен соң да ұйқы басып, басы айнала берсе, жүрегі  қағып, тер басса, тынысты тарылып, денесі тітіркенсе, онда алған зақымы жеңіл сияқты болып көрінгеніне қарамастан, дәрігерлік бақылауға алып, көмек көрсету міндет. 
Электр тогынан зақымданудың бір түрі жай отынан — күн күркіреген кездегі атмосфералық электр разрядынан зақымдану болып табылады.

Электр тогы ұрған) адамды тоқ «шықсын» деп жерге кему керек деген ел арасындағы соқыр сенім — [[зиян]]ды адасушылық, өйткені жерге көмілген ағза тез салқындайды, кеудеге салмақ түсіп сығылады, тынысы тарылады, жүрегі қысылады, пайдалы алғашқы көмек көрсетілуге тиісті уақыт өтіп кетеді.
Жай оты түскен (немесе электр тоғы  ұрған) адамды ток «шықсын» деп жерге көму керек деген ел арасындағы соқыр сенім — зиянды адасушылық, өйткені жерге көмілген ағза тез салқындайды, кеудеге салмақ түсіп сығылады, тынысы тарылады, жүрегі қысылады, пайдалы алғашқы көмек көрсетілуге тиісті уақыт өтіп кетеді.

== Дереккөздер ==
&lt;ref&gt;«Шаңырақ» үй-тұрмыс энциклопедиясы, Алматы, 1990&lt;/ref&gt;
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]</text>
      <sha1>79pxfltqykdsi1f9vec0wl9g4z9qscq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болат-Жанат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96498</id>
    <revision>
      <id>3618332</id>
      <parentid>2979629</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="ibkxxgjs8j9wdalz23rzf7tglbgihq2" xml:space="preserve">'''«Болат-Жанат»''',«Сауда ишан», «Опасыз ишан » - дастан. Ақын Нұралы Нысанбайұлы жырлаған дастан нұсқасы «Сауда ишан» деген атпен жеке кітап болып жарық көрген ([[1974]]). Жырдың оннан астам нұсқасы бар. [[АҚҚОЖАЕВ|С.Аққожаев]] жырлаған нұсқасы көркемдігі қуатты, композициялық құрылымы жинақы нұсқа ретінде «Қазақ халык әдебиеті» көп томдығының дастандарға арналған 13-томында жарық көрген([[1990]]).&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}</text>
      <sha1>ibkxxgjs8j9wdalz23rzf7tglbgihq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тіршілік үшін күрес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96856</id>
    <revision>
      <id>3618362</id>
      <parentid>2684528</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Түрішілік күрес */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12665" sha1="gu9me79s4qcld1gnv54x26l3432m9t2" xml:space="preserve">[[Чарльз Дарвин|Ч. Дарвин]] '''тіршілік үшін күрес''' өзара бірін-бірі ығыстыратын екі
себеп деп есептеді, ол себептер: 
# Тірі ағзалардың көбеюге шексіз бейімділігі; 
# Екінші тараптан табиғи ресурстардың шектеулілігі.

«Күрес» ұғымы бірін-бірі ығыстыратын дарақтардың тікелей
соқтығысуы ғана емес. Мұны тірі
ағзалардың өзара жәрдемдесуі,
селқос бәсекелестіктің және бүкіл
селбестік жиынтығының күрделі
өзара қатынасы деп түсінген жөн.
Дәстүр бойынша тіршілік үшін
күрес 3 түрге бөлінеді. Олар: түрішілік, түраралық күрес және
абиоздық факторлармен немесе
өлі табиғатпен күрес.

==Түрішілік күрес== 
Күрестің
бұл формасы бір түр дарақтарының арасында өтеді. Мұндай
күреске бұғылардың немесе өзге
жануарлардың күйлеу бәсекелестігі; қарағайлы немесе шыршалы
ормандардағы өсімдіктердің бір
түрінің жарық үшін бәсекелестігі
мысал бола алады. Күрестің бұл
түрі өте шиеленіскен форма, оның
барысында көбінесе дарақтар
өледі. Шынында да көптеген сүтқоректілерде күрестің бұл түрі тууға
дейін басталып кетеді. Көп ұрпақ беретін андардың (тышқандар, иттер)
бір ұяласында салмағы мен мөлшері біркелкі емес күшіктері болады.
Бұл ұрықтық деңгейден-ақ туыстас еркек және ұрғашы күшіктер
қағанақ арқылы анасының ағзасынан түсетін қоректік заттар үшін бәсекеге түсетінін дәлелдейді. Сөйтіп қоректік заттарды мол пайдаланатын,
дамуы тезірек жүретін күішктердің дені сау, күштірек болады да бірінші
болып тууға мүмкіндігі көбірек болады. Туу соңынан бәсекелестік үдерісі
күшейе түседі. Бір ұядағы балапандар ата-енесі әкелген қорек үшін
бәсекелеседі. Жануарлардың бір жұбында бір маусымда ұрпақтары
неғұрлым көп болса, олардың арасында тіршілік үшін түрішілік күрес
соғұрлым күштірек болады. Мәселен, теңіз шошқасының ұяластарындағы елім-жітім мөлшерінің өте кеп болуы туған күшіктер санының
көптігіне төуелді болатыны байқалған. Дамудың мұндай тетігі ұрпақ
тығыздығын тежейді.
{| class=«wikitable»
|-
| Туған дарақтар саны || 2 || 3 || 4 || 5 || 6
|-
| Өлім-жітім %-ы || 22% || 27% || 38% || 45% || 70%
|}
Мұндай жағдай жануарларда ғана емес, өсімдіктерде де бар.

Мәселен, өсімдіктің бір түрінің тұқымын бірдей мөлшерлі үлескіде
өсіруге сынақтәжірибе қойылған. Егілген тұқымның саны мен сапасы (өнгіштігі) бірдей, бірақ топырақ типтерінде айырмашылық болған. Тыңайтылған топырақтағылардың өлім-жітімі 16,5% болған. Ал
құнарлы заттарға байытылмаған, тыңайтылмаған топырақтағылардың өлім-жітімі 36%-ға жеткен. Өскіндер биіктігінде де айырмашылық байқалған. Тыңайтылған топырақта өскін биіктігі орташа
мөлшерден 40-50% жоғары болды. Осындай сынақтәжірибеден
түрішілік бәсекелестік қатал болады деп қорытынды жасауға болады. Дәл сол аумақта бір түрдің дарақтар саны көбірек болса, күрес
күштірек және өлім-жітім соғұрлым жоғары болады.

''Түрішілік күрес негізгі үш бағытта іске асады''. Олар: 
# қорек үшін, 
# жыныстас әріптесі үшін, 
# аумақ үшін күрес. 
Өсімдіктерде жыныстас әріптесі үшін күрес, әсіресе өздігінен тозанданатын түрлерде шартты сипатта болады.

Бұдан басқа бүкіл түрішілік және тұраралық күресті ''тура'' және
''жанама'' деп бөлуге болады. ''Тура күрес'' кезінде дарақтар ашық соқтығысады. Мысалы, көптеген түрлердің аталықтары (әтештер, қоңыздар, [[ит]]тер, [[мысық]]тар, [[морж]]дар) аналықты иелену үшін қақтығысжарысқа түседі. Жануарлардың көпшілігі ([[қоңыр аю]], [[арыстан]]дар)
аумақ үшін жұлқысады. Қорек жетіспесе (шортандар) немесе өзге себептер әрекетінен (арыстандар тұрақты топ жетекшісі ауысқан кезде)
ересек дарақтар өз түріне жататын шабақтар мен күшіктерді жейді.

''Жанама күресте'' ашық соқтығыс болмайды. Аталықтары аналығын қақтығыссыз-ақ сайрау арқылы шақыратын құстар тобы осылай
бәсекелеседі. Ұялау орнына орналасқан кезде жыл құстарында ашық
қақтығыстың болмауы да мүмкін. Алайда ең «шапшаңдары», яғни қыстаудан ерте оралғандары жақсы үлескілерді бәрібір иемденеді.
Өсімдіктерде болатын түрішілік жанама күреске көбірек мысалдар
келтіруге болады. Мәселен, жеңіл тозаңды көбірек өндіретін, желмен
тозанданатын түрлердің дарақтары тозаңы жеткіліксіз өскен өз туыстастарын көбеюден ығыстырады. Ал бунақденелілер өздерін күшті
еліктіре алатын гүлдерге тозаңды көбірек тасымалдайды.

Алайда тіршілік үшін күресте «''оңай кездейсоқтық''» болатынын
атап айтқан жөн. Мысалы, барынша бейімделген дарақтар айқасу
кезінде өлуі.

''Кездейсоқ жагдайлардың'' болуы мүмкін. Мысалы, орман өртінің
дәл ортасында қалған жануарлар қашып үлгіре алмағандықтан,
міндетті түрде өледі. Оларға қарағанда, бейімділігі төмен болса да,
өрт ортасынан едәуір қашықтағылар құтылып кетеді. Адамның қатысуы негізгі рөл атқарады. Аңшы ең ірі, дені сау анды атуға, өсімдік
жинаушы ең ірі өсімдіктерді жұлып алуға тырысады ғой. Солай болғанмен де бұл ерекшеліктердің барлығы «''тіршілік үшін күресте жаксы бейімделе алғандар тірі қалады''» деген қағидадан тыс қалмайды.

==Түраралық күрес==
Түраралық күрес - бұл әр алуан түр дарақтарының арасындағы тіршілік үшін күрес. «''Жыртқыш - олжа''», яғни «''қоян - қасқыр''»
немесе «''мысық - тышқан''» қарым-қатынастары үлгілі мысал бола алады. Бұл барынша сан алуан және жан-жақтылықты қамтитын өзара
әрекет. Бұған «''паразит - ие''» қатынасы, сондай-ақ ұқсас жағдайларды
қажет ететін (мысалы, [[саванна]]дағы киіктердің әр алуан түрлері) жақын туысты түрлер арасындағы бәсекелестіктер жатады. Өсімдіктерде
бәсекелестіктің мұндай түрі жүйелік алшақ топтарда айқын көрінуі
мүмкін. Мәселен, орманда жапырақты және қылқан жапырақты ормандарда (мысалы, [[қарағай]] және [[қайың]]), ал шалғында біржарнақты
және қосжарнақтылар (мысалы, жоңышқа және жатаған бидайық)
бәсекелеседі. Жақын туыстас түрлер немесе жыртқыштар және олжалар арасындағыдай ұқсас жағдайларға мұқтаж түрлер арасында
тіршілік үшін күрес күштірек жүреді деп есептеу мақұлданған.

==Абиоздық факторлармен - өлі табиғатпен күрес== 
Тіршілік үшін
күрестің бұл түрі күрделі және сан алуан ағзалардың өзін қоршаған
өлі ортамен өзара қарым-қатынасын қамтиды. Бұл, мысалы, табиғи
апатта (тасқын, ерте үсік жүру, қар жауудын, ұзаққа созылуы, жанартау газдарының шығуы және т. б.) тірі қалу үшін күрес; таулы
аудандарда тәуліктік температураның шұғыл алмасуына бейімделу;
маусымдық өзгерістерге (жапырақтардың түсуі, қысқы ұйқы немесе
үлбір ауыстыру - түлеу) ұзақ бейімделу; топырақтың азуы (истощение) немесе қандай болса да бір элементтердің артық мөлшерде болуы; ылғалдылықтың артықтығы немесе жетімсіздігі және көптеген
өзге өзгерістерге бейімделу.

Сонымен тіршілік үшін күрес барысында:
# орта жағдайларына жақсы бейімделген дарақтар тірі қалады және ұрпақ қалдырады;
# әсіресе түрішілік күрес күштірек өтеді, ал қалған екі форма көбінесе соны күшейте түседі.
# қолайсыз белгілері бар дарақтардың барлығы мүлде жойылып кетпейді. Кездейсоқтықтың нәтижесінде олардың бір бөлігі бәрібір сақталып, саны аз ұрпақ қалдырады;
# тіршілік үшін күрес табиғи сұрыпталуға жеткізеді.&lt;ref&gt;Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}


{{Biosci-stub}}</text>
      <sha1>gu9me79s4qcld1gnv54x26l3432m9t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уайдин Үмбетбай Уайдаұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97313</id>
    <revision>
      <id>3618255</id>
      <parentid>3271831</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="1o608y91icubh2ynoahr0etgjmwrlnp" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Уайдин Үмбетбай Уайдаұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  =
| date_of_birth  = [[1935]] 
| place_of_birth = [[Ақтөбе облысы]] [[Ырғыз ауданы]] «Темірбастау» ауылы
| date_of_death  = 
| place_of_death = 
| occupation     = [[жазушы]], [[журналист]]
| spouse         = 
}}
'''Уайдин Үмбетбай Уайдаұлы'''
(10.10.1935 ж.т., [[Ақтөбе облысы]] [[Ырғыз ауданы]] «Темірбастау» ауылы – 1. 03. 2018 ж. қ. т.) - [[жазушы]], [[журналист]], фельетоншы.

Лақап аты – Кейқуат.&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 245-ші бет&lt;/ref&gt;

ҚазҮУ-ды бітірген (1965). 1954- 58 ж. Донбастағы Красный Луч қ-нда шахта құрылысшысы, 1958 ж. [[Шалқар ауданы]]
газеті редакциясы жанындағы баспаханада әріп теруші болып жұмыс істеген. 1959 жылдан қазақ радиосы, «Ара» журналы, «Өнер» баспасы, [[Қазақстан]] кітапқұмарлар қоғамы мен Жазушылар одағында әр түрлі қызметтер атқарған. Уайдиннің «Қара
көзілдірік» (1968), «Құрдым шиыр» (1971), «Ендігісін айтпаймын» (1974),«Ішің білсін»(1976),«Контейнермен келген кемпір» (1978), «Тілсіз қоңырау» (1980), «Быды-быды»
(1982), «Нанайын ба, нанбайын ба?» (1984), «Инабат иірімдері» (1985), «Мәселе қайда жатыр?» (1987), «Пәлен-пәштуан» (1992), «Мәңгілік мәселе» (1993) кітаптары
жарық көрген. Шығармалары орыс, украин, қырғыз, қарақалпақ, тува тілдеріне аударылған. [[Қазақстан]] сатириктерінің «Найзагер» қауымдастығы президентінің орынбасары. Қазақстан Жоғ. Кеңесі Құрмет грамотасымен марапатталған.&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1935 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>1o608y91icubh2ynoahr0etgjmwrlnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серік Исаұлы Рүстембеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101427</id>
    <revision>
      <id>3618240</id>
      <parentid>3384989</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2082" sha1="szfkuve6vrqqu9rg9fwx1pb9uib5m7l" xml:space="preserve">'''Серік Исаұлы Рүстембеков''' (1.1.[[1947]] жылы туған, [[Ақмола облысы]], [[Шалқар ауданы]]) - архитектор, Қазақстанның еңбек сіңірген архитекторы. [[1972]] жылы ҚазПТУ-ін, [[1994]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-ды бітірген. [[1972]] - [[1990]] жылдары «Казгипроторг» институтының архитектор, бас архитектор, [[1990]] - 93 жылдары Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты, [[1993]] - 96 жылдары «ТАУАН» Қазақстан Архитекторлар одағының шығармашылық студиясының көркемдік жетекшісі. [[1996]] жылы «Ақ-Орда» жобалау-қүрылыс компаниясының бас директоры, т.б. қызметтермен айналысты. Оның жобасы бойынша: [[Алматы]] қаласындағы Орталық базардың, Ш. Уәлихановтың мемориалдық кешені «Алтын Емелдің», Шымкент қаласындағы әмбебап дүкеннің, [[Семей]] қаласының базарының, Алматы қаласындағы «Сауда үйі», Ақмола (қазіргі Астана) қаласының бас жоспары, т.б. салынды. Бірқатар халықар. байқаулардың лауреаты.

&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Сәулет өнері]]
[[Санат:Сәулетшілер]]
[[Санат:Қазақстан сәулетшілері]]
[[Санат:1947 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>szfkuve6vrqqu9rg9fwx1pb9uib5m7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жазғы Универсиада 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110984</id>
    <revision>
      <id>3618251</id>
      <parentid>3139729</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Медаль кестесі */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5669" sha1="lx6zp7z4ldpdrl7d3gmaesy91hcufmo" xml:space="preserve">{{Universiade infobox 
| Name = XXVI Summer Universiade
| Logo = Shenzhen2011.svg‎
| Size = 250
| Optional caption = 
| City = [[Шыңжаң]], {{CHN}}
| Nations participating = 
| Athletes participating = 
| Events = 306 in 22 sports
| Opening ceremony = 12 тамыз
| Closing ceremony = 23 тамыз
| Officially opened by = 
| Athlete's Oath = 
| Judge's Oath = 
| Torch Lighter = 
| Stadium = [[Shenzhen Bay Sports Center]] 
| Official site =
}}
'''Жазғы Универсиада 2011''', немесе XXVI Жазғы [[Универсиада]] [[Шыңжаң]], [[Қытай]]да өтті.

==Үміткерлер==
[[Image:Logo 2011 su candidature shenzhen.jpg|left|thumb|150px|Bid logo]]
Ресейдің [[Қазан]]ы, [[Каосюң]], Тайвань, [[Шыңжаң]], Қытай, [[Мурсиа]], Испания, және [[Познань]], Польша қалалары осы дарысты өткізуге таласты.
==Медаль кестесі==

The medal count is as follows:&lt;ref&gt;[http://match.sz2011.org/Medal/ENG.htm Medals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926192433/http://match.sz2011.org/Medal/ENG.htm |date=2011-09-26 }}&lt;/ref&gt;
{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}}
|-
| 1 ||align=left| {{CHN}} || 75 || 39 || 31 || 145
|-
| 2 ||align=left| {{RUS}} || 42 || 45 || 45 || 132
|-
| 3 ||align=left| {{KOR}} || 28 || 21 || 30 || 79
|-
| 4 ||align=left| {{JPN}} || 23 || 26 || 38 || 87
|-
| 5 ||align=left| {{USA}} || 17 || 22 || 11 || 50
|-
| 6 ||align=left| {{ITA}} || 12 || 5 || 13 || 30
|-
| 7 ||align=left| {{UKR}} || 11 || 19 || 14 || 44
|-
| 8 ||align=left| [[File:Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg|border|22px]] [[Chinese Taipei at the 2011 Summer Universiade|Chinese Taipei]] || 7 || 9 || 16 || 32
|-
| 9 ||align=left| {{TUR}} || 7 || 7 || 8 || 22
|-
| 10 ||align=left| {{THA}} || 7 || 2 || 9 || 18
|-
| 11 ||align=left| {{JAM}} || 6 || 2 || 1 || 9
|-
| 12 ||align=left| {{POL}} || 5 || 7 || 8 || 20
|-
| 13 ||align=left| {{LTU}} || 5 || 5 || 3 || 13
|-
| 14 ||align=left| {{AUS}} || 5 || 3 || 8 || 16
|-
| 15 ||align=left| {{NZL}} || 5 || 3 || 4 || 12
|-
| 16 ||align=left| {{HUN}} || 5 || 2 || 4 || 11
|-
| 17 ||align=left| {{FRA}} || 4 || 12 || 17 || 33
|-
| 18 ||align=left| {{ROU}} || 3 || 4 || 9 || 16
|-
| 19 ||align=left| {{BLR}} || 3 || 4 || 6 || 13
|-
| 20 ||align=left| {{IDN}} || 3 || 1 || 2 || 6
|-
| 21 ||align=left| {{GER}} || 2 || 6 || 6 || 14
|-
| 22 ||align=left| {{ESP}} || 2 || 5 || 5 || 12
|-
| 23 ||align=left| {{BRA}} || 2 || 4 || 12 || 18
|-
| 24 ||align=left| {{ZAF}} || 2 || 2 || 3 || 7
|-
| 25 ||align=left| {{PRK}} || 2 || 2 || 1 || 5
|-
| 26 ||align=left| {{PRT}} || 2 || 2 || 0 || 4
|-
| 26 ||align=left| {{SRB}} || 2 || 2 || 0 || 4
|-
| 28 ||align=left| {{CZE}} || 2 || 1 || 4 || 6
|-
| 29 ||align=left| {{GBR}} || 2 || 1 || 2 || 5
|-
| 30 ||align=left| {{IND}} || 2 || 0 || 1 || 3
|-
| 31 ||align=left| {{NED}} || 2 || 0 || 0 || 2
|-
| 32 ||align=left| {{MEX}} || 1 || 4 || 12 || 17
|-
| 33 ||align=left| {{IRN}} || 1 || 4 || 3 || 8
|-
| 34 ||align=left| {{CHE}} || 1 || 3 || 1 || 5
|-
| 35 ||align=left| {{SVK}} || 1 || 2 || 0 || 3
|-
| 36 ||align=left| {{MAR}} || 1 || 1 || 2 || 4
|-
| 37 ||align=left| {{DZA}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 37 ||align=left| {{EST}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 39 ||align=left| {{EGY}} || 1 || 0 || 2 || 3
|-
| 40 ||align=left| {{MDA}} || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 41 ||align=left| {{ARM}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 41 ||align=left| {{HRV}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 43 ||align=left| {{CAN}} || 0 || 5 || 3 || 8
|-
| 44 ||align=left| {{MNG}} || 0 || 4 || 0 || 4
|-
| 45 ||align=left| {{KAZ}} || 0 || 3 || 3 || 6
|-
| 46 ||align=left| {{AZE}} || 0 || 2 || 0 || 2
|-
| 47 ||align=left| {{VNM}} || 0 || 1 || 3 || 4
|-
| 48 ||align=left| {{MYS}} || 0 || 1 || 2 || 3
|-
| 49 ||align=left| {{AUT}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| 49 ||align=left| {{BEL}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| 51 ||align=left| {{ISR}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 51 ||align=left| {{PHI}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 51 ||align=left| {{SGP}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 51 ||align=left| {{SVN}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 51 ||align=left| {{UZB}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 56 ||align=left| {{HKG}} || 0 || 0 || 3 || 3
|-
| 57 ||align=left| {{CYP}} || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| 58 ||align=left| {{CUB}} || 0 || 0 || 1 || 1
|- class=«sortbottom»
|-
| 58 ||align=left| {{ECU}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 58 ||align=left| {{GEO}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 58 ||align=left| {{GRC}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 58 ||align=left| {{KEN}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 58 ||align=left| {{MKD}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 58 ||align=left| {{MOZ}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 58 ||align=left| {{SWE}} || 0 || 0 || 1 || 1
|- class=«sortbottom»
!colspan=2| Total || 306 || 302  || 360 || 968
|}
==Сыртқы сілтемелер==
*[http://www.sz2011.org/Universiade/ Ресми торбеті] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121205061926/http://www.sz2011.org/Universiade/ |date=2012-12-05 }}
*[http://www.sz2011.org/Universiade/photos/ Шыңжаң 2011 – Спрот кешендері сурет мен кестелері] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130113073923/http://www.sz2011.org/Universiade/photos/ |date=2013-01-13 }}
*[http://www.startinchina.com/shenzhen/universiade/ Универсиада жаңалықтары мен бағдарлық ақпараттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729183053/http://www.startinchina.com/shenzhen/universiade/ |date=2010-07-29 }}
&lt;references/&gt;
{{Universiade}}
{{NOCat2011SummerUniversiade}}

{{Универсиада}}

[[Санат:Жазғы Универсиадалар]]
[[Санат:Қытайдағы спорт]]</text>
      <sha1>lx6zp7z4ldpdrl7d3gmaesy91hcufmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үшкоординатты өлшеуіш машина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111808</id>
    <revision>
      <id>3618368</id>
      <parentid>2043569</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="0apuww2501zmje8kxzsv3qehnosl2pp" xml:space="preserve">(ор. трехкоординатная измерительная машина) — пішіндері күрделі бұйымдарды ([[турбина]]ның қалақтарын, [[жұдырықша]]ларды, кемелердің винттерін, тұрқыларды және т.б.) тексеру үшін қолданылатын аспап. Ү.ө.м. «П» және «Г» тәріздес жақтаудан, өлшеуіш құрылғыдан тұрады. Ү.ө.м. өлшемдерінің габариты үлкен. Бастиектің жылжуы арнайы автоматтық есептеу құрылғысымен есептелініп, цифр басу машинаның таспасына жазылады. Шектен тыс ауытқуды тапқан жайда цифрдің түсі өзгереді, бұл ақаулы жерлердің санын және [[координаттар]]ын тез табуға мүмкіндік береді. Өлшеуіш бастиектің қозғалыс траекториясы мен жылдамдығы бағдарламалық басқару орнынан беріледі. Тексерілетін тетіктердің өлшемдері 0,5 ... 10 м; өлшеу қателігі 0,5 ... 1 м аралықта 2 ... 6 мкм; 5 ... 10 м аралықта 0,05 ... 0,2 мкм.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;
 
==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Өлшеу техникасы]]</text>
      <sha1>0apuww2501zmje8kxzsv3qehnosl2pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бергер Питер Людвиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117456</id>
    <revision>
      <id>3618361</id>
      <parentid>2493998</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="cd8xjyvec9ejb3702h17n8g5wyvb6me" xml:space="preserve">'''Бергер Питер Людвиг''' - (1929 ж.) - америкалық [[әлеуметтанушы]], феноменологиялық білім [[әлеуметтану]]ының негізгі өкілі, [[неоконсерватизм]]нің көрнекті идеологы. [[1966 жыл]]ы өзінің әріптесі әрі жолдасы Томас Лукманмен бірге «Шындықтың әлеуметтік құрылуы: білім әлеуметтануының трактаты» - деп аталатып еңбегін жазады. Бұл кітап әлеуметтанушылардың бірқатар ұрпақтарының қолдан түсірмес таптырмайтын қазынасына айналды. Әлеуметтану тарихы, білім әлеуметтануы, [[саясат]], [[антропология]], [[мораль]], [[отбасы]] мәселелері бойынша жазылған көптеген мақалалары мен еңбектері оны [[XX ғасыр]]дың ірі әлеуметтік ойшылдары қатарына қояды.
&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Терминология]]</text>
      <sha1>cd8xjyvec9ejb3702h17n8g5wyvb6me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәкен Қордабайұлы Майғазиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120194</id>
    <revision>
      <id>3618304</id>
      <parentid>3479391</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6313" sha1="rbp6dzud2bkis1lmu1jh8uyyr64ixfs" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі              = Сәкен Майғазиев
 |Атауы          = 
 |Сурет             =
 |Сурет ені      = 
 |Сурет тақырыбы    = 
 |Фон              = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Толық аты       = Сәкен Қордабайұлы Майғазиев
 |Туған күні    = 01.01.1975
 |Туған жері   = [[Түркістан облысы|ОҚО]], {{туғанжері|Созақ ауданы|Созақ ауданында}}, Созақ селосы
 |Қайтыс болған күні      = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Белсенділік жылдары            = 
 |Мемлекет           = {{KAZ}}
 |Мамандықтары        = {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші, ұстаз
 |Дауыс түрі  = 
 |Аспаптары      = 
 |Жанры            = лирика
 |Лақап аттары       = 
 |Ұжымы       = [[МузАРТ]]
 |Қызметтес болған   = 
 |Лейблдері           = 
 |Марапаттары          = {{{!}} 
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}} 
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|Сайты             = 
}}
'''Сәкен Қордабайұлы Майғазиаев ''' ([[1975 жыл]]ы [[1 қаңтар]]да [[Түркістан облысы]], [[Созақ ауданы]]нда туған) — қазақстандық [[әнші]], [[МузАРТ]] ансамбльінің солисті. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2013). [[Дарын мемлекеттік сыйлығы|«ДАРЫН» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері]].

== Өмірбаяны ==
[[Қоңырат]] тайпасы [[Жиенбет]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://m.facebook.com/story.php/?id=100022680831526&amp;story_fbid=1553063778792968&lt;/ref&gt;
Сәкен алты ұл мен төрт қызды дүниеге әкелген Қордабай Майғазыұлы мен Ұлтай Мырзамбекқызы отбасында тоғызыншы болып туған. 1993 ж. Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада – цирк колледжіне түсіп, «соқпалы аспаптар және эстрада әншісі» бөлімі бойынша К. Бектаев пен Л. Кесоглудан сабақ алды. 1997ж. Т. Жүргенов атындағы «Өнер» академиясының «эстрада әншісі» бөлімі бойынша Л. Тулешовадан білім алды.

2001 ж. бастап МузАРТ тобының мүшесі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;«Өнеге» журналы, сәуір, 2011&lt;/ref&gt; 2012 ж. бері - Ж. Елебеков атындағы Эстрада және цирк колледжінде ұстаз.

== Шығармашылығы ==
Әнші 2009 ж. [[Екі жұлдыз]] жобасында актриса [[Әйгерім Жаңылбаева]]мен бірге қатысып, бағдарламаның келесі маусымында жүргізуші қызметін атқарған. 2014 ж. Хабар арнасындағы «Жаңа күн» ақпараттық-сазды бағдарламасының жүргізушісі. Сонымен қатар «Әйгөлек» балалар байқауында жас таланттарға қолдау көрсетіп, сахнада олармен бірге дуэт дайындауға ат салысып жүрген жұлдыздардың бірі.

== Жеке өмірі ==
Үйленген, 1 ұлы және 3 қызы бар. Жұбайының есімі – Динара, ұлы - Әділет 1998 жылы, қыздары - Райана 2013 жылы, Мәриям 2016 жылы, Сәфия 2018 жылы дүниеге келген.
== Ғылым жолы ==
Майғазиев Сәкен Қордабайұлы 2020 жылы Т.Қ. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында «6D041600 - Өнертану» мамандығы бойынша Философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін «Қазіргі қазақ эстрадасындағы этнофольклорлық тенденциялар (этнофольклорлық ансамбльдер шығармашылығы негізінде)» тақырыбында диссертация қорғады.
== Марапаттары ==
* 1996 ж. Тараз қаласында өткен Ш. Қалдаяқов атындағы Халықаралық  фестивальдің дипломанты. 
* 1997 ж. Республикалық [[Жас қанат байқауы]]ның «Алтын домбыра» иегері. 
* 1998 ж. Алматы – 98 фестивалінің 1–ші орын иегері 
* 1998 ж. «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.&lt;ref&gt;[http://www.via-muzart.kz via-muzart.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104065632/http://www.via-muzart.kz/ |date=2012-01-04 }}&lt;/ref&gt;
* 2010 ж. Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері.
* 2010 ж. Шымкенттегі жұлдыздар аллеясындағы жеке жұлдызы.
* 2012 ж.  «Д.Қонаевқа – 100 жыл» медалі
* 2013 ж. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
* 2016 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл» медалімен марапатталды.

== Дискография ==
* 2012 ж. - CD «Бал әнім», Қазақстан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері]]</text>
      <sha1>rbp6dzud2bkis1lmu1jh8uyyr64ixfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бурса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121968</id>
    <revision>
      <id>3618214</id>
      <parentid>3586584</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="6rn913k7zx8pp6hslocerqar7akmw3k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Бұрса
 |шынайы атауы            = {{lang-tr|Bursa}}
 |сурет                  = [[Сурет:Bursa Ulucami.jpg|270px]]
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Түркия
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 11 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 4 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(1560000)_region:TR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                   = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Уәли
 |басшысы                   = Режеп Әлтепе
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           =  202 жыл б. э. д
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 1036
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 100 
 |климаты                 = Суб-тропикалық
 |ресми тілі              = Түрік тілі
  |тұрғыны                = 1&amp;nbsp;562&amp;nbsp;828
  |санақ жылы             = 2007
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = &lt;small&gt;+90&lt;/small&gt; 224
 |пошта индексі           = 16x xx
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bursa
 |сайты                   = http://www.bursa.bel.tr
 |сайт тілі               = tr
}}

'''Бұрса''' ({{lang-tr|Bursa}}) — [[Анадолы]]ның солтүстік-батысындағы ірі қала, [[Ыстанбұл]], [[Анкара]] және [[Ізмір]]ден кейін төртінші ең үлкен қала және Бұрса облысының орталығы.

[[2000]] жылғы санақ бойынша қала тұрғындары 1 194 687 адам болды, негізінен [[түріктер]]. [[XX ғасыр]]дың басына дейін [[юнан тілі]] басым болған. Бұрынғы аты ''Пруса'' және Брусса; [[Түрік тілі|түрікше]] қаланы Ешіл Бұрса (''Yeşil Bursa'' — «Жасыл Бұрса») деп те атайды.

[[395]] жылдан [[1326]]-ға дейін қала Византия империясына бағынған, [[1326]]-да византиялықтарды қиратқаннан кейін Бұрса Осман халифатының қолына өтеді. [[1326]]—[[1365]] — жас Осман мемлекетінің астанасы. Екінші юнан-түрік соғысында [[1919]]—[[1922]] қала юнан әскерімен [[1920]]-дың жазында жауланған, 1922-нің соңында Түркияға кері өткен. 1922-ші жылдан Түркияның құрамында.

== Сұлу жерлері ==
Басты сұлу жерлері [[Ұлыдағ]]да орналасқан тау шаңғы курорты, [[Жасыл мешіт]], Жасыл кесене (Ешіл түрбе), қаланың әр бетінде орналасқан жасыл бау-бақшалар.

== Осында туылғандар ==
* [[Аббас Васим Әпенді]]
* [[Жетінші Константин]], Константинопол патриархы (1924-1925).
* [[Ахмет Мұхтар-паша]], генерал және [[ұлы уәзір]]
* [[Манолис Андроникос]], археолог

== Бауыр қалалар ==
* {{UKR}} [[Полтава]]
* {{UKR}} [[Николаев]]
* {{UKR}} [[Винница]]
* {{GER}} [[Дармштадт]] (7 шілде [[1971]])
* {{BGR}} [[Плевeн]], [[Болгария|Бұлғарстан]] (30 қараша [[1998]])
* {{BGR}} [[Пловдив]], [[Болгария|Бұлғарстан]]
* {{ALB}} [[Тирана]], (15 желтоқсан 1998)
* {{AZE}} [[Гәнжә]]  
* {{KAZ}} [[Өскемен]] 2011

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uludag.edu.tr/ Uludağ Университеті]

[[Санат:Түркия қалалары]]</text>
      <sha1>6rn913k7zx8pp6hslocerqar7akmw3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өтеген Боқаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123089</id>
    <revision>
      <id>3618320</id>
      <parentid>2382919</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="86wgfh2rvgnh8qb9njd1dc16lfq8qyc" xml:space="preserve">'''Үтеген Боқаев''' ''1940'' жылы - [[Атырау облысы]]нда туған . Гурьев мұнай техникумын бітірген.&lt;br /&gt;
''1957-2004'' жылдары - «''Құлсарымұнай''» ''МГӨБ'' Қосшағыл мұнай  кәсіпшілігінің электр цехында электр монтерінің
оқушысы, электр монтері, шебер, [[цех]].&lt;br /&gt;
''2004'' жылдан - [[зейнеткер]]. &lt;br /&gt;
''1970'' жылы -«''Еңбектегі ерлігі үшін''» &lt;br /&gt;
''1986'' жылы «''Еңбек ардагері''»  медалдарымен марапатталған.&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
 
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>86wgfh2rvgnh8qb9njd1dc16lfq8qyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Танбай Алпысбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123142</id>
    <revision>
      <id>3618359</id>
      <parentid>2430870</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2465" sha1="cbwmqmnqa4mlb5gf9c532f52f88lcy0" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Танбай Алпысбаев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 1.1.1948
 |Туған жері          = [[Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ КСР]]
 |Мансабы               = [[мұнай]]-[[газ]] [[сала]]сының [[қызметкер]]і
 |Азаматтығы            ={{KAZ}}&lt;br&gt;{{USSR}} (1948-1991)
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = [[Сурет:OrdenKurmet.png|50px]] 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}

'''Танбай Алпысбаев''' (1948, [[Маңғыстау облысы]]) - [[мұнай]]-[[газ]] [[сала]]сының [[қызметкер]]і.

==Өмірбаяны==

Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971).

[[1971]] - [[1998 жыл]]дары - «[[Маңғыстаумұнайгаз]]» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ [[мұнай]] мен газ өндіру цехында [[оператор]], шебер, [[инженер]], аға инженер, аға технолог, бастықтың орынбасары, бастық, ОИТҚ бастығының орынбасары, ғылыми-зерттеу және өндірістік жұмыстар цехының бастығы болды.

[[1998 жыл]]дан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Жетібаймұнайгаз» ӨБ бастығының орынбасары қызметін атқаруда.

==Марапаттары==

*[[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2001).&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Маңғыстау облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]</text>
      <sha1>cbwmqmnqa4mlb5gf9c532f52f88lcy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бекен Айтжанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123177</id>
    <revision>
      <id>3618373</id>
      <parentid>2382271</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="57oo1vm2zbqumogmhoul0jefd3f3mzp" xml:space="preserve">'''Бекен Айтжанов''' (1926-1977, [[Атырау облысы]]). БОКОК-тің [[Ленинград]]тағы жоғары мектебін бітірген (1957). 1943-1945 жылдары - [[Доссор]] АКҚ жұмысшысы. 1945-1957 жылдары - мұнайшылардың мәдениет үйінің директоры, қолөнер училищесінің тәрбиешісі, Мақат аудандық комсомол комитетінің екінші, бірінші хатшысы. 1957-1971 жылдары - Мақат аудандық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, хатшы, [[Байшонас]], [[Құлсары]] МАБ парткомдарының хатшысы, [[Жылыой ауданы|Жылыой аудандық]] партия комитетінің хатшысы. 1971 жылы - [[Атырау]] облыстық кәсіподақ Кеңесіне төраға болып сайланған. Екі мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]</text>
      <sha1>57oo1vm2zbqumogmhoul0jefd3f3mzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қуан Сатаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123955</id>
    <revision>
      <id>3618249</id>
      <parentid>3258136</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1068" sha1="jvx6f2w7e88bv6i8meco2k4zrr4udv1" xml:space="preserve">'''Қуан Сатаев''' (1908-1960, Атырау облысы). 1923-1928 ж.ж. [[Доссор]] мұнай өндіру кәсіпшілігінде жұмысшы, [[оператор]] көмекшісі, мұнай өндіру операторы, мастері. 
*1928-1960 ж.ж. «Казакстанмұнай» бірлестігі [[Байшонас]] [[мұнай]] өңдіру басқармасында оператор, аға оператор, [[мұнай]] өңдіру шебері. «Құрмет Белгісі» орденімен, медальдармен және Қаз КСР Жоғарғы Кеңес Төралқасының Құрмет грамотасымен марапатталған.&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>jvx6f2w7e88bv6i8meco2k4zrr4udv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1988 жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124532</id>
    <revision>
      <id>3618367</id>
      <parentid>3433492</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* [[Маусым]] */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="otr4l6wpyo8kza579trcx2htlne58rb" xml:space="preserve">{{alsonumber|1988}}
{{Жыл үшін навигация|1988}}
{{Ғасыр үшін навигация|20}}
{{Басқа күнтізбелер|1988}}
{{Жыл туралы|1988}}

== Оқиғалар ==

=== [[Қаңтар]] ===

* [[13 қаңтар]] -[[Қытай Республикасы|Тайвань]] президенті Цзян Цзинго қайтыс болды, оның орнына Ли Данхуэ келді.

=== [[Ақпан]] ===

* [[14 ақпан]] - [[Парагвай]]да диктатор Альфредо Стресснер тағы бір мерзімге қайта сайланды.
* [[20 ақпан]] - [[Таулы Қарабақ|Таулы Қарабахтың]] облыстық кеңесі бұл аймақтың [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзірбайжан КСР]] құрамынан [[Армения|Армян КСР]] құрамына өтуіне дауыс берді
* [[23 ақпан]] - [[Бразилия]]да қатты жаңбыр ресми мәліметтерге сәйкес 275 адамның өліміне себеп болды. Тағы 25000 адам баспанасыз қалды.
* [[25 ақпан]] - [[Ро Дэ У]] [[Корея Республикасының президенті|Оңтүстік Корея президенті]] қызметіне кірісті.
* [[29 ақпан]] - [[Аустрия]]ның  президенті Курт Вальдхаймның [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде депортацияға қатысқанын дәлелдейтін құжаттар жарияланды.

=== [[Наурыз]] ===

* [[15 наурыз]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] та озон қабатының бұзылу қарқынының үдеуін көрсететін NASA есебі жарияланды.
* [[16 наурыз]] - Ирак Күрдістанының [[Халабджа]] қаласында Ирак әскерлері бейбіт тұрғындарға қарсы химиялық қару қолданды. 5000-ға жуық адам қаза тауып, 20000-ға жуық адам зардап шекті.
* [[24 наурыз]] - [[Израиль]] соты Мордехай Ванунды Израильдің ядролық бағдарламасы туралы ақпаратты жария еткені үшін 18 жылға соттады.

=== [[Сәуір]] ===

* [[8 сәуір]] - Ян Шанкун ҚХР Төрағасы болып сайланды.
* [[9 сәуір]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Панама]]ға қарсы экономикалық санкциялар енгізді.
* [[18 сәуір]] - АҚШ Әскери-теңіз күштері Иранға қарсы әскери операция жүргізуде

=== [[Мамыр]] ===

* [[15 мамыр]] - Кеңес әскерлерін Ауғанстаннан шығарылуы басталды.
* [[16 мамыр]] - АҚШ Денсаулық сақтау министрлігінің никотинге тәуелділік героин мен кокаинге тәуелділікке ұқсас екендігі туралы баяндамасы жарияланды.
* [[27 мамыр]] - Windows 2.1 X ОЖ жарық көрді.

=== [[Маусым]] ===

* [[19 маусым]] - [[Гаити]]дегі әскери төңкеріс.
* [[24 маусым]] - КСРО-да «Гарун» тігін фабрикасының 47 жұмысшысының улы газбен уланды.
* [[27 маусым]] - [[Париж]]дегі Лион станциясында екі қала маңындағы пойыз апатқа ұшырады. 56 адам қаза тауып, 57 адам жараланды.

=== [[Шілде]] ===

* [[3 шілде]] - АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Vincennes зымыран крейсері Iran Air компаниясының 655 рейсіндегі ирандық жолаушылар ұшағын атып түсірді, 290 адам қаза тапты.
* [[28 шілде]] - 1967 жылы КСРО-мен дипломатиялық қатынастар үзілгеннен кейін алғаш рет Израиль өкілі Мәскеуге ресми сапармен келді.

=== [[Тамыз]] ===

* [[20 тамыз]] - [[Иран]] мен [[Ирак]] арасындағы соғыстың аяқталуы (1980—1988).

=== [[Қыркүйек]] ===

=== [[Қазан]] ===

=== [[Қараша]] ===

=== [[Желтоқсан]] ===

== Туғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:1988 жылы туғандар]]''

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:1988 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|1988}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Түсініктемелер ==
&lt;references/&gt;

{{Жыл күнтізбесі|1988}}

[[Санат:1988 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>otr4l6wpyo8kza579trcx2htlne58rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абидос (Мысыр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131041</id>
    <revision>
      <id>3617948</id>
      <parentid>3562004</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>173801</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>3617948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1848" sha1="6tqifl7eoj2n50kqawb4bfw1h79bfkg" xml:space="preserve">[[Сурет:Stèle cintrée à deux registres - Abydos (Vers 1960-1862 avant J.-C) - Louvre E 13050.jpg|нобай|Екі регистрлі арка тәрізді стела (шамамен б.з.д. 1960-1862 жж.), Лувр мұражайы]]
'''Абидос''' ({{lang-ar|أبيدوس}}) — [[Ежелгі Мысыр]]дағы қасиетті қала, маңызды  [[археология]]лық кешендердің бірі. Бұл жерде зираттар кешені мен алғашқы екі әулет перғауындарының еске алу [[ғибадатхана]]лары орналасқан. Кейін Абидос Осирис культінің орталығына айналады. Перғауындар, ІІІ Тутамос  мен ІІІ Рамсес те Осирис ғибадатханасында безендіру жұмыстарын жүргізген. Кейбір перғауындар Абидостағы [[Кенотаф]]тарға ие болған. Ең әдемі ғибадатханалардың бірі І Сети Мысыр тарихын зерттеуде маңызды рөл атқарды. Патшалардың ұзын [[галерея]]сында Абидос патшалығының тізімі деп аталатын бедерлі кескіндемелер орналасқан. Сети мен оның ұлы Рамсестің құрбан шалу сәті бейнеленген кескіндемеде олардың 76 жолын қуушының   бейнесі бейнеленген.&lt;ref&gt;Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

==Сыртқы сілтемелер==
{{commonscat|Abydos|Абидос}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тарих]]


{{stub}}</text>
      <sha1>6tqifl7eoj2n50kqawb4bfw1h79bfkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парус (журнал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137359</id>
    <revision>
      <id>3618301</id>
      <parentid>3393994</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="0w021hle554iliqm9c9aa8iatvqx8lr" xml:space="preserve">'''«Парус»''' (1988 жылғы дейін «Жұмыс ауысымы») – әлемге танымал шетел авторлары мен енді танылып келе жатқан кеңес авторларының көркем шығармаларын жариялайтын кеңестік, бүкілодақтық жастар журналы. Таралым саны 1 миллион данаға дейін жеткен. Журнал аудиториясы – жастар (нақтырақ айтқанда техникумда оқитын және бірінші курс студенттері). [[Минск]]іде ([[Беларусь]]) шығарылып, бүкілодақтық «Союзпечать» желісі арқылы басқа жерлерге таралған.

* [http://journal-club.ru/?q=image/tid/867 «Парус» бас cайте «Кәрі журналдар»]

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналдар]]</text>
      <sha1>0w021hle554iliqm9c9aa8iatvqx8lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саддам Хусейн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138049</id>
    <revision>
      <id>3618026</id>
      <parentid>3599634</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg|Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]] [[commons:File:Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requ</comment>
      <origin>3618026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111641" sha1="bbsek66nkq6mvr1fspgoofdn7fa9jwh" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі        = Саддам Хусейн
| Шынайы есімі         = {{lang-ar|صدام حسين عبد المجيد التكريتي}}
| Суреті               =
| Сурет ені            = 
| Атауы                =Саддам Хусейн 2000 жылы.
| Титулы               = 5-ші [[Ирак Президенті]] 
| Ту                   = Flag of Iraq, 1991-2004.svg
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = [[16 шілде]] [[1979 жыл]]
| Басқаруын аяқтады    = [[17 сәуір]] [[2003 жыл]]
| Ізашары              = [[Ахмед Хасан аль-Бакр]]
| Ізбасары             = [[Джаляль Талабани]] ([[2005 жыл]]дан бастап)
| Титулы_2             = 57-ші Ирак Премьер-министрі
| Ту_2                 = COA of Iraq (1965).svg
| Ту2_2                = 
| Реті_2               = 
| Басқара бастады_2    = [[16 шілде]] [[1979 жыл]] 
| Басқаруын аяқтады_2  = [[23 наурыз]] [[1991 жыл]]
| Ізашары_2            = [[Ахмед Хасан аль-Бакр]]
| Ізбасары_2           = [[Саадун Хаммади]]
| Титулы_3             = 61-ші Ирак Премьер-министрі
| Ту_3                 = COA of Iraq (1965).svg
| Ту2_3                = 
| Реті_3               = 
| Басқара бастады_3    = [[30 мамыр]] [[1994 жыл]]
| Басқаруын аяқтады_3  = [[17 сәуір]] [[2003 жыл]]
| Ізашары_3            = [[Ахмед Хусейн Худейр ас-Самарраи|Ахмед Хусейн ас-Самарраи]]
| Ізбасары_3           = [[Ибрагим аль-Джафари]]
| Туған күні         =28.4.1937
| Туған жері         = [[Аль-Ауджа]], [[Салах-эд-Дин (провинция)|Салах-эд-Дин]], [[Ирак патшалығы]]
| Қайтыс болған күні   = 30.12.2006
| Қайтыс болған жері   = Казимия, Багдад, [[Ирак]]
| Жерленді             = [[Аль-Ауджа]]
| Діні                 = [[Ислам]] [[суннизм|суннит бағыты бойынша]]
| Әкесі                =Хусейн ат-Тикрити
| Анасы                =Сабха Тульфах
| Жұбайы               = 1) Саджида Тульфах&lt;br /&gt;2) Самира Шахбандар&lt;br /&gt;3) Нидаль аль-Хамдани&lt;br /&gt;4) Иман Хувейш 
| Балалары             = '''ұлдары:''' Удей және Кусей&lt;br /&gt;'''қыздары:''' Рагад, Рана мен Хала
| Партиясы             = [[Баас]] (1957 бастап)
| Білімі               = 1) Каир университеті&lt;br /&gt;2) «Мунтасирия» университеті
| Мамандығы            = Заңгер
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = Saddam Hussein
| Марапаттары          =
}}

'''Саддам Хусейн Әбд әл-Маджид ат-Тикрити''' ([[Араб тілі|араб]]. صدام حسين عبد المجيد التكريتي‎‎; [[28 сәуір]] [[1937 жыл]]&lt;ref&gt;Это официальная дата рождения, которая, по мнению исследователей, не соответствует истине. Настоящая дата рождения Саддама Хусейна неизвестна.&lt;/ref&gt;, Әл-Ауджа, Салах-әд-Дин – [[30 желтоқсан]] [[2006 жыл]],  Казимия ауданы, Бағдад) — ирактың мемлекеттік және саяси қайраткері, Ирак президениті (1979 – 2003), Ирак премьер-министрі (1979–1991 және 1994–2003), [[Баас]] партиясының ирак бөлімінің бас хатшысы, революциялық пәремен беру Кеңесінің төрағасы, маршал (1979). Мұнайды сыртқа шығаруымен келген үлкен табысымен [[Ирак]]тың өмір сүру деңгейін [[Таяу Шығыс]]тағы мемлекеттердің алдыңғы қатарына шығарып, ірі реформаға қол жеткізді. 1980 жылы 1988 жылға дейін созылған [[Иран]]мен соғыстың шиеленісін шешті.
 
Соғыс барысында Саддам Хусейн күрдтерге қарсы химиялық қаруды қолданған &quot;Анфал&quot; операциясын жүзеге асырды. 2003 жылдың сәуір айында АҚШ пен Ұлыбритания басшылық еткен көпұлтты коалция әскерінің басып кіруінен орнынан алынды және Ирак Жоғарғы сотының шешімімен атылу жазасына бұйырылды.

Саддамның (&quot;Саддам&quot; араб тілінен аударғанда &quot;қарсы тұрушы &quot; деген мағынаны береді) еуропа мағынасыналы тегі болған емес. Хусейн – орыс тегіне ұқсас әкесінің есімі, Абд аль-Маджид – оның атасының есімі, ал ат-Тикрити – Саддам дүниеге келген Тикрит қаласы болып табылады.&lt;ref&gt;Blair Shewchuk. [https://web.archive.org/web/20030405221951/http://www.cbc.ca/news/indepth/words/saddam_hussein.html Saddam or Mr. Hussein?] CBC News, ақпан 2003&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==

=== Балалық, ересектік, жасөспірімдік ===

Саддам Хусейн [[Тикрит]] атты ирак қаласынан 13 км жердегі [[Аль-Ауджа]] ауылында жері жоқ шаруаның жанұясында дүниеге келді. Оның анасы Сабха Тулфан әл-Муссалат (Сабха Тульфах немес Субха) жаңа туған сәбиді «Саддам» (араб тіліндегі баламасы &quot;қарсы тұра алатын&quot;) деп ат қойды. 
Оның әкесі - Хусейн Әбд Әл-Маджид - Саддам дүниеге келместен 6 ай бұрын із түзсіз жоғалған - қайтыс болған немесе отбасын тастап кеткен. Тіпті кейбір жаңсақ пікір, Саддам заңды некеден дүниеге келмеген, әкесінің есімі ойластырылып қойылғандығын айтады. қалай болған күнде де Саддам анасы үшін [[1982 жыл]]ы ірі мазар тұрғызған екен. Ал әкесіне ештеңе арнамаған.&lt;ref name=&quot;deutsche-welle-1&quot;&gt;[[Deutsche Welle]], ақпан 2003&lt;/ref&gt;

Болашақ [[Ирак]] әміршісінің ағасы 12 жасында сырқаттан қайтыс болады. Осы уақытта қатты жүйке ауруыны шалдыққан анасы жүктілікті үзбек болған, тіпті, өз өміріне де қауіп тудырған. сырқаттың дендегені соншалық, жаңа туған сәбиіне де қарауға құлқы болмаған. Нағашы ағасы - Хейраллах - анасының қолынан баланы алып, біраз уақыт өз қарауында сақтап қалады. Көкесі Британияға қарсы көтеріліске қатысқандықтан оны абақтыға қамады. Ал Саддам болса, анасына қайтып келуіне тура келді. Кейінгі кездері Саддам анасынан көкесінің қайда екендігін сұрағанда, &quot;Хейраллах көкең абақтыда&quot; деген бірізді жауап қана алынатын. 

Бұл уақытта Саддамның әкесінің туған ағасы Ибрагим аль-Хасан салт бойынша ағасының әйеліне үйленеді және осы некеден Саддам Хусейннің үш ағасы Сабауи, Барзан және Ватбан, сол сияқты Наваль&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/iraq/2003/12/16/daughter/|title=Дочь Хусейна: При аресте отца использовали транквилизаторы|publisher=[[Лента.ру]]|datepublished=16 желтоқсан 2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYDoSiF|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; және Самира&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dni.ru/news/world/2003/11/21/29901.html|title=Арестован шурин Хусейна|publisher=[[Дни.ру]]|datepublished=21 қараша 2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYELsIT|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;  атты қарындастары дүниеге келді. Отбасы кедейліктен зардап шекті және Саддам кедейлік пен үнемі ашаршылықты бастан өткерді. Бұрынғы әскер болған өгей әке кішкене шаруашылыққа ие болып, Саддамға үнемі қой бақтырып қоятын. Ибрагим баланы үнемі ұрып-соғып, кемсітіп отыратын. Немере інісін ол, тіпті, жабысқақ шайырға салынған таяқпен ұратын. Кейбір мағлұматтар бойынша, Саддамға тауық пен қой ұрлататын. Мәңгілік жоқтық Саддамның бақытты балалығын ұрлады. Балалық шағында бастан өткерген кемсітушілік, әруақыттағы қаттылық мінез көп жағдайда Саддамның мінезінің қалыптасуына ықпалын тигізді. Алайда, кішкене бала өзінің тез тіл табысушылық қасиетінен өзімен қатарлас, тіпті үлкен жастағы адамдар арасынан дос таба білді.

Бір күні өгей әкесіне қонаққа алыс туысқандары келді. Олармен Саддаммен жасы шамалас ұл бала да болды. Ол сол сәтте өзінің екінші сыныпқа барып жүргенін, әріп танитынын және құмға өзінің есімін жаза алатынын да айтты. Қорланып кеткен Хусейн: &quot;Әке, мені мектепке беріңіз!&quot; деп қиғылық салды &lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/spravka/20061229/58078725.html Биография Саддама Хусейна] [[РИА «Новости»]], 29 желтоқсан 2006&lt;/ref&gt;.Өгей әке бұл уақытта да өзінің әдетімен тағы да ұрып-соқты.1947 жылы Саддам білім алуға ұмтылған қалыпта мектепке кіру үшін, Тикритке қашып кетті. Бұл жерде діндар мұсылман-сүннит, ұлтшыл, әскери офицер, Англо-Ирак соғысының ардагері, сол уақытта түрмеден шыққан Хейраллах Тульфах көкесінің тәрбиесін алады. Кейінгі оқиға Саддамның қалыптасуына шешімді ықпал етті. Тикритте Саддам Хусейн бастауыш біліммен мектепті аяқтады.  Өзінің есімін де жаза алмайтын сегіз жасар балаға білім алу қиындыққа соғады. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, Саддам өзінің сыныптастарына ойға келмейтін қалжыңдар жасайды екен. Бәрде [[Құран сабағы]]нан дәріс беретін өзіне ұнамаған мұғалімінің сөмкесіне улы жылан салып қойған. Сол үшін Хусейн мектептен шығарылған.

Саддам 15 жасқа толғанда, жақсы көретін аты мерт болып, өмірінде бірінші рет ауыр қайғыны бастан өткерді. Қайғырғаны соншалық, баланың қолы жансызданып қалды. Жарты ай шамасында қолы өз еркімен қозғалысқа келгенінше, халықтық емшарлармен емдеді. Бұл уақытта Хейраллах Тикриттен Бағдатқа жетті, кейін Саддам да екі жылдан кейін келген болатын. Көкесінің ықпалымен Саддам Хусейн 1953 жылы Бағдадтағы элитті әскери академияға түсуге бағыт алады. алайда бірінші емтиханнан-ақ құлап қалды. Оқуын аяқтау үшін, келер жылы ұлтшылдық пен панарбизмнің қамалы болған аль-Карх мектебіне түседі&lt;ref name=&quot;newsru-10&quot;&gt;[http://iraq.newsru.com/article/10.html Саддам Хусейн: вождь с портрета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117092444/http://iraq.newsru.com/article/10.html|date=2006-11-17}} [[NEWSru]], 2003&lt;/ref&gt;.

=== Жанұясы ===
[[Сурет:Saddam Hussein 1974.jpg|thumb|150px|right|Саддам Хусейн]]
Хусейннің бірінші зайыбы - Удей, Кусей атты ұлдары мен, Рагад, Рану, Халу атты қыз балаларын дүниеге алып келген өзінің немере әпкесі Саджида (Хейраллах Тульфахтың үлкен қызы). Ата-аналары Саддам бес жасқа, Саджида жеті жасқа толғанда атастырып қойған болатын.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://marriage.about.com/od/infamous/p/saddamhussein.htm|title=Marriages of Saddam Hussein|author=Sheri &amp; Bob Stritof.|publisher=About.com|accessdate=???|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYFVSYJ|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.konkurent-krsk.ru/index.php?id=33|title=Саддам ХУСЕЙН: в ожидании виселицы|author=Екатерина ЛАТИНОВА.|publisher=газета КОНКУРЕНТ|date=???|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYFf7Z3|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; Тұрмысқа шықпай тұрып Саджида бастауыш сыныпта мұғалім болып еңбек етеді. Олар Касемге сәтсіз қастандық ойластырылғаннан кейін, Хусейннің білім алып тұрмыс кешкен жері Кирде  үйленеді.  Өз сарайларының бірінің бағында Саддам өзіне қымбаттығы асқан әсем аппақ раушан гүлінің тамырын отырғызып, оған Саджида атын береді.

Саддамның екінші некесі жайындағы тарих Ирактан да шеткері  асып кетті. [[1988 жыл]]ы Саддам «Ирак Эйруэйс»
әуе бірлестігінің президентінің әйелімен танысады. Кейін Саддам күйеуінен ажырасуын талап етеді.  Бұл некеге  немере ағасы мен Саддамның сол уақытта қорғаныс министрі тағында отырған  қайын ағасы [[Аднан Хейраллах]] қарсылық білдіріді. Кейін ол кісі әуе апатнан қаза табады.
Ирак президентініңі үшінші жары  [[1990 жыл]]ы үйленген [[Нидаль аль-Хамдани]] болды.

2002 жылы ирак көшбасшысы 27жастағы Иман Хувейш атты елдің өндірісін қорғау министрінің қызына үйленіп, төртінші рет некелесті. Алайда достарының арасында өткен үйлену салтанаты қарапайым ғана болды. АҚШ-тың Иракка қарсы әскери операциясының басталу қаупі туындағанынан Хусейн өзінің төртінші жарымен бірге өмір сүре алмады.  1995 жылы тамызда Саддам Хусейннәі әулетінде жанжал туындады. Али Хасан аль-Маджидке немере ағайын болатын туған ағайынды генерал Хусейн Камельмен президент қорғауының полковнигі Саддам Камель өздерінің әйелдері мен президенттің Рагад және Рана атты қыздарымен күтпеген жерден Иорданияға қашып кетті. Бұл жерде БҰҰ сарапшыларына елдегі ішкі саясат жайлары мен Бағдадтың жаппай жою қаруын жасау жөніндегі құпия жұмыстары туралы айтып берді. Бұл жағдай Саддам үшін қатты соққы болды, седебі Хусейн құпия істерді тек туыстары мен достарына ғана сеніп тапсыруға үйренген еді. Ол өзінің күйеу балаларына елге оралған жағдайда кешірім ететінін айтқан болатын. 1996 жылы Саддам Камель мен Хусейн Камель Иракка оралды. Бірнеше күн өткен соң, ашуға булыққан туысы &quot;сатқындармен&quot;, кейін олардың туыстарымен ісі болғаны жайында мәліметтер шықты. Хусейннің жеке дәрігері Хусейн күйеу балаларының ары қарайғы тағдыры жайындағы ойын былайша мәлімдейді:

{{Start citation }}
Саддам мен оның Тикриттегі президент сарайларының біріне отбасы мерекелік түстікке (Оразаның аяқталу құрметіне орай) 
жиылды. 
-  Мен оларға өзімді сатып және Иорданияға қашып кеткендігі үшін жазаға бұйырмауым туралы сөз берген болатынмын, - деді Саддам. Біраз үнсіздіктен кейін айналада көбірек жиылып отырғандарға бір қарап алды. Кейін күйеу балаларының аталары Әли Хасан әл - Мәжидке назарын аударды. 
- Алайда бұл отбасы мәселесі ғой.
Атасы басын изеді. Ол тез түсінген болатын.
{{End citation}}

Саддам басшылығы тұсында отбасы турасындағы ақпарат қатаң бақылауда болатын. Хусейннің құлауынан кейін ғана оның жеке өмірі туралы үй видеосы сатылуға қойылды. Бұл видеоматериалдар ирактықтарға өзін 24 жыл басқарған басшылары жайындағы құпияны тануына жол ашты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rol.ru/news/misc/news/03/06/06_039.htm|title=Домашнее видео Саддама было распродано за час|publisher=Rol.ru|date=6 маусым 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYMcaVk|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;

Саддамның [[Удей Хусейн|Удей]] және [[Кусей Хусейн|Кусей]] атты ұлдары өзіне өте жақын, әрі сенімді болатын. Осылай бола тұрса да үлкен ұлы Удей Саддам Хусейннің ізбасары бола алмағандығынан Кусейді дайындады.  2003 жылы 22 шіде айында Ирактың солтүстігінде американдық әскерлермен жүргізілген соғыста Удей мен Кусей қаза тапты. Олармен бірге Кусейдің ұлы, Саддамның немересі Мұстафа да өаза болды. Тақтан тайдырылған президенттің кей туысқандары араб елдерінен саяси баспана тапты. Сол уақыттардан бастап, Саддам өз отбасын көрмеді де, бірақ өз қорғаушылары арқылы олар жайлы мағлұмат алып тұрды.

=== Әуестігі===
Саддам бағбандықты  және яхтада қыдрғанды қатты ұнататын,  батыстың қымбат костюмі мен ескілікті және заманауи  қаруға, қымбат, сәнді, салтанатты көлікке қызығушылығы басым болған (бірінші көлігі &quot;мерседес&quot;  [[Баас мұражайы]]нда сақтаулы.)  Ұнатып көңіл көтеретін жайы - көлікпен құйғыта жүріп, рөлде гавана сигарын тарту болатын.  Кейбір деректер ойынша  Парсы шығанағындағы соғысқа дейін оның екі жүзге тарта костюмі, олардың көбі екі жақт қаусырмалы. Олардың кейбірі - танымал шебер Пьер Карденнің қолынан шыққан,  әскери униформалар толымы , сол сияқты арабтық тайпалық «джеллаба» жамылғылары. 
Сол сияқты сарай салу ісі де Саддамның құмарлықтарының бірі болатын. Өзінің басшылығы тұсында өзі мен туыстарына арнап 80-нен астам сарайлар мен виллалар, резиденциялар тұрғызды. Араб ақпарат құралдарының мәлімдемесі бойынша Ирактың  экс-президентінің 78 бен 170-ге жуық сарайы болғандығын айтады. Алайда Хусейн өзіне қастандық ойластырылуы мүмкін деген күдікпен бір орында екі рет түнемеген екен. Оның қиратылған сарайларының арасынан американдықтар классикалық әдебиеттердің бірнеше томдарын тауып алған екен. Кейбір деректер бойынша Саддам өз кітаптарының арасында Хемингуэйдің  &quot;Старик и море&quot; повесін жақсы көреді екен. Саддам кітап оқығанды, &quot;Крестный отец&quot; кинофильмін көргенді ұнатады екен.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,62558,00.html|title=Alleged Mistress Recalls Life With Saddam|publisher=Foxnews.com|datepublished=10.09.2002|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYOnP7k|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;

=== Дінге қарым-қатынасы ===

Саддам Хусейн ислам дінінің суннит бағытын ұстанған, күніне бес уақыт намаз оқып, жұма күнгі намаздан қалмай,&lt;ref&gt;[http://www.peoples.ru/state/king/iraq/hussein/history.html Игрок, которому долго везло…] People’s History&lt;/ref&gt; барлық шариғи заңдылықтарды орындап отырған.  1980 жылы тамыз айында  елдің көрнекті тұлғаларымен бірге Мекке қаласына қажлық сапарға барып қайтты. Барша араб әлеміне  ақ ихрамға оранған СаддамныңҚағбаны айналу салтын Сауд Аравиясының бекзадасы Фахданың еріп жүруінде Меккеге келу хабарын жеткізеді.
Саддам Хусейн 1997 жылдан 2000 жылға дейін Құран данасын жазуға қан тапсырды.

Саддам өзі суннитке тән болса да шейіттердің  рухани көшбасшыларымен араласып, шейіттер мешіттеріне барып отыратын, өзінің жеке қорынан шейіттердің киелі орындарының жөндеу, қайта жабдықтау жұмыстарына көп мөлшерде қаражат бөлетін.

=== Жеке жағдайы ===
Ирак басшысы  2003 жылғы  &quot;Форбс&quot; журналындағы деректерге сәйкес Линхенштейн князі Ханс-Адамс екіншіден кейінгі әлемдегі ең бай адамдар арасында  үшінші орынды иемденді. Ол тек Сауд Арабиясының королінен Фатха мен Сұлтан Брунейге ғана жол берді. Оның жеке дәулеті 1 млрд 300 млн доллар деп бағаланды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/press/newsid_2867000/2867363.stm|title=Будут ли воевать иракские военные?|author=Эмиль Агазаде.|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=20 наурыз 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYSsURL|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;. Саддам құлатылғаннан кейін сауда министрі Ирактың өтпелі өкіметі Али Алауи басқа санды көрсетті -  40 млрд долл., көп уаөқыттар бойында Хусейн елдің мұнай экспорты кірісінен 5 % алып отырған&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/17sep2003/saddam.html|title=Личное состояние Саддама|publisher=[[NEWSru]]|date=17 қыркүйек 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYTGmI5|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;.  АҚШ ОББ ФТБ және қаржы министрлігімен серіктесе отырып, Хусейн құлауынан кейін де оның қаржылық жағдайына тексерістер жүргізді , алайда олар ештеңе таба алмады.

== Революционер: Саяси қызметінің басы ==

[[Сурет:Saddam Hussein in 1956.jpg|thumb|142px| «[[Баас]]» партиясының жас мүшесі. (1950-ж. соңы)]]

[[Сурет:SaddamCairo.jpg|thumb|250px|left|Студенттік жылдар: Саддам Хусейн Каирде Баас партиясының студенттерімен бірге. ([[1959]]—[[1963]])]]

Ирактағы жағдайға 1952 жылы 23 шілде айында болған египет төңкерісі өз әсерін тигізді.Сол уақытта  Саддамның кумирі  египет төңкерісінің көшбасшысыжәне Египеттің болашақ президенті, Араб кеңестәк одағының негізін қалаған Гамаль Абдель Насер болатын. 1956  жылы 19 жасар Саддам король Фейсал ІІ-ге қарсы сәтсіз ереуілге қатынасты. Келесі жылы өзінің көкесі де болған Араб кеңестік өрлеуінің (&quot;Баас&quot;) жақтасы болды.

1958 жылы генерал Абдель Керим Касеммен бірге қарулы көтерілісімен король Фейсал ІІ тақтан тайдырылды. Сол жылдың желтоқсан айында Тикритте Касемнің көрнекті жақтасы және аймақтық әкімшіліктің жоғарғы шенеунігінің бірі өлтірілді. Қылмыс жасады деген күдікпен Саддамды қамауға алып, 21 жасында ол түрмеге алынды. Басқа мәліметтер бойынша көкесі немере інісіне өз қарсыластарының бірін жоюды жүктеген болатын. Ал саддам болса, сол бұйрықты орындаған. Саддам Хусейнді айғақтың жетспеушілігінен алты айдан соң босатты.  Баастықтар бұл уақыттарда жаңа үкіметке қарсы шықты және 1959 жылдың қазан айында Саддам Касемге қастандық жасаушылар қатарында болды. Хусейн қастандық жасаушылардың негізгі топтарына енбеді, тек қорғаушы топ қатарында тұрды. Оның жүйкесі шыдамады, соққының астына бүкіл операцияны қойып, генералдың көлігіне жақындаған сәтінде оқ атты, өзі жараланып, кейін сырттай өлім жазасына кесілді.
Өмірінің осы кезеңі кейін аңыз боп таралып кетті. Заңды мәліметтер бойынша,&lt;ref name=&quot;rg-1&quot;&gt;Сабов А. [http://www.rg.ru/Anons/arc_2003/0322/1.shtm Бес Саддама] [[Российская газета]] № 54(3167), 22 наурыз 2003&lt;/ref&gt;, Саддам аяғынан жараланып, түнгі сағат төрттер шамасында атқа мініп&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/articles/2003/12/15/saddambio/|title=Его борьба|publisher=[[Лента.ру]]|date=15 желтоқсан 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYUo64s|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; (кей деректер бойынша ) қашқан.  Кейін өзі аяғына тиген оқты пышақпен алып, жұлдыздар астында долы Тигрдің астынан жүзіп өтіп, туған жері аль-Ауджаға келіп жасырынды.

Аль-Ауджадан бәдәуи боп киініп, шөл даланы кешіп өтіп, сол уақыттаға баастықтардың орталықтары болған Сирия астанасы Дамаскіге жетті.

1960 жылы 21 ақпанда Саддам  Каср ан-Нил мектебінде бәр жыл  оқыған Каирге келді, кейін кемелділік аттестатын алып, екі жыл оқып білім алған Каир университетінің заң факультетіне оқуға түсті. Каирде Саддам қатардағы партиялық функционерден Египеттегі &quot;Баас&quot;басқарушы бірлестігінің мүшесі партияның көрнекті қайраткері дәрежесі қатарына дейін өсті.
Саддам түнгі демалыс орындарында бос жүрмей, достарымен шахмат ойнына көп уақыттарын арнайтын, және көп оқитын. 1963 жылы Касем тәртібін &quot;Баас&quot; партиясы құлатқаннан кейін Саддам Орталықтандырылған шаруа бюросының мүшесі  қызметіне орналасқан Иракка оралды. Дамаскіде &quot;Баас&quot; партиясының жалпыарабтық  VI съезінде Хусейн 1960 жылдан бері &quot;Баас&quot; ирак партиясының бас хатшысы Әли Салих ас-Саадидің қызметін өткір сынға алған тамаша сөзімен көрінді.  Бір айдан соң, 1963 жылы 11 қарашада жалпыараб &quot;Баас&quot; партиясының ұсынысы бойынша ирактың &quot;Баас&quot; аймақтық съезі ас-Саадиді баасистер үкіметінің басында болған уақыттарында жасаған қылмыстарын мойнына қойып, партияның бас хатшысы орнынан босатты. Саддам Хусейннің жалпыараб съезіндегі іскерлігі  партияның негізін қалаушы мен бас хатшысы Мишель Афлякқа үлкен әсер етті. Осы уақыттан бастап, партияның негізін қалаушының арасында бекем байланыс қаза болғанға дейін үзілмеді.

Жеті күн өткеннен кейін генерал Арефтің басшылығымен ирак әскері үкіметті баасистерден босатты. Саддам терең құпия әрекет жағдайында жаңа нақты партияның негізін қалауға кірісті. Келесі жылдың ақпан айында жалпыараб &quot;Баас&quot; басшылығы Афляктің ұсынысы бойынша аймақтық басшылыққа енгізілген елге танымал генерал Ахмед Хасан аль-Бакр және Саддам Хусейн де бар құрамы бес адамнан тұратын  жаңа ирак &quot;Баас&quot; басшылығын құруға шешім қабылдады. Бағдад үкіметін басып алуға екі сәтсіз ұмтылымтан кейін Саддам қамауға алынды, кісенделіп, жалғыз адамдық түрмеге қамалды. Түрмеде біраз уақыт қткізді.
1966 жылы Саддам қашу жоспарын ұйымдастырып, қыркүйек айында Хусейнді ирактық Ахмед Хасан аль-Бакрдің &quot;Баас&quot; партиясына бас хатшының орынбасары етіп сайлады. Оған &quot;Джихаз Ханин&quot; кодымен аталатын арнайы аппаратты басқару ісі тапсырылды.  Бұл  барлау мен қарсы барлаудан түратын айнымас құпия кадрлардан жасақталған аппарат болатын.

== Партия көшбасшысы==
=== Мемлекеттегі екінші адам ===
1966 жылы Хусейн партия қауіпсіздігі қызметін басқаратын «Баас» партиясының көшбасшыларының бірі болды. 
1968  жылы 17 шілдеде «Баас» партиясы қантөгіссіз төңкеріспен Ирак үкіметінің биліктегі басына келді. Заңды мәліметтер бойынша,  Саддам Хусейн президент сарайына шабуылға шыққан бірінші танктен табылды. Бұл жолы БААС партиясы «үкіметті қолға алды және  надандардан, сауатсыз дүниеқоңыздардан, қарақшылар, ұрылардан,смонистерден тұратын жемқорлық пен әлсіз тәртіпті біржола құртты.»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://generalbarzani.narod.ru/20up.html|title=Ахмед Хаса аль-Бакр — Барзани. Пятая курдско-иракская война|publisher=Добро пожаловать в Курдистан — СТРАНИЦЫ ИЗ ИСТОРИИ|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYVW1yK|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;

Президент Абдель Рахман Ареф (қайтыс болған президент Абдель Салам Арефтің ағасы) Лондонға жер аударылды. Үкімет басына келген баасистер мүмкін болған қарсыластарынан құтылу жолдарын жасай бастады. Төңкерістен кейін 14 күн өткен соң, «Араб төңкеріс қозғалысы» ұйымына енетін астыртын әрекет қатысушылары Найеф, Дауд және Насер әл-Ханилер үкіметтен аластатылды. Үкімет әл-Бакр қол астында топтасты.
Үкімет басына «Баас» партиясы келгеннен соң, елде Ахмед Хасан әл-Бакр басшылық еткен революциялық Кеңес командованиесі құрылды. Кеңестің тізімінде Саддам Хусейн 5 нөмірде тұрған болатын&lt;ref name=&quot;echo-1&quot;&gt;[http://www.echo.msk.ru/programs/sorokina/41296/ Стенограмма радиопередачи «В круге СВЕТА».] — интервью [[Примаков, Евгений Максимович|Е. М. Примакова]] радиостанции «[[Эхо Москвы|Эхо Москвы»]], 21.01.2006&lt;/ref&gt;. Саддам әл-Бакрдің партиялық және мемлекеттік жүйесі бойынша орынбасары болды, елдің ішкі қауіпсіздігіне жауап берді, басқа сөзбен айтқанда, партиялық және мемлекеттік арнайы қызмет бөлімін басқарды. Арнайы қызмет бөлімін бақылау ісі Саддам Хусейнге нағыз үкіметті өз қолына топтастыруға мүмкіндік берді.
1968 жылдың күз айынан бастап ирак арнайы қызмет бөлімдерінің қатынасуымен нәтижесінде «Баас» пікірінше, оған қауіп туғызуы мүмкін деген, сол сияқты (Баастың( өзінің де көрнекті өкілдері тұратын көптеген тұлғалар қамауға алынған кең масштабты «тазалық» жұмыстары жүргізілді.
Саддамның қатысуымен ашылған «сионистік қастандық» аса маңызды рөл атқарды. Израиль арнайы қызмет бөлімдерімен қарым-қатынасы бар деген айыппен көптеген еврейлерге арнап Бағдад қаласының көшелерінде дар ағаштары орналастырылып, көпшілік алдында өлім жазасына кесілді.  Жер қайысқан халық «сатқындардың» өлім жазасына кесілгеніне көшелерде билеп кетті.&lt;ref name=&quot;Багдадский Сталин&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deutsche-welle-music.de/dw/article/0,2144,763393,00.html|title=Саддам Хусейн: на вершине власти|author=Ефим Шуман|publisher=НЕМЕЦКАЯ ВОЛНА|datepublished=29.01.2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYVw5XL|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;
1969 жылы Хусейн  «Мунтасирия» Бағдат университетін аяқтап, заңгер дипломымен «Баас» басшылығының бас секретары орынбасары және революциялық Кеңес төрағасының орынбасарының көмекшісі қызметіне орналасты. 1971-1978 жылдары арасына үзіліс салып, Бағдаттағы әскери академиядан білім алды.	
1971 жылы 8 тамызда «Баас» партиясының 22 мүшесі мен бұрынғы министрлерге өлім жазасы кесілд&lt;ref name=&quot;iq315a.pdf&quot;&gt;[http://www.fidh.org/IMG/pdf/iq315a.pdf Iraq: an intolerable, forgotten and unpunished repression] — доклад [[Международная Федерация прав человека|Международной Федерации прав человека]], 18 сәуір 2001&lt;/ref&gt; і. №  1973  жылы арнайы қызмет бөлімін   «Жалпы бақылау басқармасы» («Da’irat al Mukhabarat al Amah») деген атау беріп, қайта жасақтады. Саддам басшылық еткен арнайы бөлім қинаудың( электрошок, түрмедегілерді қолының білезік тұсынан асу т.б.) бар түрін қолданғаны турасында көптеген ақпарат көздері бар, тіпті, Human Rights Watch құқық қорғау  ұйымының  мәліметтері бойынша, қинау жазасын қолданғаны үшін марапатталып отырған&lt;ref&gt;Барац А. [http://www.sedmoykanal.com/article.php3?id=1761 Иудео-джентльменская цивилизация] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928063520/http://www.sedmoykanal.com/article.php3?id=1761 |date=2007-09-28 }} газета «Седьмой канал» (Израиль), 16 сәуір 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.federalpost.ru/iraq/issue_8162.html Противников Хусейна пытали в ваннах с кислотой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417042155/http://www.federalpost.ru/iraq/issue_8162.html |date=2008-04-17 }} FederalPost, 9 сәуір 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Институт Курдистана и Передней Азии. Геноцид в Иракском Курдистане. (перевод доклада Human Rights Watch «Кампания „Анфаль“», 1995) / Под ред. проф. С. М. Кочои. М., 2003. ISBN 5-94297-058-0 С. 277—282&lt;/ref&gt;.
Араб журналисі Сайд Абуриш&lt;ref name=&quot;voanews-1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080412010404/http://www.voanews.com/russian/archive/2003-03/a-2003-03-09-5-1.cfm?renderforprint=1&amp;textonly=1&amp;&amp;TEXTMODE=1&amp;CFID=23228337&amp;CFTOKEN=94572341 Сталин и Саддам] «[[Голос Америки|Голос Америки»]], 9 наурыз 2003&lt;/ref&gt; в своей книге «Саддам Хусейн: политика мести» пишет, что идеалом для него был [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталин]]. По словам Абуриша:&lt;ref name=&quot;voanews-1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nnews.ru/2003/4/1/politics/966.php3 Ученик Сталина] «Новости в Новосибирске», 1 сәуір 2003&lt;/ref&gt; «Саддам Хусейн: кек алу саясаты» атты өз кітабында оның идеалы Сталин болғанын айтады. 
{{Start citation }}
Саддам әрекеттерінің астарында Сталин  тұлғасының  жасырын ықпалы жатқанын сезуге болады. Әсіресе бұл мемлекеттік қауіпсіздік жүйесіндегі қылмыстық элементтерге  қарулы күштерден гөрі  мемлекеттік қауіпсіздік жүйесінің тірегін сақтауға тікелей байланысты еді. Бұл адамдар  Саддамның өзіне берілген, ол адамсыз өздері ешкім де бола алмайтын сауатсыз баскесерлер ғана болатын. Саддам кімнен құтылғысы келсе, жай ғана өлтіре салатын...  «Баастың» кезекті бір съезінде көсемге асыра дәріптеу ағын судай көшкенде, сахнаға бір мезетте залдағыларды бірінен соң бірін нұсқаған қинаудан әлсіреген партия мүшесін алып шықты. Сол сәтте нұсқалған адамдарды бірінен соң бірін алып шығып, сол жерде өлім жазасына кесті. Саддам жәбірлеу тәсілдерінің таптаурын болмағанын ұнатады: кислота құйылған ванна мен асфальт төсеуге арналған катоктар туралы әңгімелейді. Алайда ол тек қана садист емес – оның айтуы бойынша осындай қорқынышты тәсілдер арқылы мемлекетте тұру мүмкіндігі барын айтады. Сондықтан ол басқа деспоттарға қарағанда елде көпшілік алдында өлім жазасы қабылданғанын, ал қинау тәсілдері  -  тергеудің табиғи  ерекшелігі  екенін ешқашан жасырған емес.
{{End citation}}

Саддамның өзі «Ньюсуик» корреспондентіне қинау мен өлім жазасы жайлы сұрағына таңдана отырып: «Әрине, мұның бары бар. Сіздің ойыңызша, үкіметке қарсы шыққандарға қандай жаза қолдануға болады?!» 2001 жылы «Халықаралық рақымшылық» үкіметтік емес ұйымы өз баяндамасында  Саддам Хусейннің түрмесінде қолданылатын тәсілдер туралы «Құрбандардың көздерін ойып алды, үстінен киімдерін шешіп алып, бірнеше сағаттар бойына білезіктерінен асып қойды. Электрошок барлық дене мүшелеріне  жыныс мүшесі,  тіл , құлақ, саусақтарына қолданылды...Кейбір жәбірленушілерді туыстары мен отбасыларының  көз алдарында қинағанын көруін талап етті.»&lt;ref&gt;Рыжова С. [http://sm-k.narod.ru/archives/2003/mar/45-46/30.htm Буш как Саддам. По следам Сталина] Симбирский курьер № 45-46, 29 наурыз 2003&lt;/ref&gt; «Вашингтон  Пост» газеті жазғандай, ирак түрме қызметкерлері қазіргі уақыттың өзінде «әдет бойынша» «жауап алу тәсілінің» Саддам уақытындағы түрлерін: электр шогы, тұтқынның білезігінен асып қою сияқты түрлерін қолданып келеді, алайда,  Саддам Хусейн кезінде дұрыс деп табылған қышқылдық қолдану, сексуалды қорлау, топтық өлім жазасы сияқты түрлері алынып тасталды&lt;ref name=&quot;wp-1&quot;&gt;Аппельбаум Э. [http://www.inosmi.ru/translation/216651.html Тест на тиранию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927190915/http://www.inosmi.ru/translation/216651.html|date=2007-09-27}} [[ИноСМИ.ру]], [[The Washington Post]], 26 қаңтар 2005&lt;/ref&gt;.
Саддам кезіндегі Ирактың  қолданған қинау тәсілдері қазіргі ирак үкіметтерінде (тек түрме тұтқындары қана емес, халықаралық коалиция әскерлерін қосып алғанда әлеуетті ведомостволар қызметкерлеріне) де кеңінен қолданылады&lt;ref name=&quot;wp-1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.voltaire.ru/obzor-dokumentov/irak-primenenie-pyitok-na-vseh-urovnyah.html Ирак, применение пыток на всех уровнях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927094530/http://www.voltaire.ru/obzor-dokumentov/irak-primenenie-pyitok-na-vseh-urovnyah.html |date=2007-09-27 }} — Независимая информационная сеть «Вольтер», 4 қазан 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dell2.izvestia.ru/news/news106538/?print «Международная амнистия»: АҚШ продолжают применять пытки к заключённым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930225731/http://dell2.izvestia.ru/news/news106538/?print |date=2007-09-30 }} — «[[Известия]]», 3 мамыр 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org.ru/report2006/irq-summary-rus Республика Ирак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416215333/http://www.amnesty.org.ru/report2006/irq-summary-rus|date=2008-04-16}} — «[[Международная амнистия|Международная амнистия»]], доклад за 2006 год&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org.ru/report2006/usa-summary-rus Соединённые Штаты Америки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416215341/http://www.amnesty.org.ru/report2006/usa-summary-rus|date=2008-04-16}} — «[[Международная амнистия|Международная амнистия»]], доклад за 2006 год&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.svobodanews.ru/Transcript/2006/03/06/20060306200051233.html Правозащитная организация «Международная амнистия» опубликовала доклад о несоблюдении прав заключённых в Ираке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412103619/http://www.svobodanews.ru/Transcript/2006/03/06/20060306200051233.html|date=2008-04-12}} — «[[Радио Свобода|Радио Свобода»]], 6 наурыз 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.inforos.ru/?id=12568 «Международная Амнистия»: за пытки в АҚШ наказывают, как за кражу велосипеда] — «ИнфоРос», 4 мамыр 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Тағы қараңыз: [[:en:Human rights in post-Saddam Hussein Iraq]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Юрченко В. П.'' [http://iimes.ru/rus/stat/2006/09-12-06.htm Военно-политическая обстановка в Ираке: қараша 2006 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014347/http://iimes.ru/rus/stat/2006/09-12-06.htm |date=2007-09-28 }} — [[Институт Ближнего Востока]] (Москва), 9 желтоқсан 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://obzor.westsib.ru/article/60095 Amnesty International вновь оценила Ирак: пытки заключённых продолжаются] — «Томский обзор», 6 наурыз 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sandiego.russianamerica.com/common/arc/story.php?id_cr=106&amp;id=171704 Новое правительство Ирака действует методами Саддама, и пытки в тюрьмах продолжаются] — RussianAmerica, 25.01.2005&lt;/ref&gt;
. 2006 жылы БҰҰ баяндамашысы Манфред Новак&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_5368000/5368824.stm|title=Пытки в Ираке: «хуже, чем при Саддаме»|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=21 қыркүйек 2006|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYX1kRV|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; қинау турасында:
{{Start citation }}
Ирактағы қинау жағдайлары абсолютті түрде бақылаудан шығып кетті дейді көпшілік. Жағдайдың қиындағаны соншалық, тіпті Саддам тұсындағыдан да жаман болып кеткен.  
{{End citation}}
Евгений Примауовтың айтуы бойынша, Саддамға болашағы мол көшбасшы ретінде КСРО да, АҚШ та үміт артты.

=== Билік жолында. Сыртқы саясат ===
 [[Сурет:1975 Algiers Agreement.jpg|thumb|200px|[[Мохаммед Реза Пехлеви|Мохаммед Реза-шах]], [[Хуари Бумедьен]] и Саддам Хусейн во время Алжирского соглашения, [[1975 год]]]]
Саддамның партиядағы және мемлекеттегі көшбасшылық жағдайға  салған жолының маңызды кезеңі 1970 жылы 11 наурызда Мұстафа Баразнимен  күрдтік повстансалармен 9 жылдық қантөгіс соғысқа нүкте қойған Ирак Күрдістанын автономия деп жариялауда келісімге қол қою болды. Саддам осы келісім арқылы өз жағдайын келістіріп, келесі екі жылда партия мен мемлекеттің номиналды басшысы Ахмед Хасан әл-Бакрді кейінгі орынға ығыстыра отырып, шек қойылмаған үкіметті қолына топтастырды.
Ирак үкіметінің күрдтік қарсыласу тобының көшбасшысы, молла Мұстафа Баразни&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://generalbarzani.narod.ru/21up.html|title=Саддам — Барзани. Провозглашение автономии|publisher=Добро пожаловать в Курдистан — СТРАНИЦЫ ИЗ ИСТОРИИ|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYXfIOF|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;: 
{{Start citation }}
Ирак – ұлықтық маниясы және үкіметке беймаза ұмтылыстағы Саддам басқарған полициялық мемлекет. Ол хардан мен Аммашты жойды, мені де ығыстырғысы келеді, Бакрді де құртады.
{{End citation}}
деп жариялады.

1972 жылы ақпанда Саддам Хусейн Мәскеуге іссапармен келді; келу қорытындысы мен Бағдат КСРО Кеңесінің министрі Алексей Косыгиннің жауап ретіндегі сапары ирак тәртібіне кеңестік жан-жақты қолдауды қамтамасыз ететін Достық мен әріптестік келісіміне 9 сәуірде қол қойылу болды. Осы қолдауға арқа сүйеген Саддам Хусейн  мұнай өнеркәсібін ұлттық ете отырып, күрдтік ұлттық босату қозғалымын ығыстыра ирак әскерін қарумен қайта жабдықтады. Соңғы мақсатына қол жеткізуде Иранның қолдауын пайдаланған күрдтік повстансалармен (наурыз 1974 — наурыз 1975) қиян-кескі әскери қимылдарға төтеп беру керек болды. Жеңіске Саддам 1975 жылы 6 наурызда иран шахы [http://www.countries.ru/library/orient/iraq/sogl75.htm Алжирское соглашение] Мохаммед Реза Пехлевимен Алжир келісіміне қол қою арқылы ғана жетті.

=== Елді қайта жетілдіру===
[[Сурет:Saddam1970s.jpg|thumb|200px|Саддам Хусейн (ортада) әйел адамдар арасында сауаттылықтың таралуына көмек беруде. 1970 жылдар.]]

Мұнай экспортынан түскен ауқымды кіріс экономика облысы мен әлеуметтік аймақта масштабты реформалар жасауына жәрдем етті. Саддам қайта құру бағдарламасымен сөз алып, мақсатын қысқа етіп қана бекітті: «мықты экономика, мықты әскер, мықты басшылық». Әлеуметтік экономиканың жетіспеушілігін қолға алуда Хусейн жеке меншік секторының дамуын қолдады. 1970  жылдардың орта шенінде кәсіпкерлерге бар жағынан қолдау жасады және жеке меншік бірлестіктерді, жергілікті және шет ел бірлестіктерін дамудың мемлекеттік бағдарламасына көбірек тартты. Елдің түкпір-түкпірінде университеттер мен мектептер, автострад пен электростанциялар,  суқұбырлары мен кәріз жүйелерін, кіші және үлкен үй құрылыстары белең алды.  Көпсалалы және арнайыландырылған ауруханалар ашылды.№  Жалпы білім беру және денсаулық сақтау жүйелері құрылды&lt;ref&gt;{{кітап
|авторы = Башир А., Суннано Л. С.
|бөлімі= Репрессии
|тақырыбы= Ближний круг Саддама Хусейна
|орны = СПб.
|баспа = [[Амфора (издательство)|Амфора]]
|жыл = 2006
|беттері = 93
|isbn = 5-367-00013-4
}}&lt;/ref&gt;.

Саддам басшылығымен сауатсыздықпен күресудің қарқынды бірлестіктері құрылды. Саддам курьерлік жасаған сауатсыздықпен күрес бірлестіктерінің жұмыс қорытындылары тұрғындардың сауаттылығы деңгейі 30 пайыздан 70 пайызға дейін арттырылды, осы көрсеткіш арқылы Ирак араб елдерінің арасында көшбасшылық жасады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.profile.ap/index.html|title=Profile: Saddam’s brutal reign|publisher=[[CNN]]|date=14 желтоқсан 2003|accessdate=???|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;. Тіпті, 1980 жылға Ирактағы сауатсыздық деңгейі 68,5 пайыз, ал он жыл өткен соң,  1990 жылы  64,4 пайыз болды деген басқа мәліметтер де бар&lt;ref&gt;[http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?country=IQ&amp;indicatorid=27 Iraq: Adult illiteracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702063118/http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?country=IQ&amp;indicatorid=27 |date=2010-07-02 }} {{V|29|9|2009}}&lt;/ref&gt;. 1970  жылдың 11 наурызындағы Кеңестік революциялық басқарманың арызына сәйкес күрдтер мәселесін демократиялық бейбіт жолмен реттеуде ағарту Министрлігінде  күрдтік білім беру департаменті құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bigsoviet.org/Bse/GOGO-KONG/1028.shtml|title=Ирак и Иран|publisher=[[БСЭ]]|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYY4fpy|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;.  Жарықтандыру жұмыстары жүргізілді, көлік жолдарының жүйесі құрылды. Ирактағы өмір сүру деңгейі Таяу Шығыста ең жоғары деңгейге жетті. Ирак Таяу Шығыстағы ең заманауи денсаулық сақтау жүйелерінің бірін құрды&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040202085344/http://www.cbc.ca/news/background/iraq/saddam_hussein.html Saddam Hussein] CBC News, 29 желтоқсан 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jessica Moore. [http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html The Iraq War player profile: Saddam Hussein’s Rise to Power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030625145156/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html|date=2003-06-25}} [[PBS]] Online Newshour&lt;/ref&gt;.  Саддамның танымалдылығы жыл сайын арта түсті&lt;ref&gt;[http://hrono.rspu.ryazan.ru/land/197_irak.html Ирак в 70-е годы XX века] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930211548/http://hrono.rspu.ryazan.ru/land/197_irak.html |date=2007-09-30 }} «Хронос», 8 сәуір 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Беттиза Э. [http://inosmi.rian.ru/stories/01/12/21/3036/140734.html Саддам — новый флаг Ислама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223065532/http://inosmi.rian.ru/stories/01/12/21/3036/140734.html|date=2007-12-23}} [[ИноСМИ.ру]], [[Panorama]] (Италия), 17 мамыр 2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.portalus.ru/special/saddam/beginner-02.htm Начало карьеры Саддама. Второй человек (1968—1969)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927084821/http://www.portalus.ru/special/saddam/beginner-02.htm |date=2007-09-27 }} — спецпроект «Ирак при Саддаме», «Белорусская цифровая библиотека»&lt;/ref&gt;
.
Шет ел мұнай қызығушылықтарын ұлттандырғаннан кейін Саддам ауыл шаруашылығын ірі масштабта механикаландыруды бастап, және шаруаларға жер бөліп беріп, жергілікті жерді қайта құру жұмыстарын бастады.
Халықаралық банктер мен қаржылық мекемелердің (МБРР, МВФ, Дойче банка және басқалары) бағасы, Иракта  30-35 млрд. долл.  болатын  аса ірі валюталық резерв құраған&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vostokoved.ru/book2/sharipov.htm|title=Три иракские войны — трагические ступени крушения политического режима президента Саддама Хусейна|author=Шарипов У. З.|publisher=Восток и Политика|date=???|accessdate=???|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;. Ирактағы экономикалық шарықтаудың нәтижесінде жұмыс орындарын іздеуде араб  және басқа азия мемлекеттерінен көптеген мигранттар келді. Кейбір  жоғары технологиялық үрдістер басқармасы үшін құрылыс пен индустрия өңдеуде шет елдік білікті мамандар шақырылды.

Американ зерттеушісі Тернер былай деп жазды: 
{{Start citation }}
1973 жылдан кейін 1971 жылы ұлттандырған мұнай индустриясының өсімінен қазынаға құйылған қор елдің ресурстарын дамыту үшін сәтті қолданылды.
Ішінара, тамаша ақысыз білім беру жүйесі енгізілді. Әйел адамдар экономикалық құқықтарды қолданды. Орталықтандырылған экономикалық жоспарлаудың әлеуметтік ауқаттылықты жан-жақты көтеру бағдарламасы мемлекеттендірілді. Жер иеленудің ірі латифундық жүйесі ығыстырылып, шаруаларға бөлініп берілді. Үкіметтің акцияларының сәтті пайызы осы облыстарда таңданарлық жағдайда жоғары болды. 
{{End citation}}
1980 жылы Ирак араб әлемінденгі дамыған мемлекеттер арасында Египеттің қатарынан орын алды&lt;ref&gt;{{cite web|author=Мирский Г. И.|url=http://www.globalaffairs.ru/numbers/2/1963.html|title=Багдадская головоломка|publisher=Журнал «Россия в глобальной политике»|date=19 наурыз 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYYAgOq|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Үкімет үшін күрестің аяқталуы ===
[[Сурет:Hussein Assad Bouteflika Khaddam.jpg|thumb|250px|Солдан оңға қарай: Саддам Хусейн,  Сирия президенті [[Хафез Асад]],Алжил сыртқы істер министрі [[Абдель Азиз Бутефлика]] және  Сирия  вице-президенті [[Абд аль-Халим Хаддам]], 1979 ж.]]
Саддам Хусейн осы аралықта, өз билігін мемлекет пен бизнес салаларының алдыңғы қатырлы орындарына өз туысқандары мен одақтастарын жинай отырып бекітті. 1976 жылы баасистар армиясындағы ең ықпалды тұлғалар генерал ат-Тикрита мен полковник Салих Махди Аммашты ығыстыра отырып, Хусейн елді тотальді «баасиздендіруді» идеологиялық және әкімшілік тұрғыдан қолға алды. Саддам оны партиялық жетілдіруді мемлекеттік аппараттан бастады. Әскерде ниеті түзу емес офицерлер жұмыстан босатылды немесе Курдистанға қызметке жіберіліп,  академия және колледж әскерилері қатарына тек партия мүшелері қабылданумен «тазалық» жұмысы жүргізілді.» «Джихаз ханин » функционерлері барлық тәуелсіз фракциялармен «Баастың» өзінің ішіндегі  топтарды жойып жіберді. Хусейннің ойластырауы бойынша әскерді «Баасизациялау» партия үкіметін қорғауға бағытталған «идеологиялық әскерді» құру мақсатында болды. № Хусейнге құпия қызмет арқылы оның қарсы партиясына және үкіметегі күштерді жеңе отырып,  негізгі орындарға сенімді адамдарын қоюға және мемлекеттік басқарудағы маңызды рычагтардың үстінен бақылау қоюға мүмкіндік  туды. 1977 жылы жергілікті жерлердің партиялық ұйымдары, құпия қызмет орындары, әскер командованиесі және министрлер ені Саддамның алдында есеп беретін болды. 1978 жылы Хусейннің әскер ішінде партия ұйымын құруына себепші болды деп  кінә артқан 31 коммунист пен бірнеше тұлғалар өлім жазасына кесілді. Саддам коммунистерді «шет ел агенттері», «ирак отанының сатқындары» деген айыппен НПФ-дағы ИКП өкілдерін қамауға алды және ИКП барлық баспаларын жауып тастады.  Осылай формалды түрдегі тыныс алуын тоқтатып, ИКП  астыртын әрекетке көшті, ал елде бір партиялы жүйе салтанат құрды. Жұмыс жасап отырған үкімет әл-Бакрдің қолынан Саддам Хусейннің қолына өтті. 1979 жылы 16 шілде айында денсаулығының болмауы деген жаңсақ желеумен еңбек демалысына (кейбір деректер бойынша, оны үй қамағына алған болатын) шығып кетті. Оның ізбасары «Баас» партиясының аймақтық басқармасын басқарған Саддам Хусейн жарияланды. Саддам Хусейн заң негізінде диктаторлық билікті өз қолына алды. № Революциялық командование Кеңесінің бас хатшысы Абд аль-Хусейн Масхади қинағаннан кейін Сирия пайдасына «Бааста» туындаған үлкен астартын әрекеттар  туралы түсінік берген соң, тез арада тұтқынға алынды. Екі күн өткен соң партиялық съезде Масхадиді трибунаға алып шықты да, ол 60  депутат өз сыбайластарын көрсетіп еді, бірден оларды қамауға алды.№
==  Ирак Президенті ==

Саддам президент болғаннан кейін Ирактың арабтың және «үшінші» әлеміндегі негізгі миссиясы турасында панарабтық көшбасы ретінде Абдель Гамаль Насерді ұсынуды көбірек алға тарта бастады. 1979 жылы Гаванада  өткен бірікпеген елдер конференциясында дамушы елдерге пайызсыз ұзақ уақыттық қарыздарды мұнай бағасының көтермелерінен беретінін айтып, аудиторияның үлкен қуанышты қолдауына ие болды (шынымен де,1979 жылдың бағасымен айырмашылығы бар ширек млрд. доллар көлемінде берді.).
Жоғарыда айтылғандай, Саддамның президенттік қызметіне келу сәтінде Ирак Таяу Шығыстағы өмір сүру деңгейінің ең жоғары елдерінің санатында болып, қарқынды даму үстінде еді. Саддам алға тартқан және екіншісі халықаралық санкция тудырған екі соғыс Ирак экономикасын сұрапыл дағдарысқа алып келді. ВВС атап көрсеткендей&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_2525000/2525185.stm Ирак: краткая справка] — [[BBC]]&lt;/ref&gt;, 
{{Start citation }}
1991 жылы БҰҰ Ирак мемлекеті индустриялық кезеңге дейінгі жағдайға жетті деді. Ал келер жылдың есебі бойынша өмір сүру деңгейі күн көріс минимумына дейін  жетіп қалды.
{{End citation}}
2002  жылдың бас кезінде 1990  жылда бар болған өмірлік маңызды өндірістік өнеркәсіптің 95 % қайта жасауға ғана мүмкіндік алды&lt;ref&gt;''Богуславский А. Б.'' [http://iimes.ru/rus/stat/2002/30-12-02.htm Основные экономические показатели Ирака в 90-е годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014304/http://iimes.ru/rus/stat/2002/30-12-02.htm |date=2007-09-28 }} — Институт Ближнего Востока (Москва), 30 желтоқсан 2002&lt;/ref&gt;.

=== Иран-ирак соғысы ===


Үкіметке Саддам Хусейн келген соң,көршілес Ираннан туындаған өзінің билігіндегі серьезный угрозамен  бетпе-бет келді. Ирандағы ислам революциясында жеңіске жеткен көшбасшы Аятолла Хомейни оны Парсы шығанағындағы басқа елдерге таратуға оқталды, бұдан басқа Саддам Хусейнге жеке жақтырмаушылығыболған еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://course1.winona.edu/aelafandi/polsci270/iran-iraq-war.htm|title=The Iran-Iraq War: Causes and Origins of the War|author=Ahmed H. El-Afandi.|publisher=Department of Political Science|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYZDK7D|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;. Иран  Ирак басшылығының өкілдеріне қарсы террористік акциялар мен покушениелер бірлестікті развернувшей  «Ад-Даава аль-исламия» атты астыртын шейіттер тобына қолдау көрсете бастады&lt;ref&gt;Кленов И., Орлов В. [http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars1/wars_15.htm Ирано-иракская война] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021080915/http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars1/wars_15.htm|date=2007-10-21}} — [[Зарубежное военное обозрение]], № 1, 1985&lt;/ref&gt;.
Саддам Хусейн Иранға қарсы иран үкіметін қастық әрекеттерінен бас тарттыруға міндеттеу мақсатында шектеулі (ограниченный) әскери операцияны жүргізуге шешім қабылдады.  Соғыстың басталуына 1975  жылы Алжир келісімі бойынша, Иракқа Иранның кейбір шекаралық территорияларын беру турасындағы өз міндеттерін орындамағаны себеп болды. 1980 жылы 22 қыркүйекте  шекарада ирак әскері бірнеше қақтығыстан кейін көршілес елдің жеріне басып кірді. Басып кіру алғашқы кездері сәтті болғанымен, иран қоғамдастығын агрессорлармен күресі қорытындысынан соң, күз мезгіліне қарай тоқтатылды.
1982 жылы ирак әскері иран территориясында талқандалып, енді соғыс қимылдары Ирак жеріндн жалғасты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/russian/departments/insight/articles/eav061903aru.shtml|title=Рейд французских полицейских привлекает внимание к находящимся в изгнании иранским боевикам|author=Ардешир С. Моэвени.|publisher=Eurasianet|datepublished=19 маусым 2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYZNFVS|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;]] Соғыс  Ирак пен Иран арасында химиялық қаруды қолданануымен, қалаларды ракеталармен атқылау және Парсы шығанағындағы екі елдің танкерлерінің үшінші елгебасып кіруімен созылмалы кезеңге бет алды..  1988 жылы иран-ирак соғысы көптеген адамдар мен материалды шығындарды бастан өткеріп, status quo жағдайында тоқтатылды.Саддам Хусейн Ирак жеңісін жария етті, осы оқиғадан кейін Бағдат қаласында «Кадис семсері» атты танымал дарбаза салынды. 9 тамыз күнінің өзін Хусейн «Ұлы Жеңіс күні» деп атады. Елде президентті ұлт қорғаушысы деген ат берген мерекелік жағдайлар басталды.
Соғыс барысында Саддам Хусейннің ядролық қаруды алмақ болған ойы жүзеге аспады: 1981жылы 7 маусым айында Саддамның Франциядан сатып алған ядролық реакторлары израиль әуе күштерінің атқылауымен талқандалған болатын. 
Батыс Аятолла Хомейнидің исламизмнің радикалды дамуынан Иран жеңісіне жол бермей сақтық шараларын қолданып отырды. 1982 жылы АҚШ Иракты терроризмді қолдаушы мемлекеттер арасынан алып тастады. Екі жыл өткен соң, 1967  жылы араб-израиль соғысы уақытында үзіліп қалған екі жақты дипломатиялық қатынастар қайта жанданды.осылай бола тұрса да Ирак КСРО-ның одақтасы болып қала берді, әрі одан қару-жарақ алып тұрды&lt;ref&gt;Факт использования химического оружия иракской стороной широко известен и подтверждается многими авторами и организациями. Существуют свидетельства, что это оружие эпизодически применял и Иран. В сәуір 1984 года представитель Ирана в ООН Раджай Хорассани заявил, что его страна способна производить химическое оружие и оценивает возможность его применения. По некоторым предположениям, Иран применял боевые газы при наступлении в районе Халабджи наурыз 1988 ж. См.: [http://www.iranwatch.org/wmd/wmd-chemicalessay.htm Iran’s Chemical Weapon Program (Iran Watch)]&lt;/ref&gt;.  Алайда бірнеше батыс елдері, соның ішінде Ұлыбритания, Франция және АҚШ та Бағдатқа қару-жарақ пен әскери техникаларын жеткізіп тұрған болатын. АҚШ Саддамға қарсыласы туралы деректер ғана емес, химиялық қарулар жасауға арналған миллиард долларды құрайтан несиелер беріп тұрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_2616000/2616577.stm|title=Как АҚШ помогали Ираку|author=Владимир Козловский|publisher=Русская служба Би-би-си|datepublished=31.12.2002|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYa3rVP|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Анфаль ===
Ирандағы Ислам төңкерісінен кейін ол жерде қоныстанған күрдтер қолдарына қару алды. Иран Мен Ирак арасындағы соғыс жағдайларында иран күрдтері Саддам Хусейннен бағалы одақтастық, қолдау тапты. Жауап ретінде Тегеран ирак күрдтеріне ақшалай және қару-жарақпен көмек жасай бастады. 1982 жылы  Хусейн өзінің ішкі жауларымен күресінде Түркиямен күрдтерге қарсы серіктестік күресіне келісім жасады.Бұл келісім түрік және ирак бөлімшелеріне күрд жауынгерлеріне бір-бірінің жер аймағында 17км қашықтықта аңду құқығына ие болды. Бәркезеңде күрдтік повстансалар Мұстафа Баразнидің ұлы Масудтың жетекшілігімен өздерінің әскери бөлімшелерін қайта топтастыруда және елдің солтүстігі мен солтүстік шығысындағы шекаралық таулы аудандардың көптеген бөлімдеріне бақылау орнатуда болатын. Саддам Ирактың солтүстігіндегі күрдтер қозғалысын басып тастауға ұмтылып, Күрдістанға көптеген әскери күштерін жіберді. Бұл ирак күрдтерінің қолдауына ие болған иран әскері Солтүстік Ирактағы әскери қимылдарды дамытты&lt;ref name=&quot;historiwars-2&quot;&gt;[http://historiwars.narod.ru/Index/XXv/saddam/saddam1.htm Три войны Саддама] «История войн и военных конфликтов», 19 сәуір 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.glavred.info/archive/2008/02/27/103745-2.html|title=Курды forever|author=Дмитрий Тымчук.|publisher=Агентство «Главред»|date=27 ақпан 2008|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYaQtMJ|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;.

Соғыс барысында, Саддам Хусейн Ирактың солтүстік аудандарын 182 мың күрдтердің (басым көпшілігі балалар болғанымен әйелдер мен балалар да бар болған) белгісіз бағытқа алып кеткен, кейін Саддам тәртібінің құлауынан соң, олардың атылып, мазарлары табылған «Пешмерга» атты күрдтер повстансалар бөлімшелерінен азат ететін арнайы әскери операциялар акциясын жүзеге асырды. Ертеректе, 1983  жылы дәл осы жағдаймен Барзан тайпасы да 15жастан бастап, 8 мың адам жойылған болатын&lt;ref&gt;[[Хошави Бабакр]]. [http://www.ng.ru/politics/2004-07-07/2_saddam.html Курдский счёт для Саддама] [[Независимая газета]], 7 шілде 2004&lt;/ref&gt;. Кейбір күрд қыздарын Египет пен басқада араб елдеріне күңдікке сатып жіберді&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070928122307/http://kurdistan.ru/content/view/822/2/ Девушки, проданные во время Анфаля возвращаются в Курдистан] Kurdistan.ru, 6 желтоқсан 2006&lt;/ref&gt;. Күрдтің бірнеше елді-мекендер мен Халабджа қалалары химиялық баомбасының бомбылауына ұшырады (тек Халабжде өаласының өзінен 5 мың адам қаза болды). Химиялық қарудың әсерінен 272 елді-мекен запа шекті. БҰҰ Ирактың химиялық қаруды қолдануын айыптаған шешім қабылдады. Алайда АҚШ үкіметі және тағы батыс елдері Бағдадты иран-ирак соғысы аяқталған уақытқа дейін саяси және әскери қарым-қатынасы тұрғысынан қолдауынан танбады&lt;ref name=&quot;historiwars-2&quot;/&gt; ООН приняла резолюцию, осуждавшую использование Ираком химического оружия. Однако правительства АҚШ и других западных стран продолжали поддерживать Багдад как в политическом, так и в военном отношении практически до самого конца ирано-иракской войны.&lt;ref&gt;. Мұнысымен қоймай, әскери қимылдар барысында  Күрдістандағы барлық елді-мекендемен қалалар қиратылды,  4 млн. адамның  2 млн шамасындағы Ирак Күрдістанының тұрғындары «үлгілі елді-мекендерге» - тұтқындарды жинау лагеріне  көшірілді&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Геноцид в Иракском Курдистане / Под ред. д. юр. н., профессора С. М. Кочои. — М.: 2003 &lt;/nowiki&gt;ISBN 5-94297-058-0 (Перевод доклада Human Rights Watch «Преступление геноцида в Ираке. Кампания „Анфаль“ в Иракском Курдистане», New Hawen and London, 1995; приложение — доклад Комиссии Конгресса АҚШ «Курдистан во время правления Саддама Хусейна»)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsua.org.ua/?nid=2337 В Багдаде суд заслушал показания жертв операции «Анфаль» в северном Ираке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927074645/http://newsua.org.ua/?nid=2337 |date=2007-09-27 }} NEWSua, 23 тамыз 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120712050239/hrw.org/english/docs/2006/08/14/iraq13982.htm The Anfal Trial. Questions and Answers] [[Human Rights Watch]], 14 тамыз 2006&lt;/ref&gt;.

=== Соғыс аралық уақыт ===
1980  жылдардың аяғы Таяу және Орта Шығыс аймақтары үшін бәрінен бұрын иранирак соғысыеың аяқталуына тікелей байланысты болған  қарбаластықтың айқын төмендеуі белгісімен өтті. Отты кезең аяқталысымен, Ирак ливан территориясына орналасып алған сирия әскеріне қарсылықпен  Ливан әскери күшінің басқарушысы генералы Мишель Аунаға әскери көмек бере бастады. Осы жағдаймен Саддам сирия президенті Хафез Асадтың позициясын әлсіретіп, аймақтағы өз ықпалын бекітуге тырысты. Ирак салмағының тез өсуінен аймақта оның бұрынғы одақтасынан сезіктенішілігін тудырды. Бағдад пен Тегеранның тайталасының өршуінен құрылған Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің серіктестерінің кеңесі (ПШАМСК) Сауд Арабиясының басшылығымен екеуіенің біріне тәуелді болып қалмас үшін Иран мен Ирак арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіруге ұмтылыс жасады. Шығанақтағы азғантай елдер соғыс аяқталған соң, Иранмен қарым-қатынасын қалпына келтіруге қадам жасады. Жаңа жағжайда Хусейн әскерді заманауи қарумен қайта жарақтандыруды және әскери өндірісті дамытуды тез арада өрістетуге шешім қабылдады. Нәтижесінде соғыстан кейінгі екі жыл шамасында оған Араб Шығысындағы ең ірі әскери көлік шығаруына мүмкіндік туды.Заманауи қарумен жабдықталған миллиондаған ирак әскері әлемдегі ең ірі лер санатына енді(санақ бойынша 4-ші). Нақ осы уақытта күрдтерге қарсы репрессмяға байланысты Иракқа батыс елдердің көзқарастары өзгере бастады.

1989 жылы 16 ақпанда Саддам Хусейннің бастамасымен Бағдадта жаңа аймақтық ұйым – құрамына Ирак, Иордания, Иемен және Египет енген  Араб серіктестерінің кеңесін құру туралы келісімге қол қойылды. Сол уақытта Бағдатқа Сауд Арабиясының королі шақырылып, оның келуі барысында ирак-сауд елдерінің бір-біріне  басқыншылық жасамау турасындағы келісіміне қол қойылады. 1989 жылдың екінші жартысында ирак баспасы Ирак үлесінің көбеюіне МЭЕҰ бармауын және осылай ете отырып, ирак экономикасының қайта қалпына келуін шектеген [[ПШАМСК]] елдерінің [[МЭЕҰ]]  қарсы саясатына кеңмасштабты үгіт-насихат компаниясын бастады.

Саддамның жеке танымалдылығы 1990 жылдың мамыр айындағы қатысушыларын Батыс агрессиясына қарсы біріккен майданын құруға шақырған, әрі араб қимылдарынығ келісімділігінің маңыздылығын баса айтқан Бағдадта өткен араб маслихатының басына қарай шарықтау шегіне жетті. Алайда Бағдад басшылығындағы біріккен майдан құру орнына мәслихатта басқа да араб үкіметтері Саддам көшбасшылығына наразылығын танытқан қыр көрсетті. [[Египет]] президенті [[Хосни Мубарак]] «араб миссиясы адамгершілікке толы, қисынды және анық, өз рөліе асыра сілтеуден және қорқытушылықтан  ада» екенін айта отырып, бұл үндеуге ортақтаспады. Осыдан кейін египет-ирак жақындастығына орын болмады. 15 тамызда Хусейн Иран президентіне тез арада бейбітшілік келісімін орнату туралы өтініш айтты. Иран аймағында орналасқан ирак әскерлері шығарылып, біруақытта әскери тқтқындар алмасуы үрдісі жүрді.  Қазан айында Бағдад пен Тегеран арасында дипломатиялық қарым-қатынастар қайта жасалды.

=== Кувейтке басып кіру ===

[[Сурет:Flag of Iraq, 1991-2004.svg|thumb|1991—2004жылдардағы Ирак туы, Саддам Хусейн заманының символы]]

[[Сурет:Saddam1990.jpg|thumb|left|Саддам Хусейн (ортада) 1990 жылы «Баас» партиясының ұлттық басшылығымен бірге .]]
Иранмен соғысы салдарынан ирак экономикасына айтарлықтай нұқсан келген болатын. Соғыс қимылдары орын алған 8 жыл арасында 80 млрд. долларды құраған ішкі қарыз туындаған болатын. Елде осы қарызды жабатын жағдай болмады, керісінше, өндірісті қайта қалпына келліру үшін қосымша қаражат қажет болды. Орын алған жағдайдан Саддам Хусейн әлеуметтік тұрақсыздықтың туындауы үшін потенциалды алғышарттарды, нәтижесінде өз тәртібіне төнген қаіпті көре білді. Соғыс уақытында жиналып қалған елдің әлеуметтік және экономикалық мәселелерін  соғыс барасында оның жағына шыққан араб елдерінің және бәрінен бұрын,  ПШАМСК-нің барлық елдерінің көмегіне сүйене отырып, тез арада шешуге мүмкіндік барын алдын ала болжаған болатын. Алайда, оның аса көп қарызын ешкімнің кешіре бермейтіні, тіпті, қайтарылмайтын аржылық көмек беруді жалғастырмайтыны айқын болды. Саддам араб елдерінен бірнеше рет қарызын шығынға шығара отырып, жаңа несие беруін өтінген болатын, алайда бұл үндеу ескерілмеді.
1990 жылы шілде айында Ирак көршілес жатқан Кувейтті ирак жағындағы шекарада орналасқан Румейла мұнайлы елді-мекенінен заңсыз мұнай ала отырып, өзіне қарсы экономикалық соғыс жүргіді деп айыптады Шынымен де Кувейт біраз уақыттар бойына мұнай алуға  МЭЕҰ бекіткен үлесінен арттырып жіберіп , осыдан кейін Иракты мұнай экспортынан түсетін түсімнің белгілі бір бөлігінен шеттетеліп қалу жағдайына жолықтырған  мұнайдың әлемдік деңгейдегі бағасының төмендеуіне мүмкіндік жасады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE3D7173CF930A3575AC0A966958260|author=Thomas Hayes.|title=Confrontation in the Gulf; The Oilfield Lying Below the Iraq-Kuwait Dispute|publisher=[[The New York Times]]|date=3 қыркүйек 1990|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYd4JLp|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; .  Алайда, Кувейт Ирак территориясынан мұнай тартып алды деген қандай да бір деректер жоқ. Кувейт жағы Иракқа олардың талап еткен өтемақысын (2.4 млрд доллар) ирак талабын мүмкіндігінше  жеңілдетпек мақсатымен келіссөздер жүргізбек ойымен беруге асықпады. Саддам Хусейннің шыдамы таусылып, 1990 жылы 2 тамызда Кувейт жеріне басып кіріп, қоршауға алды.  8 тамызда Ирактың «Әл-Саддамия» атымен аталатын 19- провинциясы ретінде елді басып алғындығын жариялады. Кувейтке басып кіру әлемдік қоғамдастықтың бәрлескен айптаушылығын туындатты. Иракқ санкция салынды және БҰҰ мандаты бойынша бұл істің басында орташа араб тәртібін және барлық НАТО елдерінің қолдауына ие болған АҚШ тұрған  халықаралық коалиция құрылды. Үнді мқхиты мен Парсы шығанағына көз тіккен АҚШ пен оның одақтастары ирак әскерін талқандап және Кувейтті босатып (17қаңтар – 28 ақпан 1991 жыл), «Шөлдегі боран» атты операциясын жүргізді.Коелиция әскерінің жетістігі оңтүстіктегі шейіттер мен солтүстіктегі ирактың тәртібіне қарсы жалпылық көтеріліске шақырды, сондықтан бір уақыттарда көтерілісшілер 18 ирак првинциясының 15-іне бақылау жасады. Саддам бұл көтерілісті әлемнің келісімінен кейін, Республикалық гвардиясының бөлігінің босатылғандарын қолдана отырып басып жаншыды&lt;ref&gt;[http://www.russianexpress.net/print.asp?article=276&amp;category=42 Американский долг народу Ирака] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007044117/http://www.russianexpress.net/print.asp?article=276&amp;category=42 |date=2007-10-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Длер Хамед. Национально-освободительное движение в Иракском Курдистане (1975—1991). СПб.: СПбУ, 1999. ISBN 5-288-02340-9. С. 160—162.&lt;/ref&gt;. Үкіметтік әскер повстанцалар жиылған аса маңызды шейіттер мешіттері мен әулие орындарына соққы берді. Кербелде болған батыс журналистері көтеріліс басылғаннан кейін: «всв құрметті екі орыннан(Имам Хусейн мен Оның ағасы Аббастың моласы) бес жүз ярд ара қашықтығындағы қиратушылық Екінші дүние соғысы уақытындағы Лондонның герман бомбылауының шыңын еске түсіреді» деп куәлік етеді&lt;ref&gt;{{кітап
|часть=Межконфессиональный и межэтнический конфликты в Ираке
|заглавие=Конфликты на Востоке: этнические и конфессиональные
|жауапты=Под ред. А. Д. Воскресенского
|орны=М.
|баспа = [[Аспект Пресс]]
|жыл=2008
|беттері=180
|isbn=978-5-7567-0497-6, УДК 323.1(5), ББК 66.3(5), 54я73
}}&lt;/ref&gt;. Көтерілісті басып-жаншу мұсылман-шейіттерді жыппай қырумен, қинаумен және оппозициялық қызметкерлер деген күдікпен стадиондарда вертолеттерді қолдана отырып аттумен жүзеге асырылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indict.org.uk/crimedetails.php?crime=March1991|title=The Uprising of March 1991|publisher=INDICT|date=2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYdHL8Q|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;. Шейіттермен күресті аяқтаған соң, Бағдад әскерін күрдтерге қарсы жіберді. Олар күрдтерді қалалардан тез арада ығыстырып жіберді. Әуе күштері елді-мекендерді, жолдарды, қашқындардың топтанған орындарын бомбының астына алды.   Аштық пен суықтан көбі қаза болған ондаған бейбіт тұрғындар тауларға бет алды. Күрдтер көтерілісін басып-жаншу барысында 2 млннан астам күрдтер босқын боп кетті&lt;ref&gt;{{кітап
|часть=Межконфессиональный и межэтнический конфликты в Ираке
|заглавие=Конфликты на Востоке: этнические и конфессиональные
|жауапты=Под ред. А. Д. Воскресенского
|орны=М.
|баспа = [[Аспект Пресс]]
|жыл=2008
|беттері=222
|isbn=978-5-7567-0497-6, УДК 323.1(5), ББК 66.3(5), 54я73
}}&lt;/ref&gt;.  Көтерілісшілерді жәбірлеген темір тәртіп&lt;ref&gt;Длер Хамед. Национально-освободительное движение в Иракском Курдистане (1975—1991). СПб.: СПбУ, 1999. ISBN 5-288-02340-9. С. 162.&lt;/ref&gt; коалицияны Ирактың оңтүстігі мен солтүстігінде «ұшусыз аймақты» жүргізуге және гуманитарлы интервенцияны («Provide Comfort» операциясы) Ирактың оңтүстігінде бастауға мәжбүр етті. 1991 жылы ирак әскері халықаралық әскер қол астында құрылған күрдтер үкіметі («Азат Күрдістан» деп аталған) болған  үш солтүстік  провинцияны (Эрбиль, Дахук, Сулеймания) тастап кетті. Осы уақыттарда өзінің қол асытна қайтарылған облыстарда Саддам репрессия саясатын жүргізіп жатты: «арабизация» (күрдтерді қуып, олардың үйлерін және жерін арабтарға үлестіру)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aha.ru/~said/arab.htm|title=Курдские партии призывают прекратить политику арабизации|publisher=«Новый Курдистан»|date=???|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYeNuyd|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; және повстанцалар бассауғасы - Шатт-эль-Араба сағасындағы батпақ – кептірілді, ал ол жерде тұрып жатқан «сазды арабтар» тайпалары арнайы салынған және түгелдей бақылауға алынған ауылдық жерлерге орналастырылды, шейіттік оңтүстіктегі бұл Киркуку мен Күрдістанның басқа аудандарына да қатысты болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://voanews.com/russian/archive/2003-04/a-2003-04-12-3-1.cfm|title=Саддам погубил иракские болота|publisher=News.com|date=12 сәуір 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYeda2F|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; [[Халықаралық коалиция]]ның жеңісіне (әскери, сол сияұты экономикалық) қарамастан Ирактан санкция алынбады. Иракқа жаппай қыру қаруларының барлық түрін, оның ішінде [[ядролық]], [[химиялық]] және [[биологиялық қару]] түрлерін толық түрде жойғанға дейін оған қарсы санкция сақталатынын айтып, қатаң шарт қойылды. Иракқа жаппай қыру қаруларын сақтау мен өндіру мүмкіндігін бақылайтын халықаралық ұйымдар өкілдері жіберілді. Санкция тәртібі [[1996 жыл]]ы БҰҰ-ның ирак мұнайын азық-түлікке дәрі-дәрмекке және т.б. келесі сатып алумен [[БҰҰ]] бақылауында сатуды қарастырған «Мұнайдың азық-түлікке айырбасы» бағдарламасы қабылданған уақытта едәуір жеңілдетілді. Бұл бағдарлама БҰҰ әкімшілігі үшін де, сол сияқты Саддамның өзі үшін де жемқорлық көзіне айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.inopressa.ru/wsj/2005/10/28/11:58:02/oil|title=Волкер 5.0|publisher=Inopressa|datepublished=28.10.2005|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYfABxQ|archivedate=2011-08-11}}&lt;/ref&gt;

=== Жеке басқа табыну ===

====  Саддам Хусейнмұражайына сыйлықтар ====

==== Саддам Хусейннің медальдары ====

==== Биографияны білу====

=== Саддам — жазушы ===

=== Саддам мен ирак халқы ===

=== Қастандық пен астыртын әрекет===

=== Қайта сайлау ===

== АҚШ-тың Иракка басып кіруі ==
=== Соғыс алдында ===

=== Құлату ===

[[Сурет:SaddamStatue.jpg|thumb|Багдадта Саддам ескерткіші құлату сәтінде.. 9 сәуір 2003]]

== Жазаға тартылушы ==
[[Сурет:Saddamcapture.jpg|thumb|150px|Саддам Хусейн қамауға алынғаннан кейін жасалған бейне.]]

== Өлім жазасы ==
Саддам Хусейн [[2006 жыл|2006 жылы]] [[30 желтоқсан|30 желтоқсанда]] [[Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт|UTC]] бойынша 02:30 мен 03:00 аралығында ([[Астана уақыты|Астана]] уақытымен сағат 9:00-де, [[Бағдат|Багдат]] уақытымен сағат 6:00-де) асылып өлтірілді. Асылдыру рәсімі таңертең ерте, [[Құрбан айт]] (ислам дінінің құрбандық мейрамы) басталуына бірнеше минут қалғанда өтті.

=== Үкім мен өлім жазасына қоғамның  реакциясы===
Орындау рәсімінің ресми емес видеожазбасы [[Ғаламтор|желіде]] таралды, онда күзетшілер Саддамды өліміне дейін мазақ еткені көрінген, тіпті сотты қолдаушылардың көбі де рәсімді ар-намысқа сай емес және оны қырғынға айналдырған деп сынады. 

====  Ресейде және бұрынғы кеңестік елдерде====
[[Ресей|Ресейдің]] ұстанымы сын-талдаулы және ескертуші сипатта болды. [[Ресей Сыртқы істер министрлігі]] рақымшылыққа шақырған үндеулердің еленбегеніне терең өкініш білдірді. Мәскеу «асығыс өлім жазасы» Ирак мәселелерін шешпейді, керісінше бөлінуді тереңдетіп, жаңа құрбандарға әкеледі деп есептеді. [[Қазақстан]] және басқа [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдерінің ұстанымы елдердің жалпы дипломатиялық бағытына сәйкес сақ әрі бейтарап болды.

==== Батыс елдерінде ====
Көптеген көшбасшылар ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]]) оны әділеттілік актісі және Ирактағы демократия жолындағы маңызды белес деп атады, ал [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] пен адам құқықтары ұйымдары ([[Amnesty International]]) өлім жазасын өзі &quot;жабайылар әдісі&quot; және «жеңімпаз әділдігі» деп айыптады.

==== Ислам әлемінде ====
[[Ирак]] пен [[Иран|Ирандағы]] [[Шииттер|шииттік]] аймақтарда асылдыру рәсімін мерекелік шаралармен қарсы алды, ал [[Сунниттер|сунниттердің қоғамы]] мен көптеген [[Араб мемлекеттері Лигасы|араб елдері]] оны қасиетті Құрбан айттағы мерекенің қарсаңында орындалғаны үшін мұсылмандардың сезімін қорлау деп санап, қатты наразы болды.

==== Израильде ====
Ресми түрде [[Израиль]] билігі Ирактың ішкі істеріне араласпау үшін өлім жазасына қатысты пікір білдірмеуге шешім қабылдады. Алайда жеке пікірлер мен [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-тағы реакциялар қанағат болды.

==== «үшінші әлем» елдерінде====
Осы өңірлердегі көптеген елдер [[Өлім жазасы|өлім жазасың]] әділеттің жеңісі емес, күш көрсетудің көрінісі деп қабылдады. Ашу-ызаның басты себебі – оны өткізу уақыты (қасиетті мейрам) болды, ол [[Азия]] мен [[Африка|Африкадағы]] көптеген адамдардың көзінде Саддамды [[Диктатор|тираннан]] «[[Шаһид|шаһидке]]&lt;nowiki/&gt;» айналдырды.

== Марапаттары мен дәрежелері==

== Басқа да мәліметтер ==

==Дереккөздер==
&lt;references&gt;

[[Санат:Ирак президенттері]]
[[Санат:Ирак премьер-министрлері]]
[[Санат:Ирак жазушылары]]
[[Санат:Қырғи қабақ соғысы көшбасшылары]]</text>
      <sha1>bbsek66nkq6mvr1fspgoofdn7fa9jwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томас Манн (жазушы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138782</id>
    <revision>
      <id>3618272</id>
      <parentid>3236809</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5542" sha1="3uyptqzqxebf72htnyoq52h3wgkvyee" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Томас Манн
 |Шынайы есімі        = {{lang-de|Thomas Mann}}
 |Суреті              = Thomas Mann early.jpg
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = Томас Манн өзінің жазушылық мансабының басында
 |Туған кездегі есімі  = {{lang-de|Paul Thomas Mann}}
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 6.6.1875
 |Туған жері        = [[Любек]], [[Германия]]
 |Қайтыс болған күні  = 12.8.1955
 |Қайтыс болған жері  = [[Цюрих]], [[Швейцария]]
 |Азаматтығы          = [[Сурет:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Үшінші рейх]] &lt;br /&gt; [[Сурет:Flag of the Czech Republic.svg|25px]] [[Чехословакия]], &lt;br /&gt; {{USA}}
 |Ұлты                = 
 |Мансабы             = романист, эссеист, автобиограф, новеллист, әлеумет сыншы, күнделік авторы, сценарист, университет ұстазы, жазушы
 |Шығармашылық жылдары   = 1890-1955
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = [[неміс тілі]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = {{Нобель медалі}} [[Әдебиет саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Әдебиет саласында Нобель сыйлығы]] (1929) &lt;br /&gt; Франкфурт қаласының Гете сыйлығы (1932) &lt;br /&gt; Франкфурт қаласының Гете сыйлығы (1949) &lt;br /&gt; Фельтринелли сыйлығы (1952)
 |Қолтаңбасы          = Thomas Mann signature.svg
 |Сайты               = 
 |Commons             = Thomas Mann
}}
'''Томас Манн''' ({{lang-de|Thomas Mann}}; [[6 маусым]] [[1875 жыл|1875]], [[Любек]] — [[12 тамыз]] [[1955 жыл|1955]], [[Цюрих]]) — неміс жазушысы, эссеист, интеллектуалды прозаның шебері, 1929 жылғы [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|Әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]]. XX ғасырдың ең ірі неміс романшысы болып саналады.&lt;ref&gt;«Britannica настольная энциклопедия»ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
 
Конторадағы қысқа мерзімге созылған жұмысынан кейін үлкен ағасы Генрих (1871-1950) тәрізді өзін жазушылық жұмысқа арнады.  Оның алғашқы романы «Будденброки» (1901) көне буржуазиялық рақымшыл адамдарға арналған элегия болды. «Смерть в Венеции» (1912) атты көңілсіз шедеврінде күйреген қоғамдағы суретшінің алдында тұрған трагедиялық дилемманы көтерді. Әйтсе де, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында албырт патриот болған, [[1919 жыл]]ы көзқарасын біртіндеп авторитарлы неміс мемлекетіне ауыстырды. «

«Волшебная гора» (1924) атты тамаша романы Ағарту принципінің өзі үшін күрделі көп аспектілі бүтіннің бір бөлігі ретінде қаншалықты маңызды екендігін көрсетті. Нацизмнің айқын қарсыласы, А. Гитлерден Швейцарияға қашты; [[1938 жыл]]ы [[АҚШ]]-қа орналасты, бірақ [[1952 жыл]]ы [[Швейцария]]ға оралды. Оның «Иосиф и его братья» (1933—43) тетралогиясында інжілдегі Иосиф сипатталады. Анағұрлым айқын саяси романы «Доктор Фаустус» (1947) неміс ықыласының күңгірт аспектілерін саралайды.

«Признания авантюриста Феликса Круля» (1954) қызықты кітабы аяқталмай қалды. Терең ойлы стилімен, әзіл-қалжың, келеке, әжуа-сықағымен және өзінің зияткерлік мүмкіндіктерінің талғаулығымен ерекшеленеді.

Эсселері [[Лев Николаевич Толстой|Л. Н. Толстой]], [[Зигмунд Фрейд|3. Фрейд]], [[Йоганн Вольфганг фон Гёте|И. В. Гёте]], [[Фридрих Ницше|Ф. Ницше]], [[Антон Павлович Чехов|А. П. Чехов]] және [[Фридрих Шиллер|Ф. Шиллер]] сияқты тұлғаларға арналған. [[1929 жыл]]ы әдебит бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}

{{Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы}}

[[Санат:Германия жазушылары]]</text>
      <sha1>3uyptqzqxebf72htnyoq52h3wgkvyee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұқышева Ардақ Бабиқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140048</id>
    <revision>
      <id>3617910</id>
      <parentid>2111945</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ардақ Баби</username>
        <id>182552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Қысқаша түйіндеме, еңбек жолы</comment>
      <origin>3617910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="j72z5rn95x6tkqjcnricbzjl2alhv5x" xml:space="preserve">'''Мұқышева Ардақ Бабиқызы''' — ([[1966 жыл]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан қаласы]]) — [[1997 жыл|'''1979–1983 жылдары Алматы қаласындағы республикалық физика-математика мектебінде білім алған. 1983–1988 жылдары Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің механика-қолданбалы математика факультетін тәмамдаған.''']]

'''Еңбек жолын 1988 жылы Мемлекеттік агроөнеркәсіп комитетіне қарасты, кейін Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрлігі жүйесіндегі республикалық есептеу орталығында инженер-программист қызметінен бастаған. 1993–1995 жылдары «Жалын» журналында техникалық редактор болып жұмыс істеді.'''  '''1997 жылдан бері «Өлке» баспасы бас директорының орынбасары қызметін атқарып келеді. Ардақ Бабиқызының тікелей ұйымдастыруымен баспадан жарық көрген кітаптардың саны мен сапасы артып, «Өлке» еліміздегі жетекші баспалардың біріне айналды.  2000 жылдан бастап А. Мұқышева авторларды ұйымдастырып, құрастыра отырып, мектеп оқушыларына арналған математика және қазақ тілі пәндері бойынша 200-ден астам қосымша оқу құралдарын жарыққа шығарды. Бұл еңбектер кейін «Өлке» баспасының танымал брендіне айналды. Аталған оқу құралдары ата-аналар мен мұғалімдер үшін оқушылардың білімін жетілдірудегі таптырмас көмекші құрал ретінде кеңінен қолданылып келеді. 2012 жылы Ардақ Мұқышеваның бастамасымен «Жасөспірімдер кітапханасы» сериясы ұйымдастырылды. Жоба аясында жарық көрген кітаптар республика көлемінде үлкен сұранысқа ие болып, оқырмандар тарапынан жоғары бағаланды. Бүгінде бұл жоба өз жалғасын тауып келеді.'''

==Дереккөздер==
 &lt;references/&gt; 

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]</text>
      <sha1>j72z5rn95x6tkqjcnricbzjl2alhv5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мал-Май Елена</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141124</id>
    <revision>
      <id>3618335</id>
      <parentid>2111895</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="n52aixq31o4bujrp9jvsot5kh7d6ns8" xml:space="preserve">'''Мал-Май Елена''' — [[1972 жылы]] 14 қарашада [[Алматы қаласы]]нда туған.&lt;ref&gt;Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х&lt;/ref&gt;

*[[1991 жылы]] Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркем сурет училищесін безендіргіш-суретші мамандығы бойынша бітірген.
*[[1996 жылы]] Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін бейнелеу өнері және сызу жөнінен оқытушы мамандығы бойынша тамамдаған.
*Еңбек жолын студент кезінде-ақ «Ғылым» және басқа баспалардың кітаптарын көркемдеп безендіруден бастаған.
*[[2000 жылы]] «Спорт» журналында суретші-дизайнер және «Вернисаж» айдарының жүргізушісі болып қызмет істейді.

Қазіргі уакытта [[«Девика» полиграфикасы]]ның суретші-дизайнері және операторы.
«Жігер» фестивальдарының қатынасушысы.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]</text>
      <sha1>n52aixq31o4bujrp9jvsot5kh7d6ns8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдын ала келісілмеген сұхбат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141175</id>
    <revision>
      <id>3618239</id>
      <parentid>2135750</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="mp1vpilcntdi1z3k5h8ao4dq12ci0zh" xml:space="preserve">'''Алдын ала келісілмеген сұхбат''' - мәселен, сұхбат берушіге тосыннан, күтпеген жағдайда, ойда-жоқта сұрақ қою &lt;ref&gt;Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. - Алматы: «ҚазАқпарат» 2009, 1-т: - 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]
[[Санат:Журналистика]]</text>
      <sha1>mp1vpilcntdi1z3k5h8ao4dq12ci0zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахенсия ұлттық ақпараты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155438</id>
    <revision>
      <id>3618293</id>
      <parentid>2007850</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="3ic2nvgc16pi6uzzv52qoj2us5f25ei" xml:space="preserve">'''Ахенсия ұлттық ақпараты''' (АҰА) - [[Уругвай]] баспасөз агенттігі.&lt;ref&gt;«Қазақ телевизиясы», Энциклопедия, «ҚазАқпарат» Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;.  [[Астана]] Монтевидео қаласының газеттері үшін елдің ішкі аудандарынан ақпарат беріп отырады. 
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]</text>
      <sha1>3ic2nvgc16pi6uzzv52qoj2us5f25ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өлмесхан Болатбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156105</id>
    <revision>
      <id>3618353</id>
      <parentid>2007517</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="2aoc41ybpx0zzsaatm0s2tawy9q4z6i" xml:space="preserve">'''Өлмесхан Болатбеков (11.6.1960. [[Қызылорда облысы]], [[Жаңақорған ауданы]],  [[Ақүйік ауылы]])''' – [[журналист]], [[қоғам қайраткері]]&lt;ref&gt;«Қазақ телевизисы», Энциклопедия. «ҚазАқпарат» Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5&lt;/ref&gt;.
ҚазМУ-ді бітірген (1983). Еңбек жолын Жаңақорған ауданы су шаруашылығы басқармасының слесарі қызметінен бастаған.

1983-98 жылдары Жаңақорған аудандық [[«Коммунизм жолы» газеті]]нің әдеби қызметкері, Жаңақорған ауданы комсомол комитетінің II хатшысы, партия комитетінің насихат және үгіт бөлімінің нұсқаушысы, саяси ағарту кабинетінің меңгерушісі, бөлім меңгерушісі, ауданы «Білім» қоғамының жауапты хатшысы, Жаңақорған ауданы кеңесінің аппарат басшысы, ауданы киноландыру жүйесінің [[директор]]ы, баспахана директоры, [[«Жаңақорған тынысы» газеті]]нің редакторы.

[[1998 жыл]]ы шілде-караша айларында облыс [[әкім]]інің ішкі [[саясат]] бөлімінің бастығы, 1998-2004 жылдары [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары, 2004-2006 жылдары «Мемлекеттік қызметшілерді және бюджеттік сала қызметкерлерін қайта даярлау және олардың біліктілігін арттыру» өңірлік орталығының басшысы қызметтерінде болды.

[[2006 жыл]]дың қыркүйегінен [[«Hұp Отан» ХДП]] Қызылорда облысы филиалы Төрағасының Бірінші орынбасары, Сыбайлас жемкорлыққа қарсы курес жөніндегі облысы Кеңес төрағасы.

[[2009 жыл]]ы «Hұp Отан» Халықтық Демократиялық партиясының 10 жылдық мерейтойына арналған &quot;«Hұp Отан»елдің тұғыры« және қазақ ауылының өсіп-өркендеуі, ауылға перзенттік парыз бағытындағы »Жусанды даланың жұпар иісі&quot; кітаптарының авторы.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]</text>
      <sha1>2aoc41ybpx0zzsaatm0s2tawy9q4z6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боливия телевизиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156165</id>
    <revision>
      <id>3618254</id>
      <parentid>2007316</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="cfqjjaw0qiuflozmopo69mcqmm7z13s" xml:space="preserve">'''Боливия телевизиясы''' – [[Боливия]] мемлектіндегі телеарналар жүйесі&lt;ref&gt;«Қазақ телевизиясы», Энциклопедия. «ҚазАқпарат» Алматы, 2009,1-т ISBN 978-601-03-00-70-5&lt;/ref&gt;.

[[Боливия]] мемлекетінде сауаттылық денгейі төмен, соңдықтан халықтың үлкен бөлігі [[басылым]]дарға назар аудармай, тек теледидар карауға бет бұрған. Дегенмен, заң бойынша тыйым салынбағанымен сөз бостандығына қатаң тыйым салынған, цензураға жол берілген. [[Телевизия]] саласы арқылы жарнама жаксы дамыған. Боливияда жеке PAT компаниясы меншігіндегі арналар және Empresa Nacional де Bolivania атты мемл. телевизия да бар.

Аталған жүйелер жеті станцияда және мемлекеттің әр жерінде хабар таратады. Боливияда жалпы саны 48 [[телестанция]] жұмыс істейді, оның сегізі түрлі университеттер қарамағында.
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Боливия телевизиясы]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]</text>
      <sha1>cfqjjaw0qiuflozmopo69mcqmm7z13s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бас шығарушы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156338</id>
    <revision>
      <id>3618281</id>
      <parentid>2008049</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5281" sha1="j52j4gz2ooo2wampu6f01pyl4p0g0q7" xml:space="preserve">'''Бас шығарушы''' – лауазымдық міндеттер&lt;ref&gt;«Қазақ телевизиясы». Энциклопедия. - Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;.

[[Теледидар]] хабарларын шығару жөніндегі жұмысқа басшылық жасайды, хабарлар бағдарламасының жоғары идеялық-көркемдік деңгейі мен тақырыптық бағыттылығын қамтамасыз етеді. Апталық, хабар тарату күні бағдарламасын қалыптастыру мен тұғырнамасын әзірлеуге катысады. Редакцияның (дирекцияның) ағымдық және оперативтік жоспарларын әзірлеуге катысады. Сценарийлердің (сценарий жоспарларының) және өзге де әдеби материалдардың мәтіндерін тексереді, эфирге дайындалған хабарларды көреді (тыңдайды) және оларды бағдарламаға қосу туралы қорытынды жасайды. Күндік бағдарламаға, мәтіндер мен хабарландыруларға қол қояды.

[[Редакция]]ларға және жекелеген қызметкерлерге күн тақырыбына материалдар дайындау бойынша жедел тапсырмалар береді. Қажет болған жағдайда редакциялар бөлімдерінен, телеграф агенттігінен, тілшілік тораптан, жергілікті телерадио компанияларынан және ақпараттың басқа да көздерінен келіп түскен ақпаратты және өзге де материалдарды редакциялайды. Келтірілген фактілік деректердің дұрыстығына бақылау жасайды. Баспасөздің неғұрлым маңызды құжаттары мен материалдарын баяндауды әзірлейді. Эфирдегі хабарларды көріп шығады, бір күндегі барлық хабарларға қысқаша шолу дайындайды. Хабарларды баспасөзде, теледидарда және радио бойынша жарнамалауды қамтамасыз етеді.

'''Білуі тиіс:''' [[Қазақстан Республикасы]] саясат, идеология, сондай-ақ экономикалық және әлеуметтік даму мәселелері жөніндегі заңнамасын; жоғары тұрған және өзге де ұйымдардың теледидар хабарларының идеялық-көркемдік деңгейі мен бағдарламалар дирекциясы қызметіне қойылатын талаптарды анықтайтын қаулыларын, жарлықтарын, өкімдерін, бұйрықтарын және басқа да басшылық материалдарын; қоғамдық-саяси оқиғаларды; ҚР мен шетелдердегі шаруашылық, ғылыми және мәдени өмірдің мән-жайы мен даму перспективаларын; теледидар мен радиохабарларын ұйымдастырудың отандық және шетелдік алдыңғы қатарлы тәжірибесін; теледидар хабарларын жасау технологиясы мен техникалық құралдарын; құқық негіздерін, авторлық және еңбек заңнамасын, авторлық шарттарды жасасу реті мен оны орындауды; экономиканы, өндірісті, еңбекті және басқаруды ұйымдастыруды; жоспарлау мен қаржыландырудың негіздерін; шаруашылық есеп әдістерін; еңбекке ақы төлеу және материалдық ынталандыру жүйелері мен формаларын; шығармашылық қызметкерлердің еңбегін ұйымдастыру, нормалау мен ақы төлеу жөніндегі салалық нормативтік актілер мен әдістемелік ұсынымдарды; еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасы ережелері мен нормаларын. Біліктілігіне қойылатын талаптар. Жоғары білім және шығармашылық немесе соған ұқсас ұйымдардағы басшылық лауазымдарындағы жұмыс өтілінің 5 жылдан кем болмауы.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]</text>
      <sha1>j52j4gz2ooo2wampu6f01pyl4p0g0q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бұқаралық коммуникация</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156362</id>
    <revision>
      <id>3618376</id>
      <parentid>2979761</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="ogky8n0xksvkfzmca9mvmoeea31kc5t" xml:space="preserve">'''Бұқаралық коммуникация''' – ақпарды (хабарды), білімдерді, рухани байлықтарды, [[мораль]]дық және құқықтық (праволық) нормаларды және тағыда сол сияқты [[техника]]лық құралдардың (баспасөздің, [[радио]]ның, киноматографияның, теледидардың) көмегімен саны көп, бытыраңқы [[аудитория]]ға тарату үрдісі.&lt;ref&gt;«Қазақ телевизиясы», Энциклопедия, «ҚазАқпарат» Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;. [[Капиталистік қоғам]]да бұқаралық [[коммуникация]]ның негізгі міндеті адамдарды сол қоғамда орныққан әлеуметтік қатынастарға сай тәрбиелеу.

Бұқаралық коммуникация құралдары мұнда ең алдымен [[буржуазия]]лық ой-пікірдің стандартын мойындатуға, адамның сыншылдық қабілетін жоюға бағытталған насихат құралы, бір үлгіге келтірілген стандарты әрекеттер, мінез-құлық пен талғам жиынтықтарына көндіру құралы болып табылған.

[[Социализм]] тұсында мүлдем басқаша жағдайлар туады, өйткені мұнда қоғам алдына жеке адам мен [[коллектив]] мүдделерін үйлесімді ұштастыру мақсаты қойылады (Ұжым және жеке адам). Мұндағы бұқаралық коммуникация құралдарының негізгі міндеті жеке адамның жан-жақты және үйлесімді дамуына көмектесу, оның белсенді өмір [[позиция]]сын қалыптастыру, дүниеге ғылыми көзқарасты тарату. Бұл аталған айырмашылықтардан келіп бұқаралық коммуникация құралдарына ғылыми  талдау жасау жолдары мен әдістеріндегі айырмашылықтар шығады.

Батыс [[социолог]]тері мен әлеуметтанушы  психологтерінің көпшілігінің іс-қимыл мақсаты ең алдымен бұқаралық коммуникация  құралдарының аудиторияға тигізетін әсерін зерттеу, насихаттың ықпалымен адамдар сенімінің өзгеру дәрежесін анықтау.

Социалистік қоғам жағдайларында зерттеудің негізгі міндеті аудиторияның құрамын, талап-тілектерімен мұқтаждықтар жиынтығын олардың жүзеге асуын бұқаралық коммуникация құралдарымен қанағаттандыру дәрежесін анықтау болып табылады.
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]</text>
      <sha1>ogky8n0xksvkfzmca9mvmoeea31kc5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейсаясаттық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156424</id>
    <revision>
      <id>3618285</id>
      <parentid>661463</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="e85i1i3egtyh98xlqi37j39jn2msfwb" xml:space="preserve">'''Бейсаясаттық''' – азаматтардың, халықтың бір бөлігінің [[саясат]]қа, саяси өмірге самарқау, парықсыз, теріс көзқарасы, қатынасы. Мысалы, ол қоғамдық-саяси өмірге қатысудан бас тартудан, [[сайлау]] немесе [[референдум]] кезінде дауыс беруге бармаудан және т.с.с. білінеді.&lt;ref&gt;Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Саясат]]</text>
      <sha1>e85i1i3egtyh98xlqi37j39jn2msfwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Березовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161829</id>
    <revision>
      <id>3617922</id>
      <parentid>3591234</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3969" sha1="in7s7bdbxa13royz4xaykcwv38ma0tr" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 2-Берёзовка 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 12 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Тура (өзен)|Тура өзені]] бастауынан [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіс 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = [[Лабазка-Исовская]] өзенінің оң жағалауынан 8,3 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Свердлов облысы, Пермь облысы 
 |commons                = 
}}
'''2-Берёзовка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Лабазка-Исовская]] өзенінің оң жағалауынан 8,3 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тура (өзен)|Тура өзені]] бастауынан [[Тагил (өзен)|Тагил]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196334|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Берёзовка}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501212111200004565
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200456
* Су алабының коды — 14.01.05.012
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Свердловск облысы өзендері]]
[[Санат:Пермь өлкесі өзендері]]</text>
      <sha1>in7s7bdbxa13royz4xaykcwv38ma0tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Грязнуха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169521</id>
    <revision>
      <id>3617923</id>
      <parentid>3596147</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="mgvmldao6iuirjpnzmx2tbh218esdxc" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 2-Грязнуха 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 19 
 |су алабының ауданы     = 128 
 |су алабы               = [[Чамлык]] 
 |өзендердің су алабы    = Кубань 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Синюха өзенінің сол жағалауынан 90 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Краснодар өлкесі 
 |commons                = 
}}
'''2-Грязнуха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Синюха өзенінің сол жағалауынан 90 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чамлык]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172401|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Грязнуха}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000812108100003990
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100399
* Су алабының коды — 06.02.00.008
* ГЗ томының нөмірі — 08
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]]</text>
      <sha1>mgvmldao6iuirjpnzmx2tbh218esdxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-Балахта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170673</id>
    <revision>
      <id>3617920</id>
      <parentid>3584030</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="2f80s5thvxm4ox29z4d2vvv4a0cwbv4" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 2-Балахта (Балахта) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Балахта (Бірінші Балахта) өзенінің сол жағалауынан 9 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы 
 |commons                = 
}}

'''2-Балахта (Балахта)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Балахта (Бірінші Балахта) өзенінің сол жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін.Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;.

 [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189739|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Балахта (Балахта)}}&lt;/ref&gt;:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200014753
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201475
* Су алабының коды — 13.01.04.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]]
[[Санат:Хакасия өзендері]]
[[Санат:Кемеров облысы өзендері]]</text>
      <sha1>2f80s5thvxm4ox29z4d2vvv4a0cwbv4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617921</id>
      <parentid>3617920</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="ak6847lg9asdcksvq2rli6nkck4zflb" xml:space="preserve">{{тексерілмеген өзен}}
{{Өзен
 |атауы                   = 2-Балахта (Балахта) 
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  = 
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 14 
 |су алабының ауданы     = ? 
 |су алабы               = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін 
 |өзендердің су алабы    = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь 
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = 
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 = Балахта (Бірінші Балахта) өзенінің сол жағалауынан 9 км қашықтықта 
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Ресей]] 
  |аймақ                  = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы 
 |commons                = 
}}
'''2-Балахта (Балахта)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}&lt;/ref&gt; жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Балахта (Бірінші Балахта) өзенінің сол жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін.Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.&lt;ref name='Ресей МСР'/&gt;

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:&lt;ref name='Ресей МСР'&gt;{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189739|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Балахта (Балахта)}}&lt;/ref&gt;
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200014753
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201475
* Су алабының коды — 13.01.04.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}

{{hydro-stub}}

[[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]]
[[Санат:Хакасия өзендері]]
[[Санат:Кемеров облысы өзендері]]</text>
      <sha1>ak6847lg9asdcksvq2rli6nkck4zflb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рубин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187563</id>
    <revision>
      <id>3618256</id>
      <parentid>2815968</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6317" sha1="hbe8ai7amtwei78uh9uifiyjmuruobq" xml:space="preserve">{{Біріктірілсін|Лағыл}}
[[Сурет:Cut Ruby.jpg|thumb|right|200px|Қырлы рубин]]

'''Рубин''' - латынша rubens, rubinus - қызыл деген мағынаны білдіреді. Al2O3 минералы, корунд сыныбына жатады. Қаттылығы - Моос шкаласы бойынша - 9, тығыздығы 3, 97 - 4,05 г/см аралығында. Қызыл шпинелден кристаллдарының формасына қарап айырамыз, кейбір жағдайларда микроскоп арқылы ғана айырып білуге болады. Қызыл түске ие болуының себебі - құрамында хромның қоспасы бар. Қызыл корундтар - рубин(лағыл) деп аталса, көктері - сапфирлер делінеді. Ашық боялған сапфирлар мен түссiз корундтарды «лейкосапфирлер» деп аталады. Астеризм эффектісі анық байқалатын «жұлдызша сапфирлері» [[кабошон]] түрінде өңделеді.

= Кен орындары =
Антарктидадан басқа барлық континенттерде кездеседi. Негізінен азиялық лағылдар ерекше бағаланады.

Лағылдарды басты экспорттаушы елдер - Мьянма, Таиланд және Шри-ланка. Сонымен қатар Шығыс Африкасының лағылдары, Кения және Танзания елдерінің лағылдары жлғары сұранысқа ие. Жалпы лағыл тастар ежелгi замандарда-ақ Памирда өндіріле бастаған (Тажiкстанындағы «Қарлы» кен орнында).

= Қолданылуы =
* Лазерлердiң құрылымында синтетикалық лағылдарды қолданылады.
* 1-дәрежелі лағылдар, қымбат зергерлiк бұйымдар жасауда қолданылады
* Сағаттық механизмдерде арнайы тас ретінде қолданылады

= Бағалау =
Лағылдардың сапа көрсеткiштерiнiң анықтауды № III 1991 жылғы прейскурсантқа сәйкес жүргізеді. (Ресей Федерациясында)

Қырлы лағылдардың ақаулылық топтары келесiдей:

* 1-шi сапа - таза немесе әр жерінде сирек жолақтары мен нүктелері бар лағылдар. 
* 2-шi сапа - кейбір аймақтарында жарықшалары бар лағылдар
* 3-шi сапа - тастың барлық аймағында жарықшалары, өзінің жылтырақтығын, жарыққа ойнағышштығын жоғалтқан лағылдар

Лағылдардың түсiнiң топтары:

* алқызыл;
* нормал қызыл және орташа қызыл;
* ашық-қызылы.

Түс бойынша лағылдардың классификациясы

* қанық алқызыл ;
* қызыл;
* орташа қызыл ;
* қою қызыл;
* ашық қызылы.

Әдiстеме ресми түрде мойындалған.

= Тарихы =
Лағылдар қола ғасырында Бирмада өндірілген деп есептелінеді. 2000 жыл бұрын Индияда да бағаланып, бойтұмар ретінде қолданылды. Сонымен қатар Ежелгi мысырлықтар, гректер және римдiктер лағылдарды пайдаланды.

Еуропада 1800 жылда сапфирдың лағылға құрамдық туысқандығы белгілі болды. 1835 жасанды лағылдарды жасап шығарудың амалы табылған.

Қара лағыл ол кезде анар лағылы деп аталды.

= Наным-сенімдер =
Лағылдар ертеректе «өмiр және махаббаттар тасы» деп есептелінді. Мұндай тасқа иелiк еткен адам ерекше қадір-қасиетке ие болған. Лағылдармен оба секілді түрлі аурулардан қорғануға тырысқан. Лағыл тастар астрологияда мерегендердің, шаяндардың және ешкiмүйiз(козерог), қошқар(овен), арыстандардың тасы болып есептелінеді.

= Дереккөздер =
* Андерсон Б. Определение драгоценных камней. М.: Мир, 1983
* Дронова Н. Д. Что надо знать роскошной женщине о драгоценных камнях и ювелирных изделиях М. Известия, 2004
* Дронова Н. Д. Что надо знать продавцу ювелирных изделий. М. Известия, 2005
* Дронова Н. Д. Что надо знать эксперту по драгоценным камням. М.: Известия, 2006
* Дронова Н. Д. Что надо знать оценщику ювелирных изделий . М.: Известия, 2007.
* Дронова Н. Д. Ювелирный бизнес М.: Известия, 2009
* Дронова Н. Д. Ювелирные изделия. М..: Изд. дом «Ювелир», 1996
* Киевленко Е. Я., Сенкевич Н. Н., Гаврилов А. П. Геология месторождений драгоценных камней. М.: Недра, 1974
* Пыляев М. И. Драгоценные камни .М. : Стрелец, 1990.
* Рид П. Геммология. М.: Мир, 2003.
* Синкенс Дж. Руководство по обработке драгоценных и поделочных камней. М.: Мир, 1989.
* Ферсман А. Рассказы о самоцветах. М.: Наука, 1974.

[[Санат:Асыл тастар]]</text>
      <sha1>hbe8ai7amtwei78uh9uifiyjmuruobq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBC Wales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189625</id>
    <revision>
      <id>3618414</id>
      <parentid>3379556</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="538bit9umxwl7f24di0bm0vrcfdevf6" xml:space="preserve">'''BBC Cymru Wales''' — Уэльстегі британдық телетарату [[корпорация]]сы. Кардифф қаласының маңындағы Llandaff базасында жұмыс жасайды. Онда үздіксіз 1200 жұмысшы жұмыс жасайды.&lt;ref name=«richards»&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/biographies/biogs/wales/mennarichards.shtml|title=Biographies - Menna Richards - Controller, BBC Cymru Wales|publisher=[[bbc.co.uk]]|month=маусым | year=2005|accessdate=2007-05-10|archiveurl=http://web.archive.org/web/20050317063109/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/biographies/biogs/wales/mennarichards.shtml|archivedate=2005-03-17}}&lt;/ref&gt;

Лондон маңынан басқа [[Ұлыбритания]]дағы BBC бөлімдерінің ең үздіктерінің бірі болып саналады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of BBC Wales|url=http://www2.tv-ark.org.uk/bbc_wales/history.html|publisher=TVARK|accessdate=30 December 2011}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;
{{бастама}}
{{уики}}

[[Санат:Компаниялар]]
[[Санат:Алфавит бойынша телеарналар]]</text>
      <sha1>538bit9umxwl7f24di0bm0vrcfdevf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акранес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191996</id>
    <revision>
      <id>3618342</id>
      <parentid>3491998</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тарихы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5291" sha1="drhahuzt804vrfvn8wwwb5iq2wpttf1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           =Акранес
 |шынайы атауы            = {{lang-is|Akranes}}
 |сурет                  = [[Сурет:Akranes 16.05.2008 17-03-48.jpg|center|310px]]
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Исландия
 |елтаңба                 =
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 75
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 64|lat_min = 19|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 22|lon_min = 06|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 250
 |аймақ картасының өлшемi = 250
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                   = Вестюрланд
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = Акранескаупстадир
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = мэр
 |басшысы                   = Guðmundur Páll Jónsson
 |құрылған уақыты         = 1604
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 8,2
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 9
 |климаты                 = субарктикалық
 |ресми тілі              = исланд
  |тұрғыны                = 6609
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +0
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 300
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Category:Akranes
 |сайты                   = http://www.akranes.is/
 |сайт тілі               = is
}}

'''Акранес''' ({{lang-is|Akranes}}) — [[Исландия]]дағы қала, балық аулау порты. Елдің батыс жағалауында [[Атлант мұхиты]]ның [[Фахсафлоуи]] шығанағында орналасқан. [[Рейкьявик]] қаласынан солтүстікке қарай 20 км жерде (жол бойынша 50 км).

== Тарихы ==
Қазіргі Акранес орнындағы алғашқы қонысты 880 жылы Ирландиядан қоныс аударушылар құрды. Акранес топонимі көптеген исландиялық дастандарда, сондай-ақ «Исландияның қоныстануы туралы кітапта»айтылған. 17 ғасырдың ортасында мұнда балықшылар қонысы құрылды. 1942 жылдан бастап қала. Ол ХХ ғасырдың 50-ші жылдарында қарқынды дами бастады, сол кезде қалада Цемент зауыты салынды − бүгінгі күнге дейін Исландияда жалғыз. 1998 жылы алюминий балқыту зауыты салынды. Сондай-ақ, қалада ферроқорытпа зауыты, ГЭС, кеме жасау зауыты бар. Қалада Исландияның жетекші балық аулау компанияларының бірі HB grandi фабрикасы жұмыс істейді.

1998 жылы Хвальфьярдаргёнг су асты туннелі ашылды (ұзындығы шамамен 6 км, ең үлкен тереңдігі 165 м), бұл Акранес пен астанасы арасындағы қашықтықты 60 км — ден астам қысқартуға мүмкіндік берді.

== Географиясы ==
[[Сурет:Hafen_von_Akranes.jpg|thumb|250px|left|Акранес кемежайы]]
== Халқы ==

=== Атақты тұрғындары ===

== Өнеркәсібі ==

== Оқу орындары ==

== Тарихи ескерткіштері ==

== Тағы қараңыз ==
*[[Акранес (футбол клубы)]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat-inline|Akranes}}
* [http://akranes.is/ Қаланың ресми сайты]
* [http://www.museum.is/ Ұлттық мұражайы]

{{бастама}}

[[Санат:Исландия қалалары]]
[[Санат:Исландия қауымдары]]</text>
      <sha1>drhahuzt804vrfvn8wwwb5iq2wpttf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сауын айту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198882</id>
    <revision>
      <id>3618275</id>
      <parentid>3394601</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="ffdn18xc7o23ubl2dv9h90yy92g2t2h" xml:space="preserve">'''Сауын айту'''. Қазақтың бұрыннан келе жатқан салты. Бір ауылда, елде үлкен ас, үлкен той болатын болса, алдын-ала (бірнеше ай,  тіпті бір жыл бұрын) жан-жаққа хабар жіберіліп, адамдарды соған шақырады. «Ас», «той» сияқты үлкен жиын жасаса, малды иесі сояды да, қымызға «сауын» айтқан. «Сауынға» көптеген ыдыспен жан-жақтан қымыз әкелінеді. Жиынға қымыз әкелгендердің ыдысына сойылған малдың жілік- терін салып жіберу ырымы болған.&lt;ref&gt;Мұқанов С.Халық мұрасы: Тарихи-этнографиялық шолу. / С.Мұқанов - Алматы: «Өлке» баспасы, 2017&lt;/ref&gt; Бұл сауын айту делінеді. Бұған әр жүз, әр ру мұндай асқа не тойға қымызын, той малын ала келіп, батыр, балуан, ақын, әнші, күйшілерімен өнер көрсетеді және бәйгеге жүйрік аттарын қосып, астың, тойдың жақсы өтуіне жан-жақты қолдау көрсетеді. бұл туралы қазақта: «Той десе қу бас домалайды» — деген мақал бар. Жиынға қымыз әкелгендердің ыдысына сойылған малдың жіліктерін салып жібереді. егер Ас беріліп жатқан болса [[Жілік алып қашу]] болады.  Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» кітабында: «Мырза өз әкесі Өсекеңе ас берем деп, Көкшетауға сауын айтып, елді жиды ғой» деген сөздер бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</text>
      <sha1>ffdn18xc7o23ubl2dv9h90yy92g2t2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199959</id>
    <revision>
      <id>3618006</id>
      <parentid>3561865</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="8a2d8qzxrhc6bqz4hi0dpk9wfutg5xo" xml:space="preserve">'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>8a2d8qzxrhc6bqz4hi0dpk9wfutg5xo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618009</id>
      <parentid>3618006</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5244" sha1="k5z64olk9bnynwibl61wpc0cqckhevv" xml:space="preserve">'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.[[Қазақстанның Ақтөбе қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Батыс Қазақстанның маңызды әуе көлік тораптарының бірі болып саналады.]]
== 
== Бөлім тақырыбы ==

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>k5z64olk9bnynwibl61wpc0cqckhevv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618011</id>
      <parentid>3618009</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5394" sha1="5cjjk0h6seylyehdb45j4ia1lpfdecw" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.[[Қазақстанның Ақтөбе қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Батыс Қазақстанның маңызды әуе көлік тораптарының бірі болып саналады.]]
== 
== Бөлім тақырыбы ==

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.
[[Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Бөгенбай батыр көшесі, 44.]]

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>5cjjk0h6seylyehdb45j4ia1lpfdecw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618012</id>
      <parentid>3618011</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Халықаралық әуежайлар|Халықаралық әуежайлар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5451" sha1="a9va4ld4dwj8wxxcmdi6yreffff010b" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.[[Қазақстанның Ақтөбе қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Батыс Қазақстанның маңызды әуе көлік тораптарының бірі болып саналады.]]
== 
== Бөлім тақырыбы ==

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.
[[Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Бөгенбай батыр көшесі, 44.]]

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]
[[Санат:Халықаралық әуежайлар]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>a9va4ld4dwj8wxxcmdi6yreffff010b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618013</id>
      <parentid>3618012</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6367" sha1="rnytdamcggyul0him11r0luecxymtmx" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.[[Қазақстанның Ақтөбе қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Батыс Қазақстанның маңызды әуе көлік тораптарының бірі болып саналады.]]
== 
[[|2021 жылғы 28 сәуірде Қазақстан Республикасы Үкіметінің №276 қаулысымен «Ақтөбе халықаралық әуежайы» АҚ-на Әлия Молдағұлованың есімі берілді.
2021 жылғы 6 мамырда әуежайға жаңа атау беру рәсімі өткізіліп, батыр қыздың құрметіне арналған шара ұйымдастырылды.

Әлия Молдағұлова — Ақтөбе облысының тумасы, Ұлы Отан соғысында ерлік көрсеткен, Кеңес Одағының Батыры атағын алған қазақтың қаһарман қызы. Оның есімін әуежайға беру — батыр қыздың ерлігін ұлықтау мақсатында жасалған.]]
== Бөлім тақырыбы ==

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.
[[Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Бөгенбай батыр көшесі, 44.]]

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]
[[Санат:Халықаралық әуежайлар]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>rnytdamcggyul0him11r0luecxymtmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618014</id>
      <parentid>3618013</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6362" sha1="cunsl0intyo0a8uot7gerqhh6rw4gk2" xml:space="preserve">== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.[[Қазақстанның Ақтөбе қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Батыс Қазақстанның маңызды әуе көлік тораптарының бірі болып саналады.]]
== 
2021 жылғы 28 сәуірде Қазақстан Республикасы Үкіметінің №276 қаулысымен «Ақтөбе халықаралық әуежайы» АҚ-на Әлия Молдағұлованың есімі берілді.
2021 жылғы 6 мамырда әуежайға жаңа атау беру рәсімі өткізіліп, батыр қыздың құрметіне арналған шара ұйымдастырылды.

Әлия Молдағұлова — Ақтөбе облысының тумасы, Ұлы Отан соғысында ерлік көрсеткен, Кеңес Одағының Батыры атағын алған қазақтың қаһарман қызы. Оның есімін әуежайға беру — батыр қыздың ерлігін ұлықтау мақсатында жасалған.
== Бөлім тақырыбы ==

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.
[[Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Бөгенбай батыр көшесі, 44.]]

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]
[[Санат:Халықаралық әуежайлар]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>cunsl0intyo0a8uot7gerqhh6rw4gk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618015</id>
      <parentid>3618014</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6396" sha1="ioeki3fypzxqbr5wy6tljvhimi7qkpo" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
== 
== Бөлім тақырыбы ==
 ==
'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.[[Қазақстанның Ақтөбе қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Батыс Қазақстанның маңызды әуе көлік тораптарының бірі болып саналады.]]
== 
2021 жылғы 28 сәуірде Қазақстан Республикасы Үкіметінің №276 қаулысымен «Ақтөбе халықаралық әуежайы» АҚ-на Әлия Молдағұлованың есімі берілді.
2021 жылғы 6 мамырда әуежайға жаңа атау беру рәсімі өткізіліп, батыр қыздың құрметіне арналған шара ұйымдастырылды.

Әлия Молдағұлова — Ақтөбе облысының тумасы, Ұлы Отан соғысында ерлік көрсеткен, Кеңес Одағының Батыры атағын алған қазақтың қаһарман қызы. Оның есімін әуежайға беру — батыр қыздың ерлігін ұлықтау мақсатында жасалған.
== Бөлім тақырыбы ==

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.
[[Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Бөкенбай батыр көшесі, 44.]]

Ақтөбе облысында [[жергілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]
[[Санат:Халықаралық әуежайлар]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>ioeki3fypzxqbr5wy6tljvhimi7qkpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618041</id>
      <parentid>3618015</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Эльмира 76|Эльмира 76]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3561865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="l7s5lnqsvhb10yha5bbi3fbw5gvv3sh" xml:space="preserve">'''Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы''' — [[Қазақстан]]ның [[Ақтөбе]] каласындағы халықаралық [[әуежай]]ы. Қаланың оңтүстік-батыс шеткейінде, Ақтөбе темір жол бекетінен оңтүстікке қарай 3,5 [[шақырым]]  жерде орналасқан.

Ақтөбедегі 1 класты әуежай. [[Ил-86]], [[Боинг 727|Боинг 727—200]] және [[Ан-124]] (дирекцияның рұқсатымен) секілді ұшақтардың көпшілік түрін, сонымен қатар [[тікұшақ]]тардың барлық түрін қабылдай алады.

Әуежайдың аумағына [[Ан-2]] және [[Як-18]] ұшақтары ме [[Ми-2]] тікұшағына жөңдеу жасайтын азаматтық авиацияның № 406 авиажөндеу зауыты шектесіп жатыр.

Азаматтық авиациядан басқа, әуежайда [[Әскери авиация]] орын тепкен. Онда екі дүркін батыр атанған Т.Я. Бигельдинов атындағы [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] Әскери институтының оқу ұшақтары негізделген. Институт [[1996]] жылы бұрынғы [[Ақтөбе жоғары әскери авиация училищесі]] негізінде құрылды. Сондай-ақ [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мәртөк ауданы]]нда Хлебодар жер асты оқу әуежайы бар.

[[Ақтөбе]]ден 60 шақырым жердегі  № 37 темір жол айрығының жанында).

[[2004]] жылдан бастап әуежайды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.  [[Ұшу-қону алқабы|ҰҚА]] толық жөңдеуден өтті. Қазіргі кезде аэровокзалды қайта жоспарлау іске асырылуда.

Ақтөбе облысында [[желгілікті әуе жолдары]]: [[Ырғыз әуежайы]], [[Карась әуежайы|Карась әуежай]], [[Кенқияқ әуежайы]], [[Шалқар әуежайы]], [[Бозой әуежайы]], [[Қарабұтақ әуежайы]] секілді бірнеше әуеайлақтары бар. Олар 1990 жылдары қараусыз қалған, бірақ 2011 жылдан бастап олардың қайта өркендеуі басталды.  [[Ырғыз әуежайы]] қалпына келтіріліп, [[Шалқар әуежайы]] және [[Бозой әуежайы]]ның қайта келтірілу жұмыстары жоспарлануда. 2011 жылдың қарашасынан бастап [[Л-410]] ұшақтарымен аптасына екі рет Ақтөбе - Ырғыз - Ақтөбе әуе рейсі іске қосылды.&lt;ref&gt;[http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/40464-pristegnulis-prizemlyaemsya-v-irgize.html «Пристегнулись! Приземляемся в Иргизе». Актюбинская газета «Диапазон», 26.10.2011.]&lt;/ref&gt;

== Әуе компаниялары мен ұшу бағыты ==

{{Airport-dest-list
|[[Air Astana]]|Алматы, Астана, Атырау
|[[FlyArystan]]|Шымкент, Атырау, Ақтау
|[[SCAT]]|Ақтау, Алматы, Атырау
|[[EuroAsia Air]]|Анталья, Бодрум
|[[Sky Airlines]]|Анталья
|[[Hamburg International]]|Мюнхен
}}

== Ескерту ==

&lt;references/&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://a9.nm.ru/UATT.gif Схема аэродрома Ақтөбе әуежайының сұлбасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905085530/http://a9.nm.ru/UATT.gif |date=2004-09-05 }}
* [http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm В Актобе приступили ко второму этапу реконструкции аэропорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061340/http://www.vashdom.kz/newstext9003.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html Ақтөбе әуежайының ұшақтар қозғалысының 2011ж 1 шілде күнінен бастап белгіленген кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021073202/http://www.airport-aktobe.kz/upload/company-info/raspisanie.html |date=2011-10-21 }}
* [http://russianplanes.net/search.php?sereq=UATT Ақтөбе әуежайының фотосуреты]

{{Қазақстан әуежайлары}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы әуежайлары]]


{{airport-stub}}</text>
      <sha1>l7s5lnqsvhb10yha5bbi3fbw5gvv3sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольфрамс-Эшенбах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209482</id>
    <revision>
      <id>3618157</id>
      <parentid>3425786</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Wappen_Wolframs-Eschenbach.svg]]» деген «[[:File:DEU_Wolframs-Eschenbach_COA.svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3618157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="px36c5prmlbcwyvfpck4cwhixndcyls" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Вольфрамс-Эшенбах 
 |шынайы атауы            = Wolframs-Eschenbach 
 |сурет                   = [[Сурет:В.Эшенбах.Здание_Немецкого_ордена_и_Мюнстер.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Wolframs-Eschenbach COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=14 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=44 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ансбах 
 |кестедегі аудан         = Ансбах (аудан){{!}}Ансбах 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 10 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Михель Дёр 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 25,47 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 442 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2872 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 09875 
 |пошта индексі           = 91639 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AN 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 5 71 229 
 |ортаққордағы санаты     = Wolframs-Eschenbach 
 |сайты                   = http://www.wolframs-eschenbach.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Вольфрамс-Эшенбах''' ({{lang-de|Wolframs-Eschenbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Орталық Франкония (округ)|Орталық Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ансбах (аудан)|Ансбах]] ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2872 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 25,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 5 71 229''. Қаланың басшысы — Михель Дёр.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.wolframs-eschenbach.de/ Ресми сайты]

{{Бавария аудандары}}
{{Германия:Ансбах ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>px36c5prmlbcwyvfpck4cwhixndcyls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эспандер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229875</id>
    <revision>
      <id>3618314</id>
      <parentid>1021323</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="gyf87109fl8qrl1jngwsw598xospbls" xml:space="preserve">'''Эспандер''', дененің күшін жетілдіретін жан-жақты аппарат. Онымен түрлі жаттығулар жасап айналысқан [[спорт]] түріне байланысты күштің қуатын ұлғайтуға болады. Э. Спортшылардың жаттығуларында кеңінен пайдаланылады.

&lt;ref&gt;Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Сөздік-Словарь». ISBN 9965-822-57-3&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

[[Санат:Спорт]]


{{stub}}</text>
      <sha1>gyf87109fl8qrl1jngwsw598xospbls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шеріпбай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252899</id>
    <revision>
      <id>3618370</id>
      <parentid>2943138</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="0kb2w1xz1ofz3lhjrzbsjpoqyfk5zr7" xml:space="preserve">'''Шеріпбай балуан''' ([[1891]], Қазалы уезі, Райым аулы - 18. 09.1959, [[Қызылорда облысы|Кызылорда]] облысы Сексеуіл станциясы), XX ғ. басындағы атақты балуандардың бірі. Алғаш рет [[1914]] ж. [[Қазалы]] қаласында Жетес биге ас берілгенде [[Орынбор]]дан келген цирк балуандарын жығып, көзге түседі. 1915-20 жылдардың арасында Үргеніш, Паровск, Торғай уездерінде өткен үлкен күрестерге қатысады.&lt;ref&gt;Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Сөздік-Словарь». ISBN 9965-822-57-3&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Тұлғалар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>0kb2w1xz1ofz3lhjrzbsjpoqyfk5zr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Battlefield 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288550</id>
    <revision>
      <id>3618383</id>
      <parentid>3479119</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6991" sha1="i3h01kff7mk046kichv6sif4tlzv9dh" xml:space="preserve">{{Компьютерлік ойын
 | тақырып           = Battlefield 3
 | сурет           = Battlefield3.jpg
 | түсінік           = Cover art of Battlefield 3, released worldwide
 | жасаушы       = EA Digital Illusions CE
 | баспагер          = [[Electronic Arts]]&lt;br /&gt;[[Sega]] &lt;small&gt;(Japan)&lt;/small&gt;&lt;ref name=«ea&amp;sega»&gt;{{cite web|url=http://deltagamer.com/8332/sega-and-electronic-arts-reach-landmark-deal|title=Sega and Electronic Arts Reach Landmark Deal|publisher=DeltaGamer|date=5 шілде 2011|accessdate=21 September 2011}}&lt;/ref&gt;
 | локализатор       = 
 | серия             = [[Battlefield (ойындар сериясы)]]
 | анонс күні       = 25 қазан, 2011
 | шығарылған күні      = [[13 қараша]] 2012
 | жанр              = [[бірінші жақ шутері]]
 | қозғалтқыш            = Frostbite 2 &lt;ref name=«ns-dx9»&gt;{{cite news|title=Battlefield 3 leaving DX 9 behind, Frostbite 2 engine good news for PC gamers|url=http://www.neoseeker.com/news/14494-battlefield-3-leaving-dx-9-behind-frostbite-2-engine-good-news-for-pc-gamers/|last=Ridgeley|first=Sean|work=Neoseeker|publisher=Neo Era Media Inc|date=3 тамыз 2010|accessdate=25 March 2011}}&lt;/ref&gt;
 | режимдер            = бір-ойыншы, көп-ойыншы
 | лицензия          = 
 | платформалар         = [[Компьютер|Персоналды компьютер]], [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]]
 | тасымалдайтын құрылғылар          = оптикалық диск
 | жүйелік талаптар = 
 | рейтингтер          = ACB: MA15+, &lt;br/&gt; ESRB: M, &lt;br/&gt; PEGI: 18, &lt;br/&gt; USK: 18
 | басқару құрылғылары          = [[пернетақта]], [[тышқан (компьютер)|тышқан]]
 | сайт              = http://www.battlefield.com/ru/battlefield3 {{ref-en}}
}}
'''Battlefield 3'''&amp;nbsp;({{lang-kk|'''Ұрыс Алаңы 3''', ''Бэтлфилд'' деп оқылады}}) — [[бірінші жақ шутері]] жанрындағы компьютерлік ойын, [[Battlefield (ойындар сериясы)|Battlefield ойындар сериясының]] ойыны. DICE студиясында жасалып, [[Electronic Arts]] компаниясымен басып шығарылған. Ойын (Microsoft [[Windows Vista]], [[Windows 7]]), [[PlayStation 3]] және [[Xbox 360]] платформалары үшін [[Солтүстік Америка]]да 2011 жылдың 25 қазанында, ал Еуропада 2011 жылдың 28 қазанында шықты.&lt;ref name=«BF3Online»&gt;{{cite news|url=http://www.battlefield3online.com/battlefield-3-announcements/173-zh1nt0-community-manager-answers-battlefield-3-questions.html|title=zh1nt0 (Community Manager) answers Battlefield 3 questions|last=Matros|first=Daniel|publisher=BF3Online|accessdate=9 April 2011}}&lt;/ref&gt; [[EA Mobile]] iOS платформасы үшін портты растады. Шығарылған бірінші апта ішінде ойынның 5 миллион көшірмесі сатылып&lt;ref name=&quot;«Copies Sold»&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2395640,00.asp#fbid=kcpkIYOIbeD|title=EA Sells 5 Million Copies of 'Battlefield 3' in a Week | publisher=PCMag | date=31 қазан 2011 | accessdate=31 қазан 2011}}&lt;/ref&gt;, көптеген геймерлерден жақсы сынға ие болды.

Ойын тек [[DirectX]] 10 және 11-ді қолдайтындықтан, [[Windows Vista|Windows Vista-дан]] бұрынғы Windows нұсқаларын қолдамайды.&lt;ref name=«notXP»&gt;{{cite web | url=http://www.pcgamer.com/2011/01/04/battlefield-3-pc-receiving-special-effort-wont-run-on-windows-xp/ | title=Battlefield 3 PC receiving «special effort», won’t run on Windows XP | publisher=PC Gamer | date=4 қаңтар 2011 | accessdate=6 қазан 2011}}&lt;/ref&gt; ПК версиясы EA Origin платформасына эксклюзивті болып табылады.&lt;ref name=«OriginRequired»&gt;{{cite news|url=http://www.1up.com/news/even-retail-copies-battlefield-3-require-origin|title=Even Retail Copies of Battlefield 3 Require Origin|last=Pereira|first=Chris|accessdate=4 қазан 2011|date=12 тамыз 2011}}&lt;/ref&gt;

«Battlefield 3»&amp;nbsp;— 2005 жылы шыққан «[[Battlefield 2]]» ойынының сиквелы. ПК-ойындарда бір картадағы максималдық ойыншылар саны - 64, студияның ойынша бұл оптималды сан,&lt;ref name=&quot;«DICE: 64 players is the “maximum where it’s still fun”»&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vg247.com/2011/10/27/dice-64-players-is-the-maximum-where-it%E2%80%99s-still-fun/|title=DICE: 64 players is the “maximum where it’s still fun”|publisher=[[VG247]]|datepublished=27 қазан 2011 ж.|accessdate=27 қазан 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/68WpjN9i5|archivedate=2012-06-19}}&lt;/ref&gt; (2011 жылдың тамызында 64 ойыншымен видео алғаш рет көрсетілді &lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite web|url=http://www.vg247.com/2011/08/16/gamescom-battlefield-3-caspian-border-64-multiplayer-video/|title=BF3 64-multiplayer video and co-op screens|publisher=[[VG247]]|datepublished=17 тамыз 2011 ж.|accessdate=17 тамыз 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/68WpkLpzh|archivedate=2012-06-19}}&lt;/ref&gt;), ал PlayStation 3 және [[Xbox]] 360 үшін ойынның консольді нұсқасында максималдық ойыншылар саны 24.

2012 жылдың шілдесінің соңына қарай ойынның 15 миллион көшірмесі сатылды (ойын толықтыруларын қоспағанда).&lt;ref name=&quot;«Battlefield 3 Sells 15 Million, Prompts EA to Give More Games the “Premium” Treatment»&quot;&gt;{{cite web|url=http://kotaku.com/5922548/battlefield-3-sells-15-million-prompts-ea-to-give-more-games-the-premium-treatment|title=Battlefield 3 Sells 15 Million, Prompts EA to Give More Games the «Premium» Treatment|publisher=[[kotaku]]|datepublished=30 маусым 2012|accessdate=2 шілде 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/69m9HCZxd|archivedate=2012-08-09}}&lt;/ref&gt;.

Кампания режимінде ойыншы бірнеше әскери рольдерді атқарады, Force Recon Marine, F/A-18 қару-жарақ система офицеры, M1A2 Abrams танк операторы, GRU Spetsnaz жұмыскері. Кампания әр-түрлі жерлерде орын алады, [[Иран]]нан [[Нью-Йорк]]ке дейін Сержан Блакберн оқиғасы, кейін Дмитрий Маяковский оқиғасы.

== Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]</text>
      <sha1>i3h01kff7mk046kichv6sif4tlzv9dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дром департаментінің коммуналары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479259</id>
    <revision>
      <id>3618347</id>
      <parentid>1891419</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69737" sha1="25gmpzxjr4w2bfhvq2brqo09xpo2sbw" xml:space="preserve">Төменде [[Дром]] департаментінің 369 коммунасы көрсетілген.

{| align=«center» class=«wikitable sortable»
|+
! |Атауы&lt;br /&gt;
! Французша&lt;br /&gt;атауы
! Коды&lt;br /&gt;[[Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты|INSEE]]
! Пошта&lt;br /&gt;индексі
! Халқы&lt;br /&gt;
! Жыл&lt;br /&gt;
! Ауданы&lt;br /&gt;
|-----
| [[Алейрак]]
| Aleyrac
| align=«center»| 26003
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|37}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,65
|-----
| [[Аликсан]]
| Alixan
| align=«center»| 26004
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|2217}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 28,28
|-----
| [[Аллан (Дром)|Аллан]]
| Allan
| align=«center»| 26005
| align=«center»| 26780
| align=«right»| {{КСС|1570}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 28,81
|-----
| [[Аллекс]]
| Allex
| align=«center»| 26006
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|2369}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 20,17
|-----
| [[Альбон]]
| Albon
| align=«center»| 26002
| align=«center»| 26140
| align=«right»| {{КСС|1682}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 25,62
|-----
| [[Амбоний]]
| Ambonil
| align=«center»| 26007
| align=«center»| 26800
| align=«right»| {{КСС|114}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 1,23
|-----
| [[Андансетт]]
| Andancette
| align=«center»| 26009
| align=«center»| 26140
| align=«right»| {{КСС|1266}}
| align=«right»| 2009
| align=«right»| 5,98
|-----
| [[Анкон]]
| Ancône
| align=«center»| 26008
| align=«center»| 26200
| align=«right»| {{КСС|1014}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 1,59
|-----
| [[Аннейрон]]
| Anneyron
| align=«center»| 26010
| align=«center»| 26140
| align=«right»| {{КСС|4002}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 36,23
|-----
| [[Арнеон]]
| Arnayon
| align=«center»| 26012
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|33}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,45
|-----
| [[Арпавон]]
| Arpavon
| align=«center»| 26013
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|70}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,45
|-----
| [[Артемоне]]
| Arthémonay
| align=«center»| 26014
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|508}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 5,70
|-----
| [[Ауст-сюр-Си]]
| Aouste-sur-Sye
| align=«center»| 26011
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|2215}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,98
|-----
| [[Баллон (Дром)|Баллон]]
| Ballons
| align=«center»| 26022
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|89}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,23
|-----
| [[Барбьер]]
| Barbières
| align=«center»| 26023
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|710}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,4
|-----
| [[Барнав]]
| Barnave
| align=«center»| 26025
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|156}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,06
|-----
| [[Барре-де-Лиур]]
| Barret-de-Lioure
| align=«center»| 26026
| align=«center»| 26570
| align=«right»| {{КСС|71}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 34,64
|-----
| [[Барсак (Дром)|Барсак]]
| Barsac
| align=«center»| 26027
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|163}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,58
|-----
| [[Барселонн]]
| Barcelonne
| align=«center»| 26024
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|361}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,28
|-----
| [[Батерне]]
| Bathernay
| align=«center»| 26028
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|232}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 5,71
|-----
| [[Безе (Дром)|Безе]]
| Bésayes
| align=«center»| 26049
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|985}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,53
|-----
| [[Безиньян]]
| Bésignan
| align=«center»| 26050
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|66}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,94
|-----
| [[Безоден-сюр-Бин]]
| Bézaudun-sur-Bîne
| align=«center»| 26051
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|80}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,97
|-----
| [[Бельгард-ан-Дюа]]
| Bellegarde-en-Diois
| align=«center»| 26047
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|74}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 26,04
|-----
| [[Белькомб-Тарандоль]]
| Bellecombe-Tarendol
| align=«center»| 26046
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|92}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,48
|-----
| [[Бениве-Оллон]]
| Bénivay-Ollon
| align=«center»| 26048
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|62}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,03
|-----
| [[Боваллон]]
| Beauvallon
| align=«center»| 26042
| align=«center»| 26800
| align=«right»| {{КСС|1636}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 3,12
|-----
| [[Бовуазен (Дром)|Бовуазен]]
| Beauvoisin
| align=«center»| 26043
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|149}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,90
|-----
| [[Бозамблан]]
| Beausemblant
| align=«center»| 26041
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|1246}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,67
|-----
| [[Бомон-ан-Дюа]]
| Beaumont-en-Diois
| align=«center»| 26036
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|77}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,65
|-----
| [[Бомон-ле-Валанс]]
| Beaumont-lès-Valence
| align=«center»| 26037
| align=«center»| 26760
| align=«right»| {{КСС|3772}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,61
|-----
| [[Бомон-Монте]]
| Beaumont-Monteux
| align=«center»| 26038
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|990}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,37
|-----
| [[Бонлье-сюр-Рубйон]]
| Bonlieu-sur-Roubion
| align=«center»| 26052
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|384}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,05
|-----
| [[Борегар-Баре]]
| Beauregard-Baret
| align=«center»| 26039
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|721}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 23,44
|-----
| [[Борьер]]
| Beaurières
| align=«center»| 26040
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|83}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 24,58
|-----
| [[Бофор-сюр-Жерванн]]
| Beaufort-sur-Gervanne
| align=«center»| 26035
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|371}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,48
|-----
| [[Бран (Дром)|Бран]]
| Bren
| align=«center»| 26061
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|526}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,03
|-----
| [[Бретт (Дром)|Бретт]]
| Brette
| align=«center»| 26062
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|31}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,50
|-----
| [[Бувант]]
| Bouvante
| align=«center»| 26059
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|237}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 83,88
|-----
| [[Бувьер]]
| Bouvières
| align=«center»| 26060
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|154}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 25,05
|-----
| [[Бульк]]
| Boulc
| align=«center»| 26055
| align=«center»| 26410
| align=«right»| {{КСС|112}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 57,35
|-----
| [[Бур-де-Пеаж]]
| Bourg-de-Péage
| align=«center»| 26057
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|10034}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 13,71
|-----
| [[Бур-ле-Валанс]]
| Bourg-lès-Valence
| align=«center»| 26058
| align=«center»| 26500
| align=«right»| {{КСС|18351}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 20,3
|-----
| [[Бурдо]]
| Bourdeaux
| align=«center»| 26056
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|605}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 23,11
|-----
| [[Буше (Дром)|Буше]]
| Bouchet
| align=«center»| 26054
| align=«center»| 26790
| align=«right»| {{КСС|969}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,89
|-----
| [[Бюи-ле-Баронни]]
| Buis-les-Baronnies
| align=«center»| 26063
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|2283}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 33,74
|-----
| [[Валанс (Дром)|Валанс]]
| Valence
| align=«center»| 26362
| align=«center»| 26000
| align=«right»| {{КСС|65263}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 36,69
|-----
| [[Валори]]
| Valaurie
| align=«center»| 26360
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|533}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 12,3
|-----
| [[Валуз]]
| Valouse
| align=«center»| 26363
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|41}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,33
|-----
| [[Валь-Маравель]]
| Val-Maravel
| align=«center»| 26136
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|44}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 21,6
|-----
| [[Вальдром]]
| Valdrôme
| align=«center»| 26361
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|136}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 41,51
|-----
| [[Вантроль (Дром)|Вантроль]]
| Venterol
| align=«center»| 26367
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|634}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 31,69
|-----
| [[Васье-ан-Веркор]]
| Vassieux-en-Vercors
| align=«center»| 26364
| align=«center»| 26420
| align=«right»| {{КСС|355}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 48,25
|-----
| [[Вашер-ан-Кен]]
| Vachères-en-Quint
| align=«center»| 26359
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|31}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 5,14
|-----
| [[Венсобр]]
| Vinsobres
| align=«center»| 26377
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|1070}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 35,42
|-----
| [[Вер-сюр-Меуж]]
| Vers-sur-Méouge
| align=«center»| 26372
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|44}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,81
|-----
| [[Верклоз]]
| Verclause
| align=«center»| 26369
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|81}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 26,14
|-----
| [[Веркуаран]]
| Vercoiran
| align=«center»| 26370
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|123}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,95
|-----
| [[Веронн (Дром)|Веронн]]
| Véronne
| align=«center»| 26371
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|45}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 21,31
|-----
| [[Вершени]]
| Vercheny
| align=«center»| 26368
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|411}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,19
|-----
| [[Веск]]
| Vesc
| align=«center»| 26373
| align=«center»| 26220
| align=«right»| {{КСС|279}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 40,48
|-----
| [[Вильбуа-ле-Пен]]
| Villebois-les-Pins
| align=«center»| 26374
| align=«center»| 05700
| align=«right»| {{КСС|18}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,81
|-----
| [[Вильпердри]]
| Villeperdrix
| align=«center»| 26376
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|106}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 26,15
|-----
| [[Вильфранш-ле-Шато]]
| Villefranche-le-Château
| align=«center»| 26375
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|23}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,42
|-----
| [[Вольван]]
| Volvent
| align=«center»| 26378
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|41}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,73
|-----
| [[Вон (Дром)|Вон]]
| Veaunes
| align=«center»| 26366
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|220}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 4,19
|-----
| [[Вонавей-ла-Рошетт]]
| Vaunaveys-la-Rochette
| align=«center»| 26365
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|580}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 21,93
|-----
| [[Гландаж]]
| Glandage
| align=«center»| 26142
| align=«center»| 26410
| align=«right»| {{КСС|85}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 52,11
|-----
| [[Гран (Дром)|Гран]]
| Grâne
| align=«center»| 26144
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|1680}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 44,84
|-----
| [[Гранж-ле-Бомон]]
| Granges-les-Beaumont
| align=«center»| 26379
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|1011}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,51
|-----
| [[Гриньян]]
| Grignan
| align=«center»| 26146
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|1464}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 43,43
|-----
| [[Гюмьян]]
| Gumiane
| align=«center»| 26147
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|328}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,92
|-----
| [[Ди (Дром)|Ди]]
| Die
| align=«center»| 26113
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|4375}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 57,28
|-----
| [[Диваже]]
| Divajeu
| align=«center»| 26115
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|564}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,25
|-----
| [[Донзер]]
| Donzère
| align=«center»| 26116
| align=«center»| 26290
| align=«right»| {{КСС|4932}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 32,06
|-----
| [[Дьелефи]]
| Dieulefit
| align=«center»| 26114
| align=«center»| 26220
| align=«right»| {{КСС|3207}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 27,42
|-----
| [[Ейгале]]
| Eygalayes
| align=«center»| 26126
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|71}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,97
|-----
| [[Ейгалье]]
| Eygaliers
| align=«center»| 26127
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|131}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,00
|-----
| [[Ейглюи-Екулен]]
| Eygluy-Escoulin
| align=«center»| 26128
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|65}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 26,53
|-----
| [[Ейзаю]]
| Eyzahut
| align=«center»| 26131
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|127}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,66
|-----
| [[Ейме]]
| Eymeux
| align=«center»| 26129
| align=«center»| 26730
| align=«right»| {{КСС|843}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,88
|-----
| [[Ейроль]]
| Eyroles
| align=«center»| 26130
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|21}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,75
|-----
| [[Екс-ан-Дюа]]
| Aix-en-Diois
| align=«center»| 26001
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|330}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,49
|-----
| [[Епелюш]]
| Espeluche
| align=«center»| 26121
| align=«center»| 26780
| align=«right»| {{КСС|1048}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,33
|-----
| [[Епенель]]
| Espenel
| align=«center»| 26122
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|119}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,06
|-----
| [[Епинуз]]
| Épinouze
| align=«center»| 26118
| align=«center»| 26210
| align=«right»| {{КСС|1096}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,21
|-----
| [[Ером]]
| Érôme
| align=«center»| 26119
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|689}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 7,33
|-----
| [[Ерр (Дром)|Ерр]]
| Eurre
| align=«center»| 26125
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|1091}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,06
|-----
| [[Етабле]]
| Establet
| align=«center»| 26123
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|26}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,58
|-----
| [[Етуаль-сюр-Рон]]
| Étoile-sur-Rhône
| align=«center»| 26124
| align=«center»| 26800
| align=«right»| {{КСС|4471}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 42,79
|-----
| [[Ешеви]]
| Échevis
| align=«center»| 26117
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|52}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,11
|-----
| [[Жаян]]
| Jaillans
| align=«center»| 26381
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|597}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 9,04
|-----
| [[Жейссан]]
| Geyssans
| align=«center»| 26140
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|600}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 10,90
|-----
| [[Женисье]]
| Génissieux
| align=«center»| 26139
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|1826}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 8,93
|-----
| [[Жерван]]
| Gervans
| align=«center»| 26380
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|434}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 3,28
|-----
| [[Жигор-е-Лозрон]]
| Gigors-et-Lozeron
| align=«center»| 26141
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|164}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 35,27
|-----
| [[Жоншер]]
| Jonchères
| align=«center»| 26152
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|37}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,68
|-----
| [[Изон-ла-Брюисс]]
| Izon-la-Bruisse
| align=«center»| 26150
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|14}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,65
|-----
| [[Клавейзон]]
| Claveyson
| align=«center»| 26094
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|702}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 16,13
|-----
| [[Клансе]]
| Clansayes
| align=«center»| 26093
| align=«center»| 26130
| align=«right»| {{КСС|511}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,47
|-----
| [[Клеон-д'Андран]]
| Cléon-d'Andran
| align=«center»| 26095
| align=«center»| 26450
| align=«right»| {{КСС|874}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,25
|-----
| [[Клерье]]
| Clérieux
| align=«center»| 26096
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|2017}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 13,53
|-----
| [[Клиукла]]
| Cliousclat
| align=«center»| 26097
| align=«center»| 26270
| align=«right»| {{КСС|641}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 9,65
|-----
| [[Кобонн]]
| Cobonne
| align=«center»| 26098
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|158}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,2
|-----
| [[Колонзель]]
| Colonzelle
| align=«center»| 26099
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|478}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 6,06
|-----
| [[Ком (Дром)|Ком]]
| Comps
| align=«center»| 26101
| align=«center»| 26220
| align=«right»| {{КСС|153}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,88
|-----
| [[Комбовен]]
| Combovin
| align=«center»| 26100
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|400}}
| align=«right»| 2004
| align=«right»| 35,86
|-----
| [[Кондияк (Дром)|Кондияк]]
| Condillac
| align=«center»| 26102
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|145}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,57
|-----
| [[Кондорсе (Дром)|Кондорсе]]
| Condorcet
| align=«center»| 26103
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|458}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 22,44
|-----
| [[Корнийон-сюр-л'Уль]]
| Cornillon-sur-l'Oule
| align=«center»| 26105
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|69}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,55
|-----
| [[Корнияк (Дром)|Корнияк]]
| Cornillac
| align=«center»| 26104
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|86}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,44
|-----
| [[Кре (Дром)|Кре]]
| Crest
| align=«center»| 26108
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|7789}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 23,38
|-----
| [[Креполь]]
| Crépol
| align=«center»| 26107
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|470}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,42
|-----
| [[Кроз-Ермитаж]]
| Crozes-Hermitage
| align=«center»| 26110
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|418}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 5,48
|-----
| [[Крюпи]]
| Crupies
| align=«center»| 26111
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|93}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,16
|-----
| [[Кюрнье]]
| Curnier
| align=«center»| 26112
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|221}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8
|-----
| [[Ла-Бати-де-Фон]]
| La Bâtie-des-Fonds
| align=«center»| 26030
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|8}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,12
|-----
| [[Ла-Бати-Роллан]]
| La Bâtie-Rolland
| align=«center»| 26031
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|895}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,33
|-----
| [[Ла-Бегюд-де-Мазанк]]
| La Bégude-de-Mazenc
| align=«center»| 26045
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|1395}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 23,62
|-----
| [[Ла-Бом-де-Транси]]
| La Baume-de-Transit
| align=«center»| 26033
| align=«center»| 26790
| align=«right»| {{КСС|821}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,05
|-----
| [[Ла-Бом-д'Остен]]
| La Baume-d'Hostun
| align=«center»| 26034
| align=«center»| 26730
| align=«right»| {{КСС|455}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,46
|-----
| [[Ла-Бом-Корниян]]
| La Baume-Cornillane
| align=«center»| 26032
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|438}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,42
|-----
| [[Ла-Гард-Адемар]]
| La Garde-Adhémar
| align=«center»| 26138
| align=«center»| 26700
| align=«right»| {{КСС|1128}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 27,73
|-----
| [[Ла-Кукурд]]
| La Coucourde
| align=«center»| 26106
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|918}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 11,15
|-----
| [[Ла-Лопи]]
| La Laupie
| align=«center»| 26157
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|647}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,68
|-----
| [[Ла-Мотт-де-Галор]]
| La Motte-de-Galaure
| align=«center»| 26216
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|775}}
| align=«right»| 12007
| align=«right»| 7,73
|-----
| [[Ла-Мотт-Фанжа]]
| La Motte-Fanjas
| align=«center»| 26217
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|138}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 4,78
|-----
| [[Ла-Мотт-Шаланкон]]
| La Motte-Chalancon
| align=«center»| 26215
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|456}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 22,83
|-----
| [[Ла-Пенн-сюр-л'Увез]]
| La Penne-sur-l'Ouvèze
| align=«center»| 26229
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|94}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,32
|-----
| [[Ла-Репара-Орипль]]
| La Répara-Auriples
| align=«center»| 26020
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|216}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,03
|-----
| [[Ла-Рош-де-Глен]]
| La Roche-de-Glun
| align=«center»| 26271
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|3311}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,79
|-----
| [[Ла-Рош-сюр-Гран]]
| La Roche-sur-Grane
| align=«center»| 26277
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|150}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,23
|-----
| [[Ла-Рош-сюр-ле-Бюи]]
| La Roche-sur-le-Buis
| align=«center»| 26278
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|319}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 27,72
|-----
| [[Ла-Рошетт-дю-Бюи]]
| La Rochette-du-Buis
| align=«center»| 26279
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|68}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,06
|-----
| [[Ла-Туш]]
| La Touche
| align=«center»| 26352
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|184}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,29
|-----
| [[Ла-Шапель-ан-Веркор]]
| La Chapelle-en-Vercors
| align=«center»| 26074
| align=«center»| 26420
| align=«right»| {{КСС|674}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 45,27
|-----
| [[Ла-Шарс]]
| La Charce
| align=«center»| 26075
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|44}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,43
|-----
| [[Ла-Шодьер]]
| La Chaudière
| align=«center»| 26090
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|21}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,17
|-----
| [[Лаборель]]
| Laborel
| align=«center»| 26153
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|102}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 23,91
|-----
| [[Лаваль-д'Екс]]
| Laval-d'Aix
| align=«center»| 26159
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|113}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 20,05
|-----
| [[Лавейрон]]
| Laveyron
| align=«center»| 26160
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|913}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 5,32
|-----
| [[Лам (Дром)|Лам]]
| Lemps
| align=«center»| 26161
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|42}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,04
|-----
| [[Лан-Летан]]
| Lens-Lestang
| align=«center»| 26162
| align=«center»| 26210
| align=«right»| {{КСС|667}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 16,41
|-----
| [[Лапейруз-Морне]]
| Lapeyrouse-Mornay
| align=«center»| 26155
| align=«center»| 26210
| align=«right»| {{КСС|805}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,45
|-----
| [[Ларнаж]]
| Larnage
| align=«center»| 26156
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|940}}
| align=«right»| 2005
| align=«right»| 9,08
|-----
| [[Лашо (Дром)|Лашо]]
| Lachau
| align=«center»| 26154
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|206}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 25,78
|-----
| [[Ле-Гран-Серр]]
| Le Grand-Serre
| align=«center»| 26143
| align=«center»| 26530
| align=«right»| {{КСС|978}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 24,74
|-----
| [[Ле-Гранж-Гонтард]]
| Les Granges-Gontardes
| align=«center»| 26145
| align=«center»| 26290
| align=«right»| {{КСС|592}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,26
|-----
| [[Ле-Пег]]
| Le Pègue
| align=«center»| 26226
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|381}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 11,12
|-----
| [[Ле-Пий]]
| Les Pilles
| align=«center»| 26238
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|249}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 5,84
|-----
| [[Ле-Пое-ан-Перси]]
| Le Poët-en-Percip
| align=«center»| 26242
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|19}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,07
|-----
| [[Ле-Пое-Лаваль]]
| Le Poët-Laval
| align=«center»| 26243
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|875}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 31,22
|-----
| [[Ле-Пое-Селар]]
| Le Poët-Célard
| align=«center»| 26241
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|127}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,34
|-----
| [[Ле-Пое-Сижия]]
| Le Poët-Sigillat
| align=«center»| 26244
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|111}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,36
|-----
| [[Ле-Пре]]
| Les Prés
| align=«center»| 26255
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|23}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,6
|-----
| [[Ле-Тоний]]
| Les Tonils
| align=«center»| 26351
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|18}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13
|-----
| [[Ле-Турретт]]
| Les Tourrettes
| align=«center»| 26353
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|878}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,34
|-----
| [[Ле-Шалон]]
| Le Chalon
| align=«center»| 26068
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|160}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,38
|-----
| [[Ле-Шаффаль]]
| Le Chaffal
| align=«center»| 26066
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|38}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,58
|-----
| [[Леонсель]]
| Léoncel
| align=«center»| 26163
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|55}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 43,01
|-----
| [[Леш-ан-Дюа]]
| Lesches-en-Diois
| align=«center»| 26164
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|49}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 20,08
|-----
| [[Ливрон-сюр-Дром]]
| Livron-sur-Drôme
| align=«center»| 26165
| align=«center»| 26250
| align=«right»| {{КСС|8945}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 39,52
|-----
| [[Лорйоль-сюр-Дром]]
| Loriol-sur-Drôme
| align=«center»| 26166
| align=«center»| 26270
| align=«right»| {{КСС|5779}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 28,66
|-----
| [[Лю-ла-Круа-От]]
| Lus-la-Croix-Haute
| align=«center»| 26168
| align=«center»| 26620
| align=«right»| {{КСС|476}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 87,20
|-----
| [[Люк-ан-Дюа]]
| Luc-en-Diois
| align=«center»| 26167
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|526}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 23,49
|-----
| [[Малатаверн]]
| Malataverne
| align=«center»| 26169
| align=«center»| 26780
| align=«right»| {{КСС|1598}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,68
|-----
| [[Малиссар]]
| Malissard
| align=«center»| 26170
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|3387}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,17
|-----
| [[Мана]]
| Manas
| align=«center»| 26171
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|162}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 1,91
|-----
| [[Манглон]]
| Menglon
| align=«center»| 26178
| align=«center»| 26410
| align=«right»| {{КСС|388}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 36,47
|-----
| [[Мант]]
| Manthes
| align=«center»| 26172
| align=«center»| 26210
| align=«right»| {{КСС|570}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 6,83
|-----
| [[Марже]]
| Margès
| align=«center»| 26174
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|885}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 9,79
|-----
| [[Мариньяк-ан-Дюа]]
| Marignac-en-Diois
| align=«center»| 26175
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|159}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,26
|-----
| [[Марса (Дром)|Марса]]
| Marsaz
| align=«center»| 26177
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|502}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 8,95
|-----
| [[Марсанн (Дром)|Марсанн]]
| Marsanne
| align=«center»| 26176
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|1213}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 34,29
|-----
| [[Марш (Дром)|Марш]]
| Marches
| align=«center»| 26173
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|714}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,09
|-----
| [[Мевуйон]]
| Mévouillon
| align=«center»| 26181
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|211}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 29,09
|-----
| [[Мерендоль-лез-Оливье]]
| Mérindol-les-Oliviers
| align=«center»| 26180
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|188}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,23
|-----
| [[Меркюроль]]
| Mercurol
| align=«center»| 26179
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|1670}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 20,82
|-----
| [[Мирабель-е-Блакон]]
| Mirabel-et-Blacons
| align=«center»| 26183
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|880}}
| align=«right»| 206
| align=«right»| 17,48
|-----
| [[Мирабель-о-Баронни]]
| Mirabel-aux-Baronnies
| align=«center»| 26182
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|1481}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 22,56
|-----
| [[Мирибель (Дром)|Мирибель]]
| Miribel
| align=«center»| 26184
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|244}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 6,55
|-----
| [[Мирманд]]
| Mirmande
| align=«center»| 26185
| align=«center»| 26270
| align=«right»| {{КСС|562}}
| align=«right»| 2005
| align=«right»| 26,45
|-----
| [[Мискон]]
| Miscon
| align=«center»| 26186
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|48}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,66
|-----
| [[Моллан-сюр-Увез]]
| Mollans-sur-Ouvèze
| align=«center»| 26188
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|968}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,96
|-----
| [[Мольер-Гланда]]
| Molières-Glandaz
| align=«center»| 26187
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|117}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 2,87
|-----
| [[Монбрен-ле-Бен]]
| Montbrun-les-Bains
| align=«center»| 26193
| align=«center»| 26570
| align=«right»| {{КСС|438}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 33,26
|-----
| [[Монбризон-сюр-Ле]]
| Montbrison-sur-Lez
| align=«center»| 26192
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|310}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 12,83
|-----
| [[Монбуше-сюр-Жаброн]]
| Montboucher-sur-Jabron
| align=«center»| 26191
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|1782}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,8
|-----
| [[Монвандр]]
| Montvendre
| align=«center»| 26212
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|857}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 17,24
|-----
| [[Монгюе]]
| Montguers
| align=«center»| 26201
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|57}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,06
|-----
| [[Монжу]]
| Montjoux
| align=«center»| 26202
| align=«center»| 26220
| align=«right»| {{КСС|310}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,35
|-----
| [[Монжуае]]
| Montjoyer
| align=«center»| 26203
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|281}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 18,02
|-----
| [[Монклар-сюр-Жерванн]]
| Montclar-sur-Gervanne
| align=«center»| 26195
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|182}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 29,63
|-----
| [[Монлор-ан-Дюа]]
| Montlaur-en-Diois
| align=«center»| 26204
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|141}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,72
|-----
| [[Монмейран]]
| Montmeyran
| align=«center»| 26206
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|2680}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 24,01
|-----
| [[Монмираль]]
| Montmiral
| align=«center»| 26207
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|600}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 26,69
|-----
| [[Монмор-ан-Дюа]]
| Montmaur-en-Diois
| align=«center»| 26205
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|80}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,8
|-----
| [[Монреаль-ле-Сурс]]
| Montréal-les-Sources
| align=«center»| 26209
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|28}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,26
|-----
| [[Монриго]]
| Montrigaud
| align=«center»| 26210
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|495}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 28,73
|-----
| [[Монсегюр-сюр-Лозон]]
| Montségur-sur-Lauzon
| align=«center»| 26211
| align=«center»| 26130
| align=«right»| {{КСС|1146}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,24
|-----
| [[Монтележе]]
| Montéléger
| align=«center»| 26196
| align=«center»| 26760
| align=«right»| {{КСС|1900}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 9,45
|-----
| [[Монтелимар]]
| Montélimar
| align=«center»| 26198
| align=«center»| 26200
| align=«right»| {{КСС|35988}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 46,81
|-----
| [[Монтелье]]
| Montélier
| align=«center»| 26197
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|3172}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 24,76
|-----
| [[Монтобан-сюр-л'Увез]]
| Montauban-sur-l'Ouvèze
| align=«center»| 26189
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|114}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 32,29
|-----
| [[Монтолье (Дром)|Монтолье]]
| Montaulieu
| align=«center»| 26190
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|74}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,05
|-----
| [[Монтуазон]]
| Montoison
| align=«center»| 26208
| align=«center»| 26800
| align=«right»| {{КСС|1677}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,11
|-----
| [[Монферран-ла-Фар]]
| Montferrand-la-Fare
| align=«center»| 26199
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|50}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,24
|-----
| [[Монфрок]]
| Montfroc
| align=«center»| 26200
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|80}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 14,76
|-----
| [[Моншеню]]
| Montchenu
| align=«center»| 26194
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|456}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 16,15
|-----
| [[Мораз-ан-Валлуар]]
| Moras-en-Valloire
| align=«center»| 26213
| align=«center»| 26210
| align=«right»| {{КСС|700}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 8,58
|-----
| [[Морнан (Дром)|Морнан]]
| Mornans
| align=«center»| 26214
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|71}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,72
|-----
| [[Мур-Сент-Езеб]]
| Mours-Saint-Eusèbe
| align=«center»| 26218
| align=«center»| 26540
| align=«right»| {{КСС|2186}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 5,27
|-----
| [[Мюрей]]
| Mureils
| align=«center»| 26219
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|307}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 5,45
|-----
| [[Нион]]
| Nyons
| align=«center»| 26220
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|7109}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 23,45
|-----
| [[Обенассон]]
| Aubenasson
| align=«center»| 26015
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|58}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,69
|-----
| [[Обр]]
| Aubres
| align=«center»| 26016
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|406}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 20,27
|-----
| [[Олан]]
| Aulan
| align=«center»| 26018
| align=«center»| 26570
| align=«right»| {{КСС|4}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,55
|-----
| [[Омблез]]
| Omblèze
| align=«center»| 26221
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|71}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 44,92
|-----
| [[Орель (Дром)|Орель]]
| Aurel
| align=«center»| 26019
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|220}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 26,26
|-----
| [[Орйоль-ан-Руаян]]
| Oriol-en-Royans
| align=«center»| 26223
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|503}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 16,01
|-----
| [[Орсина]]
| Orcinas
| align=«center»| 26222
| align=«center»| 26220
| align=«right»| {{КСС|28}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 5,27
|-----
| [[Ослон (Дром)|Ослон]]
| Aucelon
| align=«center»| 26017
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|30}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 26,34
|-----
| [[Остен]]
| Hostun
| align=«center»| 26149
| align=«center»| 26730
| align=«right»| {{КСС|844}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,24
|-----
| [[Отишам]]
| Autichamp
| align=«center»| 26021
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|135}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,25
|-----
| [[Отрив (Дром)|Отрив]]
| Hauterives
| align=«center»| 26148
| align=«center»| 26390
| align=«right»| {{КСС|1532}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 30,51
|-----
| [[Парнан]]
| Parnans
| align=«center»| 26225
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|476}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,24
|-----
| [[Пейрен (Дром)|Пейрен]]
| Peyrins
| align=«center»| 26231
| align=«center»| 26380
| align=«right»| {{КСС|2309}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 25,16
|-----
| [[Пейрю]]
| Peyrus
| align=«center»| 26232
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|610}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 10,48
|-----
| [[Пелонн]]
| Pelonne
| align=«center»| 26227
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|19}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 2,77
|-----
| [[Пенн-ле-Сек]]
| Pennes-le-Sec
| align=«center»| 26228
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|16}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,31
|-----
| [[Пьегон]]
| Piégon
| align=«center»| 26233
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|228}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,21
|-----
| [[Пьегро-ла-Кластр]]
| Piégros-la-Clastre
| align=«center»| 26234
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|863}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 24,76
|-----
| [[Пьеррлатт]]
| Pierrelatte
| align=«center»| 26235
| align=«center»| 26700
| align=«right»| {{КСС|12571}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 49,56
|-----
| [[Пьеррлонг]]
| Pierrelongue
| align=«center»| 26236
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|159}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 5,13
|-----
| [[План-де-Бе]]
| Plan-de-Baix
| align=«center»| 26240
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|143}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,39
|-----
| [[Плезьян]]
| Plaisians
| align=«center»| 26239
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|192}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 29,64
|-----
| [[Поммероль]]
| Pommerol
| align=«center»| 26245
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|18}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,83
|-----
| [[Пон-де-Барре]]
| Pont-de-Barret
| align=«center»| 26249
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|459}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 16,60
|-----
| [[Пон-де-л'Изер]]
| Pont-de-l'Isère
| align=«center»| 26250
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|2688}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 10,09
|-----
| [[Поне-е-Сент-Обан]]
| Ponet-et-Saint-Auban
| align=«center»| 26246
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|121}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,21
|-----
| [[Понса]]
| Ponsas
| align=«center»| 26247
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|455}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 2,71
|-----
| [[Понте (Дром)|Понте]]
| Pontaix
| align=«center»| 26248
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|163}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,68
|-----
| [[Порт-ан-Вальден]]
| Portes-en-Valdaine
| align=«center»| 26251
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|376}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,04
|-----
| [[Порт-ле-Валанс]]
| Portes-lès-Valence
| align=«center»| 26252
| align=«center»| 26800
| align=«right»| {{КСС|10100}}
| align=«right»| 2009
| align=«right»| 14,43
|-----
| [[Прадель (Дром)|Прадель]]
| Pradelle
| align=«center»| 26254
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|17}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,92
|-----
| [[Пропиак]]
| Propiac
| align=«center»| 26256
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|105}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,15
|-----
| [[Пуайоль]]
| Poyols
| align=«center»| 26253
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|76}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,35
|-----
| [[Пюи-Сен-Мартен]]
| Puy-Saint-Martin
| align=«center»| 26258
| align=«center»| 26450
| align=«right»| {{КСС|820}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,65
|-----
| [[Пюижирон]]
| Puygiron
| align=«center»| 26257
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|405}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,68
|-----
| [[Ратьер]]
| Ratières
| align=«center»| 26259
| align=«center»| 26330
| align=«right»| {{КСС|275}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,01
|-----
| [[Рекубо-Жансак]]
| Recoubeau-Jansac
| align=«center»| 26262
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|228}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,96
|-----
| [[Ремюза]]
| Rémuzat
| align=«center»| 26264
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|309}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,78
|-----
| [[Реовиль]]
| Réauville
| align=«center»| 26261
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|371}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 18,22
|-----
| [[Реянетт]]
| Reilhanette
| align=«center»| 26263
| align=«center»| 26570
| align=«right»| {{КСС|144}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,78
|-----
| [[Римон-е-Савель]]
| Rimon-et-Savel
| align=«center»| 26266
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|29}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 12,31
|-----
| [[Рйом]]
| Rioms
| align=«center»| 26267
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|22}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,39
|-----
| [[Роман-сюр-Изер]]
| Romans-sur-Isère
| align=«center»| 26281
| align=«center»| 26100
| align=«right»| {{КСС|33234}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 33,08
|-----
| [[Ромее]]
| Romeyer
| align=«center»| 26282
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|201}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 41,46
|-----
| [[Ротье]]
| Rottier
| align=«center»| 26283
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|31}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,54
|-----
| [[Рош-Сен-Секре-Беконн]]
| Roche-Saint-Secret-Béconne
| align=«center»| 26276
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|361}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 33,23
|-----
| [[Рошбоден]]
| Rochebaudin
| align=«center»| 26268
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|120}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,56
|-----
| [[Рошбрюн (Дром)|Рошбрюн]]
| Rochebrune
| align=«center»| 26269
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|42}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,15
|-----
| [[Рошгюд (Дром)|Рошгюд]]
| Rochegude
| align=«center»| 26275
| align=«center»| 26790
| align=«right»| {{КСС|1448}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,3
|-----
| [[Рошфор-ан-Вальден]]
| Rochefort-en-Valdaine
| align=«center»| 26272
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|338}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,8
|-----
| [[Рошфор-Самсон]]
| Rochefort-Samson
| align=«center»| 26273
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|762}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 24,59
|-----
| [[Рошфурша]]
| Rochefourchat
| align=«center»| 26274
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|1}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,74
|-----
| [[Рошшинар]]
| Rochechinard
| align=«center»| 26270
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|113}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 9,78
|-----
| [[Руайнак]]
| Roynac
| align=«center»| 26287
| align=«center»| 26450
| align=«right»| {{КСС|426}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,06
|-----
| [[Русса]]
| Roussas
| align=«center»| 26284
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|336}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 16,07
|-----
| [[Руссе-ле-Винь]]
| Rousset-les-Vignes
| align=«center»| 26285
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|289}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 15,45
|-----
| [[Русье]]
| Roussieux
| align=«center»| 26286
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|24}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,42
|-----
| [[Савасс]]
| Savasse
| align=«center»| 26339
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|1217}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 22,01
|-----
| [[Салетт (Дром)|Салетт]]
| Salettes
| align=«center»| 26334
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|120}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,98
|-----
| [[Саль-су-Буа]]
| Salles-sous-Bois
| align=«center»| 26335
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|207}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 9,5
|-----
| [[Сау (Дром)|Сау]]
| Saou
| align=«center»| 26336
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|491}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 41,6
|-----
| [[Саюн]]
| Sahune
| align=«center»| 26288
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|293}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,55
|-----
| [[Саян (Дром)|Саян]]
| Saillans
| align=«center»| 26289
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|957}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,84
|-----
| [[Седерон]]
| Séderon
| align=«center»| 26340
| align=«center»| 26560
| align=«right»| {{КСС|291}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 20,30
|-----
| [[Сен-Барду]]
| Saint-Bardoux
| align=«center»| 26294
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|541}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 10,63
|-----
| [[Сен-Бартелеми-де-Валь]]
| Saint-Barthélemy-de-Vals
| align=«center»| 26295
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|1710}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 20,27
|-----
| [[Сен-Бенуа-ан-Дюа]]
| Saint-Benoit-en-Diois
| align=«center»| 26296
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|43}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,17
|-----
| [[Сен-Бонне-де-Вальклерье]]
| Saint-Bonnet-de-Valclérieux
| align=«center»| 26297
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|202}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 8,29
|-----
| [[Сен-Валье (Дром)|Сен-Валье]]
| Saint-Vallier
| align=«center»| 26333
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|4010}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 5,42
|-----
| [[Сен-Венсан-ла-Коммандри]]
| Saint-Vincent-la-Commanderie
| align=«center»| 26382
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|391}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 13,34
|-----
| [[Сен-Дизьер-ан-Дюа]]
| Saint-Dizier-en-Diois
| align=«center»| 26300
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|35}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,94
|-----
| [[Сен-Дона-сюр-л'Ербасс]]
| Saint-Donat-sur-l'Herbasse
| align=«center»| 26301
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|3132}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,52
|-----
| [[Сен-Жан-ан-Руаян]]
| Saint-Jean-en-Royans
| align=«center»| 26307
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|2999}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 27,86
|-----
| [[Сен-Жерве-сюр-Рубйон]]
| Saint-Gervais-sur-Roubion
| align=«center»| 26305
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|764}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,57
|-----
| [[Сен-Жульен-ан-Веркор]]
| Saint-Julien-en-Vercors
| align=«center»| 26309
| align=«center»| 26420
| align=«right»| {{КСС|220}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,47
|-----
| [[Сен-Жульен-ан-Кен]]
| Saint-Julien-en-Quint
| align=«center»| 26308
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|132}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 47,35
|-----
| [[Сен-Кристоф-е-ле-Лари]]
| Saint-Christophe-et-le-Laris
| align=«center»| 26298
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|289}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,35
|-----
| [[Сен-Лоран-ан-Руаян]]
| Saint-Laurent-en-Royans
| align=«center»| 26311
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|1218}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 27,39
|-----
| [[Сен-Лоран-д'Оне]]
| Saint-Laurent-d'Onay
| align=«center»| 26310
| align=«center»| 26350
| align=«right»| {{КСС|107}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 6,28
|-----
| [[Сен-Марсель-ле-Валанс]]
| Saint-Marcel-lès-Valence
| align=«center»| 26313
| align=«center»| 26320
| align=«right»| {{КСС|4762}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 15,05
|-----
| [[Сен-Марсель-ле-Созе]]
| Saint-Marcel-lès-Sauzet
| align=«center»| 26312
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|1116}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 3,98
|-----
| [[Сен-Мартен-ан-Веркор]]
| Saint-Martin-en-Vercors
| align=«center»| 26315
| align=«center»| 26420
| align=«right»| {{КСС|357}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 27,13
|-----
| [[Сен-Мартен-д'Ут]]
| Saint-Martin-d'Août
| align=«center»| 26314
| align=«center»| 26330
| align=«right»| {{КСС|296}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 7,67
|-----
| [[Сен-Мартен-ле-Колонель]]
| Saint-Martin-le-Colonel
| align=«center»| 26316
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|163}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 3,18
|-----
| [[Сен-Ме]]
| Saint-May
| align=«center»| 26318
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|47}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,23
|-----
| [[Сен-Мишель-сюр-Савасс]]
| Saint-Michel-sur-Savasse
| align=«center»| 26319
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|406}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 11,11
|-----
| [[Сен-Морис-сюр-Ейг]]
| Saint-Maurice-sur-Eygues
| align=«center»| 26317
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|618}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,82
|-----
| [[Сен-Назер-ан-Руаян]]
| Saint-Nazaire-en-Royans
| align=«center»| 26320
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|696}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 3,54
|-----
| [[Сен-Назер-ле-Дезер]]
| Saint-Nazaire-le-Désert
| align=«center»| 26321
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|144}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 46,62
|-----
| [[Сен-Панталеон-ле-Винь]]
| Saint-Pantaléon-les-Vignes
| align=«center»| 26322
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|433}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 8,31
|-----
| [[Сен-Поль-ле-Роман]]
| Saint-Paul-lès-Romans
| align=«center»| 26323
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|1830}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 15,77
|-----
| [[Сен-Поль-Труа-Шато]]
| Saint-Paul-Trois-Châteaux
| align=«center»| 26324
| align=«center»| 26130
| align=«right»| {{КСС|8340}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 22,04
|-----
| [[Сен-Рамбер-д'Альбон]]
| Saint-Rambert-d'Albon
| align=«center»| 26325
| align=«center»| 26140
| align=«right»| {{КСС|5198}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 13,41
|-----
| [[Сен-Реститю]]
| Saint-Restitut
| align=«center»| 26326
| align=«center»| 26130
| align=«right»| {{КСС|1347}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,48
|-----
| [[Сен-Роман (Дром)|Сен-Роман]]
| Saint-Roman
| align=«center»| 26327
| align=«center»| 26410
| align=«right»| {{КСС|156}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,1
|-----
| [[Сен-Совер-ан-Дюа]]
| Saint-Sauveur-en-Diois
| align=«center»| 26328
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|60}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 6,95
|-----
| [[Сен-Совер-Гуверне]]
| Saint-Sauveur-Gouvernet
| align=«center»| 26329
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|205}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,32
|-----
| [[Сен-Сорлен-ан-Валлуар]]
| Saint-Sorlin-en-Valloire
| align=«center»| 26330
| align=«center»| 26210
| align=«right»| {{КСС|1858}}
| align=«right»| 2005
| align=«right»| 26,50
|-----
| [[Сен-Тома-ан-Руаян]]
| Saint-Thomas-en-Royans
| align=«center»| 26331
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|505}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 5,15
|-----
| [[Сен-Ферреоль-Трант-Па]]
| Saint-Ferréol-Trente-Pas
| align=«center»| 26304
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|224}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 21,48
|-----
| [[Сент-Ави (Дром)|Сент-Ави]]
| Saint-Avit
| align=«center»| 26293
| align=«center»| 26330
| align=«right»| {{КСС|300}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,94
|-----
| [[Сент-Андеоль (Дром)|Сент-Андеоль]]
| Saint-Andéol
| align=«center»| 26291
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|49}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,37
|-----
| [[Сент-Аньян-ан-Веркор]]
| Saint-Agnan-en-Vercors
| align=«center»| 26290
| align=«center»| 26420
| align=«right»| {{КСС|386}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 84,21
|-----
| [[Сент-Елали-ан-Руаян]]
| Sainte-Eulalie-en-Royans
| align=«center»| 26302
| align=«center»| 26190
| align=«right»| {{КСС|507}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 6,14
|-----
| [[Сент-Ефеми-сюр-Увез]]
| Sainte-Euphémie-sur-Ouvèze
| align=«center»| 26303
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|98}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 11,28
|-----
| [[Сент-Жаль]]
| Sainte-Jalle
| align=«center»| 26306
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|272}}
| align=«right»| 2008
| align=«right»| 18,16
|-----
| [[Сент-Круа (Дром)|Сент-Круа]]
| Sainte-Croix
| align=«center»| 26299
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|94}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,78
|-----
| [[Сент-Обан-сюр-л'Увез]]
| Saint-Auban-sur-l'Ouvèze
| align=«center»| 26292
| align=«center»| 26170
| align=«right»| {{КСС|203}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 16,55
|-----
| [[Сент-Юз]]
| Saint-Uze
| align=«center»| 26332
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|1589}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 10,1
|-----
| [[Серв-сюр-Рон]]
| Serves-sur-Rhône
| align=«center»| 26341
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|598}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 6,49
|-----
| [[Созе (Дром)|Созе]]
| Sauzet
| align=«center»| 26338
| align=«center»| 26740
| align=«right»| {{КСС|2014}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 19,19
|-----
| [[Солерье]]
| Solérieux
| align=«center»| 26342
| align=«center»| 26130
| align=«right»| {{КСС|285}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,55
|-----
| [[Сольс-сюр-Рон]]
| Saulce-sur-Rhône
| align=«center»| 26337
| align=«center»| 26270
| align=«right»| {{КСС|1641}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,43
|-----
| [[Суаян]]
| Soyans
| align=«center»| 26344
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|328}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 25,64
|-----
| [[Супьерр]]
| Souspierre
| align=«center»| 26343
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|102}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 5,25
|-----
| [[Сюз (Дром)|Сюз]]
| Suze
| align=«center»| 26346
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|249}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 14,43
|-----
| [[Сюз-ла-Русс]]
| Suze-la-Rousse
| align=«center»| 26345
| align=«center»| 26790
| align=«right»| {{КСС|2032}}
| align=«right»| 2009
| align=«right»| 30,6
|-----
| [[Тейсьер]]
| Teyssières
| align=«center»| 26350
| align=«center»| 26220
| align=«right»| {{КСС|87}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 28,09
|-----
| [[Тен-л'Ермитаж]]
| Tain-l'Hermitage
| align=«center»| 26347
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|5740}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 4,85
|-----
| [[Терсанн (Дром)|Терсанн]]
| Tersanne
| align=«center»| 26349
| align=«center»| 26390
| align=«right»| {{КСС|189}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 9,49
|-----
| [[Толиньян]]
| Taulignan
| align=«center»| 26348
| align=«center»| 26770
| align=«right»| {{КСС|1589}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 34,65
|-----
| [[Тресшеню-Крее]]
| Treschenu-Creyers
| align=«center»| 26354
| align=«center»| 26410
| align=«right»| {{КСС|129}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 82,04
|-----
| [[Триор]]
| Triors
| align=«center»| 26355
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|482}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 5,65
|-----
| [[Трюина]]
| Truinas
| align=«center»| 26356
| align=«center»| 26460
| align=«right»| {{КСС|131}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,64
|-----
| [[Тюлетт]]
| Tulette
| align=«center»| 26357
| align=«center»| 26790
| align=«right»| {{КСС|1882}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 23,53
|-----
| [[Урш]]
| Ourches
| align=«center»| 26224
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|204}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 9,23
|-----
| [[Фе-ле-Кло]]
| Fay-le-Clos
| align=«center»| 26133
| align=«center»| 26240
| align=«right»| {{КСС|169}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 4,56
|-----
| [[Фелин-сюр-Римандуль]]
| Félines-sur-Rimandoule
| align=«center»| 26134
| align=«center»| 26160
| align=«right»| {{КСС|67}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,46
|-----
| [[Феррасьер]]
| Ferrassières
| align=«center»| 26135
| align=«center»| 26570
| align=«right»| {{КСС|118}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 29,27
|-----
| [[Франсийон-сюр-Рубйон]]
| Francillon-sur-Roubion
| align=«center»| 26137
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|168}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 10,8
|-----
| [[Шабей]]
| Chabeuil
| align=«center»| 26064
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|6462}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 41,07
|-----
| [[Шабриян]]
| Chabrillan
| align=«center»| 26065
| align=«center»| 26400
| align=«right»| {{КСС|648}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 17,75
|-----
| [[Шаванн (Дром)|Шаванн]]
| Chavannes
| align=«center»| 26092
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|439}}
| align=«right»| 2005
| align=«right»| 4,67
|-----
| [[Шаланкон (Дром)|Шаланкон]]
| Chalancon
| align=«center»| 26067
| align=«center»| 26470
| align=«right»| {{КСС|61}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 36
|-----
| [[Шамалок]]
| Chamaloc
| align=«center»| 26069
| align=«center»| 26150
| align=«right»| {{КСС|115}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 21,89
|-----
| [[Шамаре]]
| Chamaret
| align=«center»| 26070
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|537}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 7,79
|-----
| [[Шано-Кюрсон]]
| Chanos-Curson
| align=«center»| 26071
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|1058}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 8,18
|-----
| [[Шантмерль-ле-Бле]]
| Chantemerle-les-Blés
| align=«center»| 26072
| align=«center»| 26600
| align=«right»| {{КСС|1058}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,39
|-----
| [[Шантмерль-ле-Гриньян]]
| Chantemerle-lès-Grignan
| align=«center»| 26073
| align=«center»| 26230
| align=«right»| {{КСС|220}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 9,82
|-----
| [[Шаран (Франция)|Шаран]]
| Charens
| align=«center»| 26076
| align=«center»| 26310
| align=«right»| {{КСС|22}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 13,47
|-----
| [[Шарм-сюр-л'Ербасс]]
| Charmes-sur-l'Herbasse
| align=«center»| 26077
| align=«center»| 26260
| align=«right»| {{КСС|713}}
| align=«right»| 1999
| align=«right»| 12,84
|-----
| [[Шароль (Дром)|Шароль]]
| Charols
| align=«center»| 26078
| align=«center»| 26450
| align=«right»| {{КСС|693}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 7,31
|-----
| [[Шарпе]]
| Charpey
| align=«center»| 26079
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|1164}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,48
|-----
| [[Шастель-Арно]]
| Chastel-Arnaud
| align=«center»| 26080
| align=«center»| 26340
| align=«right»| {{КСС|49}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 12,65
|-----
| [[Шатийон-ан-Дюа]]
| Châtillon-en-Diois
| align=«center»| 26086
| align=«center»| 26410
| align=«right»| {{КСС|575}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 28,02
|-----
| [[Шатийон-Сен-Жан]]
| Châtillon-Saint-Jean
| align=«center»| 26087
| align=«center»| 26750
| align=«right»| {{КСС|1156}}
| align=«right»| 2005
| align=«right»| 8,82
|-----
| [[Шатодубль (Дром)|Шатодубль]]
| Châteaudouble
| align=«center»| 26081
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|530}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 17,37
|-----
| [[Шатонеф-де-Бордетт]]
| Châteauneuf-de-Bordette
| align=«center»| 26082
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|103}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 15,33
|-----
| [[Шатонеф-де-Галор]]
| Châteauneuf-de-Galaure
| align=«center»| 26083
| align=«center»| 26330
| align=«right»| {{КСС|1481}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 18,08
|-----
| [[Шатонеф-дю-Рон]]
| Châteauneuf-du-Rhône
| align=«center»| 26085
| align=«center»| 26780
| align=«right»| {{КСС|2244}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 27,27
|-----
| [[Шатонеф-сюр-Изер]]
| Châteauneuf-sur-Isère
| align=«center»| 26084
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|3285}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 45,57
|-----
| [[Шатюзанж-ле-Губе]]
| Chatuzange-le-Goubet
| align=«center»| 26088
| align=«center»| 26300
| align=«right»| {{КСС|4561}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 28,24
|-----
| [[Шовак-Ло-Монто]]
| Chauvac-Laux-Montaux
| align=«center»| 26091
| align=«center»| 26510
| align=«right»| {{КСС|45}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 24,24
|-----
| [[Шодбонн]]
| Chaudebonne
| align=«center»| 26089
| align=«center»| 26110
| align=«right»| {{КСС|63}}
| align=«right»| 2006
| align=«right»| 20,77
|-----
| [[Юпи]]
| Upie
| align=«center»| 26358
| align=«center»| 26120
| align=«right»| {{КСС|1347}}
| align=«right»| 2007
| align=«right»| 19,53
|-----
|}

[[Санат:Франция коммуналарының тізімі|Дром]]
[[Санат:Дром департаментінің коммуналары|*]]</text>
      <sha1>25gmpzxjr4w2bfhvq2brqo09xpo2sbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бригада (телехикая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485597</id>
    <revision>
      <id>3618360</id>
      <parentid>2915574</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5998" sha1="r3wlb10omf434x59u0rpj488s8igz4p" xml:space="preserve">{{Телесериал|Қазақша атауы=Бригада|OrigTitle=Бригада|image=Brigada_title_screen.jpg|жанры=боевик|creator=Алексей Сидоров&lt;br&gt;[[Порублев, Игорь Владимирович|Игорь Порублев]]&lt;br&gt;[[Велединский, Александр Алексеевич|Александр Велединский]]|рөлдерде=[[Безруков, Сергей Витальевич|Сергей Безруков]]&lt;br&gt;[[Дюжев, Дмитрий Петрович|Дмитрий Дюжев]]&lt;br&gt;[[Майков, Павел Сергеевич|Павел Майков]]&lt;br&gt;[[Вдовиченков, Владимир Владимирович|Владимир Вдовиченков]]&lt;br&gt;[[Гусева, Екатерина Константиновна|Екатерина Гусева]]&lt;br&gt;[[Панин, Андрей Владимирович|Андрей Панин]]|композиторы=[[Шелыгин, Алексей Анатольевич|Алексей Шелыгин]]|country={{RUS}}|маусымдар=1|көрсете бастады=[[23 қыркүйек]] [[2002 жылдан киноға|2002 жыл]]|соңғы рет көрсетілді=[[17 қазан]] [[2002 жылдан киноға|2002 жыл]]|imdb_id=0337898|ұзақтығы=48 мин|сериялар саны=15}}

'''Бригада''' – [[2002 жыл]]ы жарыққа шыққан [[Ресей]]лік [[сериал]].

Халық арасына тез тарқап, көптеген пікірлерге ие болған телехикая. Бұл 15 сериялы фильм 1989 және 2000 жылдар арасындағы оқиғаларды қамтиды. Басты кейіпкерлері 4 бір-бірімен  жақсы дос жігіт, онымен қоса олар ақылды қолбасшылар болып саналады. Александр Белый (фильмде Саша Белый есімімен танымал) фильмнің бас кейіпкерлерінің бірі. Фильм «Аватар Фильм» киностудиясымен бірлесіп түсірілген.

«Бригада» телехикаясы режиссер Алексей Сидоровтің ең тұңғыш еңбегі болып табылады. Фильмде 4 дос жігіттерді сомдаған [[Сергей Безруков]], Дмитрий Дюжев, Владимир Вдовиченко және Павел Майковтар сериял жарыққа шыққаннан кейін халық арасында өте танымал бола бастады. Одан да басқа, Андрей Панин, Екатерина Гусева сияқты танымал актерлардың да беделі одан бетер артты. 
Ресейлік Гангстерлік дастан туралы баяндайтын «Бригада» фильміне негіз болған, одан ертерек шыққан «Крестный отец», «Однажды в Америке» фильмдері болып табылады. Алайда ең маңызды рөл «Лицо со шрамам» фильміне беріледі.

2003 жылы «Бригада» көп сериалы фильмы «Телевизионный художественный сериал» номинациясы бойынша «ТЭФИ» жүлдесіне ие болды.
Онымен бірге, сол жылы «Лучший игровой телевизионный сериал» номинациясы бойынша «Золотой Орел» жүлдесімен марапатталды.
Ал бір жылдан кейін, яғни 2004 жылы, Ресейлік «Бригада» сериалы «художественный сериал» номинациясы бойынша ЕММY International американдық емес жетістіктер үшін берілетін халықаралық жүлденің европалық жартылай финалистер қатарына кірді. 
Сериалда ең басты р кейіпкерді, яғни Саша Белыйді сомдаған Сергей Виталиевич Безруков 1973жылы қазан айының 18, қазіргі Ресей Федерациясы Мәскеу қаласында дүниеге келген. Ресей халық әртісі (бұл атаққа 2008 жылы ие болған), кинода көптеген рөл сомдаған онымен қоса театрда да өнер көрсеткен. 
Космос атты өте қатал мінезді жігіт рөлін сомдаған [[Дмитрий Петрович Дюжев]] – ресейлік театр және кино актері, 1978 жылы 9 шілдеді бұрынғы КСРО жеріндегі, Астрахань қаласында дүниеге келген.
[[Владимир Вдовиченко]] (ФИЛ) 1971 жылы 13 тамызда Ресей Федерациясы, Калининград облысында дүниеге келген. Ол Ресей Федерациясының халық әртісі атағына 2012 жылы ие болды.
Павел Сергеевич Майков (Пчёла) – ресейлік актер және тележүргізуші, 2008 жылдан бастап әнші және музыкант. Ол 1975 жылы 15 қазанда бұрынғы КСРО жерінде Мытищида туған.

== Сілтемелер ==
«Энциклопедия отечественного кино» сайтындағы [https://web.archive.org/web/20180410044810/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&amp;e_movie_id=622 «Бригада»]

{{дереккөздер}}

[[Санат:Ресей телесериалдары]]
[[Санат:2002 жылғы фильмдер]]</text>
      <sha1>r3wlb10omf434x59u0rpj488s8igz4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боровское (Солтүстік Қазақстан облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488583</id>
    <revision>
      <id>3618325</id>
      <parentid>3327407</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="rnhl2drtawchew7qr8js3ukypsxg8bg" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Боровское
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg= 54 |lat_min= 52|lat_sec= 29
  |lon_deg= 68 |lon_min= 50|lon_sec= 07
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          = 
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Солтүстік Қазақстан облысы
 |кестедегі облыс         = Солтүстік Қазақстан облысы{{!}}Солтүстік Қазақстан
 |ауданы                  = Қызылжар ауданы
 |кестедегі аудан         = Қызылжар ауданы{{!}}Қызылжар 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Петерфельд ауылдық округі{{!}}Петерфельд 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         =  
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 206
  |санақ жылы             = 2009 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}
'''Боровское''' — [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Қызылжар ауданы]], [[Петерфельд ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Бескөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бескөл]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 19 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы жергілікті тұрғындар саны 216 адам (109 ер адам және 107 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 206 адамды (105 ер адам және 101 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қызылжар ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қызылжар ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>rnhl2drtawchew7qr8js3ukypsxg8bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3618259</id>
      <parentid>3617846</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3618259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17100" sha1="seh7k65urtzrfkmp7wkkbotyhyreqaf" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35349]||623||26||18||263||28||3||34210||8||0||170||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2709]||271||7||6||347||8||14||2045||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1177]||37||0||0||11||17||0||1101||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 379]||15||0||7||23||4||1||314||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>seh7k65urtzrfkmp7wkkbotyhyreqaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3617894</id>
      <parentid>3617531</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3617894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="d9g1cghslo5yjh3vq2qkqzosi187qgz" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2256}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1737}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1275}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:676}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 6 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:246}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 7 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 8 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:180}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 9 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:170}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 10 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 11 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 12 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 13 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:152}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 14 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 15 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 16 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 17 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:119}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 18 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:116}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 19 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}}
|-
| 20 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 21 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}}
|-
| 22 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 23 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}}
|-
| 24 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 25 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}}
|-
| 26 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}}
|-
| 27 || [[User:Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] || [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Қызғалдақ 1986}}
|-
| 28 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 29 || [[User:Арай Дүйсекенова|Арай Дүйсекенова]] || [[Special:Contributions/Арай Дүйсекенова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Арай Дүйсекенова}}
|-
| 30 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}}
|-
| 31 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 32 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 33 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 34 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}}
|-
| 35 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Sudralum}}
|-
| 36 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 37 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 38 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}}
|-
| 39 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 40 || [[User:KarlDaBuddies|KarlDaBuddies]] || [[Special:Contributions/KarlDaBuddies|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|KarlDaBuddies}}
|-
| 41 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}}
|-
| 42 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 43 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 44 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}}
|-
| 45 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}}
|-
| 46 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}}
|-
| 47 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Nurtenge}}
{{/end}}</text>
      <sha1>d9g1cghslo5yjh3vq2qkqzosi187qgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бикеш (шоқжұлдыз)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496968</id>
    <revision>
      <id>3618284</id>
      <parentid>3066071</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1802" sha1="kl5j4yg6t28728ybxei7yefki3oaf3l" xml:space="preserve">[[File:Virgo constellation map ru lite.png|thumb|alt=A.| ''Бикеш|Бикеш шоқжұлдызы'']]
'''Бикеш'''&lt;ref name=«source1»/&gt; ({{lang-la|Vіrgo}}) — [[зодиак]]тік шоқжұлдыздың бірі. Оны [[аспан координаталарының жүйелері|аспан экваторы]] шамамен қақ бөледі. Бикештің төңірегінде [[Вероника шашы (шоқжұлдыз)|Вероника шашы]], [[Сиыршы (шоқжұлдыз)|Сиыршы]], [[Жылан (шоқжұлдыз)|Жылан]], [[Гидра (шоқжұлдыз)|Гидра]], [[Құзғын (шоқжұлдыз)|Құзғын]], [[Арыстан (шоқжұлдыз)|Арыстан]], т.б. шоқжұлдыздар орналасқан.

Бикештің ең жарық жұлдызы — [[Спика]] ([[жұлдыздың жарқырауы|жарқырауы]] 0,98&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;). Бикеш шоқжұлдызынан радио сәулесінің [[галактика]]дан тыс орналасқан қуатты көзі (Vіr A) анықталды. Қазақстанның солтүстік аймақтарында қыс және көктем айларында көрінеді.&lt;ref name=«source1»&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}
{{Шоқжұлдыздар}}
{{Альмагест}}

[[Санат:Зодиак шоқжұлдыздары]]
[[Санат:Катастеризмдер]]
[[Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)]]


{{stub}}</text>
      <sha1>kl5j4yg6t28728ybxei7yefki3oaf3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақтоған ауылдық округі (Жамбыл облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502546</id>
    <revision>
      <id>3618292</id>
      <parentid>3263469</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Әкімшілік құрамы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="gsh08zbnpeyly6awy3wdncgpvy4pnws" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауылдық округі
 |Атауы      = Ақтоған  ауылдық округі
 |Облысы     = Жамбыл облысы
 |Ауданы     = [[Меркі ауданы]]
 |Құрылған уақыты = 2001&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V01G000408_ Жаңа ауылдық (селолық) және кенттік округтер құру туралы]&lt;/ref&gt;
 |Орталығы   = [[Ақтоған (Меркі ауданы)|Ақтоған]]
 |Енеді      = 2 ауыл
 |Тұрғыны    = {{өсім}}3664
 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]]
 |Тығыздығы    = 
 |Жер аумағы   = 
 |Әкімі        =
 |Телефон коды   = 
 |Пошта индексі  = 
}}
{{мағына|Ақтоған ауылдық округі}}
'''Ақтоған ауылдық округі''' – [[Жамбыл облысы]] [[Меркі ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Әкімшілік құрамы ==
Құрамына [[Ақтоған (Меркі ауданы)|Ақтоған]], [[Қазақдиқан]] ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтоған ауылы.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;

{| class=«wikitable»
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Ақтоған (Меркі ауданы)|Ақтоған]] ауылы ||2885 ||{{өсім}}3183 ||110,3 ||1412 ||{{өсім}}1636 ||115,9 ||1473 ||{{өсім}}1547 ||105
|-
| [[Қазақдиқан]] ауылы ||507 ||{{құлдырау}}481 ||94,9 ||265 ||{{құлдырау}}262 ||98,9 ||242 ||{{құлдырау}}219 ||90,5
|-
| '''Жалпы саны''' ||3392 ||{{өсім}}3664 ||108 ||1677 ||{{өсім}}1898 ||113,2 ||1715 ||{{өсім}}1766 ||103
|}

Ақтоған ауылдық округі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1962 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлығымен «Большевик» ауылдық кеңесі болып өзгертілді. Большевик және Жамбыл ауылдық округтері 1997-2001 жылдар аралығында біріктіріліп, Жамбыл ауылдық округі деп аталды. 2001 жылы Ақтоған ауылдық округі тарихи атауына қайта ие болып, өзінше отау тікті.

Округ аумағында 59214 га жер бар, оның ішінде ауыл шаруашылығына жарамды 7461 га. Аймақта Тілеміс атындағы орта мектеп, №3 бастауыш мектеп, мәдениет үйі, Ақтоған және Қазақдихан ауылдарында отбасылық және фельдшерлік дәрігерлік пункт, кітапхана, байланыс бөлімшесі, екі дүкен, екі тамақтандыру орны жұмыс істейді.&lt;ref&gt;Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Меркі ауданы ауылдық округтері}}

[[Санат:Меркі ауданы ауылдық округтері]]</text>
      <sha1>gsh08zbnpeyly6awy3wdncgpvy4pnws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бөлінбестер әдісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502947</id>
    <revision>
      <id>3618352</id>
      <parentid>1969562</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2939" sha1="9ut9w2xl3wqoj961r7k4defrz8pb7p8" xml:space="preserve">'''БӨЛІНБЕСТЕР ӘДІСІ''', бөлінбейтіндер әдісі - пішіндердің аудандарының немесе көлемдерінің қатынастарын анықтауға арналған тәсілдердің жиынтығының атауы. Бөлінбестер әдісінің негізіне өлшемдерінің катынасы анықталатын пішіндердің «бөлінбейтін» (бөлшектенбейтін) бөліктерін салыстыру жатқызылған. Бөлінбестер әдісі ежелгі грек ғылымынан бастау алған.  Біздің заманымыздан бұрынғы V — IV ғасырларда ғұмыр кешкен '''Демокрит'''  (б.з.б. 460 — 370) денелерді «бөлінбейтін» атомдардың жиынтығы деп қарастырған. '''[[Архимед]]''' (б.з.б. 287 — 212) пішіндердің аудандары мен көлемдерін рычагтар іліміне қабыстыра отырып, жазық пішіндер шексіз көп параллел кесінділерден, ал геометриялық денелер шексіз көп параллел жазық қималардан құралған деп қарастыру арқылы анықтаған. Архимед бөлінбестер арқылы анықталған нәтижелерді түгесу әдісі бойынша қайтадан тексеру кәжет деп есептеген.

Бөлінбестер әдісі идеясы XVI — XVII ғасырлар шегіндегі зерттеулерде қайта жаңғырған. Бұл әдісті қайта өркендетуге неміс ғалымы '''[[Иоганн Кеплер]]''' (1571 — 1630) мен итальян математигі ''[[Бонавентура Кавальери|'Бонавентура Кавальери]]''' ([[1598]] -  [[1647]]) көп үлес қосқан. ''[[Кавальери приципі|'Б.Кавальери]]''' дамытқан бөлінбестер әдісін одан кейін итальян физигі әрі математигі '''[[Эванджелиста Торричелли]]''' (1608 – 1647), ағылшын математигі '''[[Джон Валлис]]''' (1616 - 1703), француз матемагигі ''[[Блез Паскаль|'Блез Паскаль]]''' (1623 - 1662), т.б. ғалымдар зерттеген. Бөлінбестер әдісі интегралдық есептеудің жасалу жолындағы бір кезеңі болды.&lt;ref&gt;«Математикалық ойашар», «Қазақ энциклопедиясы» Алматы, 2009&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

[[Санат:Математика]]


{{stub}}</text>
      <sha1>9ut9w2xl3wqoj961r7k4defrz8pb7p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жайылма (Қостанай облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506814</id>
    <revision>
      <id>3618299</id>
      <parentid>3329771</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4496" sha1="tweyrynhkgzrr7hobqt44ntdoi3felg" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Жайылма
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =   
   |lat_deg =51 |lat_min = 32|lat_sec = 20
   |lon_deg =61|lon_min = 38|lon_sec =03
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қостанай облысы
|кестедегі облыс         = Қостанай облысы{{!}}Қостанай
|ауданы                  = Қамысты ауданы
|кестедегі аудан         = Қамысты ауданы{{!}}Қамысты
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Адай ауылдық округі{{!}}Адай
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =    
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = 
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                =291
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Жайылма (айрық)}}
'''Жайылма''' — [[Қостанай облысы]] [[Қамысты ауданы]], [[Адай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл, [[2019 жыл|2019]] жылға дейін қысқартылған [[Жайылма ауылдық округі (Қостанай облысы)|Жайылма ауылдық округі]] орталығы болған.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Қамысты (Қостанай облысы)|Қамысты]] ауылынан оңтүстікке қарай 49 км жерде, [[Тобыл]] өзенінің жағалауында, құрғақ дала белдемінде орналасқан.

== Халқы == 
[[1999 жыл]]ы ауылдың тұрғындары 1025 адам (493 ер адам және 532 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 291 адамды (140 ер адам және 151 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Іргесі 19-ғасырдың тоқсаныншы жылдары қаланған. Тың жерлерді игеруге дейін ұжымшар орталығы, [[1999 жыл]]ға дейін Пушкин атындағы кеңшардың орталығы болды. [[1997 жыл]]дан Жайылмада шаруа қожалықтары мен  серіктестіктер жұмыс істеді.

== Инфрақұрылымы ==
Ауылда орталау мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автокөлік жолдары арқылы қатынасады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қамысты ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қамысты ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>tweyrynhkgzrr7hobqt44ntdoi3felg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күмәнді қоңыраусары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510042</id>
    <revision>
      <id>3618364</id>
      <parentid>2418986</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="5f33gs4e0foctae8b0i7vpcjf5x29xe" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = Күмәнді қоңыраусары
|image =  Күмәнді қоңыраусары.jpg
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio =  
|unranked_classis =  
|unranked_ordo =  
|ordo =  
|familia = [[Асқабақтар тұқымдасы]]
|genus =  [[Қоңыраусары]] (''Thladiantha'')
|species = '''''Күмәнді қоңыраусары''''
|binomial = ''Thladiantha dubia''
|binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|}}

'''Күмәнді қоңыраусары''' ({{lang-la|Thladiantha dubia}})&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:« Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt; - [[асқабақтар тұқымдасы]], [[қоңыраусары]] туысына жататын көп жылдық өсімдік.

== Ботаникалық сипаты ==
[[File:La Belgique horticole pl26 Thladiantha dubia.jpg|thumb|left|180px]]
[[Сурет:Күмәнде қоңыраусарының жемісі.jpg|thumb|left|180|Күмәнді қоңыраусарының жемісі]]
* Биіктігі 0,5-1,5(3) м.
* Сабағы түкті, аздап бұтақталған.
* Жапырақтары жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 5-13 см, ені 4-9 см, ұшына қарай сүйір, түбінде терең ойығы бар, жиегі аздап тісті, екі жағын ұсақ түк басқан. Жапырақ жүйкесінің бойы мен сағағын қатты қылтанақ және қысқа түк басқан.
* Гүлсидамының ұзындығы 12 см, аталық гүлдерінің гүл сағағы жіңішке, ұзын әрі жұмсақ түкті, ұзындығы 1-3 см. Аналық гүлдерінің сағағы жуандау.
* Қандауыр тәрізді тостаған жапырақшаларының ұзындығы 12-13 мм, сыртына қарай қайырылған. Күлтесі сары түсті, ұзынша жұмыртқа тәрізді, диаметрі 2,5-3 см, сүйір немесе сүйірлеу. Аналық мойны жалаң, бүйрек тәрізді аналық аузы болады.
* Жемісі сопақ жұмыртқа тәрізді, жасыл немесе қызыл түсті, томпақ келген және қысқа түкті, ұзындығы 4-5 мм, ені 2,5-3 мм.

=== Көбейуі ===
[[Маусым]]-[[қыркүйек]] айларында гүлдеп, [[тамыз]]-[[қазан]] айларында жемістенеді. Тұқымы және тамыр түйнегі арқылы көбейеді.

=== Өсу ареалы ===
* [[Қазақстан]]да [[Іле Алатауы|Іле]] және [[Күнгей Алатау]]ларында өседі. Бау-бақшаларда арамшөп ретінде, қала маңында, тау етегіндегі жол жиегінде өседі, әсемдік үшін де өсіріледі.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Асқабақтар]]
[[Санат:Қазақстан флорасы]]</text>
      <sha1>5f33gs4e0foctae8b0i7vpcjf5x29xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Усердное</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512050</id>
    <revision>
      <id>3618384</id>
      <parentid>3337967</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4564" sha1="klo1ushox0pfh99w4w7i3eudlco1xb9" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Усердное
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  =   
  |lat_deg= 54 |lat_min= 41|lat_sec=08 
  |lon_deg= 66 |lon_min= 43|lon_sec= 00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          = 
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Солтүстік Қазақстан облысы
 |кестедегі облыс         = Солтүстік Қазақстан облысы{{!}}Солтүстік Қазақстан
 |ауданы                  = Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)
 |кестедегі аудан         = Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы){{!}}Жамбыл 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Қазан ауылдық округі (Жамбыл ауданы){{!}}Қазан 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         =  
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 52
  |санақ жылы             = 2009 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Усердное''' — [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Қазан ауылдық округі (Жамбыл ауданы)|Қазан ауылдық округі]] құрамында болған ауыл, [[2013 жыл|2013]] жылы таратылған.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Пресновка (Жамбыл ауданы)|Пресновка]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы жергілікті тұрғындар саны 223 адам (113 ер адам және 110 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 52 адамды (29 ер адам және 23 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Жамбыл ауданы елді мекендері (Солтүстік Қазақстан облысы)}}

[[Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері]]
[[Санат:Сібір казак әскерінің елді мекендері]]</text>
      <sha1>klo1ushox0pfh99w4w7i3eudlco1xb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нартбай Датқа Байкүшікұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513002</id>
    <revision>
      <id>3618289</id>
      <parentid>2135806</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="1hgdzzoizu7sbjrszt47pdadn1gllnt" xml:space="preserve">'''Нартбай Датқа Байкүшікұлы''' 1793 жылы Алматы облысы, Көксу ауданы, Сарыбастау бөктерінде дүниеге келген батыр. Нартбай батыр Қытай мен Орта Азия елдері арасында қатынайтын сауда керуенінің басшысы болған. Ел ішіндегі абырой - даңқының арқасында оның басқарған керуені қарақшылардың шабуылына ұшырамай, діттеген жеріне аман баратын болған. Жасы ұлғайғанда өзінің туған ауылы - Көкбастауға келіп, елді егіншілік, диқаншылық кәсіпке жұмылдырған. Нартбай батыр тұрған жерге оның есімі берілген. Бірақ кейін ол жер «Сарыбастау» деп аталдын. Аудан орталығынан 20 км қашықтықта Нартбай батырдың ескерткіші орнатылған. Оның есімімен аталатын бастау да бар.

== Дереккөздер ==

Қ 18 '''Қазақстан тарихы.''' Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X</text>
      <sha1>1hgdzzoizu7sbjrszt47pdadn1gllnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джузеппе Гарибальди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514252</id>
    <revision>
      <id>3618150</id>
      <parentid>3189364</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Flag_of_Italy_(1860).svg]]» деген «[[:File:Flag_of_the_Royal_Italian_Army.svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3618150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="i9pudtxx35ht862z5upxa3k2rbjaegu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Джузеппе Гарибальди|Шынайы есімі={{lang-it|Giuseppe Garibaldi}}|Суреті=Garibaldi (1866).jpg|түс=Елбасы|Атауы=1866 жылғы суреті|Титулы=[[Италия патшалығы]] Депутаттар Палатасының мүшесі|Ту=Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|Басқара бастады=[[18 ақпан]] [[1861 жыл|1861]]|Басқаруын аяқтады=[[2 маусым]] [[1882 жыл|1882]]|Титулы_2={{iw|Джузеппе диктатурасы|Сицилия диктаторы|it|Dittatura di Garibaldi}}|Ту_2=Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|Басқара бастады_2=[[17 мамыр]]|Басқаруын аяқтады_2=[[4 қараша]] [[1860 жыл|1860]]|Титулы_3=[[Рим республикасы (1849)|Рим Республикасы]]ның Соғыс министрі|Ту_3=Flag of the Roman Republic (19th century).svg|Ту2_3=Emblem of Roman Republic 1849.svg|Басқара бастады_3=[[9 ақпан]]|Басқаруын аяқтады_3=[[25 сәуір]] [[1849 жыл|1849]]|Ізашары_3=''лауазым ұйымдастырылды''|Ізбасары_3=''лауазым ыдыратылды''|Шайқасы=[[Фаррапус соғысы]]&lt;br&gt;[[Уругвай азамат соғысы]]&lt;br&gt;[[Рисорджименто|Италия бірігуі соғыстары]]&lt;br&gt;[[Франк-прусс соғысы]]|Әскер түрі={{flagicon image|Flag of Piratini Republic.svg|border}} [[Риу-Гранди республикасы]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of República Juliana (1839).svg|border}} [[Жулиана республикасы]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Colorado Party (Uruguay).svg|border}} [[Колорадо партиясы (Уругвай)|Колорадо партиясы]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of the Roman Republic (19th century).svg|border}} [[Рим республикасы (1849)|Рим Республикасы]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg|border}} [[Сардиния патшалығы]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|border}} [[Италия патшалығы]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|border}} [[Үшінші Француз Республикасы]]
------------
{{flagicon image|Flag of the Royal Italian Army.svg|border}} [[Италия патшалық әскері]]|Құрамында болды=|Атағы=Генерал|Қызмет еткен жылдары=1835–1871|Туған күні=4.7.1807|Марапаттары=[[Сурет:Cavaliere BAR.svg|50px|link=Италия әскери ордені]][[Сурет:Valor militare gold medal BAR.svg|50px|link=«Әскери ерлігі үшін» медалі (Италия)]][[Сурет:CampagneGuerreIndipendenza.png|50px|link=«Тәуелсіздік соғыстарын еске алу» медалі]]|Балалары=[[Менотти Гарибальди|Менотти]], Роза, Тереза, Риччотти, Клелия, Манлио, Анна-Мария|Жұбайы=[[Анита Гарибальди|Анита]], Джузеппина, Франческа|Туған кездегі есімі=Джузеппе Мария Гарибальди ({{lang-it|Giuseppe Maria Garibaldi}})|Жерленді=[[Капрера]]|Қайтыс болған жері=[[Капрера]] аралы, [[Италия патшалығы]]|Қайтыс болған күні=2.6.1882|Туған жері={{туғанжері|Ницца|Ниццада}}, [[Бірінші Француз империясы]]|Қолтаңбасы=Appletons' Garibaldi Giuseppe signature.png|Партиясы={{flagicon image|Flag of Giovine Italia.svg|border}} Жас Италия (1831–1848)&lt;br&gt;Әрекет партиясы (1848–1867)&lt;br&gt;Солшыл (1867–1877)&lt;br&gt;Экстремалды Солшыл (1877–1882)}}
'''Джузеппе Мария Гарибальди''' ({{Lang-it|Giuseppe Maria Garibaldi}}; [[4 шілде]] [[1807]], [[Ницца]] — [[2 маусым]] [[1882]], [[Капрера]]) — [[Италия патшалығы|италияндық]] [[генерал]], революционер, [[жазушы]] және мемлекеттік қайраткер. Италияның бірігуіне және [[Италия патшалығы|Италия патшалығының]] құрылуына үлес қосты. Гарибальди қазіргі заманның ең ұлы генералдарының бірі болып саналады және [[Кавур Камилло Бенсо]], [[II Витторио Эммануил]] және [[Джузеппе Мадзини]]мен бірге Италияның «Отан әкелері» ({{Lang-it|Patres Patriae}}) қатарына қойылады.

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Италия төңкерісшілері]]
[[Санат:Италия жауынгерлері]]</text>
      <sha1>i9pudtxx35ht862z5upxa3k2rbjaegu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зинат Ақбарова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516017</id>
    <revision>
      <id>3618391</id>
      <parentid>2351250</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="2wgmnq3kxd6abkdr21p3mewld9wmfp7" xml:space="preserve">'''Зинат Ақбарова''' ([[1935]] жылы Алматы облысы [[Панфилов ауданы]] [[Жаркент қаласы]]нда туған) — өнер қайраткері, кәсіби ұйғыр театрының негізін салушылардың бірі, [[Қазақстанның халық артисі]] (1992).

1942 жылы өнерлі балалардың республикалық байқауында 1орын иеленген.1955 жылы хореографиялық училищені бітірген соң Ұйғыр музыкалық комедия театрына жұмысқа қабылданып, шығыс халықтарының билерін орындаған. Кейін осы ұжымда музыка жетекшісі, әнші,әрі актер ретінде танылған. Ол Санам «Герип пен Санам» спектаклінде Анархан («Анархан»), Гүлшаһар («Аршин Малалан»), Зухра («Тахир мен Зухра») т.б басты рөлдерді шебер сахналады. Бірненше медальмен марапатталған&lt;ref&gt;Жетісу: энциклопедия/Алматы: Арыс баспасы, 2004, 712 бет | ISBN, 9965-17-134-3.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]
[[Санат:Алматы облысы тұлғалары]]</text>
      <sha1>2wgmnq3kxd6abkdr21p3mewld9wmfp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антарктикадағы Аустралияның аймағы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518676</id>
    <revision>
      <id>3618322</id>
      <parentid>3157455</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3135" sha1="3bokl8t7pgtse3x3swm8fbdnelg5y6r" xml:space="preserve">{| class=«infobox bordered» cellpadding=«2» style=«width: 20em; font-size: 95%;»
|+ style=«font-size: medium;» | '''Антарктикадағы Аустралияның аймағы'''&lt;br /&gt;'''{{lang-en|Australian Antarctic Territory}}'''
|- align=«center»
| colspan=«2» | [[Сурет:Flag of Australia.svg|125px|Австралия мемлекеттік байрағы]]
|- align=«center»
| colspan=«2» style=«background:#ffffff;» | [[Сурет:Antarktyda-Australijskie Terytorium Antarktyczne.png|290px|Антарктикадағы Аустралияның аймағы]]
|-
| '''Ірі&amp;nbsp; базасы'''&lt;br /&gt;
| [[Мирный (ғылыми станциясы)]] 
|-
| '''Сектор'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
| c 44°38' в.д. по 136°11' в.д.&lt;br /&gt;с 142°02' в.д. по 160°00' в.д.
|-
| '''Аймағы'''
| 5&amp;nbsp;896&amp;nbsp;500 км²
|-
| '''Тұрғындар'''
| 1000 адамнан кем.
|-
| Интернет үйшігі 
| [[.aq]], [[.au]]
|-
| Телефон коды
| +6721
|}
'''Антарктикадағы Аустралияның аймағы (ААА)''' ({{lang-en|Australian Antarctic Territory}}) - [[Антарктида]] жағалауындағы 1,709 млн км² аумағын алатын  160°  б.б. мен  44°38' ш.б. аралығындағы сектор,  [[Аустралия]] талап ететін тәуелді жері. Аймаққа осы сектордағы жер телімі мен аралдар ([[Адель жері]]нен басқа) кіреді. Батыста [[Мод патшайымының жері]] және [[Росса аймағы]]мен шектеседі. Жалпы аудан көлемі -  5 896 500  км². Тек ғылыми-зерттеу станцияладры бар есіз жер. Жыл бойы жұмыс істейтін 3 аустралиялық ғылыми станциясы және Мирный (Ресей) станциясы - ең ірілері.

{| class=«wikitable»
! №
! Аймақ
! Батыс шекарасы
! Шығыс шекарасы 
|- 
| 1
| [[Эндерби жері]] 
| 044°38' б.б.
| 056°25' б.б.
|- 
| 2
| [[Кемп жері]]
| 056°25' б.б.
| 059°34' б.б.
|- 
| 3
| [[Мак-Робертсон жері]] 
| 059°34' б.б.
| 072°35' б.б.
|- 
| 4
| [[Ханшайым Елизаветаның жері]]
| 072°35' б.б.
| 087°43' б.б.
|- 
| 5
| [[Вильгельм II-нің жері]]
| 087°43' б.б.
| 091°54' б.б.
|- 
| 6
| [[Королева Меридің жері]]
| 091°54' б.б.
| 100°30' б.б.
|- 
| 7
| [[Уилкс жері]]
| 100°30' б.б.
| 136°11' б.б.
|- 
| 8
| [[Георг V-нің жері]]
| 142°02' б.б.
| 153°45' б.б.
|- 
| 9
| [[Оатес жері]]
| 153°45' б.б.
| 160°00' б.б.
|- 
|}
== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Davis Station November 2005.jpg|Дэвид ғылыми станциясы
Cover AAT 1959.jpg|1959 шыққан пошта маркасы
&lt;/gallery&gt;

{{Тәуелді аймақтар}}

[[Санат:Аустралия]]
[[Санат:Антарктида географиясы]]</text>
      <sha1>3bokl8t7pgtse3x3swm8fbdnelg5y6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эбола ауруы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519691</id>
    <revision>
      <id>3617917</id>
      <parentid>3579167</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6914" sha1="k40sj1vbsps01nav49e8rdydxq3bf9c" xml:space="preserve">{{Ауру|Name=Эбола ауруы|Image=7042 lores-Ebola-Zaire-CDC Photo.jpg|Caption=Екі медбике Эбола вирусын жұқтырған науқастың төсегінің жанында тұр (үшінші хабарланған жағдай). Заир Республикасы, 1976 ж|DiseasesDB=18043|ICD10={{ICD10|A|98|4}}|ICD9={{ICD9|065.8}}|MedlinePlus=001339|eMedicineSubj=med|eMedicineTopic=626|MeshID=D019142}}

'''Эбола ауруы''' (EVD) немесе '''Эбола геморрагикалық лихорадкасы''' (EHF), [[Ebolavirus|эболавирус]] себепші болатын [[адам]]дар мен [[приматтар]]дың ауруы. Аурудың алғашқы белгілері екі күннен үш аптаға дейінгі аралықта көрінеді. Бұлшықет пен бас ауруымен бірге жүретін [[қызба]] (лихорадка). Әдетте [[диарея]], құсу басталып, бауыр мен бүйректері істен шығады. Осы уақытта науқастың ағзасында іштей және сыртта қан ағу басталады.&lt;ref name=WHO2014&gt;{{cite web | title = Ebola virus disease Fact sheet N°103|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs103/en/|work=World Health Organization | accessdate = 2014-04-12 | date = 2014-03-01 }}&lt;/ref&gt; Вирус жұқпалы жануар немесе науқас адамның сұйықтығы арқылы беріледі. Табиғи ортада ауа арқылы таралу жағдайы тіркелмеген.&lt;ref name=WHOAir2014&gt;{{cite web | title = 2014 Ebola Virus Disease (EVD) outbreak in West Africa | url = http://www.who.int/ith/updates/20140421/en/ | publisher = WHO | accessdate = 2014-08-03 | date = 2014-04-21 }}&lt;/ref&gt; Өсімдік жарқанаттары арқылы таралады, бірақ оларға аурудың вирустары әсер етпейді. 

[[File:Symptoms of ebola.png|thumb|Эбола белгілері.&lt;ref name=&quot;urlSigns and Symptoms | Ebola Hemorrhagic Fever | CDC&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cdc.gov/vhf/ebola/symptoms/ | title =  Ebola Hemorrhagic Fever: Signs and Symptoms | format = | work = | publisher = United States Centers for Disease Control and Prevention }}&lt;/ref&gt;]]

Ауруды емдейтін арнайы ем әзірге жоқ.&lt;ref name=WHO2014/&gt; Әзірге науқас адамдарды емдеуде регидратациялық терапия және ағзаға керекті қоректерді жүйелі түрде құю пайдаланылады.&lt;ref name=WHO2014/&gt; Аурудың қауіптілік деңгейі жоғары, науқастардың 50% мен 90% аралығында қайтыс болады.&lt;ref name=&quot;Elsevier/Academic Press&quot;&gt;{{cite book|author1=C.M. Fauquet|title=Virus taxonomy classification and nomenclature of viruses; 8th report of the International Committee on Taxonomy of Viruses|date=2005|publisher=Elsevier/Academic Press|location=Oxford|isbn=9780080575483|page=648|url=http://books.google.ca/books?id=9Wy7Jgy5RWYC&amp;pg=PA648}}&lt;/ref&gt; Эбола ауруы алғаш рет [[Судан]] (қазіргі [[Оңтүстік Судан]]) мен [[Конго]]да тіркелген.&lt;ref name=WHO2014/&gt;

== Сипаттамасы ==
Эбола вирусы ауру немесе өлген адамның немесе жануардың қаны немесе дене сұйықтықтары арқылы таралады. Сіз ауру адаммен тікелей байланыста ғана емес, сонымен қатар жақында биологиялық сұйықтықтармен ластанған заттар арқылы да жұғуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/ebola-virus-disease|title=Ebola virus disease|publisher=www.who.int|lang=ru|accessdate=2020-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420055510/https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/ebola-virus-disease|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [[Приматтар]], соның ішінде адамдар арасында аурудың ауа-тамшылары арқылы таралуы зертханалық немесе табиғи жағдайларда құжатталмаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/ith/updates/20140421/en/|title=West Africa - Ebola virus disease|lang=en|publisher=WHO|accessdate=2019-08-01|archive-date=2014-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729034008/https://www.who.int/ith/updates/20140421/en/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://viralzone.expasy.org/all_by_species/207.html Вирус: Эбола секілді вирус] – [[Швейцария Биоинформатика институты]]ның ұсынуы бойынша
* [http://www.cdc.gov/vhf/ebola/ CDC: Эбола геморрагикалық лихорадкасы] 
* [http://www.who.int/csr/disease/ebola/en/ ДСҰ:  Эбола геморрадикалық лихорадкасы] – Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымы
* [http://www.viprbrc.org/brc/home.do?decorator=filo Вирустық патогендер базасы мен сараптамалық қоры]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ebi.ac.uk/pdbe/emdb/searchResults.html/?q=ebola Эболаның 3D макромолекуларлық құрылымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808072117/http://www.ebi.ac.uk/pdbe/emdb/searchResults.html/?q=ebola |date=2014-08-08 }}
* [https://maps.google.com/maps/ms?msa=0&amp;msid=202977755949863934429.0004c658eb30f9c4fb1c0&amp;ie=UTF8&amp;t=h&amp;ll=27.371767,5.273438&amp;spn=110.017392,184.21875&amp;z=2&amp;source=embed&amp;dg=feature Google Map Эболаның таралу аймағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819171607/https://maps.google.com/maps/ms?msa=0&amp;msid=202977755949863934429.0004c658eb30f9c4fb1c0&amp;ie=UTF8&amp;t=h&amp;ll=27.371767,5.273438&amp;spn=110.017392,184.21875&amp;z=2&amp;source=embed&amp;dg=feature |date=2014-08-19 }}
* [http://www.who.int/csr/bioriskreduction/filovirus_infection_control/en/ ДСҰ-ы ұсынған инфекциялық бақылау деңгейі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140816223245/http://www.who.int/csr/bioriskreduction/filovirus_infection_control/en/ |date=2014-08-16 }}
{{Сыртқы сілтемелер}}{{stub}}

[[Санат:Вирустық аурулар]]
[[Санат:Эбола]]
[[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]]
[[Санат:Тропиктік аурулар]]
[[Санат:Қызба]]</text>
      <sha1>k40sj1vbsps01nav49e8rdydxq3bf9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Клаудио Браво</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522644</id>
    <revision>
      <id>3618395</id>
      <parentid>3379335</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6346" sha1="rvyc117a8fjd1pjjr8ucyee2wuorgfo" xml:space="preserve">{{Футболшы
|Есімі = Клаудио Браво
|толық есімі = Клаудио Андрес Браво Муньес
|туған күні = 13.04.1983 
|туған жері =Буин, [[Чили]]
|азаматтығы ={{ту|Чили}} [[Чили]]
|қазіргі клуб = 
|номері =
|бойы = 183 см&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/groups_and_teams/team/chile/claudio_bravo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=38643&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.goal.com/en/people/chile/3327/claudio-bravo&lt;/ref&gt;
|салмағы = 84 кг
|орны = [[қақпашы]]
|сурет = Claudio_Bravo_-_Spain_vs._Chile,_10th_September_2013.jpg
|клубтары                       = {{футбол карьерасы
|2002—2006|{{flagicon|Чили|20px}} [[Коло-Коло]]|141 (-116/1)
|2006—2014|{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Сосьедад]]|229 (-286/1)
|2014—2016|{{flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|70 (-43)
|2016—2020|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|29 (-31)
|2020—2024|{{ту|Испания}} [[Реал Бетис]]|55 (-68)}}
|ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2004|{{flagicon|Чили|20px}} Чили (олимп.)|7 (-4)
|2004—2024|{{flagicon|Чили|20px}} [[Чили Ұлттық футбол құрамасы|Чили]]|1250 (-165)}}}}
'''Клаудио Браво''' ({{lang-es|Claudio Andrés Bravo Muñoz}}; 13 сәуір 1983 жыл, Буин, [[Чили]]) — чилилік  футболшы, қақпашы. 2015, 2016 жылдарғы [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогының]] жеңімпазы.

== Карьерасы ==
Ең алғаш Клаудионы футболға әкесі алып келеді. Клаудионың бірінші футбол мектебі « Colo-Colo» деп аталады. Ол өзінің кәсіби футболдағы бірінші ойынын 2002 жылы өткізеді. 2003 жылы Клаудио жарақат алып қалады, оған қарамастан Клаудио команданың үздік ойыншысы болып қала береді. 2006 жылы командасы Апартурда жеңіске жеткен соң, Браво Испанияның «Реал Сосьедадқа» ауысып кетеді.

=== Реал Сосьедад ===
2006/07 жылғы маусымда Клаудио Браво «Реал Сосьедад» командасымен бес жылдық келісім шартқа тұрады. Клаудио сол кезде Испанияның ең жас қақпашысы болады.
*2010 жылы 14 ақпанда Браво қақпашы бола тұрып «Химнастика» командасына стандартық жағдайдан баспен ұрып гол соғады, бірақ одан соң ол тізесіне қатты жарақат алып маусымды аяқтай алмайды.
*2012/13 маусымында Клаудио Браво өзінің командасы «Реал Сосьедадқа» Испандық Чемпионатта 4-ші орын алып береді  және соның арқасында «Реал Сосьедад» Чемпиондар Лигасына қатысты.
=== Барселона ===
2014 жылы Маусымның 25-ші жұлдызында Клаудио Браво Испанияның басқа клубымен келісім шартқа тұрады - «Барселона». Келісім шарт 4 жылға арналған. Браво «Барселонада» 13-ші номерда өнер көрсетеді. 
* Клаудионың Барселона сабында бірінші ойыны 24 тамызда 2014 жылы «Эльче» футбол командасына қарсы өтті. Ол ойында Браво бірде-бір гол өткізген жоқ.
* 4 қазан 2014 жылы Клаудио Браво қатарынан жеті ойында өзінің қақпасына гол өткізбей рекорд орнатады.

=== Манчестер Сити ===
2016  жылы 26 тамызда «Манчестер Ситиге» ауысты. Алғашқы маусымды негізгі қақпашы ретінде бастағанымен, қателікті тым көп жіберді де, негізгі құрамды Вилли Кабальероға беріп қойды.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; Коло-Коло

* Чили чемпионы: Ап. 2006

; Реал Сосьедад

* Екінші дивизион жеңімпазы: 2009/10

; Барселона

* Испания чемпионы (2): 2014/15, 2015/16
* Испания кубогы (2): 2014/15, 2015/16
* Испания суперкубогы: 2016
* УЕФА чемпиондар лигасы: 2014/15
* УЕФА суперкуогы: 2015
* Клубтар әлем чемпионаты: 2015

; Манчестер Сити

* Англия чемпионы (2) : 2017/18, 2018/19
* Англия кубогы: 2018/19
* Англия суперкубогы (2): 2018, 2019
* Лига кубогы (3): 2017/2018, 2018/2019, 2019/20

; Чили

* Америка чемпионы (2): 2015, 2016

=== Жеке ===

* Чилидегі жыл футболшысы: 2009
* Америка кубогының үздік қақпашысы (2): 2015, 2016
* Конфедерациялар кубогының үздік қақпашысы : 2017

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Чили футболшылары]]
[[Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Барселона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Коло-Коло ФК ойыншылары]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]]
[[Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары]]
[[Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>rvyc117a8fjd1pjjr8ucyee2wuorgfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Месхетия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527457</id>
    <revision>
      <id>3618394</id>
      <parentid>3459368</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="1h7pzuqdz6th5103fhibtax53rkc3cb" xml:space="preserve">{|cellpadding=«5» cellspacing=«1» align=«right» style=«margin: 5px 5px 5px 1em; border: 1px solid black;»
|-
! colspan=«2» bgcolor=#8B864E | &lt;font size=«+1» color=white&gt;Месхетия&lt;/font&gt;

|-
| colspan=«2» align=«center» | [[Сурет:MeskhetiHitorical.jpg|250px|right]]&lt;br /&gt;
|-
! colspan=«2» bgcolor=#CDC673 |  [[Ардахан (ил)|Ардахан]] өлкесінің &lt;br /&gt;солтүстігінде &lt;br /&gt;[[Грузия]] аумағында&lt;br /&gt;орналасқан
|-
| 
|-
|}
'''Месхетия''' немесе '''Ахыска''' ({{lang-ka|მესხეთი}} «Месхети») – [[Ардахан (ил)|Ардахан]] өлкесінің солтүстігінде [[Грузия]] аумағында, [[Пософ]] өзенінің екі жағасында орналасқан тарихи–мәдени аймақ. 
Қазіргі заманда Месхетияныӊ елеулі бөлігі Грузия республикасыныӊ оӊтүстігіндегі Самцхе-Джавахетия аймағыныӊ үш ауданыныӊ ( Адиген, Ахалцих және Аспинд) және Түркияныӊ шекаралас аймақтарында орналасқан. Орталығы — Ахалцихе қаласы.

Алты қаласы мен екі жүз шақты ауылы бар. Тас жол арқылы [[Тбилиси]], [[Батуми]] және [[Түркия]]мен байланысады. Ардахан қаласына 48, Пософ өлкесіне12 километр қашықтықта орналасқан.

[[1828 жыл]]ы 50 мың болған халық саны, қазіргі уақытта Армяндардан құралған 25 мың шақты ғана.

Ахыска аймағы 1578 жылы Сұлтан III- Мұрат хан заманында Османдықтардың жеріне қосылды. Ол жерге Кония, Йозгат және Токат аумақтарынан жанұялар қоныстандырылды. 250 жыл Осман мемлекетінің қарамағында болғаннан кейін 1828-1829 Осман-Ресей соғысында орыстар әуелі Карс, сосын Ахысканы басып алды.

Екінші Дүниежүзілік Соғыста Сталин қару ұстай алатын 40 мың түрікті соғысқа алғаннан кейін, қалған 91 мың түрік, 1944 жылы 14-16 қарашада (Көрші дұшпан мемлекеттің (Түркияның) ақпарат күштеріне байланыспай тұрып), әуелі Өзбекістанға айдалды. Бұл айдауда 17 мың адам қаза тапты. Кейіннен ахыска түріктері Қазақстан, Қырғызстан, Түркменістан, Әзірбайжан, Түркия, Сібір сияқты дүниенің барлық жеріне тарап кетті. Қазіргі уақытта жер бетінде 300 мыңға жуық Ахыска түріктері бар екені болжануда. Олар тарихи мекендеріне қайта оралу үшін түрлі амал-әрекеттер жасауда.&lt;ref&gt;«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Грузия]]
[[Санат:Кавказ]]


{{stub}}</text>
      <sha1>1h7pzuqdz6th5103fhibtax53rkc3cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қызылүй (көл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527599</id>
    <revision>
      <id>3618343</id>
      <parentid>3170298</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сипаты */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2440" sha1="nsoati99ml28lp0v9kiwvimsphw0m6p" xml:space="preserve">{{Көл
 |Атауы             = Қызылүй
  |Төл атауы        = 
 |Сурет             = Қызылүй.jpg
  |Сурет тақырыбы   = Қызылүй көлінің қамысты жағалауы
 |Координаттары     = 
  |CoordScale       = 
 |Теңiз деңгейiнен биіктігі   = 221
 |Ұзындығы       = 4,8
 |Ені            = 3,1
 |Ауданы         = 6,1
 |Көлемі         = 
 |Жағалау сызығының ұзындығы   = 9,8
 |Тереңдігі   = 
  |Орташа тереңдігі      = 
 |Судың тұздылығы        =
 |Судың мөлдірлігі       = 
 |Суды жинау ауданы      = 
  |Құятын өзендер     = 
  |Шығатын өзендер    = 
 |Ел       = Қазақстан
  |Аймақ     = Қостанай облысы
  |Аудан     = Науырзым ауданы
 |Позициялық карта       = 
  |Позициялық карта 1    = 
 |Ортаққордағы санаты    = 
}}
{{мағына|Қызылүй}}
'''Қызылүй''' - Сыпсыңағаш қолаты алабындағы көл.

== Географиялық орны ==
[[Қостанай облысы]] [[Науырзым ауданы]] Жайылма ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, теңіз деңгейінен 221 м биіктікте жатыр. Аумағы 6,1 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, ұзындығы 4,8 км, енді жері 3,1 км, жағалау бойының ұзындығы 9,8 км.

== Сипаты ==
Күрделі пішінді көл жағалауы жайпақ, онда қамыс, құрақ өскен. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толысады. Алабы игерілген, шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, сәуір айының ортасында ериді.&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:« Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Науырзым ауданы көлдері]]</text>
      <sha1>nsoati99ml28lp0v9kiwvimsphw0m6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сон Иль Гук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527622</id>
    <revision>
      <id>3618308</id>
      <parentid>3320865</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10919" sha1="ascfbsdd60fgi0b0k7pvletrru0y5mn" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Сон Иль Гук
  |шынайы есімі           = {{lang-ko|송일국}}
  |сурет                  = Korea Makgeolli Wanderers 05 Song Il Gook.png
  |сурет ені              =200px
  |сурет атауы            =Сон Иль Гук 2014 жыл
  |туылған кездегі есімі  = Сон Иль Гук
  |туған күні           = 01.10.1971
  |туған жері           = {{KOR}}, [[Сеул]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     = 
  |мамандығы              = {{актер|Оңтүстік Корея}}&lt;br /&gt;модель
  |азаматтығы             = {{KOR}}
  |белсенді жылдары       = 1995 – қазіргі уақыт
  |бағыты                 = тарихи&lt;br /&gt;драма&lt;br /&gt;романтика
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = 
  |imdb_id                = 1866022 
  |сайты                  = 
}}
'''Сон Иль Гук''' ({{lang-ko|송일국}}) - атақты кәріс актері. 1971 жылы  1 қазанда [[Оңтүстік Корея]], [[Сеул]] қаласында дүниеге келген. Анасы атақты актриса - Ким Ыль Донг. Сон Иль Гук - кәріс революционері, тарихта қалған тұлғa Ким Чва Чжинның ұрпағы. Сон Иль Гук тек өз елінде ғана емес, бүкіл әлемде, [[Қазақстан]]да да өте танымал. [[Гавай аралдары]]нда 21 наурыз «Сон Иль Гук күні» деп аталады. Актер 
Сон Иль Гук өзіне физикалық тұрғыдан қиын, әскери өнер мен атқа мінуді талап ететін рөлдерді таңдайды. Ол триатлоннан кәріс Конфедерациясының вице-президенті, 2008 жылы триатлоннан өткен жарысқа қатысқан. 2008 жылдың сәуірінде Сон Иль Гук Сеул қаласы арқылы олимпиада алауын көтеріп өтті.

[[Актер]] кәсіби модель болғандықтан, көптеген сахналар мен журналдарда көрінді. 2008 жылы ол бірнеше әріптестерімен Чу Чжин Мо, Го Су, Чан Гын Сок пен Пак Чжэ Чжон «Kolon Christmas» фотосессиясына қатысты.

==Мансабы==
[[File:Song Il Gook.jpg|thumb|270px|[[Иран]]да, 2009 Жылғы Тамыз]]
Сон корей [[триатлон]] конфедерациясының вице-президенті болып табылады және 2008 жылғы триатлон бойынша Сеул халықаралық жарыстарына қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-il-gook-from-jumong-to-iron-man-triple-attempt--13954.html |title=Song Il-gook 'From Jumong to iron man, triple attempt' @ HanCinema :: The Korean Movie and Drama Database |publisher=Hancinema.net |date=2008-05-29 |accessdate=2016-11-28}}&lt;/ref&gt; 2008 жылдың сәуірінде Сон Сеул арқылы Олимпиада алауын алып өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/drama-star-becomes-honorary-citizen-of-tongyeong-7924.html |title=Drama star becomes honorary citizen of Tongyeong @ HanCinema :: The Korean Movie and Drama Database |publisher=Hancinema.net |date= |accessdate=2016-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.triathlon.or.kr/en/en_company/insa.asp |title=Archived copy |accessdate=2009-05-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506090800/http://www.triathlon.or.kr/en/en_company/insa.asp |archivedate=2009-05-06 }}&lt;/ref&gt;

Сонг-ақ Эскиздердің әуесқой суретшісі. Ол сондай-ақ подиумда да, баспада да кәсіби модельдеді. [[2008 жыл]]ы ол Колондағы Рождестволық фотосессияға қатысушылардың бірі болды.&lt;ref&gt;{{youtube|id=yUEHXU2YYVE|title=Kolon Christmas Photo Shoot}}&lt;/ref&gt;

2009 жылы [[Гавайи]] штаты 21 наурызда Иль-Гук әндерінің күні деп жариялады. 2010 жылдың сәуір айында ол [[Көк үй (Корея Республикасы)|көгілдір үйге]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентін]] қоса алғанда, мемлекет басшыларымен түскі асқа шақырылды, өйткені ''Жумонг'' Орталық Азия елінде үлкен танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/march-21-is-song-il-gook-day-in-hawaii-18593.html |title=March 21 is Song Il-gook Day in Hawaii @ HanCinema :: The Korean Movie and Drama Database |publisher=Hancinema.net |date=2009-03-17 |accessdate=2016-11-28}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-il-gook-to-meet-kazakhstan-president-today-23080.html |title=Song Il-gook to meet Kazakhstan president today @ HanCinema :: The Korean Movie and Drama Database |publisher=Hancinema.net |date=2010-04-22 |accessdate=2016-11-28}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]дың қазан айында Song C-JES Entertainment басқарушы агенттігімен эксклюзивті келісім-шарт жасады.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Jo|first1=Yeon-ju|title=[단독] 송일국, 씨제스行 초읽기… 최민식과 한솥밥 먹나?|url=http://sports.hankooki.com/lpage/entv/201510/sp20151026135032136710.htm|website=Korea Sports|accessdate=26 October 2015|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
2008 жылы 15 наурызда Сон Иль Гук Чон Сын Ёнге үйленді. Олар Сеулде бұқаралық ақпарат құралдарынсыз дәстүрге сай той өткізді.
Сон Иль Гук - үшемнің әкесі: Дэ Хан, Мин Гук және Ман Сэ. Олар 2012 жылы наурызда дүние есігін ашқан. Олардың есімдері керемет, «дэ хан мин гук» Корея елінің кәрісше атауы, ал «ман сэ» одағай сөз. Егер үшемнің есімдерін жылдам айтсаңыз «Корея Республикасы, алақай!» деген сөйлем шығады. 2010 жылы сәуірде Сон Иль Гук Көгілдір үйге мемлекет басшыларымен түскіасқа шақырылды. 2011 Сон Иль Гук [[Астана]] қаласына келді. Пресс-конференцияда актер қазақ тілінде «сәлем» деп жанкүйерлерімен амандасып, өзінің Қазақстанда да табынушыларының барлығына таң қалғанын айтты.

===Балары===
2012 жылдың [[16 наурыз]]ында Сеул ауруханасындағы туысқан үшемдердің ата-анасы болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.segye.com/content/html/2012/03/16/20120316020692.html|title = 송일국 «세 쌍둥이 아빠 됐다»|last = Hyeoun|first = Hwa Yeong|date = 2012-03-17|work = |access-date = |via = }}&lt;/ref&gt; Олардың ұлдары атындағы Дэ-Хань(大韓、대한), мин-ГУК(民國、민국) және адам-ОШ(萬歳、만세), ол болған деп бірге білдіреді «жасасын»Республика. Сонг және оның үш ұлы 2014 жылдың 6 шілдесінен бастап 2016 жылдың 7 ақпанына дейін «[[The Return of Superman]]» түрмесінде түсірілді. «Чан Ен Силь»(2016) Сонга телесериалында эпизодтық рөлде пайда болды.

== Телехикаялары ==
{| class=«wikitable» style=«width:600px»
|-
! width=10|Жыл
! Атауы
! Рөлі
! Ескертпелер
|-
| rowspan=3|1999 || ''[[Біз Бір-Бірімізді Шынымен Жақсы Көрдік Бе?]]'' || || [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
|-
| ''[[Қош бол махаббатым]]'' || || MBC
|-
| ''Қош бол махаббатым'' || || MBC
|-
| 2000 || ''[[Барлығы Хауа туралы (телехикая)|Барлығы Хауа туралы]]'' || || MBC
|-
| rowspan=3|2002 || ''Қатты махаббат'' || На Янг-джей || [[KBS2]]
|-
| ''Джанг Хуй-бин'' || Ким Чун-таек || KBS2
|-
| ''Өмір альбомы'' || Шин Хён-шик || [[KBS1]]
|-
| rowspan=2|2003 || ''[[Жан сақшысы (телехикая)|Жан сақшысы]]''|| Хан Сун-Су || KBS2
|-
| ''Шөлдің көктемі'' || Ки-хён || MBC
|-
| rowspan=3|2004 || ''Су гүлдер ауылының тұрғындары'' || Канг Сун-ву || MBC
|-
| ''Ұнау шарттары'' || На Джанг-су || KBS1
|-
| ''[[Теңіздердің Раббысы]]'' || Йом Мун/[[Йом Джанг]] || KBS2
|-
| 2006 || ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || Жумонг, кейінірек [[Тоңмёңсоң уаң]] патшасы
|| MBC
|-
| 2007 || ''[[Лоббиист (телехикая)|Лоббиист]]'' || Гарри / Ким Джу-хо || [[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| 2008 || ''[[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]]'' || Ханзада Мухюл, кейінірек [[Даемусин (Когурё)|Даемусин патшасы]] || KBS2
|-
| 2010 || ''[[Құдайды шақырған адам]]'' || Майкл Кинг/Чой Канг-та || MBC
|-
| rowspan=2|2011 || ''[[Қиындықтағы детективтер]]'' || Пак Сае-Хюк || KBS2
|-
| ''[[Кимчи отбасы]]'' || Ки Хо-тай || [[jTBC]] 
|-
| 2016 || ''[[Чан Ён Силь (телехикая)|Чан Ён Силь]]'' || [[Чан Ён Силь]] || KBS1
|}

==Фильмдері==
{| class=«wikitable» style=«width:600px»
|-
! width=10|Жыл
! Атауы
! Рөлі
|-
| rowspan=2| 2005 || ''[[Азғыру өнері]]'' || Сео Мин Чжун
|-
| ''[[Қызыл көз]]'' ||
|-
| 2014 || ''Тұншыққан'' || Хён Ки-Джеунг
|-
| 2015 || ''Татуировкасы'' || Хан Чжи-Сун
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb name|1866022|Song Il-gook}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сеулде туғандар]]</text>
      <sha1>ascfbsdd60fgi0b0k7pvletrru0y5mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарадайы (телесериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528798</id>
    <revision>
      <id>3618079</id>
      <parentid>3615773</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="2cydj4ia92sa9pqjfgdedenye86bdpd" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Қарадайы
 |Шынайы атауы           = Karaday
 |суреті      = Karadayı Logo.png
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[драма]]
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = Керем Чатай
 |режиссёрі          = [[Улуч Байрактар]]
 |операторы          = 
 |сценарист         = [[Ейлем Жанболат]]
 |композиторы        = [[Тойгар Ышыклы]]
 |ролдерде           = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;/br/&gt;[[Бергузар Корел]]
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{TUR}}
 |Тілі = [[түрік тілі]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[ATV]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           = 3
 |саны             = 92
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = http://www.karadayi.tv
|статусы            = түсірілуде
 |imdb_id           = 2339608
 |tv_com            = 
}}
'''Қарадайы''' - түрік телехикаясы. Басты рөлдерді түрік киноәлемінің жұлдыздары [[Кенан Имирзалыоғлы]] мен [[Бергузар Корел]] сомдады.

== Сюжет ==
1970 жыл. Ыстамбұл қаласы. Етікшінің ұлы Махирдың атастыру рәсімі. Тап сол сәтті отағасы Назиф Караға кісі өлтірді деген жала жабылды. Сот өлім жазасын тағайындамақшы. Әкесінің ақтығын дәлелдеу үшін Махир (Қарадайы) өз болашағын тәрк етуге дайын.
Қарадайы қан қатқандармен де шайқасады. Күтпеген жерден сұлу судьяға ғашық болған Махир мұңға батты.  Ақмаңдай ару Махирдің отбасын ойранын шығарып қасірет әкелген ортадан шыққан еді. Ондай қызды құшуға қалай дәті бармақ, Махир қиындыққа тап болады.
Махир неке жүзігін Феридеге қайта ұсынады. Фериде   жүзікті қабылдамай, кері қайтарып, қатты қиналады... Тағдырдың талай белесін махаббат асып өтер ме, тілегі бір, жүрегі нұр екеуі бақытына жетер ме?!

== Басты рөлдерде ==
*Кенан Имирзалиоглу
*Бергузар Корел
*Четин Текиндор
*Юрдар Окур
*Еркан Авжы
*Мелике Ипек Ялова
*Рыза Кажаоглу
*Елиф Сонмез
*Атсыз Қарадуман
*Лила Гүрмен
*Дениз Шен
*Атаберк Мутлу
*Емир Чубукчу
*Живан Канова

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Ресми сайт|www.karadayi.tv}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>2cydj4ia92sa9pqjfgdedenye86bdpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618217</id>
      <parentid>3618079</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="oz4n5oaspficq178ximsgvl3skm7knj" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы            = Қарадайы
 |Шынайы атауы           = Karaday
 |суреті      = Karadayı Logo.png
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[драма]]
 |ұзақтығы             = 70 мин.
 |авторы             = 
 |продюсері          = Керем Чатай
 |режиссёрі          = [[Улуч Байрактар]]
 |операторы          = 
 |сценарист         = [[Ейлем Жанболат]]
 |композиторы        = [[Тойгар Ышыклы]]
 |ролдерде           = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br /&gt;[[Бергузар Корел]]
 |бет басы          = 
 |Ұраны            = 
 |мемлекет            = {{TUR}}
 |Тілі = [[түрік тілі]]
 |форматы        = 
 |дыбысы              = 
 |телеарна         = [[ATV]]
 |телеарналар жүйесі         = 
 |көрсете бастады      = 
 |соңғы рет көрсетілді   =
 |маусымдар           = 3
 |саны             = 92
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = http://www.karadayi.tv
|статусы            = түсірілуде
 |imdb_id           = 2339608
 |tv_com            = 
}}
'''Қарадайы''' - түрік телехикаясы. Басты рөлдерді түрік киноәлемінің жұлдыздары [[Кенан Имирзалыоғлы]] мен [[Бергузар Корел]] сомдады.

== Сюжет ==
1970 жыл. Ыстамбұл қаласы. Етікшінің ұлы Махирдың атастыру рәсімі. Тап сол сәтті отағасы Назиф Караға кісі өлтірді деген жала жабылды. Сот өлім жазасын тағайындамақшы. Әкесінің ақтығын дәлелдеу үшін Махир (Қарадайы) өз болашағын тәрк етуге дайын.
Қарадайы қан қатқандармен де шайқасады. Күтпеген жерден сұлу судьяға ғашық болған Махир мұңға батты.  Ақмаңдай ару Махирдің отбасын ойранын шығарып қасірет әкелген ортадан шыққан еді. Ондай қызды құшуға қалай дәті бармақ, Махир қиындыққа тап болады.
Махир неке жүзігін Феридеге қайта ұсынады. Фериде   жүзікті қабылдамай, кері қайтарып, қатты қиналады... Тағдырдың талай белесін махаббат асып өтер ме, тілегі бір, жүрегі нұр екеуі бақытына жетер ме?!

== Басты рөлдерде ==
*Кенан Имирзалыоғлы
*Бергузар Корел
*Четин Текиндор
*Юрдар Окур
*Еркан Авжы
*Мелике Ипек Ялова
*Рыза Кажаоглу
*Елиф Сонмез
*Атсыз Қарадуман
*Лила Гүрмен
*Дениз Шен
*Атаберк Мутлу
*Емир Чубукчу
*Живан Канова

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Ресми сайт|www.karadayi.tv}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>oz4n5oaspficq178ximsgvl3skm7knj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құрөзек (өзен, Ақсу алабы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529923</id>
    <revision>
      <id>3618396</id>
      <parentid>3094227</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гидрологиясы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="7h6ci6uq17fp260l5c3e2pg44dq8ff6" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Құрөзек
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  =   Құрөзек өзені (Ақсу алабы).jpg
  |сурет ені             =  
  |сурет атауы           =    Ақсу алабындағы Құрөзек өзенінің орта ағысы
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 41
 |су алабының ауданы     =
 |су алабы               = [[Ақсу (өзен, Жетісу облысы)|Ақсу]] өзені
 |өзендердің су алабы    =  
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = [[Егінсу (Жетісу облысы)|Егінсу]] ауылынан жоғарыда Көлденең өзенінен бөлініп шығады
  |бастауының орны        =   
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |сағасы                 =  [[Үшкөл]] -1 (Сораяқкөл) көлі
  |сағасының орны        =  
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg =45 |m_lat_min =39 |m_lat_sec = 30
  |m_lon_dir = |m_lon_deg =78 |m_lon_min =05 |m_lon_sec = 55
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Қазақстан]]
  |аймақ                  =[[Жетісу облысы]] [[Ақсу ауданы|Ақсу]] және [[Қаратал ауданы|Қаратал]] аудандары 
 |ортаққордағы санаты    = 
}}
{{мағына|Құрөзек}}
'''Құрөзек''' – [[Ақсу (өзен, Жетісу облысы)|Ақсу]] алабындағы өзен.

== Географиялық орны ==
[[Жетісу облысы]] [[Ақсу ауданы|Ақсу]] және [[Қаратал ауданы|Қаратал]] аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 41 км, шағын 4 саласы бар.

== Бастауы ==
[[Егінсу (Жетісу облысы)|Егінсу]] ауылынан жоғарыда Көлденең өзенінен бөлініп шығып, [[Үшкөл]] -1 (Сораяқкөл) көліне құяды.

== Гидрологиясы ==
Өзен арнасы құм төбелер арасымен өтеді. Орта және төменгі ағысында сол жағалаулық аңғары сортаң топырақты жазық. Төменгі ағысында Қоянды қонысы орналасқан. Арнасымен тек көктем айларында 10-15 күн су жүреді. Жылдың басқа мезгілінде құрғап қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:« Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақсу ауданы өзендері]]
[[Санат:Қаратал ауданы өзендері]]
[[Санат:Балқаш су алабы]]</text>
      <sha1>7h6ci6uq17fp260l5c3e2pg44dq8ff6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данило Михайлович Велланский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534801</id>
    <revision>
      <id>3618354</id>
      <parentid>2519801</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1295" sha1="got6h0omxbmrxc7iyey5mk3c6venco6" xml:space="preserve">'''ВЕЛЛАНСКИЙ (''Кавунник)'' Данило Михайлович''' (1774-1847) - орыс дәрігер-ғалымы және шеллингшіл идеалист-философы, Петербургтің дәрігерлік-хирургия академиясында (1796-1802) және Германияда (1802-05) оқып, 1805-37 жылдары дәрігерлік-хирургия академияда сабақ берді. Велланский [[натурфилософия]]ны дамытып, Ресейде идеалистік диалектиканы да алғаш рет насихаттай бастады.
== Шығармашылықтары: ==
* «Медицинаға пролюзия...» '''(1805)''';
* «Табиғатты биологиялық тұрғыдан зерттеу...» '''(1812)''';
* «Тәжірибе, бақылау және ой қорыту физикасы» '''(1831)''';
* «Жалпы және жеке физиологияның негізгі нобайы» '''(1836)'''
және т. б.

[[Санат:1774 жылы туғандар]]
[[Санат:1847 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ғалымдар]]
[[Санат:Философтар]]
[[Санат:Қоғам қайраткерлері]]</text>
      <sha1>got6h0omxbmrxc7iyey5mk3c6venco6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хазал Кая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535579</id>
    <revision>
      <id>3618141</id>
      <parentid>3246655</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3618141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7087" sha1="c6hcv0ggfybk717bqvvpnzutocpkjkl" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Һазал Кая 
  |шынайы есімі    = 
  |сурет                  = Hazal Kaya.jpg
  |сурет ені            = [[Hazal Kaya]]
  |сурет ені            = 250 px
  |туған кездегі есімі  = Лейля Һазал Кая
  |туған күні           = 1.10.1990
  |туған жері           = [[Газиантеп]], [[Түркия]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|Түркия}}, модель.
  |азаматтығы             = {{TUR}}
  |белсенді жылдары   = 2006 - қазіргі күндер
  |бағыты                 =
  |киностудия           =
  |марапаттары       =
  |imdb_id                = 2700631
  |сайты                  =
}}
'''Һазал Кая''' ([[1 қазан]] [[1990 жыл]]) — түрік актрисасы әрі модель.

== Ерте өмірі ==
Һазал Кая [[Стамбул|Стамбулдағы]] итальяндық орта мектебінде оқып, оны [[2010 жыл|2010 жылы]] бітірді. Кейін ол [[Ыстамбұл|Стамбулда]] оқуды жалғастырады. Оның әке-шешесі, екеуі де заңгерлер, Һазал 7 жасар болған кезде ажырасыпты. Ол балалық шағынан бастап өнер әлеміне аяқ басып, сол кезден бастап ол жеті жыл бойы [[Скрипка|скрипкада]] ойнауды және де балет бтлеуді үйренетін. Кая [[Итальян тілі|итальян]], [[Француз тілі|француз тілдерінде]] таза сөйлей алады. Қазіргі уақытта ол бесінші тілді үйреніп жатыр, бұл – [[неміс тілі]].

== Мансабы ==
Кая өзінің актерлік мансабын «[[Генжо|Қорғаушы періште]]» телехикаясынан бастаған, осы жерде ол басты рөлдердің біріне ие болды. [[2008 жыл|2008 жылы]] Кая басты рөлге ие болып, «[[Мезгілсіз сезім]]» телехикаясының заманауи жасалымында, Нихал Заягиль рөлін ойнады. [[2012 жыл|2012 жылы]] Кая [[«Мен оны Фериха деп атадым»]] телехикаясының екі маусымында Фериха Йылмаз рөлін орындауда. Бұл топтама [[Түркия]], [[Иран]], [[Әзірбайжан]], [[Болгария]] және де араб әлемінде ең үлкен теледидар рейтингтарының біріне ие болған. Және де кейін Кая жаңа жұмыстарға, рөлдерге ие болып, жетістіктерге жетті.

== Жеке өмірі ==
Миниатюралық сұлудың жеке өмірі оның шығармашылық қызметінен қызықты емес. 2010 жылы, қауесет бойынша, ол Мехмет Асланмен нәзік сезімде болған. Ол кезде Хазал небәрі 19 жаста, ал Мехмет 27 жаста еді. Осыдан кейін Хазалды сол кезде 37 жаста болған атақты фотограф Джахит Баха Парс шындап алып кеткен деген қауесет тарады. Қыз бен оның таңдаған адамы екі жыл бірге өмір сүрді, содан кейін олар қоштасты.

Кейін Хазал өзінен 14 жас үлкен Али Атаймен қарым-қатынаста болды. Бірақ бір жылдан кейін актриса Әлимен бірге көпшілік алдына шыға бастады. Алдымен оларды кафеден шыққанда ортақ досымен байқады, содан кейін Хазалдың досының үйлену тойында, қарашада АҚШ-та бірге, ал желтоқсанда Джейд Дувенджидің үйлену тойында олар жұп ретінде бірге көрінді. немесе достар - бұл белгісіз.

== Фильмографиясы == 
* Қорғаушы періште - Genco  ([[2007 жыл|2007]]-[[2008 жыл|2008]])
* [[Мезгілсіз сезім]] - Aşk-ı Memnu ([[2008 жыл|2008]]-[[2010 жж.|2010]])
* О.Бекзат – мен сізді жүрегімде жерледім - Behzat Ç. - Seni Kalbime Gömdüm ([[2011 жыл|2011]])
* Ченш құралы - Çalgı çengi ([[2011 жыл|2011]])
* Ай, есейіп ұйықтай алмаймын - Ay Büyürken Uyuyamam ([[2011 жыл|2011]])
* Атыңды Фериха деп қойдым - Adını Feriha Koydum ([[2011 жыл|2011]]-[[2012 жыл|2012]])
* Соңғыға ие болу - Bu Son Olsun ([[2012 жыл|2012]])
* жаздың соңы Балкан 1912 - Son Yaz Balkanlar 1912 ([[2012 жыл|2012]])
* Махаббат бұл - A.Ş.K. ([[2013 жыл|2013]])
* Менің қарсылығым Сонда - İtirazım Var ([[2014 жыл|2014]])
* Марал - Maral: En Güzel Hikayem ([[2015 жыл|2015]])
*сынған жүректер банк - Kırık Kalpler Bankası ([[2016 жыл|2016]])

== Халықаралық жанкүйерлер ==
Һазал Түркия, Пәкістан, Әзірбайжан мемлекеттерінде және де араб әлемінде әйгілі. Ол [[«Мезгілсіз сезім»]] телехикаясында өзінің керемет актерлік шеберлігі арқасында өте танымал. 

== Жарнамалар ==
* Тофита - Tofita ([[2006 жыл|2006]])
* Turkcell ([[2007 жыл|2007]])
*Nescafe ([[2007 жыл|2007]])
* Eti Burçak ([[2008 жыл|2008]])
* Penti ([[2010 жыл|2010]])
* Bingo ([[2012 жыл|2012]])
* Lux Arabia([[2014 жыл|2014]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*{{IMDb name|2700631}}
* [http://www.hazalkaya.com.tr/ Hazal Kaya's Official Web Site]
* [https://facebook.com/HazalKaya110 Hazal Kaya's Official Facebook Page]
* [https://twitter.com/HazalKaya110 Hazal Kaya's Official Twitter Profile]
* [http://instagram.com/HazalKaya Hazal Kaya's Official Instagram Profile]
* [http://www.sinematurk.com/kisi/30595/Hazal-Kaya Hazal Kaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713231923/http://www.sinematurk.com/kisi/30595/Hazal-Kaya |date=2011-07-13 }} at the Sinema Türk
* [http://turkishstarsdaily.com/celebrities/hazal-kaya Hazal Kaya on TurkishStarsDaily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220030053/http://turkishstarsdaily.com/celebrities/hazal-kaya/ |date=2022-02-20 }}</text>
      <sha1>c6hcv0ggfybk717bqvvpnzutocpkjkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618142</id>
      <parentid>3618141</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Һазал Кая]] бетін [[Хазал Кая]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3618141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7087" sha1="c6hcv0ggfybk717bqvvpnzutocpkjkl" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Һазал Кая 
  |шынайы есімі    = 
  |сурет                  = Hazal Kaya.jpg
  |сурет ені            = [[Hazal Kaya]]
  |сурет ені            = 250 px
  |туған кездегі есімі  = Лейля Һазал Кая
  |туған күні           = 1.10.1990
  |туған жері           = [[Газиантеп]], [[Түркия]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|Түркия}}, модель.
  |азаматтығы             = {{TUR}}
  |белсенді жылдары   = 2006 - қазіргі күндер
  |бағыты                 =
  |киностудия           =
  |марапаттары       =
  |imdb_id                = 2700631
  |сайты                  =
}}
'''Һазал Кая''' ([[1 қазан]] [[1990 жыл]]) — түрік актрисасы әрі модель.

== Ерте өмірі ==
Һазал Кая [[Стамбул|Стамбулдағы]] итальяндық орта мектебінде оқып, оны [[2010 жыл|2010 жылы]] бітірді. Кейін ол [[Ыстамбұл|Стамбулда]] оқуды жалғастырады. Оның әке-шешесі, екеуі де заңгерлер, Һазал 7 жасар болған кезде ажырасыпты. Ол балалық шағынан бастап өнер әлеміне аяқ басып, сол кезден бастап ол жеті жыл бойы [[Скрипка|скрипкада]] ойнауды және де балет бтлеуді үйренетін. Кая [[Итальян тілі|итальян]], [[Француз тілі|француз тілдерінде]] таза сөйлей алады. Қазіргі уақытта ол бесінші тілді үйреніп жатыр, бұл – [[неміс тілі]].

== Мансабы ==
Кая өзінің актерлік мансабын «[[Генжо|Қорғаушы періште]]» телехикаясынан бастаған, осы жерде ол басты рөлдердің біріне ие болды. [[2008 жыл|2008 жылы]] Кая басты рөлге ие болып, «[[Мезгілсіз сезім]]» телехикаясының заманауи жасалымында, Нихал Заягиль рөлін ойнады. [[2012 жыл|2012 жылы]] Кая [[«Мен оны Фериха деп атадым»]] телехикаясының екі маусымында Фериха Йылмаз рөлін орындауда. Бұл топтама [[Түркия]], [[Иран]], [[Әзірбайжан]], [[Болгария]] және де араб әлемінде ең үлкен теледидар рейтингтарының біріне ие болған. Және де кейін Кая жаңа жұмыстарға, рөлдерге ие болып, жетістіктерге жетті.

== Жеке өмірі ==
Миниатюралық сұлудың жеке өмірі оның шығармашылық қызметінен қызықты емес. 2010 жылы, қауесет бойынша, ол Мехмет Асланмен нәзік сезімде болған. Ол кезде Хазал небәрі 19 жаста, ал Мехмет 27 жаста еді. Осыдан кейін Хазалды сол кезде 37 жаста болған атақты фотограф Джахит Баха Парс шындап алып кеткен деген қауесет тарады. Қыз бен оның таңдаған адамы екі жыл бірге өмір сүрді, содан кейін олар қоштасты.

Кейін Хазал өзінен 14 жас үлкен Али Атаймен қарым-қатынаста болды. Бірақ бір жылдан кейін актриса Әлимен бірге көпшілік алдына шыға бастады. Алдымен оларды кафеден шыққанда ортақ досымен байқады, содан кейін Хазалдың досының үйлену тойында, қарашада АҚШ-та бірге, ал желтоқсанда Джейд Дувенджидің үйлену тойында олар жұп ретінде бірге көрінді. немесе достар - бұл белгісіз.

== Фильмографиясы == 
* Қорғаушы періште - Genco  ([[2007 жыл|2007]]-[[2008 жыл|2008]])
* [[Мезгілсіз сезім]] - Aşk-ı Memnu ([[2008 жыл|2008]]-[[2010 жж.|2010]])
* О.Бекзат – мен сізді жүрегімде жерледім - Behzat Ç. - Seni Kalbime Gömdüm ([[2011 жыл|2011]])
* Ченш құралы - Çalgı çengi ([[2011 жыл|2011]])
* Ай, есейіп ұйықтай алмаймын - Ay Büyürken Uyuyamam ([[2011 жыл|2011]])
* Атыңды Фериха деп қойдым - Adını Feriha Koydum ([[2011 жыл|2011]]-[[2012 жыл|2012]])
* Соңғыға ие болу - Bu Son Olsun ([[2012 жыл|2012]])
* жаздың соңы Балкан 1912 - Son Yaz Balkanlar 1912 ([[2012 жыл|2012]])
* Махаббат бұл - A.Ş.K. ([[2013 жыл|2013]])
* Менің қарсылығым Сонда - İtirazım Var ([[2014 жыл|2014]])
* Марал - Maral: En Güzel Hikayem ([[2015 жыл|2015]])
*сынған жүректер банк - Kırık Kalpler Bankası ([[2016 жыл|2016]])

== Халықаралық жанкүйерлер ==
Һазал Түркия, Пәкістан, Әзірбайжан мемлекеттерінде және де араб әлемінде әйгілі. Ол [[«Мезгілсіз сезім»]] телехикаясында өзінің керемет актерлік шеберлігі арқасында өте танымал. 

== Жарнамалар ==
* Тофита - Tofita ([[2006 жыл|2006]])
* Turkcell ([[2007 жыл|2007]])
*Nescafe ([[2007 жыл|2007]])
* Eti Burçak ([[2008 жыл|2008]])
* Penti ([[2010 жыл|2010]])
* Bingo ([[2012 жыл|2012]])
* Lux Arabia([[2014 жыл|2014]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*{{IMDb name|2700631}}
* [http://www.hazalkaya.com.tr/ Hazal Kaya's Official Web Site]
* [https://facebook.com/HazalKaya110 Hazal Kaya's Official Facebook Page]
* [https://twitter.com/HazalKaya110 Hazal Kaya's Official Twitter Profile]
* [http://instagram.com/HazalKaya Hazal Kaya's Official Instagram Profile]
* [http://www.sinematurk.com/kisi/30595/Hazal-Kaya Hazal Kaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713231923/http://www.sinematurk.com/kisi/30595/Hazal-Kaya |date=2011-07-13 }} at the Sinema Türk
* [http://turkishstarsdaily.com/celebrities/hazal-kaya Hazal Kaya on TurkishStarsDaily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220030053/http://turkishstarsdaily.com/celebrities/hazal-kaya/ |date=2022-02-20 }}</text>
      <sha1>c6hcv0ggfybk717bqvvpnzutocpkjkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618144</id>
      <parentid>3618142</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7087" sha1="f57fqmqvtfb4wlq55gfgazissexugs9" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Хазал Кая 
  |шынайы есімі    = 
  |сурет                  = Hazal Kaya.jpg
  |сурет ені            = [[Hazal Kaya]]
  |сурет ені            = 250 px
  |туған кездегі есімі  = Лейля Һазал Кая
  |туған күні           = 1.10.1990
  |туған жері           = [[Газиантеп]], [[Түркия]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|Түркия}}, модель.
  |азаматтығы             = {{TUR}}
  |белсенді жылдары   = 2006 - қазіргі күндер
  |бағыты                 =
  |киностудия           =
  |марапаттары       =
  |imdb_id                = 2700631
  |сайты                  =
}}
'''Хазал Кая''' ([[1 қазан]] [[1990 жыл]]) — түрік актрисасы әрі модель.

== Ерте өмірі ==
Һазал Кая [[Стамбул|Стамбулдағы]] итальяндық орта мектебінде оқып, оны [[2010 жыл|2010 жылы]] бітірді. Кейін ол [[Ыстамбұл|Стамбулда]] оқуды жалғастырады. Оның әке-шешесі, екеуі де заңгерлер, Һазал 7 жасар болған кезде ажырасыпты. Ол балалық шағынан бастап өнер әлеміне аяқ басып, сол кезден бастап ол жеті жыл бойы [[Скрипка|скрипкада]] ойнауды және де балет бтлеуді үйренетін. Кая [[Итальян тілі|итальян]], [[Француз тілі|француз тілдерінде]] таза сөйлей алады. Қазіргі уақытта ол бесінші тілді үйреніп жатыр, бұл – [[неміс тілі]].

== Мансабы ==
Кая өзінің актерлік мансабын «[[Генжо|Қорғаушы періште]]» телехикаясынан бастаған, осы жерде ол басты рөлдердің біріне ие болды. [[2008 жыл|2008 жылы]] Кая басты рөлге ие болып, «[[Мезгілсіз сезім]]» телехикаясының заманауи жасалымында, Нихал Заягиль рөлін ойнады. [[2012 жыл|2012 жылы]] Кая [[«Мен оны Фериха деп атадым»]] телехикаясының екі маусымында Фериха Йылмаз рөлін орындауда. Бұл топтама [[Түркия]], [[Иран]], [[Әзірбайжан]], [[Болгария]] және де араб әлемінде ең үлкен теледидар рейтингтарының біріне ие болған. Және де кейін Кая жаңа жұмыстарға, рөлдерге ие болып, жетістіктерге жетті.

== Жеке өмірі ==
Миниатюралық сұлудың жеке өмірі оның шығармашылық қызметінен қызықты емес. 2010 жылы, қауесет бойынша, ол Мехмет Асланмен нәзік сезімде болған. Ол кезде Хазал небәрі 19 жаста, ал Мехмет 27 жаста еді. Осыдан кейін Хазалды сол кезде 37 жаста болған атақты фотограф Джахит Баха Парс шындап алып кеткен деген қауесет тарады. Қыз бен оның таңдаған адамы екі жыл бірге өмір сүрді, содан кейін олар қоштасты.

Кейін Хазал өзінен 14 жас үлкен Али Атаймен қарым-қатынаста болды. Бірақ бір жылдан кейін актриса Әлимен бірге көпшілік алдына шыға бастады. Алдымен оларды кафеден шыққанда ортақ досымен байқады, содан кейін Хазалдың досының үйлену тойында, қарашада АҚШ-та бірге, ал желтоқсанда Джейд Дувенджидің үйлену тойында олар жұп ретінде бірге көрінді. немесе достар - бұл белгісіз.

== Фильмографиясы == 
* Қорғаушы періште - Genco  ([[2007 жыл|2007]]-[[2008 жыл|2008]])
* [[Мезгілсіз сезім]] - Aşk-ı Memnu ([[2008 жыл|2008]]-[[2010 жж.|2010]])
* О.Бекзат – мен сізді жүрегімде жерледім - Behzat Ç. - Seni Kalbime Gömdüm ([[2011 жыл|2011]])
* Ченш құралы - Çalgı çengi ([[2011 жыл|2011]])
* Ай, есейіп ұйықтай алмаймын - Ay Büyürken Uyuyamam ([[2011 жыл|2011]])
* Атыңды Фериха деп қойдым - Adını Feriha Koydum ([[2011 жыл|2011]]-[[2012 жыл|2012]])
* Соңғыға ие болу - Bu Son Olsun ([[2012 жыл|2012]])
* жаздың соңы Балкан 1912 - Son Yaz Balkanlar 1912 ([[2012 жыл|2012]])
* Махаббат бұл - A.Ş.K. ([[2013 жыл|2013]])
* Менің қарсылығым Сонда - İtirazım Var ([[2014 жыл|2014]])
* Марал - Maral: En Güzel Hikayem ([[2015 жыл|2015]])
*сынған жүректер банк - Kırık Kalpler Bankası ([[2016 жыл|2016]])

== Халықаралық жанкүйерлер ==
Һазал Түркия, Пәкістан, Әзірбайжан мемлекеттерінде және де араб әлемінде әйгілі. Ол [[«Мезгілсіз сезім»]] телехикаясында өзінің керемет актерлік шеберлігі арқасында өте танымал. 

== Жарнамалар ==
* Тофита - Tofita ([[2006 жыл|2006]])
* Turkcell ([[2007 жыл|2007]])
*Nescafe ([[2007 жыл|2007]])
* Eti Burçak ([[2008 жыл|2008]])
* Penti ([[2010 жыл|2010]])
* Bingo ([[2012 жыл|2012]])
* Lux Arabia([[2014 жыл|2014]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*{{IMDb name|2700631}}
* [http://www.hazalkaya.com.tr/ Hazal Kaya's Official Web Site]
* [https://facebook.com/HazalKaya110 Hazal Kaya's Official Facebook Page]
* [https://twitter.com/HazalKaya110 Hazal Kaya's Official Twitter Profile]
* [http://instagram.com/HazalKaya Hazal Kaya's Official Instagram Profile]
* [http://www.sinematurk.com/kisi/30595/Hazal-Kaya Hazal Kaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713231923/http://www.sinematurk.com/kisi/30595/Hazal-Kaya |date=2011-07-13 }} at the Sinema Türk
* [http://turkishstarsdaily.com/celebrities/hazal-kaya Hazal Kaya on TurkishStarsDaily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220030053/http://turkishstarsdaily.com/celebrities/hazal-kaya/ |date=2022-02-20 }}</text>
      <sha1>f57fqmqvtfb4wlq55gfgazissexugs9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3618156</id>
      <parentid>3617782</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3618156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="4i1wlx36ktvn96q9e1wrnqnw1rl6hhc" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96044&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 044]
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1096]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86535&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 535]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;83800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 83 800]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55544&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 544]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48549&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 549]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;28203&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 28 203]
| data-sort-value=&quot;46&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;22132&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 132]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19179&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 179]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;18884&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 18 884]
| data-sort-value=&quot;116&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 116]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 119]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16072&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 763]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11243&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 243]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10080&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 080]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8154&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8154]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7944&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7944]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7480]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4399&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4399]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4354&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4354]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3158&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3158]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2865]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2393&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2393]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2009&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1969&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1969]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1604&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1604]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1534]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1525&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1525]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1155&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;668&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 668]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 562]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>4i1wlx36ktvn96q9e1wrnqnw1rl6hhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ойлану экономиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537831</id>
    <revision>
      <id>3618413</id>
      <parentid>2442056</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="l2bheonim7l6l3p1mna8s3kw9uyvjgs" xml:space="preserve">'''«Ойлану экономиясы» принципі''' - қандайда болмасын танымның шындық өлшемі, ең шағын таным құралдарының көмегімен терең білімге жеткізу жөніндегі субъективті-идеалистік қағида.

Мах («Жұмысты сақтау принципі», 1872) және [[Рихард Авенариус|Авенариус]] («Филос. барынша аз күш жұмсау принципіне сәйкес дүние туралы ойлау жүйесі ретінде», 1876) еңгізген; қазіргі батыстық философияда таралған. «Ойлану экономиясы» принципін қате принцип ретінде сынау керек, өйткені ғылыми ережелердің шынайылығы олардың қаншалықты ой «үнемдейтінімен» емес, олардың объективті дүниеге сәйкес келуімен анықталады.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы - «Философиялық сөздік»&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>l2bheonim7l6l3p1mna8s3kw9uyvjgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұлттық ақпараттық технологиялар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546054</id>
    <revision>
      <id>3618324</id>
      <parentid>3508936</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10507" sha1="qruoe505qy7nye1kgvwcgo9lwks3et6" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы             = «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ
 |логотипі              =
 |түрі                  = Акционерлік қоғам
 |биржадағы листингі     = 
 |қызметі         = 
 |ұраны                = 
 |құрылды             = [[2000 жыл|2000]]
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары             = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы           = 
 |орналасуы         = [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], 010000, [[Астана қаласы|Астана]], Есіл ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 55/14
 |басты адамдары      =  Дәулет Бекманов (Басқарма төрағасы)
 |саласы              =
 |өнімі            = 
 |айналым               = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы       = 
 |қызметкерлер саны    = 
 |басшы компания = 100% акциясы [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне]] тиесілі 
 |бағынышты компания    = 
 |сайты                 = http://www.nitec.kz
}}

'''«Ұлттық ақпараттық технологиялар» Акционерлік Қоғамы''' — Қазақстан Республикасы «электрондық үкіметінің»
ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымының операторы. Электрондық үкіметтің базалық құрамдастарын және мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін құру, енгізу және пайдалану жөніндегі жұмыстарға бастамашылық етуден аяқтауға дейін [[Ақпараттық технологиялар|АТ]]-жобаларды басқару жөніндегі қызметтер көрсетеді.

«Қазақстан Республикасында бірыңғай ақпараттық кеңістікті дамыту және «Ұлттық ақпараттық технологиялар» жабық [[акционерлік қоғам]]ын құру туралы» [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] 2000 жылғы [[4 сәуір]]дегі № 492 қаулысымен сәйкес құрылды. Қоғамға Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы [[16 қаңтар]]дағы № 44 қаулысымен ақпараттандыру саласындағы Ұлттық оператор мәртебесі берілді.
«KZ жоғарғы деңгейлі домен тіркеушісі ретінде «ҰАТ» АҚ аккредиттеу туралы» Қазақстан АТ-компаниялар қауымдастығының [[2012 жыл]]ғы [[6 қаңтар]]дағы №01-01-12-А бұйрығына сәйкес «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ .KZ және .ҚАЗ жоғары деңгейлі домен тіркеушісі ретінде аккредиттеленеді. Сонымен қатар «ҰАТ» АҚ-на GOV.KZ және EDU.KZ аумағындағы домендік атауларды ресми тіркеу және қолдау көрсетуді жүзеге асыру құқығы берілді. 2024 жылы компания ұлттық жасанды интеллект платформасының операторы болып айқындалды.

== Тарихы ==
«Ұлттық ақпараттық технологиялар» акционерлік қоғамы 2000 жылғы 3 шілдеде құрылды.

«ҰАТ» АҚ құрылған кезеңінен бастап электрондық үкіметтің базалық компоненттерін және мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін құру, енгізу және пайдалану жөніндегі жұмыстарды бастамашылық етуден аяқтағанға дейін АТ-жобаларды басқару жөніндегі қызметтерді көрсетеді.

[[2008 жыл]]дан бастап «Ұлттық ақпараттық технологиялар» ационерлік қоғамы «Зерде» Ұлттық инфокоммуникациялық холдингінің еншілес компаниясы болды.

[[2016 жыл]]ы «Ұлттық ақпараттық технологиялар» акционерлік қоғамына «Kazsatnet» ұлттық компаниясы&quot; акционерлік қоғамы қосылып, компания қайта ұйымдастырылды.

[[2022 жыл]]ы «Зерде» Ұлттық инфокоммуникациялық холдингінің таратылуына байланысты компания тікелей [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің]] қарамағына өтті.

== Компанияның басшылығы ==
* [[Дәулет Нысанқұлұлы Бекманов]] - Басқарма төрағасы
* [[Саян Мейрамұлы Әшірбеков]] - Басқарма төрағасының орынбасары
* [[Шыңғыс Айдарбекұлы Оразалимов]] - Басқарма төрағасының орынбасары&lt;ref&gt;[https://www.nitec.kz/kk/article/korporativnoe-upravlenie/pravlenie Басқарма]&lt;/ref&gt;

== Директорлар кеңесінің құрамы ==
* [[Асхат Елубайұлы Оразбек]] - Директорлар кеңесінің төрағасы, ҚР ЦДИАӨ вице-министрі 
* [[Қайрат Жақсығұлұлы Мырзахметов]] - ҚР ҚМ Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің өкілі 
* [[Арман Жақыпбекұлы Нұрышев]]
* [[Ұлан Қайратұлы Қайырбеков]]
* [[Гүлжан Жаңалықызы Бектұрғанова]]&lt;ref&gt;[https://www.nitec.kz/kk/article/korporativnoe-upravlenie/sovet-direktorov Директорлар кеңесі]&lt;/ref&gt;

== «Электрондық үкімет» ==
«Қазақстан Республикасында 2005-2007 жылдары «электрондық үкіметті» құрудың мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 10 қарашадағы №1471 Жарлығы «электрондық үкіметтің» порталын құруға негіз болды.

«Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ «электрондық үкіметтің» порталын басқару мен сүйемелдеуге тікелей қатысады. «Электрондық үкіметтің» порталы 2006 жылдан бастап жұмыс істейді.&lt;ref&gt;[https://egov.kz/cms/information/about/help-elektronnoe-pravitelstvo Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]&lt;/ref&gt;

== Жобалар ==
; Электронды үкімет жобалары
* {{URL|https://egov.kz/cms/kk «Электрондық үкімет» порталы}}
* Egov mobile мобильді қосымшасы
* {{URL|https://elicense.kz/ «Электрондық лицензиялау» порталы}}
* {{URL|https://open.egov.kz/ Ашық үкімет}}
* «Электрондық үкімет» шлюзі
* «Электрондық үкіметтің» төлем шлюзі
* {{URL|https://enis.kz/?lang=kk «Е-нотариат» бірыңғай нотариалдық ақпараттық жүйесі}}
* «Халыққа қызмет көрсету орталықтарының» ықпалдастырылған ақпараттық жүйесі

; Платформалық шешімдер
* Ұлттық жасанды интеллект платформасы
* QazTech платформасы
* {{URL|https://eotinish.kz/ eOtinish}}
* {{URL|https://www.gov.kz/ Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасы}}
* Smart Data Ukimet
* {{URL|https://sb.egov.kz/smart-bridge/home Smart Bridge}}
* Ақпараттық қауіпсіздіктің жедел орталығы

; ЭЦҚ жүйелері
* {{URL|https://pki.gov.kz/kk/ ҚР Ұлттық куәландырушы орталығы}}
* ҚР мемлекеттік органдарының куәландырушы орталығы
* ҚР негізгі куәландырушы орталығы
* ҚР сенім білдірілген үшінші тарапы

; Деректер базасы
* «Жеке тұлғалар» мемлекеттік деректер қоры
* «Заңды тұлғалар» мемлекеттік деректер қоры
* «Азаматтық хал актілерінің жазбасы» ақпараттық жүйесі
* «Жылжымайтын мүлік тіркелімі» мемлекеттік деректер қоры
* «Мекенжай тіркелімі» ақпараттық жүйесі

; Инфрақұрылым
* Өңірлік деректерді өңдеу орталықтары
* Бейнеконференция және онлайн трансляция
* Мемлекеттік органдарының бірыңғай көлік ортасы
* Деректерді өңдеу орталықтары

; Басқа
* Жасанды интеллект экожүйесі

== Дереккөздер==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның ұлттық компаниялары]]</text>
      <sha1>qruoe505qy7nye1kgvwcgo9lwks3et6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық</title>
    <ns>4</ns>
    <id>554792</id>
    <revision>
      <id>3618003</id>
      <parentid>3614758</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>28897</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-25 */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3618003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132014" sha1="86xgdw605qnwl1nhhtd2d32v2vjqai1" xml:space="preserve">{{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}}

{{Жинақталған мазмұн|20|400}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:51, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:08, 2026 ж. маусымның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:29, 2026 ж. маусымның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:48, 2026 ж. маусымның 15 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;</text>
      <sha1>86xgdw605qnwl1nhhtd2d32v2vjqai1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талдыбұлақ (Талғар ауданы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>555831</id>
    <revision>
      <id>3618280</id>
      <parentid>3337047</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="4v9et2pdpst6oyd1dwbo8a8tkiueuiy" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан|статусы=Ауыл|тұрғыны={{өсім}}5492|мекен түрі=ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі|мекені=Белбұлақ ауылдық округі{{!}}Белбұлақ |ішкі бөлінісі=|әкімі=|құрылған уақыты=|алғашқы дерек=|бұрынғы атаулары=|статус алуы=|жер аумағы=|климаты=|санақ жылы=[[2021 жыл|2021]]|ауданы=|тығыздығы=|шоғырлануы=|ұлттық құрамы=|конфессионалдық құрамы=|этнохороним=|телефон коды=|пошта индексі=|пошта индекстері=|ортаққордағы санаты=|сайты=|кестедегі аудан=Талғар ауданы{{!}}Талғар|кестедегі облыс=Алматы облысы{{!}}Алматы|атауы=Талдыбұлақ|lat_sec=28|сурет=|әкімшілік күйі=|елтаңба=|ту=|елтаңба сипаттамасы=|ту сипаттамасы=|елтаңба ені=|ту ені=|lat_deg=43|lat_min=18|lon_deg=77|облысы=Алматы облысы|lon_min=09|lon_sec=20|CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ|CoordScale=|ел картасы=|облыс картасы=|аудан картасы=|ел картасының өлшемi=|облыс картасының өлшемi=|аудан картасының өлшемi=|сайт тілі=}}
{{мағына|Талдыбұлақ}}
'''Талдыбұлақ''' — [[Алматы облысы]] [[Талғар ауданы]], [[Белбұлақ ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Талғар]] қаласынан батысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан.

== Халқы ==
{| class=«wikitable»
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||2360||{{өсім}}3583 ||{{өсім}}5492 ||153,3 ||1844 ||{{өсім}}2752 ||149,2 ||1739 ||{{өсім}}2740 ||157,6
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Талғар ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Талғар ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>4v9et2pdpst6oyd1dwbo8a8tkiueuiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жұлдыз ауруы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557935</id>
    <revision>
      <id>3618372</id>
      <parentid>3234606</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9346" sha1="0sf93gakipui6ypckuer6o9qg9of769" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Жұлдыз ауруы 
 |Шынайы атауы     = StarStruck
 |Суреті           =
 |Сурет ені        = 
 |Жанры            = [[отбасылық фильм]], [[мюзикл]]
 |Режиссёрі        = Майкл Гроссман
 |Продюсері        = Дуглас Слоун, Джейн Бибер
 |Сценарист        = Барбара Джонс, Энни Деянг
 |Актерлер         = [[Стерлинг Найт]], [[Даниэль Кэмпбелл]], [[Брэндон Смит]], [[Челси Стауб]]
 |Операторы        = Горацио Маркинез
 |Композиторы      = 
 |Компания         = 
 |Бюджеті          =
 |Түсім            = 
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Ұзақтығы         = 90 мин
 |Жыл              = [[2010 жыл]]
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = 
 |imdb_id          = 1579247
}}
'''Жұлдыз ауруы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''StarStruck'') — Дисней корпорациясы [[2010 жыл]]ы [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] түсірген фильм.&lt;ref name=«TVBythenumbers»&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|title=Disney’s «Starstruck» Shines in Debut With 6.0 Million Viewers|work=[[TV by the Numbers]]|date=2010-02-15|access-date=2018-02-17|archive-date=2016-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829063059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Сюжет ==
Джессика және Сара әпке мен сінілі. Сара Олсен атақты жұлдыз Кристофер Уайлдтың жанкүйері. Бірақ әпкесінің бұл махаббатың Джессика түсінбейді. Бірде Джессика отбасымен Лос-Анджелеске туысқандарын көруге аттанады.

Сара Кристофердың [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] екенін біліп, оны кездестірмекші болады. Алайда ата-анасы оны тек сінілісімен ғана бір жерге жібереді. Сондықтан Сара мен Джессика бірге түнгі клубқа барады. Бұл жерде кездейсоқ оқиға болады. Концерттен қайтып бара жатқан Кристофер Джессиканы абайсызда қағып кетеді. Не істерін білмей, ол қызды ауруханаға апарады. Сол жерде тексерістен өтіп, Джессиканы жібереді. Бірақ Кристофердың уақыты тығыз болып, ол алдымен бейтаныс қызды өз үйіне алып барады. Сол жерде ол өнерін көрсетіп, Джессиканы үйіне апармақшы болады. Алайда оларды тез арада папарацилар көріп, артынан қуады. Амалсыздан Кристофер Джессиканың үйінің көлікжайына қонуға мәжбүр болады. Таңертең ол үйіне қайта алмай, жағажайға кетеді. Келесі күні ызаланған Сара Джессиканы жағажайға апарады. Тура сол жерде Кристофер де дем алып жатқан болатын. Джессика оны тез таныды, қасына отырып, онымен сөйлеседі.

Содан соң олар Лос-Анджелесті көруге барады. Олар бірге суретке түсіп, көптеген жерлерде қыдырды. Бірақ оларды қайтадан папарацилар ұстап алғандықтан, олар басқа жолмен баруға мәжбүр болады. Жолда олар адасып, көліктері сынып қалады. Жағажайға жаяу қайтып бара жатқанда олар бір-бірімен жақын танысады. Бірақ жағажайға келген соң олар ұрысып қалады. Ал Кристоферді жанкүйерлері көріп қояды. Джессика үйіне қайтып кетеді.

Келесі күні жанжал басталады. Бүкіл ел Кристофер мен Джессиканың суретін көреді.  Бұндай жанжал Кристофердің беделіне нұқсан қою мүмкін болғандықтан, Джессика танымал жұлдызды ешқашан көрмедім деп өтірік айтады. Содан кейін Кристофердің бүкіл жанкүйерлері қызды жек көріп кетеді. Соңында Кристофер Джессикаға ғашық болып қалғанын түсініп оның қаласына барады. Ол Джессика үшін арнайы ән айтып, оған сезімін білдіреді.

== Рөлдерде ==
{| class=«wikitable»
!Актер/Актриса
!Рөлі
|-
|Даниэль Кэмпбелл
|''Джессика Олсен'' 
|-
|Стерлинг Найт
|''Кристофер Уайлд'' 
|-
|Брендон Смит
|''Альберт Джошуа «Стабби» Стаббинс'' 
|-
|Челси Стауб
|''Алексис Бендер''
|-
|Мэгги Кастл
|''Сара Олсен'' 
|}

== Қабылдау ==
Фильмнің премьерасы 6,0 миллион көрермен жинады, оның алғашқы премьерасы жексенбіге қараған түні болды, бұл жалпы көрермендер, 7-11 жас аралығындағы балалар мен жасөспірімдер үшін арнаның түпнұсқа фильмінің ең танымал ақпан айындағы премьерасы болды.&lt;ref name=«TVBythenumbers2»&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|title=Disney's «Starstruck» Shines in Debut With 6.0 Million Viewers|work=[[TV by the Numbers]]|date=February 15, 2010|access-date=August 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829063059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|archive-date=August 29, 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Бұл Disney арнасының жасөспірімдер арасындағы барлық уақыттағы ең жоғары көрсеткіші (2,3 миллион) және 2007 жылдың 19 тамызында «High School Musical 2» бис шығарылымынан кейінгі жалпы көрермендер (6,0 миллион) мен 7-11 жастағы балалар (2,4 миллион) арасындағы екінші рекорд. Фильмнің премьерасы [[Ұлыбритания]] мен [[Ирландия]]да 2010 жылдың 14 мамырында өтті және 987000 көрермен жинады.&lt;ref name=«barb»&gt;[[BARB]], via [http://www.barb.co.uk/viewing/weekly-top-10?] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130113222519/http://www.barb.co.uk/viewing/weekly-top-10|date=2013-01-13}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
Саундтрек 2010 жылдың 9 ақпанында Walt Disney Records белгісімен шығарылды.&lt;ref name=«amazon»&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B002YICNCY|title=Starstruck: Various Artists: Music|website=Amazon|access-date=2012-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110223844/http://www.amazon.com/dp/B002YICNCY|archive-date=2016-01-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Саундтрек американдық Billboard 200 диаграммасында 23-ші орынға жетті. Ол өзінің дебютін Billboard 200 диаграммасының 98-ші сатылымында 8257 данамен жасады. 2010 жылдың 6 наурызында аяқталған аптада саундтрек сатылымы 19 058 данаға өсті (131 пайызға өсті), ол Billboard 200 диаграммасында 98-ден 23-ші орынға көтерілді. Фильмде Кристофер Уайлдтың рөлін сомдайтын Стерлинг Найт саундтректе тек титулдық ән айтады, ал қалған әндерді сол кездегі университет фанклубының мүшесі Дрю Райан Скотт орындайды. Найт мұның себебі оның фильмнің актерлік құрамына кеш қосылуына байланысты екенін айтты.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:2010 жылғы фильмдер]]</text>
      <sha1>0sf93gakipui6ypckuer6o9qg9of769</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кингсли Коман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558836</id>
    <revision>
      <id>3618233</id>
      <parentid>3172854</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="8hfmkbp6phqypedmehjwmhackwb1cwi" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Кингсли Коман
|толық аты = Кингсли Коман
|лақап аты = 
|сурет = Kingsley Coman Training FC Bayern München-1 (cropped)-2.jpg
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 13.6.1996
|туған жері =  [[Франция]]
|азаматтығы = {{FRA}}
|бойы =  176 см
|салмағы = 74 
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = {{ту|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]
|номері = 11
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2013—[[2014 жыл|2014]]|{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен|ПСЖ]]|3 (0)
|[[2014 жыл|2014]]—2017|{{ту|Италия}} [[Ювентус]]|15 (0)
|2015—2017|{{аренда}}{{ту|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|42 (6)
|2017—|{{ту|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|130 (28)
}}
|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|2016—|{{футбол|Франция}}|45 (5)
}}
}}

'''Кингсли Коман''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Kingsley Coman'', 13 шілде 1996, Париж) — франциялық футболшы,  «[[Бавария]]&lt;nowiki/&gt;» футбол клубының жартылай қорғаушысы.

== Клубтық мансабы ==

=== «ПСЖ» ===
Кинглси өзінің бірінші ойының 17 ақпан 2013 жылы «Сошоға» қарсы өткізді. (87-й минутта Марко Верраттидің орныңа шықты).Ол ПСЖ сапында өнер көрсеткен ең жас футболшы болды (16 жыл, 8 ай және 4 күн). Коман өзінің келесі маусымында чемпионатта 2 ойын ойнады.

=== «Ювентус» ===
2014 жылы Коман «Ювентуспен» 5-жылдық келісім шартқа қол қойды. Оның айтуынша онымен «[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]&lt;nowiki/&gt;», «Ньюкасл», «[[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэм]]&lt;nowiki/&gt;», «Байер», «[[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]&lt;nowiki/&gt;» «[[Бордо (футбол клубы)|Бордо]]&lt;nowiki/&gt;» сияқты клубтар қызыққан. 30 тамыз Коман туриндік командада өзінің бірінші кездесуін өткізді.

=== «Бавария» ===
30 тамыз 2015 жылы. Коман «Баварияға» 2 жыл жалға берілді. Оның ең бірінше ойыны «Аугсбургқа» қарсы 12 қыркүйек күні өтті, Коман 56 минутта, Артуро Видальді ауыстырған. Өзінің бірінші голын Коман 19 қыркүйекте «Дармштадқа» соқты.

== Жетістіктері ==
'''«Пари Сен-Жермен»'''

* Франция чемпионы (2): 2012/13, 2013/14
* Франция суперкубогы: 2013
* Лига кубогы: 2013/14

'''«Ювентус»'''

* Италия чемпионы: 2014/15
* Италия кубогы: 2014/15
* Италия суперкубогы: 2015

'''«Бавария»'''

* Германия чемпионы (4): 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20
* Германия кубогы: 2015/16, 2018/19, 2019/20
* Германия суперкубогы (2): 2017, 2018
* УЕФА Чемпиондар лигасы: 2019/20

{{Бавария ФК құрамы}}

[[Санат:13 маусымда туғандар]]
[[Санат:Парижде туғандар]]
[[Санат:Франция футболшылары]]
[[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ювентус ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бавария ФК ойыншылары]]
[[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>8hfmkbp6phqypedmehjwmhackwb1cwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэтт Харди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559553</id>
    <revision>
      <id>3618313</id>
      <parentid>3237074</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4646" sha1="3zqvlelqcog5ouhzf88u77oevrb82rp" xml:space="preserve">'''Мэ́ттью Мур Ха́рди''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] Matthew “Matt” Moore Hardy, [[23 қыркүйек]] [[1974 жыл]]ы дүниеге келген, [[Камерун|Камерон]], [[Солтүстік Каролина]]) — америкалық кәсіби рестлер, World Wrestling Entertainment қойылымдарымен молырақ танымал. Ол сонымен қатар  Total Nonstop Action Wrestling (TNA) және Ring of Honor (ROH) рестлинг-федерацияларында да өнер көрсетті.

WWE-ге келмес бұрын Харди өз ағасы Джеффпен тәуелсіз Organization of Modern Extreme Grappling Arts (OMEGA) рестлинг-органицзаиясын құрды, мұнда Харди көптеген чемпиондық титулдарды йеленді және бұл чемпиондық титулдар құрамына ауыр салмақтағы чемпион бен Джеффпен бірге болған басқа да топ мүшелерінің ортақ чемпиондарыда кіреді. 1999 жылы Мэтт өз қойылымдарымен үстел матчтарында командалық дивизионда атақ алған WWE-ға шыға бастады. Командалық дивизионда Харди сегіз рет чемпион атанды: алты рет әлем чемпионатына чемпион команда, бір рет WWE чемпионы, және бір рет WCW чемпионы.

Бұдан өзге Харди бір рет ауыр салақтағы әлем чемпионы атанды және бір рет ECW чемпионы болды. Бұнымен қоса ол бірнеше екінші дәрежелі хадкорндық, еуропалық чемпиондық титулдардың йесі болып саналады.

== Өмірбаяны ==
Харди — Гилберт пен Руби Мур Хардидің баласы, бір ағасы Джефф бар. 23 қыркүйекте 1974 жылы Солтүстік Каролинаның Камерон қаласында өмірге келген. Оның анасы Мэттке 12 жас болғанда [[1986 жыл]]ы мидың қатерлі ісігінен қаза болды.

=== «Короналық қабылдаулары» ===
[[Сурет:Matthardyx8.jpg|thumb|240x240px|Харди Рестламания Х8 де ]]
* '''Аяқталған қабыладулары'''
** Twist of Fate (WWF/E) / Twist of Hate (TNA) 
** White Light Experience  — 2012 / Ice Pick (TNA) — 2011 / Scar — 2005 (Double underhook with bodyscissors) 
* '''Коронналық қабылдаулары'''
** Corner clothesline/running bulldog
** Corner powerbomb
** Diving clothesline
** Diving elbow drop (иногда на затылок противника)
** Diving leg drop
** Forearm smash
** Inverted DDT
** Moonsault
** Northern Lights suplex
** Ricochet
** Russian legsweep
** Side Effect
** Splash Mountain (Sitout crucifix powerbomb)

=== Топтары ===
* The New Brood (WWF, 1999): Гангрел, Джефф Харди
* Los Conquistadores (WWF, 1999): Джефф Харди, «Dos» (Christopher Daniels), «Uno» (Aaron Aguilera)
* Team Mattitude (WWE, 2003): Шэннон Мур, Крэш Холли
* 2Xtreme (WWF, 2000—2001): Джефф Харди, Лита
* Immortal (TNA, 2011): Халк Хоган, Эрик Бишофф, Джефф Джарретт, Скотт Штайнер, Рик Флэр, Ганнер, Абисс, Джефф Харди

== Титулдары мен марапаттары ==
* '''New Dimension Wrestling'''
:* NDW Tag Team Championship (1 рет) — с Джеффом Харди
:* NDW Light Heavyweight Championship (1 рет)
* '''Carolinia Wrestling Federation'''
:* чемпион в тяжёлом весе CWF (1 рет)
* '''National Championship Wrestling'''
:* Чемпион в тяжелом весе NCW
:* NCW Light Heavyweight Championship (2 рет)
* '''NWA 2000'''
:* Командалық чемпион NWA 2000 — Джефф Хардимен
* '''New England Wrestling Alliance'''
:* Чемпион NEWA
:* NEWA Hall of Fame (Класс 2012)
* '''New Frontier Wrestling Association '''
:* Чемпион NFWA
:* Командалық чемпион NFWA — Venom

*

== Дереккөздер ==
&lt;div class=«references-small» style=&quot;&quot;&gt;

&lt;/div&gt;

[[Санат:23 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1974 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>3zqvlelqcog5ouhzf88u77oevrb82rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өгей жүрек (мини-сериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>566215</id>
    <revision>
      <id>3618433</id>
      <parentid>3458876</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="tvtozeb1znbtck186kvs4zkp0qtziye" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Өгей Жүрек
 | Шынайы атауы = 
 | суреті = Өгей.jpg
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Кәмшат Жолдыбаева]]&lt;br&gt;[[Азат Сейтметов]]&lt;/br&gt;[[Дәстен Шәкіров]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = {{Ту|Қазақстан}}
 | тілі = [[қазақ тілі|қазақша]]
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = 
 | режиссёрі = [[Ернар Нұрғалиев]]
 | операторы = 
 | сценарист = 
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = минут
 | студия = 
 | статусы = 
 | телеарна = [[Хабар]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[19 қыркүйек]] [[2016]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысы бар шоу = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
== Суреттемесі ==
Кеше, бақыттың бағында, қабағын мұң шалмай, шалқып жүрген болашақ ана Бибігүл, бүгін тас жүрекке айналды. Ол жалғыздыққа жүгінді. Жалғыздық кімге жарасқан? Тағдыр сорлы әйелді бақытқа қайта итермеледі. Дей тұра бақытқа жете қалу да оңай боп па?! Ол өзі сияқты бағын іздеген жесірге, мейірім іздеген жетімдерге жолықты. Өгейлерден өз жүрегінің тыныштығын іздеген Бибігүл бақытты бола ала ма? Өгейлер ше? Ана мейіріміне қарық бола ма? Барын бағалай алғанға бақыт құсы қонары анық. Өгейдің туғандай, мейірімсіздің жүрегі мейірімге толғаны Бибігүлдің өмірінде.
 
Кейде алыстан іздеген бақытың саған тым жақын, қол созым жерде тұрғанын байқамай да қаласың. Ал тағдыр талқысына түскен Бибігүл өз бақытын қалай табады? Телехикаяда Бибігүл есімді арудың тартысқа толы өмірі, бүтін бір отбасының шытырман оқиғалары баяндалады. &lt;ref&gt;[http://kinostan.kz/film/view?id=1622 Өгей Жүрек фильмі Kinostan.kz сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919155736/http://kinostan.kz/film/view?id=1622 |date=2016-09-19 }}&lt;/ref&gt;
== Рөлдерде ==
* [[Кәмшат Жолдыбаева]]&lt;ref&gt;[http://kinostan.kz/news/view?id=1356  Кәмшат Жолдыбаева &quot;Өгей жүрек&quot; сериалында басты рөл сомдайды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919162028/http://kinostan.kz/news/view?id=1356 |date=2016-09-19 }}&lt;/ref&gt; — Бибігүл
* [[Азат Сейтметов]] —
* [[Дәстен Шәкіров]] —

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары|state=Өгей жүрек}}
[[Санат:Қазақстан телесериалдары]]
[[Санат:Хабар телеарнасының телехикаялары]]</text>
      <sha1>tvtozeb1znbtck186kvs4zkp0qtziye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берёзовка (Усть-Таловка кенттік әкімдігі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>568179</id>
    <revision>
      <id>3618300</id>
      <parentid>3327183</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3859" sha1="hzjo5alz0ftova7a51ef4w9joipmwol" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 =Берёзовка
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =   
   |lat_deg =50 |lat_min =36|lat_sec = 07
   |lon_deg =81|lon_min = 53|lon_sec =19
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Шығыс Қазақстан облысы
|кестедегі облыс         = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан
|ауданы                  = Шемонаиха ауданы
|кестедегі аудан         = Шемонаиха ауданы{{!}}Шемонаиха 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Усть-Таловка кенттік әкімдігі{{!}}Усть-Таловка
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =  
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}299
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Березовка}}
'''Берёзовка''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Шемонаиха ауданы]], [[Усть-Таловка кенттік әкімдігі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Шемонаиха]] қаласынан оңтүстікке қарай 3 км-дей жерде.

== Халқы == 
{| class=«wikitable»
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||360||{{құлдырау}}352 ||{{құлдырау}}299 ||84,9 ||181 ||{{құлдырау}}146 ||80,7 ||171 ||{{құлдырау}}153 ||89,5
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Шемонаиха ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Шемонаиха ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>hzjo5alz0ftova7a51ef4w9joipmwol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574373</id>
    <revision>
      <id>3618035</id>
      <parentid>3589123</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Бошан Даниал 3005</username>
        <id>152939</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Қазақстан Республикасының Білім Беру ісінің Құрметті Қызметкері&quot; төсбелгісінің карточкасы мен фотосуреті қосылған</comment>
      <origin>3618035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="tp749go5u8rxbw6fc7upv829jgk6boj" xml:space="preserve">{{Жүлде
 | атауы                    = «Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі 
 | суреті                   = [[Сурет: The honourable worker of education.jpg|center|150px]]
 | фон түсі                 = 
 | шынайы атауы             =
 | мемлекет                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | түрі                     = төсбелгі
 | үшін марапатталған       = педагог
 | негіз                    = 
 | жағдайы                  = 
 | тапсырушы                = Оқу-ағарту министрлігі 
 | негізделді               =
 | алғашқы иегері           =
 | соңғы иегері             =
 | барынша ұсынылған        = 
 | жоғары марапаты          = 
 | төменгі марапаты         = 
 | сайты                    = 
 | Commons                  = 
 }}

'''«Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері»''' төсбелгісі – [[2000 жыл]]дың [[12 желтоқсан]]дағы [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің білім беру және ғылым саласындағы белсенді оқытушыларын және педагогика қызметкерлерін ынталандыру мақсатында және моральдық өсу үшін тағайындалған Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің №1159 министрліктің қаулысы бойынша бекітілген марапаты.

==Толығырақ==
«Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің Құрметті Қызметкері» белгісімен:
*Оқу үдерісі белсенді формалары мен сабақтар ұйымдастыру және өткізу әдістері, білім мен жаңа интерактивті технологияларды бақылауды жүзеге асыру студенттер, оқушылар мен студенттердің тәуелсіздігінің дамуын қамтамасыз ету үшін, олардың оқыту даралығы;
* студенттердің көшбасшылық зерттеу және жобалау саласындағы табыстар үшін,  Облыстық, республикалық және халықаралық білім беру және ғылыми-техникалық бағдарламалар мен жобаларды жетістіктері үшін;
* білім берудің өзекті мәселелері бойынша зерттеулер үшін;
* педагогикалық және мұғалімдер, білім беру жүйесінің мамандарын даярлау ғылыми біліктілігін дайындау және жетілдіру қызметтері үшін;
* оқу-әдістемелік материалдар мен оқу-әдістемелік материалдар мен жабдықтарды өндірісін дамыту саласындағы жетістіктері үшін;
* қаржылық және экономикалық қызметін ұйымдастыру табысқа  білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық және тәжірибелік-өнеркәсіптік базаны дамыту және нығайту.
* бұл атақпен оқу орындарында жұмыс тәжірибесі бар қызметкерлер марапатталады, он жылға және (профессорлық-оқытушылық құрамы үшін) ең жоғары алғаш біліктілік санаты кем емес.

==Құрметті төсбелгісінің сипаттамасы==	
* «Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісі көк лента 25 х 15 мм, өлшеу кестесінде бекітілген 2 мм қалыңдығы 28 мм диаметрі, бір шеңберден тұрады.
* Күн, шеңбердің оң жағында лавр филиалының жатыр, оның орталығында ашық кітабының белгісі бейнеленген туралы мәлімет.
* Артқы жағында қазақ тілі белгісі деген жазуы («Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері») бар.
* «Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісі мыс-никель материалынан  жасалған.

[[Санат:Қазақстанның құрметті атақтары]]</text>
      <sha1>tp749go5u8rxbw6fc7upv829jgk6boj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақбастау (Төле би ауданы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574639</id>
    <revision>
      <id>3618402</id>
      <parentid>3326145</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3769" sha1="p9357hg16er1b8etsx1x6gy1v1chdod" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Ақбастау
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =     
   |lat_deg =42 |lat_min =07|lat_sec = 09
   |lon_deg =69|lon_min = 45|lon_sec =00
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Түркістан облысы
|кестедегі облыс         = Түркістан облысы{{!}}Түркістан
|ауданы                  = Төле би ауданы
|кестедегі аудан         = Төле би ауданы{{!}}Төле би 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Кемеқалған ауылдық округі{{!}}Кемеқалған 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =    
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}1339
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Ақбастау}}
'''Ақбастау''' — [[Түркістан облысы]] [[Төле би ауданы]], [[Кемеқалған ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Леңгір]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде.

== Халқы ==
{| class=«wikitable»
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||1181||{{өсім}}1491 ||{{құлдырау}}1339 ||89,8 ||750 ||{{құлдырау}}718 ||95,7 ||741 ||{{құлдырау}}621 ||83,8
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Төле би ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Төле би ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>p9357hg16er1b8etsx1x6gy1v1chdod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алшалы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574884</id>
    <revision>
      <id>3618310</id>
      <parentid>3325576</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="gzdfpviq3z54sa31d8hypm8llc7mrqc" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 =Алшалы
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =    
   |lat_deg =42 |lat_min =13|lat_sec = 11
   |lon_deg =70|lon_min = 04|lon_sec =23
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Түркістан облысы
|кестедегі облыс         = Түркістан облысы{{!}}Түркістан
|ауданы                  = Төле би ауданы
|кестедегі аудан         = Төле би ауданы{{!}}Төле би 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Қоғалы ауылдық округі (Түркістан облысы){{!}}Қоғалы 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =    
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  ''Успеновка''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}389
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Алшалы''' ([[1992 жыл]]ға дейін – ''Успеновка'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920008000_ О пpисвоении наименований и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан]&lt;/ref&gt; — [[Түркістан облысы]] [[Төле би ауданы]], [[Қоғалы ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қоғалы ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Леңгір]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 24 км-дей жерде.

== Халқы ==
{| class=«wikitable»
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||325||{{өсім}}544 ||{{құлдырау}}389 ||71,5 ||271 ||{{құлдырау}}212 ||78,2 ||273 ||{{құлдырау}}177 ||64,8
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Төле би ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Төле би ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>gzdfpviq3z54sa31d8hypm8llc7mrqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тентексай (Қостанай облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577735</id>
    <revision>
      <id>3618388</id>
      <parentid>3590452</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3861" sha1="ts44k7l1et959zhh5cpj3jyuelondv3" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Тентексай
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =  
   |lat_deg =49|lat_min = 58|lat_sec =22
   |lon_deg =64|lon_min = 09|lon_sec =39
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қостанай облысы
|кестедегі облыс         = Қостанай облысы{{!}}Қостанай
|ауданы                  = Жангелді ауданы
|кестедегі аудан         = Жангелді ауданы{{!}}Жангелді
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Жаркөл ауылдық округі (Жангелді ауданы){{!}}Жаркөл 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =    
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =   
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                =80
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Тентексай}}
'''Тентексай''' — [[Қостанай облысы]]ның [[Жангелді ауданы]], [[Жаркөл ауылдық округі (Жангелді ауданы)|Жаркөл ауылдық округі]] құрамында болған ауыл, [[2026 жыл]]ы таратылған.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G26N0000059 Қостанай облысының кейбір әкімшілік-аумақтық бірліктерін тарату және қайта құру туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 71 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы жергілікті тұрғындар саны 174 адам (89 ер адам және 85 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 80 адамды (48 ер адам және 32 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
 
{{Жангелді ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Жангелді ауданының таратылған елді мекендері]]</text>
      <sha1>ts44k7l1et959zhh5cpj3jyuelondv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ковалёвка (Қостанай облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578049</id>
    <revision>
      <id>3618242</id>
      <parentid>3331085</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="rc7miohtrlycnntigori0w9szy5dd3y" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 = Ауыл
|атауы                 = Ковалёвка
|сурет                    =   
|әкімшілік күйі          =  
|елтаңба                 = 
|ту                                =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы               = 
|елтаңба ені                       = 
|ту ені                             =   
 |lat_deg =53|lat_min = 46|lat_sec = 54
 |lon_deg =65|lon_min = 56|lon_sec =14
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қостанай облысы
|кестедегі облыс         = Қостанай облысы{{!}}Қостанай
|ауданы                  = Сарыкөл ауданы
|кестедегі аудан         = Сарыкөл ауданы{{!}}Сарыкөл 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Большие Дубравы ауылдық әкімдігі{{!}}Большие Дубравы 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         = 
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = 
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                =12
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Ковалёвка}}
'''Ковалёвка''' — [[Қостанай облысы]] [[Сарыкөл ауданы]]ндағы ауыл, [[Большие Дубравы ауылдық әкімдігі]] құрамында болған ауыл, [[2017 жыл|2017]] жылы таратылған.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Сарыкөл (Сарыкөл ауданы)|Сарыкөл]] кентінен солтүстік-шығысқа қарай 67 км-дей жерде.

== Халқы ==
Тұрғыны 12 адам ([[2009 жыл|2009]]).&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сарыкөл ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Сарыкөл ауданының таратылған елді мекендері]]</text>
      <sha1>rc7miohtrlycnntigori0w9szy5dd3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жамбыл (Қостанай ауданы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579727</id>
    <revision>
      <id>3618328</id>
      <parentid>3329860</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="5apwbxbliz7zhgrbfmcrcnbl2e8xjhi" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Жамбыл
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          = Ауылдық округ орталығы  
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =  
   |lat_deg =53|lat_min =19|lat_sec = 17
   |lon_deg =63|lon_min = 44|lon_sec =46
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қостанай облысы
|кестедегі облыс         = Қостанай облысы{{!}}Қостанай
|ауданы                  = Қостанай ауданы
|кестедегі аудан         = Қостанай ауданы{{!}}Қостанай
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Жамбыл ауылдық округі (Қостанай ауданы){{!}}Жамбыл
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =   
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                =1912
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Жамбыл}}
'''Жамбыл''' — [[Қостанай облысы]] [[Қостанай ауданы]]ндағы ауыл, [[Жамбыл ауылдық округі (Қостанай ауданы)|Жамбыл ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Тобыл (қала)|Тобыл]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы ауыл тұрғындарының саны 1808 адам (876 ер адам және 932 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 1912 адамды (918 ер адам және 994 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қостанай ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қостанай ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>5apwbxbliz7zhgrbfmcrcnbl2e8xjhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ксеньевка (Қостанай облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580057</id>
    <revision>
      <id>3618358</id>
      <parentid>3331431</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="qwz2k47hpqbqpwd98k2i6ulhclg8v52" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Ксеньевка
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|ту ені                  =    
|елтаңба ені             =     
   |lat_deg =54 |lat_min = 16|lat_sec = 18
   |lon_deg =65|lon_min = 14|lon_sec =49
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қостанай облысы
|кестедегі облыс         = Қостанай облысы{{!}}Қостанай
|ауданы                  = Ұзынкөл ауданы
|кестедегі аудан         = Ұзынкөл ауданы{{!}}Ұзынкөл 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Киров ауылдық округі (Ұзынкөл ауданы){{!}}Киров
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =   
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                =139
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Ксеньевка''' — [[Қостанай облысы]] [[Ұзынкөл ауданы]], [[Киров ауылдық округі (Ұзынкөл ауданы)|Киров ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Ұзынкөл (Қостанай облысы)|Ұзынкөл]] ауылынан солтүстікке қарай 26 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы ауыл тұрғындарының саны 303 адам (149 ер адам және 154 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 139 адамды (70 ер адам және 69 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Ұзынкөл ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>qwz2k47hpqbqpwd98k2i6ulhclg8v52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орақты батыр ауылы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582946</id>
    <revision>
      <id>3618271</id>
      <parentid>3334257</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Географиялық орны */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3838" sha1="914f5kf1ji3cwaht6rwlj60bxyy70j0" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Орақты батыр ауылы
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             =  
|ту ені                  =     
   |lat_deg =45|lat_min =23|lat_sec =45
   |lon_deg =74|lon_min = 31|lon_sec =38
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Алматы облысы 
|кестедегі облыс         = Алматы облысы{{!}}Алматы 
|ауданы                  = Балқаш ауданы
|кестедегі аудан         = Балқаш ауданы{{!}}Балқаш 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Жиделі ауылдық округі (Алматы облысы){{!}}Жиделі
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =    
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}44
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Орақты батыр ауылы''' — [[Алматы облысы]] [[Балқаш ауданы]], [[Жиделі ауылдық округі (Алматы облысы)|Жиделі ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Бақанас (ауыл)|Бақанас ауылы]]нан солтүстік-батысқа қарай 149 км-дей жерде.

{| class=«wikitable»
|+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||78||{{құлдырау}}58 ||{{құлдырау}}44 ||75,9 ||37 ||{{құлдырау}}31 ||83,8 ||21 ||{{құлдырау}}13 ||61,9
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Балқаш ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Балқаш ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>914f5kf1ji3cwaht6rwlj60bxyy70j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мамыт (ауыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590491</id>
    <revision>
      <id>3618365</id>
      <parentid>3332590</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4142" sha1="jrgjlgbzhn9teemn7xxyj8gpdioa70u" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 =Ауыл
 |атауы                   = Мамыт
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          =  
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені           =     
  |lat_deg=50 |lat_min=36 |lat_sec=10
  |lon_deg=58 |lon_min=44 |lon_sec=13
  |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          = 
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Ақтөбе облысы
 |кестедегі облыс         = Ақтөбе облысы{{!}}Ақтөбе 
 |ауданы                  = Қарғалы ауданы 
 |кестедегі аудан         = Қарғалы ауданы{{!}}Қарғалы 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Степной ауылдық округі (Ақтөбе облысы){{!}}Степной
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         =  
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        =  
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 112
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
}}
'''Мамыт''' — [[Ақтөбе облысы]] [[Қарғалы ауданы]], [[Степной ауылдық округі (Ақтөбе облысы)|Степной ауылдық округі]] құрамында болған ауыл, [[2018 жыл|2018]] жылы таратылған.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V18C0005968 Ақтөбе облысының Қарғалы және Мұғалжар аудандарының кейбір елді мекендерін тарату туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Бадамша (ауыл)|Бадамша]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 32 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы тұрғындар саны 196 адам (96 ер адам және 100 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 112 адамды (57 ер адам және 55 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қарғалы ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қарғалы ауданының таратылған елді мекендері]]</text>
      <sha1>jrgjlgbzhn9teemn7xxyj8gpdioa70u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>594384</id>
    <revision>
      <id>3618303</id>
      <parentid>3358240</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12912" sha1="kggzzr4vf2o71lttwgnl6pi02dssggx" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Flagicon|Германия}} [[Германия|ГФР]]
  | қалалар     =8
  | стадиондар   = 8
  | финал мерзімі      = [[1988 жыл]]
  | финалдағы қатысушылар = 8
  | чемпион    = {{Футбол|Нидерланд}}
  | рет        = 1
  | 2 орын    = {{Футбол|КСРО}}
  | 3 орын    = {{Футбол|Италия}} {{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]
  | ойналған мачтар саны       = 15
  | голдар саны      = 34
|алд            = [[Футболдан 1984 жылғы Еуропа біріншілігі|1984]]
|кел           = [[Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі|1992]]
}}
'''Футболдан Еуропа чемпионаты 1988''' — ерлер арасындағы футболдан 8-ші Еуропа чемпионаты. [[10 маусым|10]]-[[25 маусым]] аралығында [[Германия|ГФР-де]] өтті. Финалда [[КСРО Ұлттық футбол құрамасы|КСРО құрамасын]] 2:0 есебімен ұтқан [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд]] футболшылары тұңғыш рет Еуропа чемпионы атанды. Финалда [[Марко ван Бастен]]нің соққан голы кейін «Ғасыр голы» атанды.

== Топтық турнир ==
=== А тобы ===
{| class=«wikitable» style=«text-align:center;»
|-
!width=165|Команда
!width=20|Ұпай
!width=20|Ойын
!width=20|Жеңіс
!width=20|Тең
!width=20|Ұтылыс
!width=20|Соққан голдары
!width=20|Жіберген голдары
|- style=«background:#ccffcc;»
|style=«text-align:left;»|{{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]
|'''5'''||3||2||1||0||5||1
|- style=«background:#ccffcc;»
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|Италия}}
|'''5'''||3||2||1||0||4||1
|-
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|Испания}}
|'''2'''||3||1||0||2||3||5
|-
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|Дания}}
|'''0'''||3||0||0||3||2||7
|}
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[10 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1 = {{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]
|команда2 = {{Футбол|Италия}}
|есеп= 1:1 (0:0)
|стадион  = [[Райнштадион]], [[Дюссельдорф]] 
|көрермендер  = 62 552
|bg       = #EBF5FF
|голдар1    = [[Андреас Бреме]] {{гол|56}}
|голдар2    = {{гол|52}} [[Роберто Манчини]]
|төреші   = {{Flagicon|Англия}} Кейт Хеккет
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[11 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 15:30
|команда1 = {{Футбол|Дания}}
|команда2 = {{Футбол|Испания}}
|есеп= 2:3 (1:1)
|стадион  = [[ХДИ-Арена|Нидерзахсенштадион]], [[Ганновер]]
|көрермендер = 60 366
|төреші   = {{Flagicon|Нидерланд}} Беп Томас 
|bg=#EBF5FF
|голдар1    = [[Микаэль Лаудруп]] {{гол|24}}&lt;br&gt;[[Флемминг Поульсен]] {{гол|82}}
|голдар2    = {{гол|5}} [[Мичел (футболшы)|Мичел]]&lt;br&gt;{{гол|53}} [[Эмилио Бутрагеньо]] &lt;br&gt;{{гол|66}} [[Рафаэль Гордильо]] 
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[14 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 17:15
|команда1 = {{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]
|команда2 = {{Футбол|Дания}}
|есеп= 2:0 (1:0)
|стадион  = [[Паркштадион]], [[Гельзенкирхен]]
|көрермендер = 64&amp;nbsp;812
|төреші   = {{Flagicon|Шотландия}} Боб Валентайн 
|bg       = #EBF5FF
|голдар1    = [[Юрген Клинсманн]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Олаф Тон]] {{гол|88}}
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[14 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1 = {{Футбол|Италия}}
|команда2 = {{Футбол|Испания}}
|есеп= 1:0 (0:0)
|стадион  = [[Коммерцбанк-Арена|Вальдштадион]], [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурт]]
|көрермендер = 51&amp;nbsp;790
|төреші   = {{Flagicon|Швеция}} [[Эрик Фредрикссон]]
|bg=#EBF5FF
|голдар1    = [[Джанлука Виалли]] {{гол|73}}
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[17 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1 = {{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]
|команда2 = {{Футбол|Испания}}
|есеп= 2:0 (1:0)
|стадион  = [[Олимпиаштадион (Мюнхен)|Олимпиада]], [[Мюнхен]]
|көрермендер = 72&amp;nbsp;308
|төреші   = {{Flagicon|Франция}} [[Мишель Вотро]]
|bg=#EBF5FF
|голдар1    = [[Руди Фёллер]] {{гол|30||51}}
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі    = [[17 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1 = {{Футбол|Италия}}
|команда2 = {{Футбол|Дания}}
|есеп= 2:0 (0:0)
|стадион  = [[Рейн Энерги (стадион)|Мюнгерсдорфер]], [[Кёльн]] 
|көрермендер =  53&amp;nbsp;951
|төреші  = {{Flagicon|Швейцария}} [[Бруно Галлер]]
|bg=#EBF5FF
|голдар1    = [[Алессандро Альтобелли]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Луиджи Де Агостини]] {{гол|87}}
}}
----

=== В тобы ===
{| class=«wikitable» style=«text-align:center;»
|-
!width=165|Команда
!width=20|Ұпай
!width=20|Ойын
!width=20|Жеңіс
!width=20|Тең
!width=20|Ұтылыс
!width=20|Соққан голдары
!width=20|Жіберген голдары
|- style=«background:#ccffcc;»
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|КСРО}}
|'''5'''||3||2||1||0||5||2
|- style=«background:#ccffcc;»
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|Нидерланд}}
|'''4'''||3||2||0||1||4||2
|-
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|Ирландия}}
|'''3'''||3||1||1||1||2||2
|-
|style=«text-align:left;»|{{Футбол|Англия}}
|'''0'''||3||0||0||3||2||7
|}
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі      = [[12 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 15:30
|команда1  = {{Футбол|Англия}}
|команда2  = {{Футбол|Ирландия}}
|есеп= 0:1 (0:1)
|стадион   = [[Мерседес-Бенц-Арена (Штутгарт)|Неккарштадион]], [[Штутгарт]]
|көрермендер = 51&amp;nbsp;573
|төреші   = {{ту|ГДР}} Зигфрид Киршен
|bg=#EBF5FF
|голдар1 =
|голдар2 = {{гол|6}} [[Рэй Хоутон]] 
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі      = [[12 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1  = {{Футбол|Нидерланд}}
|команда2  = {{Футбол|КСРО}}
|есеп= 0:1 (0:0)
|стадион   = [[Рейн Энерги (стадион)|Мюнгерсдорфер]], [[Кёльн]]
|көрермендер  = 60&amp;nbsp;000
|төреші    =  {{Flagicon|Германия}} Дитер Паули
|bg=#EBF5FF
|голдар1     =
|голдар2     = {{гол|52}} [[Василий Карлович Рац|Василий Рац]] 
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі      = [[15 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 17:15
|стадион   = [[Райнштадион]], [[Дюссельдорф]]
| көрермендер  = 63&amp;nbsp;940
| төреші    = {{Flagicon|Италия}} [[Паоло Казарин]]
|команда1  = {{Футбол|Англия}}
|команда2  = {{Футбол|Нидерланд}}
|есеп= 1:3 (0:1)
|bg=#EBF5FF
|голдар1     = [[Брайан Робсон]] {{гол|53}}
|голдар2     = {{гол|44||72||76}} [[Марко ван Бастен]] 
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі      = [[15 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|стадион   = [[ХДИ-Арена|Нидерзахсенштадион]], [[Ганновер]]
| көрермендер  = 38&amp;nbsp;308
| төреші    = {{Flagicon|Испания}} Эмилио Сориано Аладрен
|команда1  = {{Футбол|Ирландия}}
|команда2  = {{Футбол|КСРО}}
|есеп= 1:1 (1:0)
|bg=#EBF5FF
|голдар1     = [[Ронни Уилан]] {{гол|39}}
|голдар2     = {{гол|75}} [[Олег Валерьевич Протасов|Олег Протасов]] 
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[18 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 15:30
|команда1 = {{Футбол|Англия}}
|команда2 = {{Футбол|КСРО}}
|есеп= 1:3 (1:2)
|стадион  = [[Коммерцбанк-Арена|Вальдштадион]], [[Майндағы Франкфурт|Франкфурт]]
| көрермендер = 53&amp;nbsp;000
| төреші   = {{Flagicon|Португалия}} Жозе Роша душ Сантуш
|bg=#EBF5FF
|голдар1    = [[Тони Адамс]] {{гол|15}}
|голдар2    = {{гол|3}} [[Сергей Евгеньевич Алейников|Сергей Алейников]] &lt;br&gt;{{гол|26}} [[Олексій Олександрович Михайличенко|Алексей Михайличенко]] &lt;br&gt;{{гол|73}} [[Виктор Васильевич Пасулько|Виктор Пасулько]]
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[18 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 15:30
|команда1 = {{Футбол|Ирландия}}
|команда2 = {{Футбол|Нидерланд}}
|есеп= 0:1 (0:0)
|стадион  = [[Паркштадион]], [[Гельзенкирхен]]
| көрермендер = 70&amp;nbsp;800
| төреші   = {{Flagicon|Аустрия}} Хорст Бруммайер
|bg=#EBF5FF
|голдар2    = {{гол|82}} [[Вим Кифт]] 
}}
----

== Плей-офф ==
=== Жартылай финал ===
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[21 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1 = {{Flagicon|Германия}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]
|команда2 = {{Футбол|Нидерланд}}
|есеп= 1:2 (0:0)
|стадион  = [[Фолькспаркштадион]], [[Гамбург]]
| көрермендер = 61&amp;nbsp;330
| төреші   = {{Flagicon|Румыния}} Иоан Игна
|голдар1    = [[Лотар Маттеус]] {{гол|55|пен.}}
|голдар2    = {{гол|74|пен.}} [[Рональд Куман]] &lt;br&gt;{{гол|89}} [[Марко ван Бастен]]
|bg       = #EBF5FF
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[22 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 20:15
|команда1 = {{Футбол|КСРО}}
|команда2 = {{Футбол|Италия}}
|есеп     = 2:0 (0:0)
|стадион  = [[Мерседес-Бенц-Арена (Штутгарт)|Неккарштадион]], [[Штутгарт]] 
| көрермен = 61&amp;nbsp;606
| төреші   = {{Flagicon|Бельгия}} Алексис Понне
|bg=#EBF5FF
|голдар1    = [[Геннадий Владимирович Литовченко|Геннадий Литовченко]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Олег Валерьевич Протасов|Олег Протасов]] {{гол|63}}
|голдар2    =
}}
----

=== Финал ===
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі     = [[25 маусым]] 1988 &lt;br&gt; 15:30
|команда1 = {{Футбол|КСРО}}
|команда2 = {{Футбол|Нидерланд}}
|есеп= 0:2 (0:1)
|стадион  = [[Олимпиаштадион (Мюнхен)|Олимпиаштадион]], [[Мюнхен]]
|көрермендер  = 72&amp;nbsp;308
|төреші    = {{Flagicon|Франция}} [[Мишель Вотро]] 
|голдар1    =
|голдар2    = {{гол|34}} [[Рууд Гуллит]] &lt;br&gt; {{гол|54}} [[Марко ван Бастен]]
|bg       = #EBF5FF
}}
----
{{Футболдан Еуропа чемпионаттары}}

[[Санат:Футболдан 1988 жылғы Еуропа біріншілігі]]
[[Санат:1988 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>kggzzr4vf2o71lttwgnl6pi02dssggx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қалмақ (ауыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>594980</id>
    <revision>
      <id>3618232</id>
      <parentid>3395363</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="h734wv2ibzzwbaejkxru0htzh5jixxy" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 = Ауыл
|атауы                 = Қалмақ
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =  
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =   
  |lat_deg = 50 |lat_min = 45 |lat_sec = 12
  |lon_deg = 49 |lon_min = 19 |lon_sec = 31
  |CoordScale             = 25000
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Батыс Қазақстан облысы
|кестедегі облыс         = Батыс Қазақстан облысы{{!}}Батыс Қазақстан
|ауданы                  = Тасқала ауданы
|кестедегі аудан         = Тасқала ауданы{{!}}Тасқала 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Мереке ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы){{!}}Мереке 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =     
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = 
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}51
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
'''Қалмақ''' — [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Тасқала ауданы]], [[Мереке ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)|Мереке ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 78 км-дей жерде, Мерекен ([[Шыжың өзендері|3-ші Шежін]]) өзенінің жағасында орналасқан.

== Халқы == 
[[1999 жыл]]ы тұрғындар саны 226 адам (118 ер адам және 108 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 71 адамды (31 ер адам және 40 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша 51 адамды (27 ер адам және 24 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Тасқала ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Тасқала ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>h734wv2ibzzwbaejkxru0htzh5jixxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Магистральное</title>
    <ns>0</ns>
    <id>595052</id>
    <revision>
      <id>3618399</id>
      <parentid>3395402</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Халқы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="8tlai100nv9mnbft7sm8d4cczbv1214" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Магистральное
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =  
   |lat_deg =51 |lat_min = 12|lat_sec = 29
   |lon_deg =51|lon_min = 34|lon_sec =41
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Батыс Қазақстан облысы
|кестедегі облыс         = Батыс Қазақстан облысы{{!}}Батыс Қазақстан
|ауданы                  = Теректі ауданы
|кестедегі аудан         = Теректі ауданы{{!}}Теректі 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Ақсуат ауылдық округі (Теректі ауданы){{!}}Ақсуат 
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =     
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = №17 ауыл
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}587
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Магистральное''' — [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Теректі ауданы]], [[Ақсуат ауылдық округі (Теректі ауданы)|Ақсуат ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Теректі (Батыс Қазақстан облысы)|Теректі]] ауылынан батысқа қарай 25 км-дей жерде.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы тұрғындар саны 565 адам (290 ер адам және 275 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 632 адамды (334 ер адам және 298 әйел адам) құрады.&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша 587 адамды (308 ер адам және 279 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Теректі ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Теректі ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>8tlai100nv9mnbft7sm8d4cczbv1214</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вердер (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>598837</id>
    <revision>
      <id>3618371</id>
      <parentid>3589206</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="ngai2evuc9kfdhnawpn6inyslcjzatr" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Германия}}  Вердер
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Германия чемпионаты 2019/20]]
 |логотипі        =SV-Werder-Bremen-Logo.svg 
 |толық атауы     = «Sportverein «Werder» Bremen»
 |лақап аты       = Бремен музыканттары
 |құрылған        = 1899 
 |стадионы        =  [[Везерштадион]]
 |сыйымдылығы     = 42 500
 |иесі            = 
 |президенті   = Клаус Дитер-Фишер (Германия)
 |жаттықтырушы    = {{flagicon|Германия}} Флориан Кофельдт
 |капитаны        =  {{flagicon|Аустрия}} Златко Юнузович
 |рейтингі        = 
 |жарыс           =  [[Футболдан Германия чемпионаты|Германия Бундеслигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Германия чемпионаты 2018/19|2018/19]]
 |орын            = 8
| pattern_la1  = _werder2021H
| pattern_b1   = _werder2021H
| pattern_ra1  = _werder2021H
| pattern_sh1  = _werder2021H
| pattern_so1  = _werder2021H
| leftarm1     = 039A66
| body1        = 039A66
| rightarm1    = 039A66
| shorts1      = FFFFFF
| socks1       = 039A66
| pattern_la2  = _werder1920a
| pattern_b2   = _werder1920a
| pattern_ra2  = _werder1920a
| pattern_sh2  = _shorts
| pattern_so2  = _werder1920a
| leftarm2     = FFFFFF
| body2        = FFFFFF
| rightarm2    = FFFFFF
| shorts2      = 004000
| socks2       = 004000
| pattern_la3  = _werder2021c
| pattern_b3   = _werder2021c
| pattern_ra3  = _werder2021c
| pattern_sh3  = _werder2021c
| pattern_so3  = _werder2021c
| leftarm3     = 000000
| body3        = 000000
| rightarm3    = 000000
| shorts3      = 000000
| socks3       = 000000
}}
'''«Вердер» Бремен''' ''(нем. Sportverein Werder Bremen)'' — [[Германия]]дағы футбол клубы. [[Бремен (жер)|Бремен]] қаласынан. Ресми мереке күні — [[29 қазан]]. Бұл күні команда футбол ойнамайды. Өз алаңындағы ойындарын 42 500 адам сыятын «Везерштадионда» өткізеді.

==Тарихы==
Клуб 1899 жылы құрылған. Бірақ мемлекеттік деңгейдегі табысын жанкүйерлер жарты ғасырдан астам уақыт күтті. 1961 жылы тырнақалды алғашқы табысына қол жеткізіп, [[Германия]] кyбогын иеленді. [[1962 жыл]]ы Бундеслига құрылды да, үш жылдан соң «Вердер» ел чемпионы атанды.

Еуротурнирлерде [[1992 жыл]]ы көзге түсті. [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]нда финалға дейін жетті. Лиссабондағы «Да Луж» стадионында «Монаконы» 2:0 есебімен ұтып, турнир жеңімпазы атанды.

2009 жылы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА Кубогының]] финалына шығып, Донецкінің «Шахтерінен» 1:2 есебімен ұтылып қалды.

==Жетістіктері==
*'''Германия чемпионы''' (4): 1965, 1988, 1993, 2004
*'''Германия кубогы''' (6): 1961, 1991, 1994, 1999, 2004, 2009
*'''Германия суперкубогы''' (4): 1988, 1993, 1994, 2009
*'''Кубок Иелерінің кубогы''' (1): 1992

==Стадион==
{{wide image|Weserstadion panorama.JPG|500px|Везерштадион|}}
'''«Везерштадион»''' — [[Германия]]дағы әмбебап стадиондардың бірі. Әуелгі аты «АВТS спорттық аренасы», [[Везер (өзен)|Везер]] өзенінің жағалауында орналасқандықтан, [[1930 жыл]]ы «Везерштадион» боп өзгертілді. Стадион қаланың ең көрікті жерінде орналасқан. Айналасында бірнеше [[саябақ]]тар, демалыс орындары бар. Соңғы уақыттарда тек футбол матчтары ғана ойнатылады.

Стадионның іргесі [[1909 жыл]]ы қаланған.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.werder-online.de/index.php Клубтың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831102510/http://www3.werder-online.de/index.php |date=2018-08-31 }}

[[Санат:Германия футбол клубтары]]
[[Санат:Интертото кубогының жеңімпаз клубтары]]</text>
      <sha1>ngai2evuc9kfdhnawpn6inyslcjzatr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Енді ешкім де қалған жоқ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603738</id>
    <revision>
      <id>3618378</id>
      <parentid>3422801</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6954" sha1="mqrpu0t7h5c76bt8tve8wrm28el5mod" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Енді ешкім де қаған жоқ
 |Шынайы атауы     = And Then There Were None
|Суреті=
|Сурет ені=200px
 |Жанры            = [[Детективті фильм|детектив]]
 |Режиссёрі        = Рене Клер
 |Актерлер          = 
 |Сценарист        =  Дадли Николс
 |Оператор            = Люсьен Андрио
 |Композиторы      = 
 |Суретшісі          = 
 |Дыбыс операторы = 
 |Дирижер =    
 |Компания         = Rene Clair Productions
 |Мемлекет         = {{Flagicon|USA}} АҚШ
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшынша]]
 |Ұзақтығы         = 97 минут
 |Жыл              = 1945 жыл
}}
'''«Енді ешкім де қалған жоқ»''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''And Then There Were None'') — америкалық кинорежиссер [[Рене Клер]]дің [[1945 жыл]]ы жарыққа шыққан фильмі. [[Агата Кристи]]дің «[[Он қара домалақ]]» романының желісімен жазылған. Бұл — аталмыш романның тұңғыш экрандалуы.

== Сюжеті ==
{| class=«toccolours» style=«float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 80%; background:#EFEFFF; color:black; width:30em; max-width: 27%;» cellspacing=«1»
| style=«text-align: left;» |
&lt;center&gt;«'''Он негр баласы санамағы»'''&lt;br&gt;
Он негр баласы тамақ ішуге барды,&lt;br&gt;
Біреуі шашалып өлді, тоғызы ғана қалды.

Тоғыз негр баласы сосын жатып демалды,&lt;br&gt;
Біреуі оянбады, сегізі ғана қалды.

Сегіз негр баласы Девонға қарай салды,&lt;br&gt;
Біреуі оралмады, жетеуі ғана қалды.

Жеті негр баласы отынға кесті талды,&lt;br&gt;
Біреуі өзін-өзі шапты, алтауы ғана қалды.

Алты негр баласы омартадан бал алды,&lt;br&gt;
Ара шақты біреуін, бесеуі ғана қалды.

Бес негр баласы шығарды сотта жанжалды,&lt;br&gt;
Біреуіне жаза берілді, төртеуі - ақ қалды.

Төрт негр баласы теңізге шомылуға барды,&lt;br&gt;
Біреуі жемге алданды, үшеуі ғана қалды.

Үш негр баласы айуанханаға аттанды,&lt;br&gt;
Біреуін аю талады, екеуі ғана қалды.

Екі негр баласы күн көзінде демалды,&lt;br&gt;
Біреуі күйіп кетті - ана жазған жалғыз қалды.

Соңғы негр баласы шаршады, тыныс алған жоқ,&lt;br&gt;
Барды да өлді асылып, енді ешкім қалған жоқ.
&lt;/center&gt;
|}

А. Н. Оним мырзаның шақыртуымен бір-бірін мүлде танымайтын он адам [[Британ жағалауы]]ндағы аралға барады. Оларды ерлі-зайыпты қызметшілер — Роджерстер күтіп алады. Бірақ бұлардың бәрін осында шақыртушы А. Н. Онимді оның ешқайсысы көрмеген болып шығады. Сондай-ақ әр бөлмеде он негр баласы жайлы санамақ тақпақ жазылған қатқыл қағаз ілулі тұрады. Одан бөлек үстел үстінде он негр баласының кішірек мүсіні қойылған екен.

Олардың алғашқы тамақтануынан соң [[грамофон]]ның құдіретті даусы естіліп қоя береді де, сол жердегі он кісінің қылмыстарын тізіп шығады. Зәресі ұшқан қонақтар мұның бәрін кім жасап жатқанын анықтамақ болады, бірақ олары бос әурешіліктен өзге еш нәрсе бермейді. А. Н. Онимнің кім екені жұмбақ күйі қалады. Аралдан кетейін десе, қайық бұларды тастап кетіп қалған, енді қайықтың қашан оралатыны да белгісіз.

Көп ұзамай қонақтардың бірі Никита Старлофф&lt;ref&gt;Романда бұл кейіпкердің есімі Антони Марстон&lt;/ref&gt; шашалып өледі. Оның өлімінен соң үстелдегі он негр баласының мүсіндерінің бірі өз өзінен жоғалып кетеді.

Кейін де санамақ бойынша қонақтардың барлығы біртіндеп жан тәсілім етеді. Әр адам өлген сайын үстелдегі нерлер мүсіні біреуге азая береді.

Ең соңында осының бәрі шебер түрде ұйымдастырған сол он қонақтың бірі сот Фрэнсис Куинкэннонның&lt;ref&gt;Романда бұл кейіпкердің тегі — Уоргрейв&lt;/ref&gt; ісі болып шығады.

== Рөлдерде ==

* Барри Фицджеральд — ''судья Фрэнсис Куинкэннон''
* Уолтер Хьюстон — ''доктор Эдвард Армстронг''
* Луис Хейуорд — ''Филип Ломбард''
* Роланд Янг — ''детектив Уильям Генри Блор''
* Джун Дюпре — ''Вера Клэйторн''
* Миша Ауэр — ''князь Никита Старлофф''
* Обри Смит — ''генерал Джон Мандрейк''
* Джудит Андерсон — ''Эмили Брент''
* Ричард Хэйдн — ''Томас Роджерс''
* Куини Леонард — ''Этель Роджерс''
* Гарри Тёрстон — ''Фред Нарракотт''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [http://www.imdb.com/title/tt0037515/ Енді ешкім де қалған жоқ]
* [https://archive.org/details/AndThenThereWereNone Енді ешкім де қалған жоқ]

[[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері]]
[[Санат:Агата Кристи шығармаларының экрандалуы]]
[[Санат:АҚШ қара-ақ фильмдері]]
[[Санат:Рене Клер фильмдері]]
[[Санат:1945 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]</text>
      <sha1>mqrpu0t7h5c76bt8tve8wrm28el5mod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Сергеевич Головин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603921</id>
    <revision>
      <id>3618392</id>
      <parentid>3516197</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4954" sha1="qgb2w1rug3ss3jl6d38zjvpdv6lbx7c" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Александр Головин
 |сурет                = Aleksandr Golovin.jpg
 |сурет ені                     = 220px
 |туған күні=30. 05. 1996
|туған жері=Кемерово, Ресей
|азаматтығы={{ту|Ресей}}
|толық аты                  = Александр Сергеевич Головин
 |бойы                       = 178
 |салмағы                         = 69
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = {{ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|
 |номері                       = 17
 |жастар клубы            = {{футбол карьерасы
|2001—2009|{{ту|Ресей}} ДЮСШ (Калтан)|
|2009—2011|{{ту|Ресей}} [[Металлург (футбольный клуб, Новокузнецк)|Металлург-Кузбасс]]|
|2012—2015|{{ту|Ресей}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА)]]|}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2015—2018|{{ту|Ресей}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]|81 (9)
|2018—|{{ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|137 (22)
}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2013—2014|{{ту|Ресей}} Ресей-17|15 (1)
|2014—2015|{{ту|Ресей}} Ресей-19|11 (3)
|2015|{{ту|Ресей}} Ресей-21|3 (0)
|2015—|{{Футбол|Ресей}} |19 (2)}}
}}
'''Александр Сергеевич Головин''' (30 мамыр 1996, [[Калтан]], [[Кемерово Облысы]], [[Ресей]]) —  ресейлік футболшы, Францияның [[Монако (футбол клубы)|Монако]] клубы мен [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы]]ның жартылай қорғаушысы.

Ұлттық құрама сапында [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|ӘЧ-2018]] тунриріне қатысып, алғашқы ойында-ақ [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясының]] қақпасына гол соқты, және бір нәтижелі пас берді. Бұл ойында Ресей 5:0 есебімен ірі жеңіске жетті.

2018 жылғы әлем чемпионатынан соң ЦСКА-дан «Монакоға» ауысты.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===

; ЦСКА

* Ресей чемпионы: 2015/16
* Ресейдің қола жүлдегері '''(3)''': 2014/15, 2016/17, 2017/18
* Ресей кубогының финалисі: 2015/16

=== Ұлттық құрама ===

; Ресей құрамалары

* 17 жасқа дейінгі жастар арасындағы Еуропа чемпионы (до 17 лет)
* 19 жасқа дейінгі жастар арасындағы Еуропаның күміс жүлдегері (до 19 лет)

== Статистикасы ==

: ''13 мамыр 2018''

{| class=«wikitable»
! colspan=«3» |
! colspan=«2» |Лига
! colspan=«2» |Кубок
! colspan=«2» |Суперкубок
! colspan=«2» |Еврокубоктер
! colspan=«2» |Бәрі
|-
!Клуб
!Лига
!Маусым
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=«5» | '''[[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]'''
| rowspan=«4» |Премьер-лига
|2014/15
|7
|0
|3
|0
| colspan=«2» |—
|0
|0
!10
!0
|-
|2015/16
|17
|1
|4
|2
| colspan=«2» |—
|2
|0
!23
!3
|-
|2016/17
|30
|3
|0
|0
|1
|0
|6
|0
!37
!3
|-
|2017/18
|27
|5
|1
|0
| colspan=«2» |—
|15
|2
!43
!7
|-
| colspan=«2» |'''Бәрі'''
!81
!9
!8
!2
!1
!0
!23
!2
!113
!13
|-
! colspan=«3» |Бәрі
!81
!9
!8
!2
!1
!0
!23
!2
!113
!13
|}

== Сілтемелер ==
* [http://pfc-cska.com/komanda/igroki/golovin_aleksandr_sergeevich/ Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722184738/https://pfc-cska.com/komanda/igroki/golovin_aleksandr_sergeevich/ |date=2018-07-22 }}
* [http://rfpl.org/players/Golovin-Aleksandr Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315030248/http://rfpl.org/players/Golovin-Aleksandr |date=2015-03-15 }}
* [http://www.rfs.ru/national_team/man/youth_1996/contains/3/18834.html Профилі]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Монако ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>qgb2w1rug3ss3jl6d38zjvpdv6lbx7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>605984</id>
    <revision>
      <id>3618223</id>
      <parentid>2651545</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Елді мекендер */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5206" sha1="t0jzpmwpt5g9vs781fwmk51a7wok0mo" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = 
 |Қазақша атауы   = Файф
 |Шынайы атауы    = [[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Fife'' &lt;br /&gt; [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Fìobh''
 |Елтаңба         = 
 |Ту              = 
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = [[Ұлыбритания]]
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 15|lat_sec = 00
  |lon_dir = W|lon_deg = 3|lon_min = 12|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Шотландия]]
 |Енеді           = 
 |Астанасы        = [[Гленротес]]
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 371,400
  |Санақ жылы                    = 2017
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 3
  |Тығыздығы                     = 280
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы        = 
 |Жер аумағы                     = 1325
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 13
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Ендік                          = 
 |Бойлық                         = 
 |Карта                          = Fife in Scotland.svg
 |Карта ені                      = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = GB-FIF
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = http://www.fife.gov.uk
 |Commons санаты                 = Fife
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Файф''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Fife'', [[Шотланд тілі (кельттік)|шотл]]. ''Fìobh'') - Шотландияның 32 округының бірі. [[Клакманнаншир]] и [[Перт-энд-Кинросс]] округтарымен шекаралас, алайда, сондай-ақ [[Данди-Сити]], [[Сити-оф-Эдинбург]] және [[Фолкерк (округ)|Фолкеркпен]] көпір арқылы байланыстырылған.

== Елді мекендер ==
{| border=«0»
| valign=«top» |
* [[Анстратер]] (Anstruther)                                      
* [[Бакхейвен]] (Buckhaven)             
* [[Бернтайленд]] (Burntisland)         
* [[Гленротес]] (Glenrothes)            
* [[Данфермлин]] (Dunfermline)          
* [[Дайзарт]] (Dysart)                  
* [[Инверкитинг]] (Inverkeithing)       
* [[Кулросс]] (Culross)                 
* [[Кауденбит]] (Cowdenbeath)           
* [[Керколди]] (Kirkcaldy)              
* [[Кингхорн]] (Kinghorn)
| valign=«top» |
* [[Охтермахти]] (Auchtermuchty)
* [[Кинкардин]] (Kincardine)            
* [[Крейл]] (Crail)                     
* [[Сент-Монанс]] (St Monans)           
* [[Сирис (Шотландия)|Сирис]] (Ceres)                     
* [[Фолкленд]] (Falkland)               
* [[Эрлсферри]] (Earlsferry)
* [[Питтенуим]](Pittenweem)
* [[Росайт]] (Rosyth)
* [[Сент-Андрус]] (St Andrews)
* [[Тейпорт]] (Tayport)
| valign=«top» |
* [[Или]] (Elie)
* [[Купар]] (Cupar)
* [[Ледибанк]] (Ladybank)
* [[Лесли]] (Leslie)
* [[Ливен]] (Leven)
* [[Лохгелли]] (Lochgelly)
* [[Льюхарс]] (Leuchars)
* [[Маркинч]] (Markinch)
* [[Метил]] (Methil)
* [[Ньюпорт-он-Тей]] (Newport-on-Tay)
* [[Ньюборо]] (Newburgh)
|}
[[Сурет:Fife towns.gif|thumb|left|250px|Файфтың елді мекендері]]

[[Санат:Файф]]
[[Санат:Шотландия түбектері]]
[[Санат:Шотландия округтері]]</text>
      <sha1>t0jzpmwpt5g9vs781fwmk51a7wok0mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609030</id>
    <revision>
      <id>3617897</id>
      <parentid>3617266</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35142-99</username>
        <id>182550</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ірге&quot; деген сөздің қате жазылуына байланысты &quot;бірге&quot; деп жаздым.</comment>
      <origin>3617897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15739" sha1="a7wl0oymdy867f9vtkjofo1wsec9rlj" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырыңыз, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұшылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|АҚШ}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Мексика}} || D1
|-
|  A2 || B2 || C2 || D2
|-
|  A3 || B3 || C3 || D3
|-
|  A4 || B4 || C4 || D4
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| E1 || F1 || G1 || H1
|-
| E2 || F2 || G2 || H2
|-
| E3 || F3 || G3 || H3
|-
| E4 || F4 || G4 || H4
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| I1 || J1 || K1 || L1
|-
| I2 || J2 || K2 || L2
|-
| I3 || J3 || K3 || L3
|-
| I4 || J4 || K4 || L4
|-
|}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>a7wl0oymdy867f9vtkjofo1wsec9rlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617899</id>
      <parentid>3617897</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35142-99</username>
        <id>182550</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ұшылды&quot; деген сөзді &quot;ұтылды&quot; деп түзеттім.</comment>
      <origin>3617899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15735" sha1="fazyx9jz486y3f9exvgjbqmes1gbrcc" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|АҚШ}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Мексика}} || D1
|-
|  A2 || B2 || C2 || D2
|-
|  A3 || B3 || C3 || D3
|-
|  A4 || B4 || C4 || D4
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| E1 || F1 || G1 || H1
|-
| E2 || F2 || G2 || H2
|-
| E3 || F3 || G3 || H3
|-
| E4 || F4 || G4 || H4
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| I1 || J1 || K1 || L1
|-
| I2 || J2 || K2 || L2
|-
| I3 || J3 || K3 || L3
|-
| I4 || J4 || K4 || L4
|-
|}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>fazyx9jz486y3f9exvgjbqmes1gbrcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617900</id>
      <parentid>3617899</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35142-99</username>
        <id>182550</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтар */ Жалпы, Әлем біріншілігіне жолдама алған құрама командаларды топтарға орналастырдым.</comment>
      <origin>3617900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16293" sha1="bed1a5loo4e2vrnsryqnv9zqirmtyk6" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| Мексика || Канада || Бразилия || АҚШ
|-
|  ОАР || Босния және Герцеговина || Марокко || Парагвай
|-
|  Корея Республикасы || Катар || Гаити || Аустралия
|-
|  Чехия || Швейцария || Шотландия || Түркия
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| Германия || Нидерланды || Бельгия || Испания
|-
| Кюрасао || Жапония || Мысыр || Кабо-Верде
|-
| Кот-д,Ивуар || Швеция || Иран || Сауд Арабия
|-
| Эквадор || Тунис || Жаңа Зеландия || Уругвай
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| Франция || Аргентина || Португалия || Англия
|-
| Сенегал || Алжир || Конго ДР || Хорватия
|-
| Ирак || Аустрия || Өзбекстан || Гана
|-
| Норвегия || Иордания || Колумбия || Панама
|-
|}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>bed1a5loo4e2vrnsryqnv9zqirmtyk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617901</id>
      <parentid>3617900</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35142-99</username>
        <id>182550</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтар */ Бір құрама команданың атауының дұрыс жазылуын қамтамасыз еттім.</comment>
      <origin>3617901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16304" sha1="bpkj6he5rr3dnoukrygmj2w8t27r10i" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| Мексика || Канада || Бразилия || АҚШ
|-
|  ОАР || Босния және Герцеговина || Марокко || Парагвай
|-
|  Корея Республикасы || Катар || Гаити || Аустралия
|-
|  Чехия || Швейцария || Шотландия || Түркия
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| Германия || Нидерланды || Бельгия || Испания
|-
| Кюрасао || Жапония || Мысыр || Кабо-Верде
|-
| Кот-д&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;Ивуар || Швеция || Иран || Сауд Арабия
|-
| Эквадор || Тунис || Жаңа Зеландия || Уругвай
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| Франция || Аргентина || Португалия || Англия
|-
| Сенегал || Алжир || Конго ДР || Хорватия
|-
| Ирак || Аустрия || Өзбекстан || Гана
|-
| Норвегия || Иордания || Колумбия || Панама
|-
|}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>bpkj6he5rr3dnoukrygmj2w8t27r10i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарааспан (ауыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614855</id>
    <revision>
      <id>3618246</id>
      <parentid>3323209</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="kvq4ct2mt75du3o00z5jlzsjvjhxn6a" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Қарааспан
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =  Ауылдық округ орталығы 
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =   
   |lat_deg =42 |lat_min =29|lat_sec = 37
   |lon_deg =69|lon_min = 03|lon_sec =48
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Түркістан облысы
|кестедегі облыс         = Түркістан облысы{{!}}Түркістан
|ауданы                  = Ордабасы ауданы
|кестедегі аудан         = Ордабасы ауданы{{!}}Ордабасы 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Қарааспан ауылдық округі{{!}}Қарааспан
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =    
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  ''Обручевка''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}1620
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Қарааспан}}
'''Қарааспан''' — [[Түркістан облысы]] [[Ордабасы ауданы]]ндағы ауыл, [[Қарааспан ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Темірлан]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде.

== Халқы == 
{| class=«wikitable»
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=«source122»&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||419||{{өсім}}3602 ||{{құлдырау}}1620 ||45 ||1821 ||{{құлдырау}}798 ||43,8 ||1781 ||{{құлдырау}}822 ||46,2
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Ордабасы ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Ордабасы ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>kvq4ct2mt75du3o00z5jlzsjvjhxn6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәрке батыр Шоңмұрынұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616886</id>
    <revision>
      <id>3618025</id>
      <parentid>3105608</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="o4axaa6gqmjc8zacblvybfiro7y5zwf" xml:space="preserve">'''Сәрке батыр Шоңмұрынұлы''' (1690-1772 ж.) — қазақ батыр, кіші жүздің [[Тәуке хан|Тәуке]] және Әбілхайыр хан басқарған 

== Өмірбаяны ==
1690 жылы туған, шын есімі Меңдібек Шонмурынұлы. Сәрке батырдың әкесі Шонмурын баба IX ғасырдың басында он бір мың жылқысы бар ең ықпалды және бай адамдардың бірі болды. Шонмұрынның 6 Ұлы - Бегетей, Ұлан, Асан, Сарке, Рысбай және Түкібай болды. Орынбор, Ақтөбе және Қостанай облыстарының аумағында тұратын Биліс [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://kz1.info/tarikh/aza-batyrlary/s-rke-batyr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301074731/https://kz1.info/tarikh/aza-batyrlary/s-rke-batyr |date=2019-03-01 }}&lt;/ref&gt;

1726 жылы Әбілхайыр хан мен Тайлақ батыр бастаған қазақ армиясының құрамында Орал өзеніндегі 30 мыңнан астам қалмақ жауынгерлері бар үш күндік шайқасқа қатысты. 1726 жылдың күзінде Ырғыз мен Торғай өзендері арасындағы маңайдағы &quot;Қара сиыр&quot; деген атпен орналасқан жерде жоңғарлармен шайқаста қазақ әскерінің авангардында тұрған адамдардың бірі болды, ол үшін&quot;, Алмас қылыш&quot; деген лақап атқа ие болды.&quot;

1729 жылы Балқаш көлінің маңында Әбілхайыр хан бастаған қазақ әскері болған, Сәрке-батыр жағалбайлы руынан әскердің басында болған.

Орта және Кіші жүз қазақтарының Ресей империясына қосылуы туралы грамотада айтылған, онда Әбілхайыр хан, сұлтан Ералы, сондай-ақ орта және Кіші жүздің 56 қазақ руларының ақсақалдары мен батырларының қолдары қойылған. Жағалбайлыдан Сәрке батыр қойылған.&lt;ref&gt;http://www.aktobegazeti.kz/?p=73867 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301074754/http://www.aktobegazeti.kz/?p=73867 |date=2019-03-01 }}&lt;/ref&gt;

Башқұрт көтерілісі кезінде 1755 жылы патша тәртібіне қарсы башқұрт тайпалары, башқұрт тұтқындаған казактар мен Еділ қалмақтарынан тұратын жасақтар Сарке батыр басшылығымен Жетыру руларының қазақтары тоқтады. Қазіргі кезде бұл орын Орынбор облысы Беляев ауданының аумағында аудан орталығынан 15 шақырым жерде Сарке төбе (Сарке тауы) деп аталады.

Сәркебатыр темір өзенінің жанында, Ембі өзенінің оң жақ ағысымен, оның өлімінен кейін 82 жасында жерленді. Бейіт Ақтөбе облысы Темір ауданы Кеңқияқ ауылының жанында орналасқан.&lt;ref&gt;http://kargala.aktobe.gov.kz/kk/node/63032 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301074719/http://kargala.aktobe.gov.kz/kk/node/63032 |date=2019-03-01 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1690 жылы туғандар]]
[[Санат:1772 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>o4axaa6gqmjc8zacblvybfiro7y5zwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618027</id>
      <parentid>3618025</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <origin>3618027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="pvzqn46vzsjgmsiwbbdl4yqpefgei4b" xml:space="preserve">'''Сәрке батыр Шоңмұрынұлы''' (1690-1772 ж.) — қазақ батыр, кіші жүздің [[Тәуке хан|Тәуке]] және Әбілхайыр хан басқарған 

== Өмірбаяны ==
1690 жылы туған, шын есімі Меңдібек Шоңмұрынұлы. Сәрке батырдың әкесі Шоңмұрын баба IX ғасырдың басында он бір мың жылқысы бар ең ықпалды және бай адамдардың бірі болды. Шонмұрынның 6 Ұлы - Бегетей, Ұлан, Асан, Сәрке, Рысбай және Түкібай болды. Орынбор, Ақтөбе және Қостанай облыстарының аумағында тұратын Биліс [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://kz1.info/tarikh/aza-batyrlary/s-rke-batyr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301074731/https://kz1.info/tarikh/aza-batyrlary/s-rke-batyr |date=2019-03-01 }}&lt;/ref&gt;

1726 жылы Әбілхайыр хан мен Тайлақ батыр бастаған қазақ армиясының құрамында Орал өзеніндегі 30 мыңнан астам қалмақ жауынгерлері бар үш күндік шайқасқа қатысты. 1726 жылдың күзінде Ырғыз мен Торғай өзендері арасындағы маңайдағы &quot;Қара сиыр&quot; деген атпен орналасқан жерде жоңғарлармен шайқаста қазақ әскерінің авангардында тұрған адамдардың бірі болды, ол үшін&quot;, Алмас қылыш&quot; деген лақап атқа ие болды.&quot;

1729 жылы Балқаш көлінің маңында Әбілхайыр хан бастаған қазақ әскері болған, Сәрке-батыр жағалбайлы руынан әскердің басында болған.

Орта және Кіші жүз қазақтарының Ресей империясына қосылуы туралы грамотада айтылған, онда Әбілхайыр хан, сұлтан Ералы, сондай-ақ орта және Кіші жүздің 56 қазақ руларының ақсақалдары мен батырларының қолдары қойылған. Жағалбайлыдан Сәрке батыр қойылған.&lt;ref&gt;http://www.aktobegazeti.kz/?p=73867 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301074754/http://www.aktobegazeti.kz/?p=73867 |date=2019-03-01 }}&lt;/ref&gt;

Башқұрт көтерілісі кезінде 1755 жылы патша тәртібіне қарсы башқұрт тайпалары, башқұрт тұтқындаған казактар мен Еділ қалмақтарынан тұратын жасақтар Сарке батыр басшылығымен Жетыру руларының қазақтары тоқтады. Қазіргі кезде бұл орын Орынбор облысы Беляев ауданының аумағында аудан орталығынан 15 шақырым жерде Сарке төбе (Сарке тауы) деп аталады.

Сәркебатыр темір өзенінің жанында, Ембі өзенінің оң жақ ағысымен, оның өлімінен кейін 82 жасында жерленді. Бейіт Ақтөбе облысы Темір ауданы Кеңқияқ ауылының жанында орналасқан.&lt;ref&gt;http://kargala.aktobe.gov.kz/kk/node/63032 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301074719/http://kargala.aktobe.gov.kz/kk/node/63032 |date=2019-03-01 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1690 жылы туғандар]]
[[Санат:1772 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>pvzqn46vzsjgmsiwbbdl4yqpefgei4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жеңілтек (сериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619569</id>
    <revision>
      <id>3618212</id>
      <parentid>3540647</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="aobm9dmxmz9fxe08c7x2branmkbe7c7" xml:space="preserve">'''Жеңілтек''' ([[Түрік тілі|түрік]]. hercai) - [[2019 жыл]]ы ATV телеарнасында жарыққа шыққан түрік сериалы. Тұсаукесері 2019 жылдың [[15 наурыз]]ында өтті. Режиссері - [[Джем Карчи]], басты рөлдерді [[Акын Акынёзю]], [[Эбру Шахин]], [[Гюлчин Сантурджуодлу]], [[Серхат Тутумлуер]] сияқты актерлер сомдады. Сериалдың слоганы - &quot;Кек туралы мүмкін емес махаббат дастаны&quot;.

== Сюжеті ==
Миранды 27 жыл бойы кек алу үшін өсіреді. Ол ешкімді сүймейді және бақытты болудың не екенін білмейді. Ал Рейян ғажайыпқа және мәңгілік махаббатқа сенеді. Бір күні олардың жолдары қиылысып, олар бір-біріне ғашық болады. Алайда Рейян - кек алуға уәде берген Миранның қас жауы. 
== Кейіпкерлер==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Актер !! Рөлі
|-
| Акын Акынозю || Миран Асланбей
|-
|Эбру Шахин
|Рейян Шадоглу 
|-
|Маджит Сокан
|Насух Шадоглу
|-
|Илай Эркёк
|Ярен Шадоглу
|-
|Гюльчин Сантыроглу
|Султан Асланбей
|-
|Серхат Тутумлуер
|Хазар Шадоглу 
|-
|Айда Аксель
|Азизе Асланбей 
|-
|Ойя Унустасы
|Гёнуль Асланбей
|-
|Тансу Ташанлар
|Азат Шадоглу
|-
|Гюльчин Хатыхан
|Хандан Шадоглу 
|-
|Фериде Четин 
|Зехра Шадоглу
|-
|Инджи Шен
|Нигар Катарджы 
|-
|Эда Башламышлы
|Элиф Асланбей
|-
|Сердар Озер 
|Джихан Шадоглу
|-
|[[Сера Құтлубей]]
|Азра
|-
|}

== Сілтемелер ==
* [https://www.kinopoisk.ru/film/1236515/ Ветреный (сериал 2019 – ...) Кинопоиск]
* [https://www.imdb.com/title/tt9721776/ Hercai | Drama, Romance | TV Series (2019– )]
* [https://kino-teka.com/series/tureckie_serialy/4026-tureckiy-serial-vetrenyy-hercai-2019.html ТУРЕЦКИЙ СЕРИАЛ: ВЕТРЕНЫЙ / HERCAI (2019)]

[[Санат:2019 жылғы Түркия фильмдері]]
[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Түркия романтикалық телесериалдары]]
[[Санат:2010 жж. Түркия телесериалдары]]
[[Санат:ATV (Түркия) өнімдері]]
[[Санат:Түркия телевизиялық бағдарламалары]]
[[Санат:Ыстанбұлдағы телевизиялық шоулар]]</text>
      <sha1>aobm9dmxmz9fxe08c7x2branmkbe7c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конфедерациялар кубогы 2001 (финал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620650</id>
    <revision>
      <id>3618375</id>
      <parentid>3106576</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7068" sha1="58bj6it6ko5gyaswc3w7i3tj0uowfj2" xml:space="preserve">{{Футбол матчы
 | атауы     =Конфедерациялар кубогы 2001 (финал)
 | шынайы атауы     =
 | логотип     =
 | ені     =
 | сипаттама     =
 | турнир     =[[Конфедерациялар кубогы 2001]]
| команда1     =Жапония
 | үйде     =
 | команда2     =Франция
 | қонақ     =
 | команда1ел     =  {{Flagicon|Жапония}}  
 | команда2ел     ={{Flagicon|Франция}}
 | команда1есеп     =0
 | есеп1     =
 | үйде_барлығы     =
 | команда2есеп     = 1
 | есеп2     =
 | қонақ_барлығы     =
 | детальдар     =
 | бірніші ойын     =
 | команда1есеп1     =
 | команда2есеп1     =
 | дата     =[[10 маусым]] [[2001 жыл|2001]]
 | стадион     =[[Ниссан (стадион)|Халықаралық]]
 | қала     =Иокогама
 | 1аматч ойыншысытитул     =
 | 1аматч ойыншысы     =
 | 1бматч ойыншысытитул     =
 | 1бматч ойыншысы     =
 | арбитр     =
 | көрермендер     =65 533
 | ауа райы     =
 | алдыңғы     =[[Конфедерациялар кубогы 1999 (финал)|1999]]
 | келесі =[[Конфедерациялар кубогы 2003 (финал)|2003]]
}}
{{Толық мақала|Конфедерациялар кубогы 2001}}
'''Конфедерациялар кубогы 2001 (финал)''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''2001 FIFA Confederations Cup Final'') — [[Конфедерациялар кубогы 2001|Жапония мен Кореяда ұйымдастырылған Конфедерациялар кубогының]] шешуші матчы. 10 маусым күні [[Иокогама]]дағы [[Ниссан (стадион)|Халықаралық стадионда]] [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]] және [[Жапония Ұлттық футбол құрамасы|Жапония]] құрамалары кездесіп, француздар 1:0 есебімен жеңіске жетті.

== Матч ==
=== Шолу ===
Матч тағдырын 30-минутта [[Патрик Вьейра]]ның соққан голы шешті. Осы голдың арқасында Вьейра матчтың үздік ойыншысы деп танылды.

Екі команданың бапкері француз болатын. Бір жылдан кейін осы стадиондарда өткен [[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|2002 жылғы әлем чемпионатына]] қос құраманы осы екі бапкер бастап барды.
{{толықтыру}}
=== Протокол ===
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі = [[10 маусым]]&lt;br&gt;19:00
|команда1 = {{Футбол|Жапония}}
|команда2 = {{Футбол|Франция}}
|есеп= 0:1(0:1)&lt;ref&gt;https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=4522/match=21771/index.html&lt;/ref&gt;
|голдар2 = [[Патрик Вьейра]] {{Гол|30}}
|стадион =  [[Ниссан (стадион)|Халықаралық]], [[Иокогама]]
|көрермендер = 65 533
|төреші = {{flagicon|БАӘ}} [[Али Буджсаим]]
}}
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _JFA_01h
|pattern_b  = _JFA_01h
|pattern_ra = _JFA_01h
|pattern_sh = _JFA_01a
|pattern_so = _BLUEWINGS_09h
|leftarm    = 0000FF
|body       = 0000FF
|rightarm   = 0000FF
|shorts     = 0000FF
|socks      = 0000AA
|title      = Japan
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _france2000a
|pattern_b  = _france2001
|pattern_ra = _france2000a
|pattern_sh = _france2000a
|pattern_so = _france2000a
|leftarm    = FFDD00
|body       = FFFFFF
|rightarm   = FFDD00
|shorts     = 0000FF
|socks      = FFFFFF
|title      = France
}}
|}
{| width=«100%»
|valign=«top» width=«50%»|
{| style=«font-size: 90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0»
|colspan=«4»|'''Жапония:'''
|-
!width=«30»| !!width=«30»|
|-
|ққ || '''1''' ||[[Ёсикацу Кавагути]]
|-
|қ || '''3'''&amp;nbsp;||[[Наоки Мацуда]] || {{СҚ|36}}
|-
|қ || '''4''' ||[[Рюдзо Мориока]]
|-
|қ || '''16'''&amp;nbsp;||[[Кодзи Наката]]
|-
|қ || '''20'''&amp;nbsp;||[[Ясухиро Хато]]
|-
|жқ || '''8''' ||[[Хироаки Морисима]] || {{СҚ|89}}
|-
|жқ || '''14'''&amp;nbsp;||[[Тэруёси Ито]]
|-
|жқ || '''18'''&amp;nbsp;||[[Кадзуюки Тода]]
|-
|жқ || '''21'''&amp;nbsp;||[[Синдзи Оно]] || || {{алаңнан|60}}
|-
|ш || '''5''' ||[[Дзюнъити Инамото]] || || {{алаңнан|45}}
|-
|ш || '''9''' ||[[Акинори Нисидзава]] || || {{алаңнан|74}}
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|ж ||'''10'''&amp;nbsp;||[[Ацухиро Миура]] || || {{алаңға|45}}
|-
|ш ||'''19'''&amp;nbsp;||[[Тацукихо Кубо]] || || {{алаңға|60}}
|-
|ш ||'''11'''&amp;nbsp;||[[Масаси Накаяма]] || || {{алаңға|74}}
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=«4»| [[Филипп Труссье]] (Франция)
|}
|valign=«top»|[[Сурет:2001-FRA-JPN 2001-FIN-CC.svg|300px]]
|valign=«top» width=«50%»|
{| style=«font-size: 90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0» align=center
|colspan=«4»|'''Франция:'''
|-
!width=«30»| !!width=«30»|
|-
|ққ ||'''1''' ||[[Ульриш Раме]]
|-
|қ ||'''3''' ||[[Биксент Лизаразю|Биксант Лизаразю]]||{{СҚ|52}}
|-
|қ ||'''8''' ||[[Марсель Десайи]]
|-
|қ ||'''18'''&amp;nbsp;||[[Франк Лебёф]]
|-
|қ ||'''19'''&amp;nbsp;||[[Кристиан Карамбё|Кристиан Карамбе]]
|-
|ж ||'''4''' ||[[Патрик Вьейра]]
|-
|ж ||'''6''' ||[[Юри Джоркаефф]] || || {{алаңнан|65}}
|-
|ж ||'''7''' ||[[Робер Пирес]]
|-
|ж ||'''11'''&amp;nbsp;||[[Сильван Вильтор]]
|-
|ш ||'''9''' ||[[Николя Анелька]]
|-
|ш ||'''17'''&amp;nbsp;||[[Стив Марле]] || || {{алаңнан|58}}
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|ж ||'''22'''&amp;nbsp;||[[Лоран Робер]] || || {{алаңға|58}}
|-
|ж ||'''10'''&amp;nbsp;||[[Эрик Карьер]] || || {{алаңға|65}}
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=«4»| [[Роже Лемерр]] (Франция)
|}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{Конфедерациялар кубогы}}

[[Санат:2001 жылғы футбол]]
[[Санат:Конфедерациялар кубогының финалдары]]
[[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойындары]]
[[Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойындары]]</text>
      <sha1>58bj6it6ko5gyaswc3w7i3tj0uowfj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гиоргос Меркис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627567</id>
    <revision>
      <id>3618407</id>
      <parentid>2716333</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="3vk6nzsl99xe6pnd4ewax411fg77det" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Гиоргос Меркис
|сурет = Loco-Appolon (8).jpg
|туған жері = {{туғанжері|Лимасол|Лимасолда}}, [[Кипр]]
|азаматтығы = {{flagicon|Кипр|20px}} [[Кипр]]
|бойы = 187
|салмағы = 83
|позиция = қорғаушы
|қазіргі клуб = {{flagicon|Кипр|20px}} [[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]]
|номері = 30
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2001—2015|{{flagicon|Кипр|20px}} [[Аполлон (футбол клубы, Лимасол)|Аполлон (Лимасол)]]|252 (17)
|2016—|{{flagicon|Кипр|20px}} [[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]]|52 (3)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2006—|{{футбол|Кипр}}|37 (1)
}}
}}
'''Гиоргис Меркис''' ({{lang-gr|Γιώργος Μερκής}}; [[30 шілде]] [[1984 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/44235&lt;/ref&gt;, [[Лимасол]], [[Кипр]]) — кипрлік футболшы, [[Кипр Ұлттық футбол құрамасы]] мен [[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]] клубының қорғаушысы.

Карьерасында Кипрдің «Аполлон» және АПОЭЛ клубтарында ойнады. Екі клуб сапында да Кипр чемпионы атанды.

Кипр құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын 2006 жылы 1 наурызда Арменияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===
'''«Аполлон» (Лимасол)'''

* Кипр чемпионы — 2005/06
* Кипр кубогы (2) — 2009/10, 2012/13

'''АПОЭЛ'''

* Кипр чемпионы (4) — 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://int.soccerway.com/players/-/70882/ Футболшының профилі]

[[Санат:Кипр футболшылары]]
[[Санат:Кипр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Аполлон Лимасол ФК ойыншылары]]
[[Санат:АПОЭЛ ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>3vk6nzsl99xe6pnd4ewax411fg77det</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Yl0o0</title>
    <ns>3</ns>
    <id>631837</id>
    <revision>
      <id>3617932</id>
      <parentid>2730555</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jules*</username>
        <id>33608</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jules* [[Қатысушы талқылауы:Ylovoir]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Yl0o0]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Ylovoir|Ylovoir]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Yl0o0|Yl0o0]]&quot;</comment>
      <origin>2730555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355" sha1="5fe5h7u2kq891uvp75p4dhl7c22byj2" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ylovoir}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 04:09, 2019 ж. желтоқсанның 15 (+06)</text>
      <sha1>5fe5h7u2kq891uvp75p4dhl7c22byj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джорджиан Де Арраскаета</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632245</id>
    <revision>
      <id>3618236</id>
      <parentid>3178756</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3174" sha1="2yd7y3hmj8xq183pybz5qlk592a9xnl" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Джорджиан Де Арраскаэта
|туған күні = 1.6.1994
|туған жері = Нуэво-Берлин, [[Уругвай]]
|азаматтығы = {{flagicon|Уругвай|20px}} [[Уругвай]]
|бойы = 172
|салмағы = 67
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = {{flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]
|номері = 14
|жастар клубтары = {{футбол карьерасы
|2007—2012|{{flagicon|Уругвай|20px}} [[Дефенсор Спортинг]]|}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2012—2014|{{flagicon|Уругвай|20px}} [[Дефенсор Спортинг]]|52 (16)
|2015—2018|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Крузейро (футбол клубы)|Крузейро]]|138 (41)
|2019—|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|32 (14)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2014—|{{Футбол|Уругвай}} |25 (3)}}
|сурет=Giorgian De Arrascaeta 20171114 AUT URU 4546 (cropped).jpg}}

'''Джорджиан Де Арраскаэта'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forvo.com/word/giorgian_de_arrascaeta/#es|title=Как произносится Giorgian De Arrascaeta|author=Команда Forvo|publisher=Forvo.com|lang=es|accessdate=2019-11-25}}&lt;/ref&gt; ({{lang-es|Giorgian Daniel De Arrascaeta Benedetti}}; [[1 маусым]] [[1994 жыл|1994]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/248410&lt;/ref&gt;, [[Нуэво-Берлин]]) — уругвайлық футболшы, [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы]] мен «[[Фламенго]]» клубының жартылай қорғаушысы. 2013 жылғы жастар арасындағы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, 2019 жылғы [[Либертадорес кубогы 2019|Либертадорес кубогының]] жеңімпазы. 2015, 2019, 2021 жылғы Америка кубогына, 2018, 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Уругвай вице-чемпионы (1): 2012/13
* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы (1): 2019
* Минас-Жерайс штатының чемпионы (1): 2018
* Бразилия чемпионы (1): 2019
* Бразилия кубогы (2): 2017, 2018
* Либертадорес кубогы (1): 2019

=== Жеке ===

* Уругвай чемпионатындағы жаңа есім: 2012/13

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/185075 Профилі]

[[Санат:Уругвай футболшылары]]
[[Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Дефенсор Спортинг ФК ойыншылары]]
[[Санат:Крузейро ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фламенго ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>2yd7y3hmj8xq183pybz5qlk592a9xnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мулан (фильм, 2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635818</id>
    <revision>
      <id>3618369</id>
      <parentid>3567326</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4254" sha1="azeqlkxo4r5t53tr8o38paw480dc8pj" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Мулан
 |Шынайы атауы     = Mulan
 |Суреті           = Мулан фильмінің постері.jpeg
 |Сурет ені        = 
 |Жанры            = [[Драма]], [[шытырман оқиға]]
 |Режиссёрі        = [[Ники Каро]]
 |Продюсері        = * [[Крис Бендер (фильмінің продюсері)|Крис Бендер]]
* Тендо Нагенда
* Джейсон Т. Рид
* Джейк Уейнер
 |Сценарист        = * [[Rick Jaffa and Amanda Silver|Rick Jaffa&lt;br/&gt;Amanda Silver]]
* Лорен Хайнек
* Элизабет Мартин
 |Актерлер         = * [[Лү Ифей]]
* [[Донни Йен]]
* [[Джейсон Скотт Ли]]
* [[Йосон Ан]]
* [[Гонг Ли]]
* [[Джет Ли]]
 |Операторы        = [[Мәнди Уокер]]
 |Композиторы      = [[Гарри Грегсон-Уиллиямс]]&lt;ref name=«Gregson-Williams»&gt;{{Cite web |url=http://filmmusicreporter.com/2018/08/22/harry-gregson-williams-to-score-disneys-mulan-live-action-movie/ |title=Harry-Gregson-Williams to Score Disney's 'Mulan' Live-Action Movie |website=Film Music Reporter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824135101/http://filmmusicreporter.com/2018/08/22/harry-gregson-williams-to-score-disneys-mulan-live-action-movie/ |archive-date=August 24, 2018 |access-date=August 24, 2018}}&lt;/ref&gt;
 |Компания         = '''Өндіріс:'''&lt;br&gt;[[Walt Disney Pictures]]&lt;br&gt;Jason T. Reed Productions&lt;br&gt;Good Fear&lt;br&gt;'''Прокат:'''&lt;br&gt;[[Walt Disney Studios Motion Pictures]]
 |Бюджеті          = $260 million&lt;ref name=CNNbudget&gt;{{Cite news |url= https://edition.cnn.com/2020/02/13/media/disney-mulan-coronavirus/index.html |title= Disney's 'Mulan' was supposed to be a big hit in China. The coronavirus could threaten that |last= Pallotta |first=Frank |date=February 14, 2020 |work=[[CNN Business]]|access-date=February 22, 2020}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім            = 
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшынша]]
 |Ұзақтығы         = 
 |Жыл              = 2020&lt;ref name=«NewRelease»/&gt;
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = 
 |imdb_id          = 4566758
}}
'''Мулан''' ({{lang-en | Mulan}}) —  американдық [[Драма (жанр)|драмалық фильм]], режиссері [[Каро, Ники|Ники Каро]]. Бұл фильм- [[Хуа Мулан]] қытай аңызына негізделген [[Мулан (мультфильм)|1998 жылғы ұқсас мультфильмінің]] бейімделуі.

[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] фильмінің көрсетілімі 2018 жылдың 2 қарашасына жоспарланған болатын, алайда 2018 жылдың наурызында Disney фильмнің шығарылу күнін 2020 жылдың 27 наурызына ауыстыру туралы жариялады.&lt;ref name=«NewRelease»&gt;{{cite web |title=Live-Action 'Mulan' Pushed Back More Than a Year to Spring 2020 |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/live-action-mulan-pushed-back-more-a-year-spring-2020-1090015 |author=Pamela McClintock, Aaron Couch |website=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en |date=2018-03-01 |accessdate=2020-02-15}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://movies.disney.com/mulan-2020 Ресми сайт]
* [https://www.kinopoisk.ru/film/918722/ Мулан] [[КиноПоиск]]-те
* [https://www.instagram.com/mulan/ Мулан] [[Instagram]]-да
* [https://m.facebook.com/WaltDisneyMulan Мулан] [[Facebook]]-те
* [https://mobile.twitter.com/DisneysMulan Мулан] [[Twitter]]-де

[[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері]]
[[Санат:Дисней фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:АҚШ 3D фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фэнтези фильмдері]]
[[Санат:2020 жылғы фильмдер]]</text>
      <sha1>azeqlkxo4r5t53tr8o38paw480dc8pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>642281</id>
    <revision>
      <id>3618338</id>
      <parentid>3504620</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190330" sha1="fnt5sz7v2g9htv6r7ehwvqsoocmg65e" xml:space="preserve">'''Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері''', [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] үкіметінің,&lt;ref&gt;http://www.xinhuanet.com /politics/2019-03/18/c_1124247196.htm Xinhuanet.com. 2019 жылдың 18 наурызы.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.xjpcsc.gov.cn/system/2019/01/09/035526555.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331020150/http://www.xjpcsc.gov.cn/system/2019/01/09/035526555.shtml |date=2019-03-31 }} шилей. «Мұрағаттық көшірме» 新疆维吾尔自治区 去 极端 化 条例, Xjpcsc.gov.cn. Түпнұсқасынан мұрағатталды 31 наурыз 2019 жыл. Дереккөз +20 шілде +2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http: //www.xinhuanet.com/english/2019-08/16/c_138313359.htm «Полный текст: Профессиональное образование и обучение в Синьцзяне». Синьхуа. Пекин. 16 августа 2019. Проверено 17 сентября 2019&lt;/ref&gt; ресми түрде кәсіптік білім беру және оқыту орталықтары деп аталатын [[лагерь]]лері. 2014&lt;ref&gt;https://foreignpolicy.com/2018/02/28/a-summer-vacation-in-chinas-muslim-gulag/ «Летние каникулы в китайском мусульманском Гулаге». Внешняя политика. 28 февраля 2018. Источник +28 Февраля 2 018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Рамзи, Остин; Бакли, Крис (16 ноября 2019 года). «„ Абсолютно No Mercy“: Пропущенные Файлы Expose Как Китай Организованный массовые задержания мусульман». Нью-Йорк Таймс. ISSN 0362-4331. Проверен 16 ноября 2 019.&lt;/ref&gt; жылы жарияланған «террорға қарсы халық соғысы» аясында 2017&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news /2017/09/10/china-free-xinjiang-political-education-detainees «Китай: заключенные из» Синьцзяна «по политическому образованию». Хьюман Райтс Вотч. Проверено 10 сентября 2017 года.&lt;/ref&gt; жылдан бастап ұйғырларды [[индоктринация]]лау мақсатында пайдаланатын [[интернирлеу]] лагерлері болып табылады. Бұл лагерьлер заңнан тыс жұмыс істейді, көптеген [[ұйғырлар]]дың сот үкімінсіз сотталғандығы туралы хабарланған, оларға қарсы ешқандай айып тағылмаған.&lt;ref&gt;https://www.france24.com/en/20180725-arrests-skyrocketed-chinas-muslim-far-west-2017 «Аресты взлетели на мусульманском дальнем западе Китая в 2017 году». Франция24. AFP. 25 июля 2018 года. Проверено 15 сентября 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/what-is-life-like-in-xinjiang-reeducation-camps-china-2018-5 «„ Постоянное лечение“: Внутри перевоспитания лагеря Китай использует для Brainwash мусульман». Бизнес Инсайдер. Проверено +17 May 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2018/02/26/china-big-data-fuels-crackdown-minority-region «Китай: расправа над большими данными в регионе меньшинств». Хьюман Райтс Вотч. Проверено 26 Февраль 2 018.&lt;/ref&gt;

Есеп бойынша, 2018 жылы Қытай билігі жүздеген мың, [[ұйғырлар|ұйғыр]], [[қазақтар|қазақ]], [[қырғыздар|қырғыз]] және басқа этникалық [[мұсылман]] түріктерін, христиандарын, сондай-ақ  кейбір шетелдік азаматтарды, мысалы, қазақстандықтарды осы түрмелерде ұстады.&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/news/world/asia-pacific/rights-groups-criticise-sharp-rise-in-arrests-in-china-s-xinjiang-province-1.3577158 «Правозащитные организации критикуют резкий рост числа арестов в китайской провинции Синьцзян». Ирландские времена. Проверено +26 июля 2 018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vox.com/2018/10/24/18018282/china-reeducation-camps-uighur-muslims «Китайские мусульманские лагеря для перевоспитания начинают выглядеть как концентрационные лагеря». Vox. 24 октября 2018 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ft.com/content/c610c88a-8a57-11e8-bf9e-8771d5404543 «Китай усиливает слежку за мусульманами Синьцзяна». Financial Times. Источник +18 Июлю 2 018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://edition.cnn.com/2018/02/02/asia/china-xinjiang-detention-camps-intl/index.html «Тысячи уйгурских мусульман задержаны в китайских лагерях« политического образования». CNN. Источник +3 Февраль 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldwatchmonitor.org/2018/02/china-100-christians-sent-re-education-camps-xinjiang/ «100 христиан отправлены в лагеря« перевоспитания »в Синьцзяне». Бизнес Инсайдер. Проверено 15 May +2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-re-education-muslims-ramadan-xinjiang-eat-pork-alcohol-communist-xi-jinping-a8357966.html «Мусульмане вынуждены пить алкоголь и есть свинину в лагерях китайского образования, - утверждает бывший заключенный». Независимый. Проверено 18 May +2018.&lt;/ref&gt; 2018 жылдың мамырында [[Пентагон|АҚШ Қорғаныс Министрлігінің]] өкілі Рэндалл Шрайвер тергеу изоляторларына «кемінде миллион, мүмкін, үш миллионға жуық азамат» орналастырылғандығы туралы бірнеше рет мәлімдеме жасады.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-usa-china-concentrationcamps/china-putting-minority-muslims-in-concentration-camps-us-says-idUSKCN1S925K Стюарт, Фил (4 мая 2019 г.). «Китай помещает мусульманских меньшинств в «концлагеря», - говорят США». Reuters. Проверено 17 сентября 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2019/05/04/world/asia/trump-china-uighurs-trade-deal.html Раппорт, Алан; Вонг, Эдвард (4 мая 2018 года). «В стремлении заключить торговую сделку администрация Трампа отменила санкции за подавление Китаем уйгуров». Нью-Йорк Таймс. Проверено 17 сентября 2019.&lt;/ref&gt; 2018 жылдың тамызында БҰҰ-ның [[адам құқықтары]] жөніндегі тобы [[Қытай]]дағы 1 миллион этникалық ұйғырдың «қайта тәрбиелеу лагерлерінде» ұсталғаны туралы көптеген сенімді хабарламалар алды деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-asia-china-45147972 «Китайские уйгуры: один миллион содержится в политических лагерях», - сказали в ООН . BBC . Источник +10 августу +2018 .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-china-rights-un/u-n-says-it-has-credible-reports-that-china-holds-million-uighurs-in-secret-camps-idUSKBN1KV1SU «ООН говорит, что у нее есть заслуживающие доверия сообщения о том, что Китай держит в секретных лагерях миллион уйгуров». Reuters. Источник +10 августу +2018.&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, кейбір [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]&lt;ref&gt;https://www.bloomberg.com/quicktake/the-uighurs Ли, Карен (4 декабря 2019 года). «Уйгуры». Блумберг. Источник +30 Декабря 2 019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.spiegel.de/international/world/chinese-oppression-of-the-uighurs-like-cultural-genocide-a-1298171.html Занд, Бернхард (28 ноября 2019 года). «Угнетение китайцами уйгуров как «культурный геноцид»». Der Spiegel. Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.twreporter.org/a/xinjiang-re-education-camps-truth Лю, Чжисинь (24 июля 2019 года). «現代 集中營 —— 來自 新疆「 再教育 營 」的 證言» . 報導 者 (Репортер) (на китайском языке). Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/09/china-internment-camps-uighur-muslim-children/569062/ Самуил, Сигал (4 сентября 2018 года). «Китайская политика разлуки с челюстями». Atlantic. Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://apnews.com/6e151296fb194f85ba69a8babd972e4b Ши, Джерри (18 мая 2018 года). «Лагеря массового воспитания в Китае вызывают культурную революцию». AP NEWS. Источник +30 Декабря 2 019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.buzzfeednews.com/article/meghara/the-police-state-of-the-future-is-already-here Раджагопалан, Мегха (17 октября 2017 года). «Вот как на самом деле выглядит полицейское государство 21-го века». Новости BuzzFeed. Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt; мәліметтерінде [[лагерь]]лерді [[Қытайдағы мәдениет төңкерісі|Қытайдың мәдени революциясымен]] салыстырған [[саясаткер]]лер&lt;ref&gt;https://www.weser-kurier.de/deutschland-welt/deutschland-welt-politik_artikel,-china-ist-kein-strategischer-partner-_arid,1879326.html Trüpel, Хельга (2 декабря 2019 года). «Китай является стратегическим партнером». ВЕЗЕР-КУРЬЕР (на немецком языке). Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubio.senate.gov/public/index.cfm/2018/8/icymi-rubio-china-s-campaign-against-muslim-minorities {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309022223/https://www.rubio.senate.gov/public/index.cfm/2018/8/icymi-rubio-china-s-campaign-against-muslim-minorities |date=2021-03-09 }} Рубио, Марко (10 августа 2018 года). «ICYMI: Rubio: кампания Китая против мусульманских меньшинств». Сенатор США от Флориды Марко Рубио. Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt; мен зерттеушілерден 
&lt;ref&gt;http://www.currenthistory.com/Harris-CH2019.pdf Харрис, Рейчел (октябрь 2019). «Репрессии и тихое сопротивление в Синьцзяне» (PDF). Текущая история.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/CESNUR#Bitter_Winter Инграм, Рут (7 августа 2019 года). «Земля, залитая слезами: в Синьцзяне это культурная революция». Горькая зима. Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2019/07/16/opinion/china-xinjiang-repression-uighurs-minorities-backfire.html Zenz, Адриан (16 июля 2019 года). «Мнение. Вы не можете заставить людей ассимилироваться. Так почему же Китай снова в этом?», Нью-Йорк Таймс.ISSN  0362-4331. Источник +14 январю 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https: //www.heritage.org/sites/default/files/2019-07/BG3416.pdf Энос, Оливия (7 июня 2019 года). «Реагирование на кризис в Синьцзяне» (PDF). Фонд наследия.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Diplomat Пуддингтон, Арка (8 мая 2019 года). «Гонения на уйгуров в Пекине - современный взгляд на старую тему». Дипломат. Источник +14 январю 2 020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.scholarsatrisk.org/wp-content/uploads/2018/10/Free-to-Think-2018.pdf «Свободно мыслить 2018 - Отчет ученых по риску Проекта по мониторингу академической свободы» (PDF). Ученые в опасности. 23 октября 2018 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Human_Rights_Watch «Искоренение Идеологические вирусы «кампании Китая репрессий против мусульман Синьцзяна» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. Сентябрь 2018 г.&lt;/ref&gt; бірнеше хабарламалар болды.

2019 жылы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның 22 елінен, оның ішінде [[Аустралия]], [[Канада]], [[Франция]], [[Германия]], [[Жапония]] және [[Ұлыбритания]]дан келген елшілері [[Қытай]]дағы [[ұйғырлар]] мен басқа да азшылық топтардың жаппай ұсталуын айыптайтын хатқа қол қойып, Қытай үкіметін лагерьлерді жабуға шақырды.&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2019/07/11/asia/xinjiang-uyghur-un-letter-intl-hnk/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525231812/https://amp.cnn.com/cnn/2019/07/11/asia/xinjiang-uyghur-un-letter-intl-hnk/index.html |date=2022-05-25 }} «22 страны подписывают письмо, призывающее Китай закрыть лагеря Синьцзян-Уйгур». CNN.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2019/jul/11/more-than-20-ambassadors-condemn-chinas-treatment-of-uighurs-in-xinjiang «Более 20 послов осуждают обращение Китая с уйгурами в Синьцзяне». Хранитель. 11 июля 2019. Проверено 15 сентября 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/sites/default/files/supporting_resources/190708_joint_statement_xinjiang.pdf «Совместное заявление» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. 8 июля 2019 г.&lt;/ref&gt; Керісінше, 50 мемлекет, соның ішінде [[Алжир]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Ресей]], [[Сауд Арабиясы]], [[Сирия]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Пәкістан]], [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]], [[Мысыр]], [[Нигерия]], [[Филиппиндер|Филиппин]] мен [[Судан]] Қытайдың Шыңжаңдағы терроризмге қарсы бағдарламасын мақұлдады.&lt;ref&gt;https://ap.ohchr.org/documents/E/HRC/c_gov/A_HRC_41_G_17.DOCX Письмо в УВКБ ООН«. Управление Верховного комиссара ООН по правам человека. 9 августа 2019 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-rights/saudi-arabia-and-russia-among-37-states-backing-chinas-xinjiang-policy-idUSKCN1U721X Майлз, Том (13 июля 2019 г.). «Саудовская Аравия и Россия среди 37 государств, поддерживающих политику Китая в Синьцзяне». Reuters. Проверен 13 июля +2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2019/10/29/asia/china-xinjiang-united-nations-intl-hnk/index.html Бен Уэсткотт и Ричард Рот. «Отношение Китая к уйгурам в Синьцзяне разделяет членов ООН». CNN. Проверено 30 октября +2019.&lt;/ref&gt;

== Шолу ==
=== Шыңжаң қақтығысы ===
[[Сурет:Armed Police armored vehicles in Urumqi (4).jpg|thumb|right|200px|Үрімжідегі қарулы полицияның бронды техникалары. 4 қыркүйек, 2009 жыл]]
Әр түрлі Қытай әулеттері Шыңжаңның тарихи бөліктерін бақылап отырды.Бұл аймақ қазіргі Қытайдың билігіне өтіп, Маньчжу Цин әулетінің батысқа қарай кеңеюі нәтижесінде пайда болды, ол [[Тибет]] пен [[Моңғолия]]ны да жаулап алды.&lt;ref&gt;https://www.nybooks.com/articles/2019/02/07/reeducating-xinjiangs-muslims/ Millward, Джеймс (7 февраля 2019 года). «„Перевоспитания“ мусульман Синьцзяна». Нью-йоркский обзор книг. Архивировано из оригинального 29 января 2019 года. Проверено 30 Январь +2019&lt;/ref&gt; 1928 жылы Қытай Республикасы жанындағы Шығыс Шыңжаңдағы жартылай автономды  Кумул хандығының губернаторы Ян Цзэнсин өлтірілгеннен кейін, Цзинь Шурэнь  хандықтың билеушісі болды. 1933 жылы Кумул көтерілісінде сепаратистік алғашқы [[Шығыс Түркістан Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=IAs9AAAAIAAJ Forbes, Эндрю Д. (1986). Полевые командиры и мусульмане в Центральной Азии в Китае: политическая история республиканцев Синьцзяна 1911–1949 гг. Издательство Кембриджского университета. ISBN 978-0-5212-5514-1, Источник +10 March +2014.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=8FVsWq31MtMC&amp;pg=PA104 Millward, James A. (2007). Евразийский перекресток: история Синьцзяна (рис.Ред.). Издательство Колумбийского университета. ISBN 978-0-2311-3924-3, Источник +10 March +2014.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=J2MtBAAAQBAJ Диллон, Майкл (2014). Синьцзян и расширение китайской коммунистической власти: Кашгар в начале двадцатого века. Рутледж. ISBN 978-1-317-64721-8,&lt;/ref&gt; 1934 жылы бірінші Түркістан Республикасын [[Кеңес Одағы]]ның көмегімен әскери қолбасшы Шэн Сикай жаулап алды. 1944 жылы Іле көтерілісі Кеңес Одағына тәуелді екінші Шығыс Түркістан республикасын сауда-саттық үшін 1949 жылы [[Қытай]] Халық республикасына енгенге дейін өзінің тұрақты өмір сүруіне мәжбүр етті.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-87332-509-7 Бенсон, Линда (1990). Илийское восстание: мусульманский вызов китайской власти в Синьцзяне, 1944–1949 гг. М.Е.Шарп. ISBN 978-0-87332-509-7,&lt;/ref&gt;

1950-1970 жылдар аралығында үкімет Хан аймағындағы жаппай көші-қоңды, Қытай мәдени бірлігі мен саясатын көтермелеу саясатын ұстана отырып, ұйғыр бірегейлігінің белгілі бір көріністеріне демеушілік көрсетті.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180612140137/https://apps.cndls.georgetown.edu/projects/borders/exhibits/show/the-xinjiang-conflict/current-independence-movement «Границы | Уйгуры и Синьцзянский конфликт: Движение за независимость Восточного Туркестана». apps.cndls.georgetown.edu. Архивировано из оригинального 12 июня 2018 года . Проверено 10 May +2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/reports/2005/china0405/china0405.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417204133/https://www.hrw.org/reports/2005/china0405/china0405.pdf |date=2019-04-17 }} «Разрушительные удары: религиозные репрессии уйгуров в Синьцзяне» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. Том 17 нет 2. Апрель 2005 года. Пост 9/11: маркировка уйгурских террористов, с. 16. В архиве (PDF) с оригинала 17 апреля 2019 года. Получено 9 июня 2018 года.&lt;/ref&gt; Осы кезде [[Кеңес Одағы]]ның қолдауымен әскери ұйғыр [[Сепаратизм|сепаратистік]] ұйымдары пайда болды, сонымен қатар Шығыс Түркістанның Халық партиясы 1968 жылы ең ірі партия болды.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=1ia-2lDtGH4C Диллон, Майкл (2003). Синьцзян: мусульманский крайний северо-запад Китая. Рутледж. п.57. ISBN 978-1-1343-6096-3, Источник +10 March +2014.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=jRhHphtBg-QC Кларк, Майкл Э.(2011). Синьцзян и подъем Китая в Центральной Азии - история. Тейлор и Фрэнсис. п.69. ISBN 978-1-1368-2706-8, Источник +10 March +2014.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=etRkjLv8AosC Натан, Эндрю Джеймс; Скобелл, Эндрю (2012). Китай ищет безопасность. Издательство Колумбийского университета. п.278. ISBN 978-0-2315-1164-3, Проверено 29 июня +2019.&lt;/ref&gt; 1970 жылдары Кеңес өкіметі Қытайға қарсы күресте Шығыс Түркістанның Біріккен революциялық майданын (URFET) қолдады.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=5I2b_hrJO8sC Рид, Дж.Тодд; Рашке, Диана (2010). ETIM: исламские боевики Китая и глобальная террористическая угроза. ABC-CLIO. п.37. ISBN 978-0-3133-6540-9, Источник +10 March +2014.&lt;/ref&gt;

1997 жылы полиция [[Рамазан (ай)|Рамазан]] кезінде [[Сепаратизм|сепаратистер]] деп күдіктелген 30 адамды өлтіргеннен кейін, ақпан айында [[Құлжа]]дағы өткен ірі [[демонстрация]]ларға алып келді. Нәтижесінде Халық-Азаттық Армиясы жеңіліп, кемінде тоғыз адамның өмірі қиылды.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/backgrounder/asia/china-bck1017.htm »Китай: проблемы прав человека в Синьцзяне«. Хьюман Райтс Вотч. Октябрь 2001 года архивация с оригинала на 12 ноября 2008 года. Проверено 4 Декабря 2 016.&lt;/ref&gt; Дәл сол айда [[Үрімжі]]де автобустың жарылуы салдарынан 9 адам қайтыс болып, 68 адам жарақат алды. [68]&lt;ref&gt;Преподаватель современной истории Китая на факультете восточноазиатских исследований Майкл Диллон; Майкл Диллон (23 октября 2003 года). Синьцзян: мусульманский крайний северо-запад Китая. Рутледж. ISBN 978-1-134-36096-3, https://books.google.com/books?id=1ia-2lDtGH4C&amp;pg=PA99#v=onepage&lt;/ref&gt; 1997 жылы наурызда [[автобус]]та [[бомба]]ның жарылуы салдарынан екі адам қайтыс болды, мұны ұйғыр радикалдары мен Түркиядағы Шығыс Түркістан бостандық ұйымы мойындады.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=7Xe8CUZ0_r4C&amp;pg=PA170 Дебата, Махеш Ранджан (2007). Меньшинства Китая: этноконфессиональный сепаратизм в Синьцзяне. Пентагон Пресс. п.170. ISBN 978-81-8274-325-0,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://chinaperspectives.revues.org/648#tocto1n6 Кастетс, Реми (2003). «Уйгуры в Синьцзяне - болезнь растет». Перспективы Китая.49. Архивировано из оригинального 11 мая 2013 года. Источник +8 Апреля 2016.&lt;/ref&gt;

2009 жылдың шілдесінде [[Шыңжаң]]дағы зауытта [[ұйғырлар]] мен хан қытайлық жұмысшыларының арасында [[жанжал]] туып, жүзден астам адамның өмірін қиды.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2009/jul/05/china-uighur-riots-xianjing Браниган, Таня; Уоттс, Джонатан (5 июля 2009 г.). «Мусульманские уйгуры бунтуют, поскольку в Китае усиливается этническая напряженность». Хранитель. Лондон. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/08/china-pathologizing-uighur-muslims-mental-illness/568525/ Самуэль, Сигал (28 августа 2018 года). «Китай воспринимает ислам как психическое заболевание». Atlantic. Источник +19 Декабрь 2019. В 2009 году этнические беспорядки привели к сотням смертей, а некоторые радикальные уйгуры совершали террористические акты в последние годы.&lt;/ref&gt; Тәртіпсіздіктерден кейін ұйғыр радикалдары 2009 жылдан 2016 жылға дейін ұйымдастырылған [[шабуыл]]дар нәтижесінде ондаған Қытай азаматтарын өлтірді.&lt;ref&gt;https://www.npr.org/sections/parallels/2017/09/26/553463964/wary-of-unrest-among-uighur-minority-china-locks-down-xinjiang-province «Остерегаясь беспорядков среди уйгурского меньшинства, Китай блокирует регион Синьцзян»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://qz.com/993601/china-uyghur-terrorism/ Кеннеди, Линдси; Пол, Натан. «Китай создал новую террористическую угрозу, подавляя это этническое меньшинство». Кварц. Архивировано из оригинального 12 июня 2018 года. Источник +10 июня +2018.&lt;/ref&gt;

Бұған 2009&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8237259.stm »Китайцы разбивают« беспорядки »иглы«. BBC Online. 4 сентября 2009. Проверено 4 сентября 2009.&lt;/ref&gt; жылдың тамызындағы шприцтермен шабуыл, 2011 жылы [[бомба]] мен [[пышақ]]пен [[Хотан]]да жасалған шабуыл,&lt;ref&gt;http://articles.sfgate.com/2011-07-19/news/29789314_1_police-station-hotan-muslim-uighurs {{Webarchive|url=https://archive.today/20130202213953/http://articles.sfgate.com/2011-07-19/news/29789314_1_police-station-hotan-muslim-uighurs |date=2013-02-02 }} Ричбург, Кит Б.(19 июля 2011 г.). «Китай: смертельное нападение на полицейский участок в Синьцзяне». Хроника Сан-Франциско. Проверен 29 июля 2011.&lt;/ref&gt; 2014 жылғы наурызда [[Куньмин]] теміржол станциясындағы пышақпен шабуыл,&lt;ref&gt;http://world.time.com/2014/03/01/deadly-terror-attack-in-southwestern-china-blamed-on-separatist-muslim-uighurs/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303233213/http://world.time.com/2014/03/01/deadly-terror-attack-in-southwestern-china-blamed-on-separatist-muslim-uighurs/ |date=2014-03-03 }} «Смертельная террористическая атака на юго-западе Китая обвинила сепаратистских мусульманских уйгуров». Время. Архивировано из оригинального 3 марта 2014 года. Источник +4 March +2014 .&lt;/ref&gt;  2014 ж.сәуірде [[Үрімжі]] теміржол станциясында бомба мен пышақпен шабуыл,&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-asia-china-27225308 »Смертельный взрыв Китая на железнодорожной станции Синьцзян«. BBC News. BBC. 30 апреля 2014. Источник +1 May +2014.&lt;/ref&gt; және 2014 жылдың мамыр айында Үрімшідегі көше базарында автокөлік бомбасы қолданылған шабуыл.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2014/may/22/china-urumqi-car-bomb-attack-xinjiang »Урумчи автомобиль и бомбовая атака убивает десятки«. Хранитель. 22 мая 2014. Источник +22 May 2 014.&lt;/ref&gt; Осы шабуылдардың біразын бірнеше елдер террористік ұйым деп атаған Түркістан ислам партиясы (бұрынғы Шығыс Түркістан исламдық қозғалысы) ұйымдастырды.

=== 2009 жылдан 2016 жылға дейінгі саясат ===
[[Сурет:Number of re-education related government procurement bids in Xinjiang.svg|thumb|right|200px|Джеймстаун қорының мәліметі бойынша Шыңжаңда қайта оқуға байланысты мемлекеттік сатып алуларға өтініштер саны]]
[[Үрімжі]]дегі 2009 жылғы шілдедегі толқулардан бұрын да, одан кейін де, Ван Лэцюань Шыңжаң аймағында партия хатшысы болған, ең жоғарғы ұлттық рөлді тиімді атқарған. Ван Шыңжаңды модернизациялау, [[сауда]]ны дамыту, [[Автомобиль жолы|автомобиль жолдары]], [[темір жол]]дар, көршілес Қазақстаннан мұнай және газ құбырларын Қытайдың шығысына дейін  дамыту бағдарламаларында жұмыс істеді. Ван сонымен бірге жергілікті [[мәдениет]] пен [[дін]]ді шектеді, бастауыш мектептерде оқыту құралы ретінде [[ұйғыр тілі]]н стандартты [[қытай тілі]]мен алмастырды және мемлекеттік қызметкерлер арасында сақалы мен орамалын киіп, жұмыс кезінде [[ораза]] ұстап, [[намаз оқу]]ға шектеу қойылды.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2009/07/11/world/asia/11xinjiang.html Вина, Майкл (10 июля 2009). «Сильный человек - это камень Китая в этнической розни». Нью-Йорк Таймс. Источник +2 Января +2019 .&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.thetimes.co.uk/article/security-chiefs-failed-to-spot-signs-calling-for-uighur-revolt-tdsg765zxhg Суэйн, Джон (12 июля 2009 г.). «Руководители службы безопасности не обнаружили признаков призыва к восстанию уйгуров». The Sunday Times. Лондон. Источник +12 июля 2009.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/report/2005/04/11/devastating-blows/religious-repression-uighurs-xinjiang »Религиозные репрессии уйгуров в Синьцзяне«. Хьюман Райтс Вотч. Проверено 11 апреля 2005 года.&lt;/ref&gt; 1990-шы жылдары Шыңжаңның бөліктеріндегі көптеген ұйғырлар қытай тілінде сөйлей алмады.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/china00pete/page/304 Питер Невилл-Хэдли (1997). Китай Шелковый путь. Гиды Кадогана. Globe Pequot Press. п.304. Путешествуя на восток от Хотана {...} Многие уйгуры вообще не говорят по-китайски,&lt;/ref&gt;

2010 жылдың сәуірінде Үрімжідегі тәртіпсіздіктерден кейін Чжан Чуньсянь [[Коммунистік партия]]ның басшысы болды.

Чжан Чуньсянь Ванның [[репрессия]]лық саясатын жалғастырды және нығайтты. 2011 жылы Чжан өзінің саяси мәлімдемесі ретінде «қазіргі заманғы мәдениет Шыңжаңды дамуға жетелейді» деп ұсынды және заманауи мәдениетті насихаттай бастады.&lt;ref&gt;https://www.eurasiareview.com/23082012-integrating-islam-the-key-to-modern-culture-in-xinjiang-oped/ «Интеграция ислама - ключ к« современной культуре »в Синьцзяне». eurasiareview.com. Проверено 23 августа +2012&lt;/ref&gt;  2012 жылы ол алдымен «[[экстремизм]]» науқаны туралы айтып, «дүмше имамдарды» және экстремистерді тәрбиелей бастады.&lt;ref&gt;https://www.whatsonweibo.com/chinas-imams-online-preaching-on-weibo/ «Нет толерантности к« диким имамам »в Китае - но« имамы Вейбо »процветают». whatsonweibo.com. Источник +16 March +2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/xinjiang-imams-10162017132810.html «Китай задерживает, промывает мозги« диким» имамам, вышедшим из строя в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Источник +17 октябрю 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://jamestown.org/program/evidence-for-chinas-political-re-education-campaign-in-xinjiang/ Зенц, Адриан (15 мая 2018 года). «Новые доказательства китайской кампании политического перевоспитания в Синьцзяне». Китай Краткое. Фонд Джеймстауна. 18(10). Проверено 15 May +2018.&lt;/ref&gt;

2013 жылы Шынжаң аймағы негізінде кең ауқымды сауда жобасы болып табылатын «бір белдеу бір жол бағдарламасы» бастамасы жарияланды.&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.de/map-explains-china-crackdown-on-uighur-muslims-in-xinjiang-2019-2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423071543/https://www.businessinsider.de/international/map-explains-china-crackdown-on-uighur-muslims-in-xinjiang-2019-2/ |date=2020-04-23 }} Александра Ма (23 февраля 2019 года). «Эта карта показывает причину триллиона долларов, почему Китай угнетает более миллиона мусульман». Business Insider (на немецком языке). Проверен 7 Декабрь +2019 .&lt;/ref&gt;  2014 жылы Қытайда «Террорға қарсы халық соғысы» жариялады және [[терроризм]] мен [[экстремизм]]ге қарсы науқан ретінде
&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180816061756/https://www.opslens.com/2018/07/31/semi-autonomous-region-of-china-with-terrorist-ties-xinjiang-and-the-uyghur/ «Полуавтономная область Китая с террористическими связями: Синьцзян и Уйгур». opslens.com. Архивировано из оригинального 16 августа 2018 года. Проверено 31 Июль 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/xinjiang-china-ignores-lessons-from-the-past/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191007234951/https://www.almasdarnews.com/article/xinjiang-china-ignores-lessons-from-the-past/ |date=2019-10-07 }} «Синьцзян: Китай игнорирует уроки прошлого». almasdarnews.com. Проверено 11 июля 2018.&lt;/ref&gt; жергілікті үкімет жаңа шектеулер енгізіп, ұзын сақалдарға, қоғамдық орындарда перделер тағуға тыйым салды. 
Чжанның басшылығымен [[Коммунистік партия]] Шыңжаңда «Зорлық-зомбылық терроризміне қарсы науқанды» бастап, көптеген тұтқындауларға және [[Абақты|түрме]]лерге жабуға әкеп соқтырған.

2016 жылдың тамызында [[Тибет]]тегі [[коммунистік партия]]ның әйгілі жетекшісі Чэнь Цюаньго Шыңжаң автономды облысын басқарды.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2012/mar/07/tibet-selfimmolations-monks-aba-china «Тибетские самосожженные лица, уволенные китайскими чиновниками как« преступники». Хранитель. Проверено 7 March 2012.&lt;/ref&gt; Чэннің келуінен кейін жергілікті билік органдары 2016 және 2017 жылдары 90 000-нан астам [[полиция]] қызметкерін жинады - бұл соңғы жеті жылдағыдан екі есе көп&lt;ref&gt;http://www.spiegel.de/international/world/china-s-xinjiang-province-a-surveillance-state-unlike-any-the-world-has-ever-seen-a-1220174.html «Состояние наблюдения в отличие от любого, который мир когда-либо видел». Der Spiegel. Проверено +26 июля 2 018.&lt;/ref&gt; және аймақта 7300 мұқият күзетілетін бақылау бекеттерін құрды.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/zhongwen/simp/press-review-41999212 ： 媒 ： 新疆 铁腕 控制 汉人 也 叫苦 连天(на китайском). BBC. Проверено 11 ноябрю 2017.&lt;/ref&gt; Провинция әлемдегі ең мұқият қорғалатын аймақтардың бірі ретінде белгілі болды. [[Ағылшын тілі]]ндегі жаңалықтарда Шыңжаңдағы қазіргі режим әлемдегі ең кеңейтілген полиция мемлекеті деп аталды.&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/xianjiang-province-china-police-state-surveillance-2018-7 «Как китайский регион, в котором проживает всего 1,5% населения, стал одним из самых навязчивых полицейских государств в мире». Бизнес Инсайдер. Источник +21 Июля 2018&lt;/ref&gt;.
&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/av/world-asia-china-42911468/china-xinjiang-police-state-fear-and-resentment «Китайское полицейское государство Синьцзян: страх и обида». BBC. Источник 1 февраля 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/jul/25/china-one-in-five-arrests-take-place-in-police-state-xinjiang «Китай: каждый пятый арест происходит в« полицейском государстве »Синьцзян». Хранитель. Проверено 25 июля 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/briefing/2018/05/31/china-has-turned-xinjiang-into-a-police-state-like-no-other «Китай превратил Синьцзян в полицейское государство, как никто другой». Экономист. 31 мая 2018 года. ISSN  0013-0613. Источник +2 Января +2019.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
2017 жылдан бастап жергілікті [[бұқаралық ақпарат құралдары]]нда бұл орталықтарды «[[экстремизм]]ге қарсы оқу орталықтары» және «білім беру немесе трансформация бойынша оқыту орталықтары» деп аталады. Бұл нысандардың көпшілігі қолданыстағы [[мектеп]]терден немесе басқа ресми [[ғимарат]]тардан ауыстырылған, бірақ олардың кейбіреулері мақсатты түрде салынған.

Мұқият күзетілетін аймақ және мыңдаған бақылау-өткізу пункттері жергілікті тұрғындардың лагерлерде ұсталуына ықпал етті. 2017 жылы аймақта [[Қытай]]дағы барлық қамауға алудың 21% -ы болды,  бұл өткен жылмен салыстырғанда сегіз есе көп.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2019/08/31/world/asia/xinjiang-china-uighurs-prisons.html Бакли, Крис. «Китайские тюрьмы набухают после потопа арестов мусульман». Нью-Йорк Таймс. Проверено 22 сентября 2019.&lt;/ref&gt; Көптеген [[қала]]лар мен [[уезд]]ердегі [[сот]] және басқа үкіметтік бюролар осы жоспарланған [[лагерь]]лер мен құрылыстарды сатып алу және салу үшін бірқатар конкурс жариялай бастады. Қарқынды өсіп келе жатқан ірі тергеу изоляторлары бүкіл аймақта құрылып, діни ұстанымдары мен ұлты үшін қудаланған жүздеген мың адамдарды ұстау үшін қолданылады.&lt;ref&gt;https://www.bbc.co.uk/programmes/p06gds2h »Что происходит с уйгурскими мусульманами Синьцзяна?«, BBC. Проверено 2 августа 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.hindustantimes.com/world-news/muslims-in-china-province-detained-in-re-education-camps-invasive-surveillance-on-say-reports/story-aEVi9tyhRAyrPBmPhjhCvL.html «Мусульмане в провинции Китая задержали в „перевоспитания лагерях“. Индостан Таймс. Проверено +17 May 2018 .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://jamestown.org/program/chen-quanguo-the-strongman-behind-beijings-securitization-strategy-in-tibet-and-xinjiang/ Зенц, Адриан; Лейболд, Джеймс (21 сентября 2017 года. «Чэнь Цюаньго: Сильный человек за стратегией секьюритизации Пекина в Тибете и Синьцзяне». Китай Краткое. Фонд Джеймстауна. 17(12). Источник +11 октября 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2053739/party-high-flier-uses-his-tibet-model-bid-tame-xinjiang «Паспорта взяты, больше полиции ... новый партийный босс Чэнь Цюаньго действует, чтобы приручить Синьцзян методами, используемыми в Тибете». Южно-Китайская Морнинг Пост. Проверено 12 декабря 2016.&lt;/ref&gt;

[[Сан-Диего]]дағы [[Калифорния университеті]]нің саясаттанушысы Виктор Шидің айтуынша, 2019 жылдың шілдесінде тек «оқшауланған террорлық оқиғалар» болған, ал «белсенді бүлікшілер» болмаған. Ол [[лагерь]]лерді  құруға қомақты көп ақша жұмсалғандықтан, бұл ақша саясат жасаушыларға көмек көрсетуге кеткенін айтты.&lt;ref&gt;https://archive.today/20190523034716/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/a-political-economist-on-how-china-sees-trumps-trade-war «Политический экономист о том, как Китай видит торговую войну Трампа|Новый Y…». archive.is . 23 мая 2019. Архивировано из оригинала 23 мая 2019 года. Источник +2 июля +2019.&lt;/ref&gt;

[[Қытай]]дың [[Аустралия]]дағы [[елші]]сі Чэн Цзиньенің айтуынша, 2019 жылдың желтоқсанында орталықтардағы барлық »білім алушылар« оқуын аяқтап, біртіндеп жұмыс орындарына оралды немесе үкіметтің көмегімен жаңа жұмыс орындарын тапты.&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2019/12/19/asia/china-australia-xinjiang-cheng-jingye-intl-hnk/index.html Уэсткотт, Бен; Уайтмен, Хилари (19 декабря 2019 года). «Китайский посол говорит, что «стажеры» из Синьцзяна закончили редкую пресс-конференцию». CNN. Источник +19 Декабрь 2019. Посол Китая в Австралии защитил Пекин от обвинений в нарушениях прав человека&lt;/ref&gt;

Қытайдағы әлемдік [[Коронавирустық инфекция Covid-19|COVID-19 пандемия]]сына байланысты Шыңжаң түрмелерінде коронавирус аурулары немесе қайта тәрбиелеу мекемелеріндегі жағдайлар туралы хабарламалар болған жоқ. Бағдарлама 2019–2020 жылдары коронавирустық [[Індет|пандемия]]ға байланысты тоқтатылғаннан кейін, [[ұйғыр]] жұмысшылары 2020 жылдың наурызынан бастап Шыңжаңның басқа бөліктеріне және Қытайдың қалған аймақтарына жұмысқа қайта орала бастады.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2020/03/30/world/asia/china-coronavirus-xinjiang.html Остин Рамзи (30 марта 2020 года). «Синьцзян возвращается на работу, но Коронавирус беспокоится в Китае». Нью-Йорк Таймс. Проверено +3 Апреля +2020.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/work-02272020160853.html Мамаджан Джума, Алим Сейтофф, Джошуа Липес (27 февраля 2020 года). «Власти Синьцзяна отправляют уйгуров на фабрики в Китае, несмотря на риск коронавируса». Радио Свободная Азия.&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3082602/china-plans-send-ugyur-muslims-xinjiang-re-education-camps-work «Китай отправляет уйгуров из лагерей Синьцзян для работы в других частях страны». Южно-Китайская Морнинг Пост. 2 мая 2020. Источник +2 May 2020 .&lt;/ref&gt;

== Лагерлер ==
Қалалық жерлерде [[лагерь]]лердің көпшілігі қолданыстағы кәсіптік мектептерден, [[коммунистік партия]] мектептерінен, әдеттегі мектептерден немесе басқа ресми ғимараттардан ауыстырылды, ал қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде лагерлердің көпшілігі қайта тәрбиелеу мақсатында арнайы тұрғызылды.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/jan/25/at-least-120000-muslim-uighurs-held-in-chinese-re-education-camps-report Филлипс, Том (25 января 2018 года). «Китай „владеющий не менее 120000 уйгур в исправительных лагерях“». Хранитель. Проверено 17 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt; Бұл лагерлерді қарулы күштер немесе арнайы [[полиция]] күзетеді және [[түрме]] қақпаларымен, қоршау қабырғаларымен, күзет қоршауларымен, күзет мұнараларымен, қарулы полиция үшін күзет бөлмелері және үй-жайлармен т.б. жабдықталған.
&lt;ref&gt;https://www.economist.com/china/2018/08/18/china-suggests-its-camps-for-uighurs-are-just-vocational-schools «Китай предлагает, чтобы его лагеря для уйгуров были просто профессиональными школами». Экономист. Источник +18 августе 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180706221430/http://www.xjats.gov.cn/P/C/1736.htm «Мнение об утверждении отчета о воздействии на окружающую среду в рамках проекта по созданию центра профессиональной подготовки в Атушах». Архивировано из оригинального 6 июля 2018 года. Проверено 6 июля 2017.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.abc.net.au/news/2018-07-25/china-uighur-ethnic-cleansing-xi-jinping-chinese-muslims/10033472 «Патриотические песни и самокритика: почему Китай« перевоспитывает »мусульман в лагерях массового содержания». Австралийская радиовещательная корпорация. Проверено 25 июля 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://foreignpolicy.com/2018/08/22/chinas-mass-internment-camps-have-no-clear-end-in-sight/ «Массовые лагеря для интернированных в Китае не имеют четкого конца». Внешняя политика. Источник +22 Августа +2018.&lt;/ref&gt;

2018 жылдың [[қараша]] және желтоқсан айларында Bitter Winter журналы Инин ауданындағы екі лагерьде түсірілген деп болжанған үш [[бейнежазба]] жариялады. Бейнежазбаларда түрмеге ұқсас материалдар көрсетілген, ал журнал лагерлерді «мектептер» емес, қамауда ұстау орындары деп дәлелдегенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://bitterwinter.org/camps-for-uyghurs-schools-or-jails/ Ли, Заили (12 ноября 2018 года). »Лагеря для уйгуров,« школы »или тюрьмы?«, Горькая зима. Проверен 29 Ноябрь 2018&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;https://bitterwinter.org/exclusive-video-transformation-through-education-camp-for-uyghurs-exposed-in-xinjiang/ Introvigne, Массимо (26 ноября 2018 года). «Еще один лагерь для уйгуров «Преобразование через образование» в Синьцзяне». Горькая зима. Проверен 29 Ноябрь 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://bitterwinter.org/yingyeer-re-education-camp-managed-like-prison/ Introvigne, Массимо (11 декабря 2018 года). «Лагерь перевоспитания Инь'эр управляется как тюрьма». Горькая зима. Проверено 12 декабря 2018.&lt;/ref&gt; Business Insider-дің айтуынша, Bitter Winter-ң екінші бейнежазбасы Шыңжаңдағы тергеу изоляторларындағы бұрынғы тұтқындар мен куәгерлердің сипаттамаларына сәйкес келеді».&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/china-camps-for-muslims-look-like-jail-cells-in-purported-video-2018-11 Ма, Александра (27 ноября 2018 года). «Шокирующие кадры якобы показывают камеры внутри лагеря, где Китай угнетает мусульманское меньшинство». Бизнес Инсайдер. Проверено 30 ноябрю 2018.&lt;/ref&gt;

[[Лагерь]]лердің саны туралы көпшілікке қол жетімді, тексерілген мәліметтер жоқ болғанымен, спутниктік кескіндер мен үкіметтік құжаттар негізінде болжанған лагерьлерді құжаттауға әртүрлі әрекеттер жасалды. 2017 жылдың 15 мамырында Колумбия округі [[Вашингтон]]дағы Джеймстаун қоры қайта тәрбиелеу мекемелеріне қатысты Үкіметтің 73 ұсынысының тізімін жариялады. 2018 жылғы 1 қарашада Австралиялық стратегиялық саясат институтының (ASPI) Халықаралық кибер саясаты орталығы (ICPC) 28 жерде жоспарланған лагерлерді жариялады.&lt;ref&gt;https://www.aspi.org.au/report/mapping-xinjiangs-re-education-camps Райан, Фергус; Пещера, Даниэль; Русер, Натан (1 ноября 2018 года). «Картирование лагерей «перевоспитания» Синьцзяна». Австралийский институт стратегической политики. Источник +10 March 2019.&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 29 қарашада Reuters және Earthrise Media 39 болжамды лагерь туралы хабарлады &lt;ref&gt;https://www.reuters.com/investigates/special-report/muslims-camps-china/ Вен, Филипп; Ауезов, Олжас (29 ноября 2018 года). «Отслеживание китайского мусульманского Гулага». Reuters. Источник +10 March 2019.&lt;/ref&gt; Шығыс Түркістан Ұлттық Awakening қозғалысы лагерьлердің көп екендігін жариялады &lt;ref&gt;https://nationalawakening.org/concentration-camps-and-genocide/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222174230/https://nationalawakening.org/concentration-camps-and-genocide/ |date=2019-12-22 }} «Концентрационные лагеря и геноцид». Национальное движение пробуждения Восточного Туркестана. Проверено 19 ноября 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2019/11/14/2003725807 «Китай управляет в Синьцзяне больше лагерей, чем думал: группа». Тайбэй Таймс. 14 ноября 2019. Проверено 19 ноября 2019&lt;/ref&gt;   [[Азаттық радиосы]]ның 2018 жылғы есебінде Ават округінде (Авати) үш қайта тәрбиелеу лагері болған.  RFA тыңдаушысы лагерьлердің жұмысын талқыламауды талап ететін »құпиялылық туралы келісімнің« көшірмесін ұсынды.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/preparations-12122018152245.html Шохрет Хошур, Джошуа Липес (12 декабря 2018 года). «Власти Синьцзяна готовят перевоспитательные лагеря перед ожидаемыми международными наблюдателями». Радио Свободная Азия. Проверено 14 May 2020.&lt;/ref&gt;

=== Ұсталғандардың балаларына арналған мектеп-интернаттар ===
[[Ұйғырлар]] мен басқа этникалық азшылықтардың ұсталуы нәтижесінде көптеген балалар ата-анасыз қалды. [[Қытай]] үкіметі бұл балаларды «интернаттар» деп аталатын әртүрлі мекемелер мен мектептерде ұстады деп болжайды.&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-uighurs-human-rights-muslims-orphanages-xinjiang-province-reeducation-a8548341.html «Китай помещает уйгурских детей в« детские дома », даже если их родители живы». independent.co.uk. Независимый. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://apnews.com/903a97b7c62a47b98553b6f422827dd7 Дэйк Кан, Янан Ван и (21 сентября 2019 года). «Китай рассматривает уйгурских детей как« сирот »после того, как их родители схватили». apnews.com. Ассошиэйтед Пресс. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.ft.com/content/f0d3223a-7f4d-11e8-bc55-50daf11b720d Фенг, Эмили (9 июля 2018 года). «Уйгурские дети становятся жертвами антитеррористической акции Китая». Financial Times. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt; 2018 жылдың қыркүйегінде [[Associated Press]] мыңдаған мектеп-интернаттар салынып жатқанын хабарлады. Қытай Білім департаментінің мәліметі бойынша, сегіз жасқа дейінгі балалар осы мектептерде оқиды.&lt;ref&gt;https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3846961 чэн, цзин-цзе. «Китай посылает 500000 уйгурских детей в „лагерях“». taiwannews.com.tw. Тайваньские новости. Источник +30 Декабря 2019.&lt;/ref&gt;

[[Адриан Зенц]] пен [[Би-би-си]] хабарлағандай, 2019 жылы мектеп-интернаттарда ұсталған ата-аналардың балалары қытай тілін үйренуге мәжбүр болды және өз [[дін]]дерін қолдана алмады.&lt;ref&gt;»https://www.youtube.com/watch?v=VRS5cdcsUOc Синьцзян: Китай, где мои дети? - BBC News«. BBC News. 5 июля 2019. Получено 15 декабря 2019 года - через YouTube .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://edition.cnn.com/2019/07/05/asia/xinjiang-muslims-china-intl-hnk/index.html Джеймс Гриффитс (5 июля 2019 года). «Дети задержанных уйгуров содержатся в массовых школах-интернатах в Синьцзяне, утверждают ученые». CNN. Источник +15 декабря 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.newsweek.com/america-china-children-separation-families-parents-uighur-xinjiang-camps-1447697 Бреннан, Дэвид. «ЭТО НЕ ТОЛЬКО АМЕРИКА - КИТАЙ ВНУТРИ ОТДЕЛЯЕТ ТЫСЯЧИ ДЕТЕЙ ОТ ИХ СЕМЕЙ». newsweek.com. Newsweek. Источник +19 Декабрь 2019 .&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2019/jul/05/fake-news-china-dismisses-reports-about-detention-of-uighurs Чой, Кристи. «Китай обвиняют в быстрой кампании по отбору детей-мусульман из их семей» . theguardian.com . Хранитель . Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt; «Саяси тәуекел» журналында жарияланған мақалада Зенц бұл әрекетті «әлеуметтік қайта құру және мәдени [[геноцид]]тің жүйелі науқаны» деп атайды.&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-muslim-children-uighur-family-separation-thought-education-a8989296.html теперь, Адам. «„Культурный геноцид“: Китай отделяя тысячи мусульманских детей от родителей для „мыслительного образования“». independent.co.uk. Независимый. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt; [[Хьюман Райтс Вотч|Human Rights Watch]] ұйымдары интернаттардағы балалар ата-аналарының рұқсатынсыз немесе рұқсатсыз ұсталады деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://time.com/5678136/human-rights-watch-children-xinjiang/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110214207/https://time.com/5678136/human-rights-watch-children-xinjiang/ |date=2019-11-10 }} Персонал, Время. «Правозащитная группа призывает освободить уйгурских детей, задержанных в Синьцзяне». Time.com. Время Журнал. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2019/09/15/china-xinjiang-children-separated-families «Китай: дети Синьцзяна разлучены с семьями». Хьюман Райтс Вотч. 15 сентября 2019. Источник +15 декабря 2019.&lt;/ref&gt; [[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]] 2019 жылдың желтоқсанында бұл мектеп-интернаттарда шамамен 497000 бастауыш және орта мектеп оқушылары білім алғанын хабарлады.
Олар сонымен қатар студенттерге екі апта сайын тек отбасы мүшелерімен кездесуге рұқсат етілгенін және [[ұйғыр тілі]]нде сөйлеуге рұқсат берілмегенін айтты.

== Лагерь тұтқындары ==
=== Шолу ===
Көптеген [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-тардың хабарлауынша, лагерлерде жүздеген мың [[ұйғырлар]], сонымен қатар [[қазақтар]], [[қырғыздар]] және басқа этникалық азшылықтар бар.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2018/05/15/opinion/china-re-education-camps.html Thum, Риан (15 мая 2018 года). «Что действительно происходит в китайских лагерях перевоспитания». Нью-Йорк Таймс. Проверено 15 May +2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;«http://unpo.org/article/20322 В Китае действуют политические и идеологические лагеря перевоспитания в Синьцзяне». unpo.org. Проверено 14 сентября 2017 года.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.nchrd.org/2017/11/re-education-camps-make-a-comeback-in-chinas-far-west-2/ »Лагеря перевоспитания возвращаются на дальний запад Китая«. nchrd.org. Проверено 24 октября 2017.&lt;/ref&gt; [[Азаттық радиосы]], 2018 жылдың қаңтарында 120 000 ұйғыр мүшесі тек [Қашқар[Қашғар]] префектурасындағы саяси лагерьлерде ұсталды деп есептейді.&lt;ref&gt;«https://chinadigitaltimes.net/2018/01/rfa-120000-uyghurs-held-kashgar-re-education-camps/ RFA: 120 000 уйгуров проведено в Кашгаре для перевоспитания». China Digital Times. Проверен 25 январь +2018.&lt;/ref&gt;  2018 жылы Кира округінің жергілікті билігі шамамен 12000 тұтқынның кәсіби лагерьлерде және тергеу изоляторларында болады деп күткен, ал орталықтарға қатысты кейбір жобалар бюджеттік шектеулерден асып түсті.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2019/jan/11/if-you-enter-a-camp-you-never-come-out-inside-chinas-war-on-islam Лили Куо (11 января 2019 года). «„Если вы входите в лагерь, вы никогда не вышли“: в войне Китая с исламом». Хранитель. Проверен +16 декабря 2019. Некоторые местные органы власти пытаются сохранить этот темп расходов.&lt;/ref&gt;

2005 жылдан бері қуғын-сүргінге түскен ұйғыр [[саясаткер]]і [[Рәбия Қадыр]] 30-ға жуық туыстарын, оның ішінде апалы-сіңлілері, ағалары, балалары, немерелері, інілері мен әпкелерін жоғалтты,&lt;ref&gt;https://www.amnestyusa.org/urgent-actions/urgent-action-30-relatives-of-uighur-activist-arbitrarily-detained-china-ua-251-17/ «СРОЧНОЕ ДЕЙСТВИЕ: 30 СООТВЕТСТВУЮЩИХ УБИЙСКИХ АКТИВИСТОВ, ОПРЕДЕЛЕННЫХ (Китай: UA 251.17)». Amnesty International.org. Проверено 11 апреля 2017 года.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.nationalreview.com/2018/05/new-gulag-in-china-uyghurs-thrown-into-reeducation-camps/ «Новый ГУЛАГ в Китае». Национальный обзор. 22 мая 2018 года. Проверено 22 May +2018.&lt;/ref&gt; олардың қайда екені белгісіз.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/relatives-10272017164417.html «„ Более 30 “Родственники уйгурского Exile Лидер Кадир Задержанные в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Источник +27 Октябрь 2017.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://chinadigitaltimes.net/2017/11/uyghur-activist-rebiya-kadeers-relatives-detained/ «Задержаны родственники уйгурского активиста Ребии Кадир». China Digital Times. Источник +15 ноября 2017.&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 13 шілдесінде этникалық қазақ, Қытай азаматы және Қытай мемлекетінің бұрынғы қызметкері [[Сайрагүл Сауытбай]] екі ел арасындағы [[шекара]]ны заңсыз кесіп өтті деген айыппен [[Қазақстан]]ның [[Жаркент]] қаласында сотқа тартылды. [[Сот]] барысында ол 2500 этникалық қазаққа арналған қайта тәрбиелеу лагерінде ол мәжбүрлі жұмыс істегені туралы айтты.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200421220624/https://www.tol.org/client/article/27849-kazakhstan-china-prison-uighurs-camps-silk-road.html «Казахский суд проливает свет на интернированных китайских мусульман». Переходы онлайн. Архивировано из оригинального 21 апреля 2020 года. Проверен 19 июля 2 018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2155638/chinas-prison-re-education-camps-strain-relations «штамм Китай» тюремное перевоспитание лагерей отношение с Казахстаномкак женщина просит казахстанский суд не отправлять ее обратно». Южно-Китайская Морнинг Пост. AFP. 17 июля 2018 года. Получено 17 июля 2018 года.&lt;/ref&gt; Оның адвокаты егер оны Қытайға [[экстрадиция]]ласа, ол қазақстандық сотта қайта тәрбиелеу лагерлерін айтқаны үшін [[өлім жазасы]]на кесіледі деп сендірді.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200304161637/https://asia.nikkei.com/Politics/International-relations/Kazakhstan-China-deportation-case-sparks-trial-of-public-opinion «Казахстанско-китайское дело о депортации вызывает суд над общественным мнением». nikkei.com. Архивировано из оригинального 4 марта 2020 года. Проверено +26 июля 2018.&lt;/ref&gt; 2018 жылдың 1 тамызында Қытайдың қайта тәрбиелеу лагерлерінің бірінен қашып келген Сайрагүл Сауытбай алты ай шартты түрде жазадан босатылып, полицияға үнемі тіркеліп тексерілуге бұйрық берілді. Қытайға [[депортация]]ланбау үшін ол Қазақстаннан пана сұрады.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/aug/01/kazakh-court-frees-woman-who-fled-chinese-re-education-camp Куо, Лили (август 2018). «Казахский суд освобождает женщину, сбежавшую из китайского лагеря перевоспитания». Хранитель. Источник +1 Августа 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2018/08/sauytbay-trial-ends-in-kazakhstan-with-surprising-release/ «Судебный процесс над Саутбаем в Казахстане завершился неожиданным релизом». thediplomat.com. Источник +1 Августа 2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/2157893/cheers-kazakh-court-thwarts-deportation-chinese-woman «Ура, как казахский суд препятствует депортации китаянки, которая бежала из« лагеря перевоспитания» в Синьцзяне». Южно-Китайская Морнинг Пост. 2 августа 2018. Проверено 2 августа 2018.&lt;/ref&gt; Қазақстан оған баспана беруден бас тартты. 2019 жылы 2 маусымда ол [[Швеция]]ға кетіп, онда оған саяси баспана берілді.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200422033923/https://apnews.com/afa7a4a96f244b86bf49110172ed9db5 «Женщина, которая рассказала о китайских лагерях для интернированных, направилась в Швецию». Ассошиэйтед Пресс. 3 июня 2019. Архивировано из оригинала 22 апреля 2020 года. Проверено 19 Октябрь 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200422072612/https://qazaqtimes.com/en/article/63092. «Швеция предоставила политическое убежище Сайрагулу Саутбаю». The Qazaq Times. Архивировано из оригинального 22 апреля 2020 года. Проверено 19 Октябрь 2019.&lt;/ref&gt;

[[Азаттық радиосы]]ның Онсу округі полиция бөлімінің қызметкерімен өткізген сұхбатына сәйкес, 2018 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 30 мың адам немесе округтегі алты ұйғырдың біреуі (округ тұрғындарының шамамен 16%) қайта тәрбиелеу лагерлерінде ұсталған.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/onsu-08312018155418.html Шохрет Хошур, Джошуа Липес (31 августа 2018 года). «Один из шести уйгуров содержится в политических лагерях перевоспитания в округе Онсу Синьцзяна». Радио Свободная Азия.&lt;/ref&gt;

Цзин Бунин лагерлерде болған адамдар туралы көпшілікке мәлімет жинау үшін Шыңжаң құрбандары туралы [[Дерекқор|мәліметтер базасын]] жасады.&lt;ref&gt;https://www.shahit.biz/eng/#view {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220204016/https://www.shahit.biz/eng/#view |date=2019-12-20 }} «База данных жертв Синьцзяна». Shahit.biz. Источник +10 March 2019.&lt;/ref&gt; Әр парақта негізгі демографиялық [[ақпарат]], оның ішінде ұстау мерзімі мен болжамды себебі, орналасқан жері, сонымен қатар қосымша бейнелер, фотосуреттер мен құжаттар көрсетілген. 2019 жылғы шілдеде «[[Саяси қатер]]лер» журналында жарияланған есепте тәуелсіз зерттеуші [[Адриан Зенц]] Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерінде ұсталғандар санының жоғарғы шегін 1,5 миллион деп бағалады. 2019 жылдың қараша айында Адриан Зенц Шыңжаңдағы лагерлердің саны 1000-нан асты деп есептеді.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/zenz-11122019161147.html Липес, Джошуа (12 ноября 2019 года). «Эксперт подсчитал, что в Китае более 1000 лагерей для синьцзян-уйгуров». Радио Свободная Азия. Источник +13 Ноября 2019&lt;/ref&gt;

Шыңжаңдағы жергілікті биліктің белгісіз бір қызметкерінің хабарлауынша, «[[Азаттық радиосы]]» мақаласында келтірілген мәліметтерге сәйкес, 2020 жылдың Рамазан айында (23 сәуір - 23 мамыр) Кашғар префектурасындағы Макит округінің (Майгайти) тұрғындары [[ораза]] ұстағандары үшін лагерлерге жіберетіндігі туралы айтылды.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/George_Friedman Джордж Фридман (19 ноября 2019 года). «Давление на Китай». Геополитические фьючерсы. Источник +22 ноября +2019. 1 из каждых 10 уйгуров содержится в лагерях «перевоспитания»&lt;/ref&gt;

=== Емдеу туралы деректер ===
Шынжаңнан көшіп келген [[Қазақстан]] азаматы Қайрат Самарқанд көрші Қазақстанға барғаны үшін үш айға облыстағы қайта даярлау лагерінде ұсталды. 2018 жылғы 15 ақпанда [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның сыртқы істер министрі]] Қайрат Әбдірахманов ҚХР Сыртқы істер министрлігіне [[Нота (дипломатия)|дипломатиялық нота]] жолдады, сол күні Қайрат Самарқанд қамаудан босатылды.&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/kazakh-recounts-reeducation-in-western-chinese-camp/29194106.html «Казахский человек рассказывает о« перевоспитании »в западно-китайском лагере». Радио Свободная Европа / Радио Свобода / Радио Свобода. Проверено 26 апреля 2018 года.&lt;/ref&gt; Бостандыққа шыққаннан кейін ол  күн сайын коммунистік [[үгіт-насихат]]ты оқып, ұрандарды қайталап, [[Си Цзиньпин]]ге ұзақ ғұмыр тілеп, ризашылық білдіретін  тәрбиеден өткенін айтты.&lt;ref&gt;http://muslimcouncil.org.hk/muslim-inmates-in-china-detention-camp-forced-to-eat-pork-drink-alcohol-and-physically-tortured-as-some-commit-suicide/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526214053/https://muslimcouncil.org.hk/muslim-inmates-in-china-detention-camp-forced-to-eat-pork-drink-alcohol-and-physically-tortured-as-some-commit-suicide/ |date=2022-05-26 }} «Мусульманские заключенные в Китае лагере для заставляли есть свинину, пить алкоголь и физическим пыткам, как некоторые совершают самоубийство». muslimcouncil.org.hk. 19 мая 2018 года. Проверено 19 May 2018.&lt;/ref&gt;

[[Михригул Тұрсын]] [[ұйғыр]] әйелі, Қытайдағы осы лагерлердің бірінен қашқаннан кейін ұсталып ұрып-соғу мен азапталғаны туралы айтты. Египетке көшіп, кейін ол 2015 жылы [[Қытай]]ға отбасымен бірге кездесуге келгеннен кейін бірден ұсталып, кішкентай балаларынан ажыратылды. Бірнеше айдан кейін ол үшінші рет [[Абақты|түрме]]ге түсіп, үш айды қатаң түрмеде өткізді, басқа 60 әйелмен бірге кезек-кезек ұйықтап, қауіпсіздік камераларының алдындағы дәретхананы пайдаланып, [[Қытай коммунистік партиясы]]н мадақтаған әндер айтты.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/detentions-11012018100304.html «Интервью:«Я не верил, что оставил бы тюрьму в Китае в живых». Радио Свободная Азия. Проверено 19 May 2020.&lt;/ref&gt; Тұрсынның айтуынша, ол және басқа да түрмедегілер белгісіз дәрі-дәрмектерді, соның ішінде оларды әлсірететін [[дәрі-дәрмек]]терді, кейбір әйелдердің қан кетуіне және етеккірін жоғалтуға әкелетін ақ сұйықтықты қабылдауға мәжбүр болған. Оның камерасынан үш ай ішінде тоғыз әйел  қайтыс болған.&lt;ref&gt;https://www.apnews.com/61cdf7f5dfc34575aa643523b3c6b3fe «Женщина описывает пытки, избиения в китайском лагере». Ассошиэйтед Пресс Новости. 27 ноября 2018 года. Источник +27 ноябрю 2018.&lt;/ref&gt;

Бұрынғы тұтқындар Қытайдың [[әнұран]]ын және коммунистік әндерді қалай айту керектігін үйрену керек дейді. Ән айтпағандарға  бірнеше сағат бойы қолға [[кісен]] салу, суға тұрғызу, немесе  «жолбарыс орындығына» таңу сияқты [[жаза]]лар қолданылатынын айтты.&lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/former-inmates-of-chinas-muslim-re-education-camps-tell-of-brainwashing-torture/2018/05/16/32b330e8-5850-11e8-8b92-45fdd7aaef3c_story.html Denyer, Саймон (17 мая 2018). «Бывшие заключенные мусульманских лагерей «перевоспитания» говорят о «промывании мозгов» и пытках». The Washington Post. Источник +17 May 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/news-ians/ngo-reports-custodial-deaths-tortures-in-china-s-xinjiang-118082400208_1.html «НПО сообщает о смертных случаях, пытках в китайском Синьцзяне». Бизнес Стандарт. 24 августа 2018. Источник +24 августа +2018.&lt;/ref&gt;

Ұсталғандардың айтуынша, олар сонымен қатар исламда тыйым салынған [[алкоголь]]ді ішіп, [[шошқа]] етін жеуге мәжбүр болған. Кейбіреулері белгісіз дәрілерді қабылдағанын, ал басқалары [[Өзін-өзі өлтіру|өз-өзіне қол жұмсамақ болған]].&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/world/article-former-detainees-recount-abuse-in-chinese-re-education-centres/ «Бывшие заключенные рассказывают о злоупотреблениях в китайских центрах перевоспитания». Глобус и Почта. Получено 3 июля 2018 года.&lt;/ref&gt;

Белгісіз себептермен өлгендер де болған.&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/chinese-torture-allegedly-kills-islamic-scholar/1169454 «Китайская пытка якобы убивает исламского ученого». aa.com.tr. Проверено 8 июня 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://uhrp.org/press-release/uyghur-human-rights-project-condemns-death-custody-scholar-muhammad-salih-hajim.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180212103023/https://uhrp.org/press-release/uyghur-human-rights-project-condemns-death-custody-scholar-muhammad-salih-hajim.html |date=2018-02-12 }} «Уйгурский проект по правам человека осуждает смерть во время содержания под стражей ученого Мухаммеда Салиха Хаджима». uhrp.org. Проверено 29 январю +2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.uyghurcongress.org/en/?p=34896 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724154045/http://www.uyghurcongress.org/en/?p=34896 |date=2018-07-24 }} «ВУК ОТМЕЧАЕТ ПЕРЕДАЧУ АЙКСАНСКОГО МЕМЕТА, МАТЕРИ ПРЕЗИДЕНТА ВУЦ ДОЛКУН ИСА». uyghurcongress.org. 11 июня 2018 года. Получено 11 июня 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/mother-07022018164214.html «Мать лидера уйгурской группы изгнанников умерла в центре заключения Синьцзяна». Радио Свободная Азия. Источник +2 Июль 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/woman-05242018164854.html «Пожилые Уйгурский женщина умирает в заключении в Синьцзяне „Политического переобучение лагеря“». Радио Свободная Азия. Источник 24 May 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/gulja-burial-06082018164250.html «Уйгурский подросток умер в заключении в политическом лагере перевоспитания». Радио Свободная Азия. Получено 14 марта 2018 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/gulja-burial-06082018164250.html «Уйгурский человек похоронен в условиях строгой безопасности после последней смерти в лагере перевоспитания Синьцзяна». Радио Свободная Азия. Получено 8 июня 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://asianews.it/news-en/Uyghur-Muslims-die-in-re-education-camps,-go-crazy-in-psychiatric-hospitals-43612.html «А уйгурские мусульмане умирают в перевоспитательных лагерях, сходят с ума в психиатрических больницах». asianews.it. Источник 13 апреля 2018 года.&lt;/ref&gt; Ұсталғандар жыныстық [[зорлық-зомбылық]] кең таралған деп мәлімдейді, оның ішінде мәжбүрлі [[Аборт|түсік түсіру]], контрацептивтерді мәжбүрлі қолданған.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/abuse-10302019142433.html Липес, Джошуа (30 октября 2019 года). «Женщины-заключенные в лагерях для интернированных лиц Синьцзяна подвергаются стерилизации, сексуальному насилию: выжившие в лагере». Радио Свободная Азия. Получено 30 октября +2019.&lt;/ref&gt; Хан шенеуніктеріне лагерьлерде жатқан [[ұйғырлар]]дың үйлерінде тұру туралы нұсқау берілгені айтылды.&lt;ref&gt;https://apnews.com/9ca1c29fc9554c1697a8729bba4dd93b Кан, Дэйк; Ван, Янань (30 ноября 2018 года). «Китайским уйгурам приказано делиться кроватями, едой с членами партии». Ассошиэйтед Пресс. Получено 18 января 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/cosleeping-10312019160528.html Липес, Джошуа (31 октября 2019 года). «Родственники« Мужская китайских Назначенные для уйгурского Homes Co сна С „Хостами Женского “». Радио Свободная Азия. Получено 18 января 2020.&lt;/ref&gt; Ұйғырларға арналған үгіт-насихат жөніндегі Рушан Аббас Қытай үкіметінің әрекеті [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның анықтамаларына сәйкес [[геноцид]]ке тең келеді деп мәлімдейді.&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-uighur-muslim-women-abortions-sexual-abuse-genocide-a9144721.html Феррис-Ротман, Ами; Толеухан, Айгерим; Раухала, Эмили; Файфилд Анна (6 октября 2019 года). «Китай обвиняют в геноциде из-за принудительных абортов уйгурских мусульманок, поскольку беглецы показывают широко распространенные сексуальные пытки». Независимый.&lt;/ref&gt;

[[Time]] мәлімдемесі бойынша, [[Шыңжаң]]да Іле қаласының 45 жастағы мал дәрігері Сәрсенбек Акарули 2017 жылдың 2 қарашасында Шыңжаңда қамауға алынды. 2019 жылдың қараша айынан бастап ол әлі де тергеу изоляторында. Әйелі Гүлнұр Қосдәулеттің айтуынша, Акарулиді [[полиция]] ұялы телефонында тыйым салынған [[WhatsApp]] қосымшасын тапқаннан кейін лагерьге орналастырған. Қосдәулет, көрші [[Қазақстан]]ның азаматы, Шыңжаңға күйеуін іздеп төрт рет келді, бірақ [[Қытай коммунистік партиясы]]ндағы достарынан көмек ала алмады.

2017 жылдың мамыр-маусым айларында Майликему Маймити деген есімді әйел округтің қайта тәрбиелеу лагерінде ұсталып, бостандыққа шыққаннан кейін оған және олардың кішкентай ұлына Қытай билігі [[паспорт]] бермегенін айтты.&lt;ref&gt;https://time.com/5735411/china-surveillance-privacy-issues/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211094140/https://time.com/5735411/china-surveillance-privacy-issues/ |date=2019-12-11 }} Чарли Кэмпбелл (21 ноября 2019 года). »Вся система предназначена для Подавить нас. Что означает «Государственное наблюдение Китая» для остального мира». Время. Проверено 23 ноября +2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-pakistan/chinas-big-mistake-pakistanis-lobby-to-free-wives-trapped-in-xinjiang-idUSKCN1M51R7 Кристиан Шепард, Филипп Вен (25 сентября 2018 года). «„ Китай большая ошибка“: пакистанцы лобби, чтобы освободить жена захваченных в Синьцзян». Reuters.&lt;/ref&gt;

Қытай-Қазақстан шекарасындағы Шыңжаңдағы [[Қорғас]] қаласының тұрғыны, 47 жастағы бұрынғы тұтқын Бақытәлі Нұр қамауға алынды. [[Билік]] оның шетелге жиі сапарларына күдіктенгендіктен қамауға алды. Ол бір жыл жеті басқа тұтқынмен бір жыл камерада отырғанын айтты. Тұтқындар тәулігіне он жеті сағат бойы табуретка үстінде отырды, оларға сөйлесуге немесе қозғалуға рұқсат берілмеді және үнемі бақылауда болды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол күн сайын, жоспарлары туралы есеп беріп, аз ақы төлейтін мемлекеттік зауыттарда жұмыс істеуге мәжбүр болды. 2019 жылдың мамырында ол [[Қазақстан]]ға қашып кетті. [[Түрме]]дегі тәжірибесін қорытындылай келе, «Бүкіл жүйе бізді басып-жаншу үшін жасалған» деді.

[[Азаттық радиосы]]ның хабарлауынша, Шаньшань/Пичан округіндегі 35 жастағы [[ұйғыр]] тұрғыны Ғалипжан, үйленген және бес жасар ұлы бар, 2018 жылдың 21 тамызында қайта тәрбиелеу лагерінде қайтыс болды. Билік оның өлімі инфаркттан болған деп мәлімдеді, бірақ аудандық комитеттің басшысы Айя оны [[полиция]] қызметкері ұрып өлтірді деп мәлімдеді. Оның отбасына [[Исламдық жерлеу рәсімі|исламдық жерлеу рәсімдерін]] өткізуге рұқсат етілмеді.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/beating-10282019164142.html «Сотрудник полиции избил Уйгурского заключенного лагеря для заключенных до смерти в пьяной ярости». Радио Свободная Азия. 28 октября 2019. Источник +28 декабря +2019.&lt;/ref&gt;

[[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]тың 2018 жылғы есебіне сәйкес, 41 жастағы Абдусалам Мухемет 2015 жылы өзінің жеті ай түрмеде және [[Хотан]]дағы [[лагерь]]де екі айдан астам уақыт өткізгенін айтты. Мұхамет лагерьдегі тұтқындарға шенеуніктердің ислам [[радикализм]]ін қабылдамауға, [[ұйғырлар]]дың тәуелсіздігін қолдамауға және [[Коммунистік партия]]ға қарсы шықпауға шақыратын ұзақ дәрістер тыңдауға жинағанын айтты.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2018/09/08/world/asia/china-uighur-muslim-detention-camp.html Крис Бакли (8 сентября 2018 года. «Китай Держава, мусульмане в огромных цифрах Цель:„Transformation“». Нью-Йорк Таймс. Источник +23 январю 2020.&lt;/ref&gt;

[[Азаттық радиосы]] берген сұхбатында Куча уездік полиция бөлімінің қызметкері (Кучар, Куче) 2018 жылдың маусымы мен желтоқсан айлары аралығында Куча ауданының Енджишер ауданындағы №1 лагерьде 150 адам қайтыс болғанын растады.&lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/china-is-harassing-journalists-reporting-on-uighurs-they-cannot-be-stifled/2019/12/01/18ada52c-1148-11ea-b0fc-62cc38411ebb_story.html Фред Хайатт (2 декабря 2019 года). «Эти журналисты запутали огромную пропагандистскую машину Китая». Вашингтон Пост. Источник +10 Июня 2020.&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/deaths-10292019181322.html Шохрет Хошур, Джошуа Липес (29 октября 2019 года). «По меньшей мере 150 заключенных погибли в одном лагере для Синьцзяна: полицейский». Радио Свободная Азия. Перевод Мамаджан Джума. Источник +10 Июня 2020.&lt;/ref&gt;

=== Мәжбүрлі еңбек ===
[[Адриан Зенц]]тің айтуынша, қайта тәрбиелеу лагерлері мәжбүрлі еңбек лагерлері ретінде жұмыс істейді, онда [[ұйғырлар]] мен [[қазақтар]] экспортқа әртүрлі, әсіресе Шыңжаңда өсірілген [[Мақта (дақыл)|мақтадан]] жасалған тауарларды шығарады.&lt;ref&gt;https://foreignpolicy.com/2019/12/11/cotton-china-uighur-labor-xinjiang-new-slavery/ Зенз, Адриан (11 декабря 2019 г.). «Новое рабство Синьцзяна». Внешняя политика. Проверено 12 декабря 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/china/xinjiang-labor-01012019124218.html Лонг, Цяо (1 января 2019 года). «Предприятия в Синьцзяне Китая используют принудительный труд, связанный с системой лагерей». Радио Свободная Азия. Проверено 12 декабря 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/business-50312010 Коста, Ана Николачи да (13 ноября 2019 года. «Модные бренды подвергаются тщательному изучению хлопка Синьцзян». BBC News. Источник +13 Декабрю 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2019/12/30/world/asia/china-xinjiang-muslims-labor.html Бакли, Крис; Рамзи, Остин (30 декабря 2019 года). «В стремлении Китая превратить мусульманские меньшинства в армию рабочих». Нью-Йорк Таймс . ISSN  0362-431 . Проверено 31 Декабрь 2 019 .&lt;/ref&gt; Мақта өсімі аймақтың индустриясында басты орын алады, өйткені «Шыңжаң экспортының 43%-ы киім, [[аяқ киім]] немесе тоқыма бұйымдары». 2018 жылы Шыңжаңда қытай мақтасының 84% өндірілді.&lt;ref&gt;https://csisprod.s3.amazonaws.com/s3fspublic/publication/Lehr_ConnectingDotsXinjiang_interior_v3_FULL_WEB.pdf/{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Октябрь 2019 года. Соединяя точки в Синьцзяне: принудительный труд, принудительная ассимиляция и западные цепочки поставок 4&lt;/ref&gt; 2019 жылғы қарашада шыққан «Дипломат» газеті Шыңжаңда мақта өсіріліп, тоқыма өңделетін болғандықтан, өнімді жасау кезінде «мәжбүрлі еңбек» қаупі бірнеше сатыда болады деп жазады.&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2019/11/cotton-and-corporate-responsibility-fighting-forced-labor-in-xinjiang-and-uzbekistan/ Путц, Екатерина (14 ноября 2019 года). «Хлопок и корпоративная ответственность: борьба с принудительным трудом в Синьцзяне и Узбекистане». Дипломат. Проверено 5 May 2020.&lt;/ref&gt;

2018 жылы Financial Times Шынжаңдағы ең ірі қайта тәрбиелеу лагерлерінің бірі болып табылатын Ютиан/Керия уездік кәсіптік оқу орталығы базасында айлық жалақымен қамтамасыз ететін сегіз аяқ киім фабрикасы, [[ұялы телефон]] жинау және шай пакетін қамтитын мәжбүрлі еңбек орталығын ашты деп хабарлады. 2016-2018 жылдар аралығында Орталық алаңы 269 пайызға кеңейді.&lt;ref&gt;https://www.ft.com/content/eb2239aa-fc4f-11e8-aebf-99e208d3e521 Эмили Фенг (16 декабря 2018 года).«Принудительный труд используется в китайских лагерях перевоспитания». Financial Times.&lt;/ref&gt;
[[Аустралия]]лық стратегиялық саясат Институтының хабарлауынша, 2017-19 жылдар аралығында [[Қытай]]дың басқа жерлерінде 80 мыңнан астам [[ұйғырлар]] «мәжбүрлі жұмыстарды қатаң ұсынатын» зауыттық жұмыстарға жіберілген.&lt;ref&gt;https://www.economist.com/china/2020/03/05/what-happens-when-chinas-uighurs-are-released-from-re-education-camps «Что происходит, когда китайских уйгуров освобождают из лагерей перевоспитания». Экономист. 5 марта 2020. Источник +22 March +2020&lt;/ref&gt;

== Халықаралық реакциялар ==
2019 жылдың 8 шілдесінде 22 мемлекет [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі Жоғарғы Комиссарына мәлімдемеге қол қойды, онда олар [[Қытай]]дағы жаппай тұтқындауды тоқтатуға шақырды және кеңінен бақылау мен [[репрессия]]ға алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/ Какие страны за или против политики Китая в Синьцзяне?«, Дипломат. 15 июля 2019 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2019/07/10/world/asia/china-xinjiang-rights.html Камминг-Брюс, Ник (10 июля 2019 года). «Китай обличен 22 народами за репрессии в Синьцзяне». Нью-Йорк Таймс. ISSN  0362-4331. Источник +14 Июль 2019.&lt;/ref&gt;
&lt;!--[[Сурет:Public_stance_on_Chinese_Policies_in_Xinjiang_per_United_Nations.png|thumb|right|300px|Синьцзян қайта тәрбиелеу лагерьлеріне тиісінше қолдау мен қарсылық білдірген халықтар.]]--&gt;
2019 жылдың шілде айында [[Сауд Арабиясы]], [[Мысыр]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Судан]], [[Ангола]], [[Алжир]], [[Нигерия]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]], [[Сербия]], [[Ресей]], [[Венесуэла]], [[Филиппиндер|Филиппин]], [[Мьянма]], [[Пәкістан]], [[Сирия]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Шри-Ланка]]ны қосқанда 50 ел, [[Джибути]] мен [[Палестина]] БҰҰ БЖКБ-ға бірлескен хатқа қол қойды. Онда «Қытайдың [[адам құқықтары]] саласындағы көрнекті жетістіктері» атап көрсетілген, сонымен қатар «қазір қауіпсіздік Шыңжаңға оралды, барлық этностардың негізгі адам құқықтары кепілдендірілген» делінген.&lt;ref&gt;https://www.economist.com/sites/default/files/images/print-edition/20190727_CNM997.png https://www.economist.com/sites/default/files/images/print-edition/20190727_CNM997.png&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/ Путц, Кэтрин. «Какие страны за или против политики Китая в Синьцзяне?», thediplomat.com. Проверено 10 Январю +2020.&lt;/ref&gt;

2019 жылдың қазан айында 23 мемлекет, соның ішінде [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Испания]], [[Канада]], [[Жапония]], [[Аустралия]] және АҚШ БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне және БҰҰ Бас ассамблеясының үшінші комитетіне Қытайды Шыңжаңдағы лагерьлерді жабуға шақырған бірлескен хатқа қол қойды.
[[Сурет:2016 Czech Demonstration Against Communist party China and its dictator in Prague with National Flags of Tibet &amp; East Turkestan 反中示威與圖博&amp;東土耳其斯坦國旗在捷克.jpg|thumb|right|200px|Чехия, Прагадағы демонстранттар Тибет және Шығыс Түркістанның жалауларын алып жүр, 2016 жылғы 29 наурыз.]]

2019 жылдың қараша айында [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-дағы [[Беларусь]] өкілі Қытайдың Синьцзяндағы саясатын қолдайтын 54 елдің мәлімдемесін оқыды.&lt;ref&gt;http://www.china-un.org/eng/hyyfy/t1711761.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318130153/http://www.china-un.org/eng/hyyfy/t1711761.htm |date=2020-03-18 }} «Совместное заявление о Синьцзяне в Третьем комитете, сделанное Беларусью от имени 54 стран». china-un.org. Народная Республика Китай. Источник +28 декабря +2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2019/10/29/asia/china-xinjiang-united-nations-intl-hnk/index.html Ричард Рот, Бен Уэсткотт и. «Члены ООН выступают с дуэльными заявлениями по поводу обращения Китая с уйгурами в Синьцзяне». cnn.com. CNN. Источник +28 декабря +2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2019/10/rival-camps-clash-over-xinjiang-at-un-committee-Hsession/{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Тиези, Шеннон. «Столкновение лагерей соперников за Синьцзян на заседании комитета ООН». thediplomat.com. Дипломат. Источник +28 декабря +2019 .&lt;/ref&gt; Қол қойған тараптар: [[Ангола]], [[Антигуа және Барбуда]], [[Бангладеш]], [[Беларусь]], [[Боливия]], [[Буркина-Фасо]], [[Бурунди]], [[Камбоджа]], [[Камерун]], [[Орталық Африка Республикасы]], [[Чад]], [[Қытай]], [[Комор аралдары]], [[Конго]], [[Куба]], [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Джибути]], [[Мысыр|Египет]], [[Экваторлық Гвинея]], [[Эритрея]], [[Габон]], [[Гвинея]], [[Гвинея-Бисау]], [[Ирак]], [[Иран]], [[Лаос]], [[Мавритания]], [[Мозамбик]], [[Мьянма]], [[Непал]], [[Никарагуа]], [[Нигерия]], [[Оман]], [[Пәкістан]], [[Палестина]], [[Филиппиндер|Филиппин]], [[Ресей]], [[Сербия]], [[Сьерра-Леоне]], [[Соломон аралдары]], [[Оңтүстік Судан]], [[Шри-Ланка]], [[Судан]], [[Суринам]], [[Сирия]], [[Того]], [[Уганда]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Танзания]], [[Венесуэла]], [[Замбия]] және [[Зимбабве]].&lt;ref&gt;http://statements.unmeetings.org/media2/23328878/belarus-joint-statement-cerd-chair-oct-29.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211011191511/http://statements.unmeetings.org/media2/23328878/belarus-joint-statement-cerd-chair-oct-29.pdf |date=2021-10-11 }} «Совместное заявление о Синьцзяне в Третьем комитете» (PDF).&lt;/ref&gt;

=== Басқа елдердің реакциясы ===
{{Мемлекет туы|Аустралия}}
* 2019 жылдың қыркүйегінде [[Аустралия]]ның сыртқы істер министрі Марис Пэйн: «Бұрын мен Аустралияның Синьцзяндағы [[ұйғырлар]] мен басқа да [[мұсылман]] халықтардың жаппай ұсталғаны туралы алаңдаушылық білдірген едім. Біз Қытайдан ұйғырлар мен басқа да мұсылман топтарын заңсыз ұстауды тоқтатуға шақырамыз». Біз бұл проблемаларды екіжақты негізде де, тиісті халықаралық кездесулерде де көтердік және оны әрі қарай да көтереміз» деді.&lt;ref&gt;https://www.abc.net.au/news/2019-09-23/video-uyghurs-shaved-blindfolded-xinjiang-train-station-china/11537628 Эрин Хэндли (24 сентября 2019 года). «„Глубоко мешая“кадры поверхностей с завязанными глазами уйгуров на железнодорожной станции в Синьцзяне». ABC News ( Австралийская вещательная корпорация ). Источник +18 Декабрь +2019.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Бахрейн}}
* 2020 жылы қаңтарда [[Бахрейн]]нің Өкілдер кеңесі халықаралық  қауымдастықты Қытайдағы ұйғыр мұсылмандарын қорғауға шақырды. «Жаппай ұстау лагерлері, олардың негізгі құқықтарынан бас тарту, балалар, әйелдер мен отбасылардың қоныс аударуы, [[намаз]]дың алдын-алу, діни жоралар мен діни жоралғыларды орындау, өлтірулерге, қатыгездік пен азаптауға қарсылық ». Қытайдағы ұйғыр мұсылмандарының адамгершіліксіз және азапты жағдайларына, оның ішінде Қытайдағы миллионнан астам мұсылманның ұсталуына алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200111030803/https://webcache.googleusercontent.com/searchq=cache%3AZk1GkhYpew0J%3Ahttps%3A%2F%2Fwww.bna.bh%2Fen%2FRepresentativesCouncilcallsonInternationalCommunitytoprotectUighurMuslimsinChina.aspx%3Fcms%3Dq8FmFJgiscL2fwIzON1%252BDhaHOVN%252BJviHhNdlq2oWk4M%253D+ «Совет представителей призывает международное сообщество защитить уйгурских мусульман в Китае». Агентство новостей Бахрейна. 2 января 2020. Архивировано из оригинала 11 января 2020 года. Проверено 8 январь +2020.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Франция}}
* 2019 жылдың қарашасында Францияның сыртқы істер министрі Жан-Ив Ле Дриан Қытайды [[лагерь]]лерді жабуға шақырды. Ол сондай-ақ Қытайды [[БҰҰ]] [[Адам құқықтары]] жөніндегі Жоғарғы Комиссарына Шыңжаңға жағдай туралы есеп беру үшін мүмкіндігінше тезірек баруға рұқсат етуге шақырды.&lt;ref&gt;https://www.rte.ie/news/world/2019/1127/1095623-uighur/ «Франция призывает Китай закрыть уйгурские лагеря». Raidió Teilifis Éireann. 27 ноября 2019. Источник +18 Декабрь +2019&lt;/ref&gt;  Францияның Еуропа және сыртқы істер министрлігі 27 қарашада мәлімдеме жасады:
&lt;blockquote style=»border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;«&gt; «Француз билігі соңғы бірнеше күн ішінде баспасөз таратқан барлық айғақтар мен құжаттарды мұқият зерделейді, бұл Шыңжаңдағы интернационалды лагерлер жүйесінің бар екендігін және аймақтағы кеңейтілген репрессиялық саясатты көрсетеді. Біз БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің жақындағы сессияларында Қытай билігін лагерьлердегі жаппай еріксіз тұтқындауларды тоқтатуға және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарының кеңсесін тезірек осы аймақтағы жағдайды бағалау үшін Шыңжаңға келуге шақырамыз.&lt;ref&gt;https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/china/news/article/china-q-a-from-the-press-briefing-27-nov-2019 »Китай - вопросы и ответы - Из брифинга для прессы (27 ноября 2019 года)« . Франция Дипломатия Министерства Европы и иностранных дел. 27 ноября 2019. Источник +18 Декабрь +2019.&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;
{{Мемлекет туы|Гамбия}}
* 2019 жылғы 12 қыркүйекте Қытайдың Гамбиядағы [[елші]]сі Ма Цзянчунь (马建春) [[Гамбия]] Президентінің дін және дәстүрлер жөніндегі арнайы кеңесшісі Дембо Божангпен кездесті. Божанг «[[терроризм]], [[сепаратизм]] және [[экстремизм]] - адамзат қоғамының қоғамдық жауы. Қытай үкіметінің Шыңжаңға қатысты саясаты өзінің ішкі және жергілікті жағдайларына негізделеді және оң нәтиже беріп, халықтың қолдауына ие болды. Ол халықаралық қоғамдастықтың кең қолдауына ие болуы керек» деді.&lt;ref&gt;http://gm.china-embassy.org/chn/sgxw/t1697445.htm Посольство Китая в Гамбии (12 сентября 2019 года). »马建春 大使 会见 冈比亚 总统 宗教 顾问 博 江«. Посольство Китая в Гамбии. Посольство Китая в Гамбии. Посольство Китая в Гамбии. Проверен 7 январь 2020.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Жапония}}
* 2019 жылдың 26 қарашасында Жапонияның сыртқы істер министрі Тошимицу Мотеги [[Жапония]] «Шыңжаң-Ұйғыр Автономиялық аймағындағы [[адам құқықтары]] саласындағы жағдайды алаңдаушылықпен қадағалап отыр» деп мәлімдеді және ол 25 қарашадағы кездесуде мемлекеттік кеңесші Ван Йи-мен Жапонияның ұстанымын көтерді.&lt;ref&gt;https://www.mofa.go.jp/press/kaiken/kaiken4e_000723.html »Пресс-конференция министра иностранных дел MOTEGI Toshimitsu«. Министерство иностранных дел. 26 ноября 2019. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191219003946/https://mainichi.jp/english/articles/20191126/p2g/00m/0fp/096000c «Японский министр выражает обеспокоенность по поводу обращения Китая с уйгурами». Майничи. 26 ноября 2019. Архивировано из оригинала 19 декабря 2019 года. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Қазақстан}}
* 2017 жылғы қарашада Қазақстанның Қытайдағы Елшісі Шахрат Нұрышев ҚХР Сыртқы істер вице-министрі Ли Уилаймен [[диаспора]]ның мәселелері бойынша кездесті.&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2018/06/carefully-kazakhstan-confronts-china-about-kazakhs-in-xinjiang-re-education-camps/ «Осторожно Казахстан против Китая о казахах в лагерях перевоспитания в Синьцзяне». thediplomat.com. Проверено 14 Июнь +2018.&lt;/ref&gt;
* 2018 жылғы 15 ақпанда [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] Қайрат Әбдірахманов Қытайдың Сыртқы істер министрлігіне дипломатиялық [[Нота (дипломатия)|нота]] жолдады, сол күні Қазақстан азаматы Самарқанд қайта оқу лагерінен босатылды. 17-19 сәуір аралығында Қазақстан сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Мұхтар Тілеуберді [[Шыңжаң]]ға барып, жергілікті шенеуніктермен кездесті. 
{{Мемлекет туы|Жаңа Зеландия}}
* Жаңа Зеландияның [[премьер-министр]]і Жасинда Ардерн бірнеше рет, оның ішінде 2019 жылы [[Си Цзиньпин]]мен кездесуінде [[ұйғырлар]] мәселесін көтерді.&lt;ref&gt;https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12217724 Одри Янг (31 марта 2019 года). «Давление на Джасинду Ардерн, чтобы она подняла свой голос в Китае против обращения с уйгурскими мусульманами». Новозеландский вестник. Источник +18 Декабрь +2019.&lt;/ref&gt;  Ол не айтылғанын нақтыламады. 2019 жылдың шілдесінде Жаңа Зеландияның сыртқы істер министрі Уинстон Петерс Жаңа Зеландияның БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесі президентінің Пекинді Шыңжаң аймағындағы этникалық [[ұйғырлар]]мен қарым-қатынасы үшін сынға алған хатқа неге қол қойды деп сұрады,  «Өйткені біз адам құқығына сенеміз, біз бостандыққа сенеміз және жеке сенім бостандығына, оларды ұстану құқығына сенеміз»&lt;ref&gt;https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12249683&amp;ref=art_readmore Джейсон Уоллс (3 ноября 2019 года). «Правительство выражает обеспокоенность по поводу« ситуации с правами человека »в отношении китайских уйгурских мусульман». Новозеландский вестник. Источник +18 Декабрь +2019.&lt;/ref&gt;
* 2017 жылы депутат Тодд Маклэй [[Қытай коммунистік партиясы]]ның халықаралық қатынастар бөлімі ұйымдастырған сұхбат алдында [[Пекин]]де өз партиясын ұсынды. Маклэй сонымен қатар Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерін Қытай коммунистік партиясының талқылау тақырыптарына сәйкес «кәсіптік оқыту орталықтары» деп атады.&lt;ref&gt;https://freedomhouse.org/report/special-reports/beijings-global-megaphone-china-communist-party-media-influence-abroad Кук, Сара (14 января 2020 года). «Глобальный мегафон в Пекине: расширение влияния СМИ Коммунистической партии Китая с 2017 года». Дом Свободы.Источник +18 Января 2020 .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://
sinopsis.cz/en/new-zealand-united-frontlings-bearing-gifts/ Лулу, Цзичан (16 ноября 2018 года). «Новая Зеландия: United Frontlings несут подарки». Синопсис. Источник +18 Января 2020.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Пәкістан}}
* 2020 жылы 19 қаңтарда Пәкістан премьер-министрі Имран Ханнан Қытайдағы [[ұйғырлар]]дың жағдайына неге еліктемейтінін сұрады. Ол ең алдымен, 2019 жылы Джамму мен [[Кашмир]]ді қайта құру туралы заңның наразылықтары және Азаматтық туралы заңға енгізілген өзгерістер әлдеқайда маңыздырақ  деді. Ол екінші себеп Қытай [[Пәкістан]]ның үлкен досы болды және [[экономикалық дағдарыс]]қа байланысты ең қиын уақытта Пәкістанға көмектескенін айтты.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ines_Pohl Инес Пол (19 января 2020 года).«Индию захватила расово-экстремистская идеология». Интервью с премьер-министром Пакистана Имраном Ханом. DW News. Событие происходит в 22:57. Получено 26 января 2020 г. - через YouTube.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Ресей}}
* 2019 жылғы 4 ақпанда Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавров АҚШ-тың бұл мәселені белсенді түрде көтергеніне қарамастан, Қытайдың [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық аймағындағы]] саяси қайта тәрбиелеу лагерлері туралы хабардар емес екенін мәлімдеді &lt;ref&gt;https://www.mid.ru/en/web/guest/meropriyatiya_s_uchastiem_ministra/-/asset_publisher/xK1BhB2bUjd3/content/id/3499736 «Замечания и ответы министра иностранных дел Сергея Лаврова на вопросы в Кыргызско-Российском Славянском университете, Бишкек, 4 февраля 2019 года». Министерство иностранных дел Российской Федерации. 4 февраля 2019. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
* Шілдеде Ресей [[Қытай]]ды қолдап хатқа қол қойды. 
{{Мемлекет туы|Сауд Арабиясы}}
* 2019 жылы ақпанда Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы Мұхаммед бен Салман [[лагерь]]лерді қорғап, «Қытай өзінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін [[терроризм]]ге және экстремистік жұмыстар жүргізуге құқылы» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://www.telegraph.co.uk/news/2019/02/22/saudi-crown-prince-defends-chinas-right-put-uighur-muslims-concentration/ Энсор, Джози (22 февраля 2019 года). «Наследный принц Саудовской Аравии защищает право Китая сажать уйгурских мусульман в концлагеря». The Daily Telegraph .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.newsweek.com
/saudi-arabia-mohammad-bin-salman-defends-china-concentration-camps-muslims-1340592 «Мохаммед бен Салман из Саудовской Аравии защищает использование Китаем концлагерей для мусульман во время визита в Пекин». Newsweek. 22 февраля 2019 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/saudi-crown-prince-defends-china-oppression{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
-of-muslims-in-xinjiang-mohammed-bin-salman-2019-2 «Наследный принц Саудовской Аравии защищал заключение Китая в тюрьму миллиона мусульман в лагерях для интернированных, что дало Си Цзиньпину повод для продолжения его «предшественников геноцида». Бизнес Инсайдер. 23 февраля 2019 г.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Сенегал}}
* 2019 жылдың 13 желтоқсанында Қытайдың [[Гамбия]]дағы елшісі Ма Цзянчунь (马建春) Сенегалдың Гамбиядағы елшісі Бачиро Сенемен кездесті. Ма Цзянчунь Қытай үкіметінің саяси жағдайымен, сондай-ақ Шыңжаңда қабылданған [[экстремизм]] мен терроризмге қарсы шаралармен таныстырды. Бачиро Сене Қытай үкіметінің экстремизм мен [[терроризм]]ге қарсы әрекеттерін түсінетінін және қолдайтынын білдірді.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China Посол в Гамбии Ма Цзяньчунь встречается с новым послом Сенгала в Сене Гамбии] (на китайском языке). Министерство иностранных дел Китайской Народной Республики. Посольство Китая в Гамбии. 14 декабря 2019. Проверено 7 январю 2020&lt;/ref&gt; 
{{Мемлекет туы|Швейцария}}
* 2018 жылғы 6 қарашада [[БҰҰ]] Қауіпсіздік Кеңесінің Қытайға ақпарат құралдарының шолуы барысында Швейцария Қытайдан Шыңжаңдағы қамау лагерлерін жабуға, БҰҰ [[Адам құқықтары]] жөніндегі Жоғарғы Комиссарына Шыңжаңға кедергісіз кіруге және БҰҰ-ның тәуелсіз тергеуін жүргізуге шақырды.&lt;ref&gt;https://www.admin.ch/gov/en/start/documentation/media-releases.msg-id-77232.html «Швейцария обеспокоена ситуацией в Синьцзян, Китай)». Федеральный департамент иностранных дел. 26 ноября 2019. Источник +22 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
* 2019 жылғы 26 қарашада Федералды сыртқы істер департаменті Қытай үкіметінен көптеген мемлекеттер көтерген мәселелерді шешуге және БҰҰ-ға аймаққа кедергісіз кіруді қамтамасыз етуге шақырды.&lt;ref&gt;https://www.swissinfo.ch/eng/foreign-affairs_switzerland-joins-calls-demanding-closure-of-uighur-camps/45396010 «Швейцария присоединяется к звонкам, требующим закрытия уйгурских лагерей». Swissinfo. 27 ноября 2019. Источник +22 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Сирия}}
* 2019 жылы желтоқсанда Сирияның Сыртқы істер министрлігі, [[АҚШ]]-тың үкімі шыққаннан кейін бірнеше күн өткеннен кейін Қытайдың Шыңжаңдағы әрекетін қорғап, «бұл АҚШ-тың Қытай Халық Республикасының ішкі істеріне өрескел араласуы» деп мәлімдеді. Мәлімдемеде «Сирия Қытайдың өзінің егемендігін, халқын, аумақтық тұтастығы мен қауіпсіздігін сақтауға, сондай-ақ мемлекет пен жеке тұлғалардың қауіпсіздігі мен мүлкін қорғауға құқығын ерекше атап өтеді» деген тұжырым жасалды.&lt;ref&gt;https://www.middleeastmonitor.com/20191206-syria-defends-chinas-uyghur-policy-after-us-condemnation/ «Сирия защищает уйгурскую политику Китая после осуждения США». Ближний Восток Монитор. 6 декабря 2019. Источник +22 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
'''Тайвань'''
* 2018 жылдың 2 қазанында Тайвань (РОК) Сыртқы істер министрі Джозеф Ву ресми СІМ твиттеріне сүйене отырып, «Шыңжаң билігі тұтқындалған ұйғырларды Қытайдың барлық түрмелеріне жасырын түрде өткізеді» деген мақала жіберіп, «Қытайдың төңірегіндегі қайта оқу лагерлеріне ұйғырлардың қоныстануы бүкіл әлемнің назарын аударуға лайық» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://twitter.com/MOFA_Taiwan/status/1047309772339339264 »Переселение уйгуров в # Синьцзян в лагеря перевоспитания в # Китае заслуживает внимания всего мира. JW«. 2 октября 2018. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
* 2019 жылдың 5 шілдесінде Джозеф Ву СІМ-нің ресми твиттерінің көмегімен »Қытай мұсылмандары, Шыңжаң мектептері балаларды отбасыдан айырды« атты BBC News мақаласын жіберді және Қытайды »лагерьлерді жабуға шақырды». [260]&lt;ref&gt;https://twitter.com/MOFA_Taiwan/status/1147309446919385088 «Коммунистические элиты учат своих детей в западных демократиях. Но # уйгуры получают» централизованную помощь «в # Синьцзяне. Какое правительство охотится на своих молодых людей? Закройте лагеря! Отправьте детей домой! JW». 5 июля 2019. Источник +19 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt;
* 2019 жылғы 18 қарашада СІМ қызметкері New York Times газетіне «Мүлдем қатыгез» деген мақала жіберді, онда Қытайда мұсылмандарды жаппай тұтқындау қалай ұйымдастырылғанын көрсетеді. Ішкі құжаттардың таралуы Шыңжаңдағы этникалық азшылықтарға қарсы жүргізілген репрессиялар туралы, сондай-ақ Коммунистік партияның жоғары лауазымды шенеуніктері жүргізген «қатыгез және ерекше науқан» туралы шындықты айтады.&lt;ref&gt;https://twitter.com/MOFA_Taiwan/status/1196361471950639104 «Это пугающее @nytimes разоблачение массового задержания мусульман #China является обязательным для прочтения! Утечка внутренних документов говорит правду о расправе над этническими меньшинствами в # Синьцзяне, а также о« безжалостной и необычной кампании », проводимой высокопоставленные чиновники # коммунистической партии «. 18 ноября 2019. Источник +19 Декабрь 2019 .&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Түркия}}
* 2019 жылы ақпанда Түркия СІМ-нің шенеунігі Қытайды «Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық аймағындағы ұйғыр түріктері мен басқа да мұсылман қауымдастықтарының негізгі адам құқықтарын бұзды» деп айыптады.&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2019/02/why-is-turkey-breaking-its-silence-on-chinas-uyghurs/ »Почему Турция нарушает молчание по поводу китайских уйгуров?«,
 Дипломат. 12 февраля 2019 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://jamestown.org/program/islamic-countries-engage-with-china-against-the-background-of-repression-in-xinjiang/ Yellinek, Рой (5 марта 2019 года). «Исламские страны взаимодействуют с 
Китаем на фоне репрессий в Синьцзяне». Китай Краткое. Фонд Джеймстауна. 19 (5). Источник +9 Сентября 2019.&lt;/ref&gt;
* 2019 жылдың шілдесінде Түркия президенті Ердоған Қытайға барған кезде ол: «Шынжаңдағы барлық этностық топтардағы адамдар Қытайдың дамуы мен өркендеуінің аясында бақытты өмір сүреді», - деді.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-china-turkey/china-says-turkey-president-offered-support-over-restive-xinjiang-idUSKCN1TX1L7 «Китай говорит, что президент Турции предложил поддержку по поводу беспокойного Синьцзяна» . Reuters. 2 июля 2019. Проверено 5 июля 2019.&lt;/ref&gt;  Түрік шенеуніктері парафразды түрік тарапы бұрмаланған деп мәлімдеді және ол «Шыңжаң халықтары бейбітшілік пен гүлденуде бақытты өмір сүруге үміттенеді» деп оқып шығуы керек деді.&lt;ref&gt;https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3019630/turkish-president-recep-tayyip-erdogans-happy-xinjiang Май, июнь (2 июля 2019 года). «Комментарий« счастливого Синьцзяна »президента Турции Реджепа Тайипа Эрдогана« неправильно переведен »в Китае». Южно-Китайская Морнинг Пост. Источник +13 Ноября 2019.&lt;/ref&gt; Ердоған сонымен бірге кейбір адамдардың «қиянат жасауға» тырысқандарын айтты «Шыңжаң дағдарысы« түрік-қытай қатынастарына »қауіп төндірді.&lt;ref&gt;https://edition.cnn.com/2019/07/05/asia/turkey-china-uyghur-erdogan-intl-hnk/index.html Уэсткотт, Бен (22 июля 2019 года). «Эрдоган считает, что лагеря в Синьцзяне не должны портить отношения между Турцией и Китаем». CNN. Проверено 5 июля 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/china-muslim-oppression-xinjiang-turkey-silence-2019-7 Ма, Александра (6 июля 2019 года). «Последний главный противник 
подавления мусульман в Китае отступил в тишину. Вот почему это важно». Бизнес Инсайдер. Источник +18 августа 2019.
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3017275/turkish-president-erdogan-says-solution-possible-muslims «Эрдоган говорит, что решение возможно для мусульман Китая». Южно-Китайская Морнинг Пост. 4 июля 2019 года. Источник +18 августа 2019&lt;/ref&gt;  Түркиядағы кейбір ұйғырлар Қытайға депортациялануы мүмкін деп алаңдаушылықтарын білдірді.&lt;ref&gt;https://7dnews.com/news/turkish-uighurs-fear-deportation-to-china {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217051839/https://7dnews.com/news/turkish-uighurs-fear-deportation-to-china |date=2019-12-17 }} »Депортация страха турецких уйгуров в Китай«. 7dnews.com. Источник +17 декабря 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ft.com/content/caee8cac-{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
c3f4-11e9-a8e9-296ca66511c9 «Уйгуры Турции опасаются за будущее после депортации Китая». Financial Times. Источник +17 декабря 2019.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Ұлыбритания}}
* Құқық қорғау тәжірибесі Ұлыбританиядағы парламенттік дөңгелек үстелде 2018 жылдың 3 шілдесі Шыңжаңдағы қуғын-сүргін және күштеп ассимиляцияны күшейту бойынша парламенттік дөңгелек үстел ұйымдастыруға көмектесті. Ұйғыр әншісі және құқық қорғаушы Рахима Махмут ұйғыр қоғамдастығы тарапынан болған заң бұзушылықтар туралы жеке айтып берді. Еуропалық мәдениет және теология мектебі (Германия) [[Адриан Зенц]] ұзақ мерзімге адамдарды ұстауға арналған және Қытай үкіметі ресми түрде жоққа шығаратын ірі ауқымды және күрделі саяси қайта тәрбиелеу желісінің бар екенін дәлелдеді.&lt;ref&gt;https://www.rights-practice.org/news/parliamentary-roundtable-on-xinjiang «Парламентский круглый стол по Синьцзяну». rights-practice.org. Получено 3 июля 2018 года.&lt;/ref&gt; 2019 жылдың қарашасында BBC Panorama осы мәселе бойынша Қытай елшісі Лю Сяоминмен кездескен.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/av/world-asia-china-50532298/china-s-secret-brainwashing-camps «Китай секрет „промывание мозгов“ лагерь». BBC News. Источник +25 Ноябрь +2019.&lt;/ref&gt;
{{Мемлекет туы|Америка Құрама Штаттары}}
* 2018 жылғы 3 сәуірде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] сенаторы Марко Рубио мен оның өкілі Крис Смит Қытай елшісі Терри Бранстадты Шыңжаңдағы саяси қайта тәрбиелеу лагерлерінде [[ұйғырлар]]дың жаппай ұсталғаны туралы хабарламаларды тергеуді бастауға шақырды.&lt;ref&gt;https://www.cecc.gov/media-center/press-releases/chairs-urge-ambassador-branstad-to-prioritize-mass-detention-of-uyghurs «Председатели призывают посла Бранстада уделять первоочередное внимание массовому задержанию уйгуров, в том числе членов семей работников радио «Свободная Азия» . Конгресс-исполнительная комиссия по Китаю. 3 апреля 2018 года. Проверено 22 сентября 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https:
//www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-usa/tens-of-thousands-detained-in-chinas-xinjiang-u-s-diplomat-says-idUSKBN1HP17N Вен, Филипп (18 апреля 2018 года. «Десятки тысяч задержаны в китайском Синьцзяне, - говорит американский дипломат». Reuters. Пекин. Проверено 22 сентября 2019.&lt;/ref&gt;
* 2018 жылғы 26 шілдеде Құрама Штаттардың вице-президенті [[Майк Пенс]] қайта тәрбиелеу лагерлерінде діни сенім бостандығын ілгерілету туралы мәселені көтерді. Оның айтуынша, «өкінішке орай, Пекин, біз айтқандай, жүздеген мың, мүмкін миллиондаған ұйғыр мұсылмандары қайта тәрбиелеу [[лагерь]]лерінде ұстайды, онда олар тәулік бойы саяси білім алуға және өздерінің діни нанымдары мен мәдени ерекшеліктерін айыптауға тырысады».&lt;ref&gt;https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/remarks-vice-president-pence-ministerial-advance-religious-freedom/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726174506/https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/remarks-vice-president-pence-ministerial-advance-religious-freedom/ |date=2018-07-26 }} «Замечания вице-президента Пенс на министерстве по продвижению свободы вероисповедания». Белый Дом. Проверено +26 июля 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.washingtontimes.com/news/2018/jul/24/religious-freedom-under- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629045828/https://www.washingtontimes.com/news/2018/jul/24/religious-freedom-under-/ |date=2020-06-29 }}
attack-sam-brownback-says-/ «Форум религиозной свободы привлекает внимание к преследованиям, ложному заключению и перевоспитанию».&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.usatoday.com/story/opinion/2018/07/24/defend-religious-freedom-global-attacks-mike-pompeo-column/818972002/ «Государственный секретарь Майк Помпео: религиозное преследование в Иране, Китай должен прекратить сейчас». США сегодня. Источник +24 Июля 2018.&lt;/ref&gt;
* 2018 жылдың 26 шілдесінде Қытайдағы Конгресстің Атқару Комиссиясы, Қытай үкіметіндегі [[адам құқықтары]] мен заңдылықтың өркендеуін қадағалайтын АҚШ үкіметінің тәуелсіз агенттігі қайта тәрбиелеу лагерьлерінде миллиондаған адамның ұсталғандығы немесе қамауға алынғандығы туралы есеп жариялады,  бұл әлемдегі этникалық азшылықтардың өміріндегі ең үлкен жаппай қамауға алу.&lt;ref&gt;https://www.cecc.gov/events/hearings/surveillance-suppression-and-mass-detention-xinjiang%E2%80%99s-human-rights-crisis «Наблюдение, пресечение и массовые задержания: кризис прав человека в Синьцзяне». cecc.gov. Проверено +26 июля 2018.&lt;/ref&gt; 2018 жылдың 27 шілдесінде Қытайдағы АҚШ елшілігі мен консулдығы »қайта тәрбиелеу саяси лагерьлерінде« жүздеген мың ұйғыр және [[мұсылман]] азшылықтарының басқа топтарының мүшелерін ұстау туралы айтылған Қытайдағы діни еркіндікті ілгерілету жөніндегі министрдің мәлімдемесін жариялады және Қытай үкіметін дереу ерікті түрде ұсталғандарды босатуға шақырды.&lt;ref&gt;https://china.usembassy-china.org.cn/ministerial-to-advance-religious-freedom-statement-on-china/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424000715/https://china.usembassy-china.org.cn/ministerial-to-advance-religious-freedom-statement-on-china/ |date=2019-04-24 }} «Заявление министров о свободе вероисповедания в отношении Китая». china.usembassy-china.org.cn. 27 июля 2018 года. Источник +27 июля 2018.&lt;/ref&gt;
* 2018 жылдың 28 тамызында АҚШ сенаторы Марко Рубио және Конгресстің басқа 16 мүшесі Құрама Штаттарды Шыңжаңдағы адам құқықтарының бұзылуына жауапты [[Қытай]] шенеуніктеріне қарсы Магнитскийдің адам құқықтарына қатысты жаһандық жауаптылығы туралы заңына сәйкес [[санкция]]лар салуға шақырды.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-usa-china-rights/group-of-us-lawmakers-urges-china-sanctions-over-xinjiang-abuses-idUSKCN1LE2MK »Группа американских законодателей призывает к санкциям Китая в отношении злоупотреблений в Синьцзяне«. Reuters. Reuters. 30 августа 2018. Источник +30 августа 2018.&lt;/ref&gt; Мемлекеттік хатшы Майк Помпео мен Қаржы министрі Стивен Мнучинге жазған хатында олар Шыңжаң Коммунистік партиясының қазіргі хатшысы (Қытайдың әкімшілік бөлігіндегі жоғарғы лауазым) болып табылатын Чэнь Цюанго және тағы алты адамға қарсы санкциялар қолдануға шақырды. Бұдан басқа Қытай шенеуніктері мен Синьцзянда бақылау жабдықтарын шығаратын екі кәсіпорын бар.&lt;ref&gt;https://abcnews.go.com/International/lawmakers-urge-trump-administration-sanction-china-muslim-crackdown/story?id=57472927 »Законодатели призывают администрацию Трампа санкционировать Китай за подавление мусульман«. ABC News. Проверено 29 августа +2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https:
//www.wsj.com/articles/lawmakers-push-to-sanction-chinese-officials-over-xinjiang-camps-1535554800 «Американские законодатели настаивают на санкциях китайских чиновников за лагеря в Синьцзяне». The Wall Street Journal. Проверено 29 августа +2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/world/china/us-lawmakers-call-for-
sanctions-over-xinjiang-camps/articleshow/65604460.cms «India Times:американские законодатели призывают к санкциям в отношении лагерей Синьцзяна». Таймс оф Индия. Источник +30 августа 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www. channelnewsasia.com/news/asia/us-lawmakers-call-for-sanctions-over-xinjiang-camps-10666368 »Американские законодатели призывают к санкциям против лагерей Синьцзяна«. Канал Новости Азии. Источник +30 августа 2018&lt;/ref&gt;
* АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео [[Иран]]ның жоғарғы лидері Аятолла Али Хаменеиді Қытай үкіметінің ұйғырларды [[репрессия]]лауын айыптаудан бас тартқаны үшін сынға алды.&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2018/09/irans-careful-approach-to-chinas-uyghur-crackdown/ «Осторожный подход Ирана к разгрому уйгуров в Китае». Дипломат. 18 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;
* 2019 жылғы 3 мамырда АҚШ қорғаныс министрінің [[Тынық мұхит]]ындағы қауіпсіздік жөніндегі көмекшісі Рэндолл Шривер [[ұйғырлар]]дың шоғырландыру лагері ретінде ұсталуын айыптайды.&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-concentration-camps-xinjiang-uighur-muslims-boarding-schools-a8820096.html Giordano, Chiara (12 марта 2019). «Китай утверждает, что лагеря для мусульман - это просто «школы-интернаты». Независимый. Получено 13 марта 2019 года.&lt;/ref&gt;
* 2019 жылдың 11 қыркүйегінде [[АҚШ]] сенаты бір ауыздан [[адам құқықтары]] саласындағы ұйғыр саясаты туралы заңды қабылдады.Липес, Джошуа (12 сентября 2019 года).&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/act-09122019132709.html «Сенат США принимает закон о привлечении к ответственности Китая за нарушения прав человека в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Проверено 5 Октябрь +2019 .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.abc.net.au/news/2019-12-04/uyghur-bill-passes-us-house-of-representatives/11765684 «Уйгурский законопроект, требующий санкций в 
отношении китайских чиновников, принят Палатой представителей США» . ABC News . 4 декабря 2019 . Проверен 4 декабря +2019.&lt;/ref&gt; 2019 жылдың 3 желтоқсанында АҚШ Өкілдер палатасы ұйғырлардың адам құқықтары саласындағы саясатының нұсқасын 407 дауыспен қабылдады (1 қарсы).&lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2019/12/03/politics/us-xinjiang-bill-trump-intl-hnk/index.html Уэсткотт, Бен; Берд, Хейли (3 декабря 2019 года). «Палата представителей США принимает Акт об уйгурских правах, призывающий ввести жесткие санкции в отношении Пекина за лагеря в Синьцзяне». CNN. Проверен 4 декабря +2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Al_Jazeera »Гнев в Китае, когда Дом США принимает закон 
о жестких мерах уйгура«. Аль Джазира. 3 декабря 2019. Проверен 4 декабря +2019.&lt;/ref&gt; Заң жобасына 17 маусымда қол қойылды.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/act-06082020173916.html Липес, Джошуа (17 июня 2020 года). «Трамп подписывает закон об уйгурских правах, санкционирующий санкции за злоупотребления в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Источник +17 июня 2020.&lt;/ref&gt;
* 2020 жылғы 8 қаңтарда Қытай бойынша Конгресстің Атқару Комиссиясы өзінің жылдық есебін жариялады, онда Қытай үкіметінің [[Шыңжаң]]дағы әрекеттері адамзатқа қарсы [[қылмыс]] болуы мүмкін деп көрсетілген.&lt;ref&gt;https://www.axios.com/us-commission-says-china-may-be-guilty-crimes-against-humanity-31058b21-c92e-45b3-b18a-590c950ce34c.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108162544/https://www.axios.com/us-commission-says-china-may-be-guilty-crimes-against-humanity-31058b21-c92e-45b3-b18a-590c950ce34c.html |date=2020-01-08 }} Аллен-Эбрагимьян, Бетани (8 января 2020 года). «Комиссия США заявляет, что Китай может быть виновен в «преступлениях против человечества». Аксиос. Проверено 10 Январю +2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/cecc-01072020190715.html Липес, Джошуа (8 января 2020 года). «Действия Китая в Синьцзяне могут означать« преступления против человечества», - говорится в докладе США о правах человека» . Радио Свободная Азия. Проверено 10 Январю +2020.&lt;/ref&gt;

=== Ұйымдар ===
{{flagicon|European Union}} [[Еуропа одағы]]
* 2018 жылғы 11 қыркүйекте [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]]тың сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғарғы өкілі Федерика Могерини [[Еуропалық парламент]]те қайта тәрбиелеу лагерлері мәселесін көтерді. Ол:
&lt;blockquote style=»border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;«&gt; Біздің [[Қытай]]ға байланысты туындайтын ең үлкен келіспеушілік ондағы [[адам құқықтары]]на қатысты делінген баяндамада. Біз Шыңжаңдағы жағдайға, әсіресе қайта тәрбиелеу лагерлерін кеңейту, құқық қорғаушылардың ұсталуын, соның ішінде нақты істерді талқыладық.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2020/06/18/world/asia/china-trump-pompeo-xinjiang-uighurs-bolton.html »Китай терпит поражение в действиях США против массовых тюремных заключений«. Нью-Йорк Таймс. 18 июня 2020 г.&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;
* 2019 жылғы 19 желтоқсанда Еуропалық парламент [[ұйғырлар]]дың жаппай қамауға алынуын айыптайтын және ЕО компанияларын аймақтағы адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысы жоқтығына кепілдік беруге шақыратын қосымша қаулы қабылдады.&lt;ref&gt;https://edition.cnn.com/2020/06/17/politics/trump-uyghur-human-rights-bolton-china/index.html »Трамп подписывает закон об уйгурских правах человека в тот же день, когда Болтон утверждает, что он велел Си продолжать лагеря«. CNN. 17 июня 2020 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/50337/speech-hrvp-mogherini-plenary-session-european-parliament-state-eu-china-relations_en «Выступление HR / VP Mogherini на пленарном заседании Европейского парламента о состоянии отношений между ЕС и Китаем». Европа (веб-портал). Проверено 11 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;
'''Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы'''
* 2019 жылғы 1 наурызда [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]] «[[Қытай]] Халық Республикасының мұсылман азаматтарына көмек көрсету жөніндегі күш-жігерін жоғары бағалайтын» құжат дайындады.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/eu-seen-turning-tough-rhetoric-into-action-02212020171252.html Герин, Розанна (21 февраля 2020 г.). «ЕС видит жесткую риторику в действиях против злоупотреблений в отношении мусульманских уйгуров в Китае». Радио Свободная Азия. Источник +23 Февраля 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2019-0110_EN.html «Принятые тексты-положение уйгуров в Китае (телеграммы Китая)-четверг, 19 декабря 2019 года». www.europarl.europa.eu. Источник +23 Февраля 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2019/03/21/missed-opportunity-protect-muslims-china Дейф, Фарида (21 марта 2019 года). «Упущенная возможность защитить мусульман в Китае». Хьюман Райтс Вотч. Получен 1 Октябрь +2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2019/04/08/world/asia/china-muslims-camps.html »Под давлением и убеждением Китай отклоняет критику своих лагерей для мусульман«. Нью-Йорк Таймс. 8 апреля 2019. Получен 1 Октябрь +2019.&lt;/ref&gt;
{{flag|БҰҰ}}
* 2018 жылғы 21 мамырда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] жанындағы үкіметтік емес ұйымдар комитетінің қайта отырысында [[АҚШ]]-тың Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі өкілі Келли Керри «Шыңжаңдағы жаппай ұстау туралы хабарламалар қытайлық компанияларға саяси қайта тәрбиелеу лагерлерін құру туралы ұсыныстар жіберген қытайлық [[Сайт|веб-сайт]]тарда сатып алуға қытайлық сұраныстарды қарау арқылы құжатталған» - деді.&lt;ref&gt;https://www.cnsnews.com/news/article/patrick-goodenough/china-thanks-37-countries-including-islamic-states-praising-its Goodenough, Патрик (15 июля 2019 года). «Китай благодарит 37 стран, включая исламские государства, за высокую оценку своей уйгурской политики». Новости ЦНС. Получен 1 Октябрь +2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.
hongkongfp.com/2019/03/14/organisation-islamic-cooperation-commends-china-treatment-muslims/ Чан, Холмс (14 марта 2019 года). «Организация исламского сотрудничества» выражает признательность Китаю за обращение с мусульманами. Гонконгская свободная пресса. Получен 1 Октябрь +2019.&lt;/ref&gt;
* 2018 жылдың 10 тамызында [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның адам құқықтары жөніндегі сарапшылары Қытайдың Шыңжаңда миллион немесе одан да көп этникалық ұйғырды ұстады деген көптеген сенімді хабарламаларға алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/rejection-05222018154314.html «США отклоняют просьбу Китая о том, чтобы ООН разорвала отношения с НПО, связанными с изгнанным уйгурским лидером». 22 марта 2018 года.&lt;/ref&gt; Біріккен Ұлттар Ұйымының нәсілдік кемсітушілікті жою жөніндегі комитетінің мүшесі Гей МакДугал: «Діни [[экстремизм]]ге қарсы күресу мақсатында Қытай Шыңжаңды құпия интернационалды лагерьге айналдырды» деді &lt;ref&gt;https:// foreignpolicy.com
/2018/05/25/u-s-once-jailed-uighurs-now-defends-them-at-u-n/ «США, когда-то заключенные в тюрьму уйгурами, теперь защищают их в ООН» 25 марта 2018 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2018/08/10/world/asia/china-xinjiang-un-uighurs.html Камминг-Брюс, Ник (10 августа 2018 года). «Группа ООН противостоит Китаю за сообщения о том, что в лагерях содержится миллион уйгуров». Нью-Йорк Таймс. Источник +10 августу +2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.
archive.org/web/20180816025617/https://www.cnsnews.com/video/un-expert-china-holds-millions-ethnic-uighurs-re-education-camps {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816025617/https://www.cnsnews.com/video/un-expert-china-holds-millions-ethnic-uighurs-re-education-camps |date=2018-08-16 }} «Эксперт ООН: Китай держит миллионы этнических уйгуров в« лагерях перевоспитания». cnsnews.com. 15 августа 2018 года. Архивировано из оригинала 16 августа 2018 года. Источник +15 августа 2018.&lt;/ref&gt;
* 2018 жылдың 10 қыркүйегінде БҰҰ-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі басшысы Мишель Бачелет Қытайды өзіне және оның кеңсесінің ұжымына қойылған шектеулерді жеңілдетуге шақырып, Қытайды Шыңжаңға бақылаушылар жіберуге және сол жерде болып жатқан жағдайға алаңдаушылық білдіруге шақырды. Ол: «БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі тобы [[ұйғырлар]] мен басқа да мұсылмандардың Шыңжаң арқылы өтетін лагерлерде отырғанын көрсетті және өзі жақын арада қытайлық шенеуніктермен келіссөздер басталады деген үмітте» екенін айтты.&lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/we-cant-ignore-this-brutal-cleansing-in-china/2018/08/14/e0b7b0f0-9f19-11e8-83d2-70203b8d7b44_story.html »Мы не можем игнорировать это жестокое очищение в подбородке«. The Washington Post. Источник +14 августа 2018&lt;/ref&gt;

=== Құқық қорғау ұйымдары ===
* 2017 жылдың 10 қыркүйегінде [[Хьюман Райтс Вотч]]: «[[Қытай]] үкіметі заңсыз ұсталған адамдарды тез арада босатуы керек» деген есебін жариялады. 
* 2018 жылдың 9 қыркүйегінде Хьюман Райтс Вотч ұйымы «Идеологиялық вирустарды жою, Қытайдағы Шыңжаң мұсылмандарына қарсы репрессия науқаны» атты 117 беттен тұратын баяндама жасады.&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/news/world/credible-reports-china-holds-1-million-uighurs-in-massive-internment-camp-un-1.3592570 «Достоверные сообщения о том, что Китай держит 1 миллион уйгуров в« массовом лагере для интернированных»- ООН». Ирландские времена. Источник +10 августу +2018.&lt;/ref&gt; Онда Қытайды он мыңдаған этникалық [[ұйғырлар]] мен басқа да мұсылмандарды саяси қайта тәрбиелеу лагерлерінде айыптаусыз немесе сот талқылауларынсыз жүйелі түрде жаппай қамауда ұстайды деген айып тағылып, Қытай үкіметінің жаппай заңсыз тұтқындауының, азаптауы мен қатыгез қарым-қатынасының дәлелдерін ұсынды.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-un-rights/bachelet-takes-on-china-eu-u-s-and-saudi-led-coalition-in-first-speech-idUSKCN1LQ0QI «Глава ООН по правам человека Бачелет вступает в борьбу с Китаем, другими державами в первой речи». Reuters. 10 сентября 2018. Проверено 10 сентября 2018 года&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/report/2018/09/09/eradicating-ideological-viruses/chinas-campaign-repression-against-xinjiangs «Искоренение идеологических вирусов: кампания репрессий против мусульман Синьцзяна в Китае». Хьюман Райтс Вотч. Получено 9 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, баяндамада шетел мемлекеттерінің үкіметтеріне Қытайға қарсы әрекеттері үшін соның ішінде жауаптыларға қарсы бірқатар  «мақсатты [[санкция]]лар» бойынша біржақты шаралар қабылдауға шақырды.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2018/09/09/china-massive-crackdown-muslim-region »Китай: массовые репрессии в мусульманском регионе«. Хьюман Райтс Вотч. Получено 9 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;

=== Басқалары ===
Foreign Policy 2018 жылғы шілдедегі мақаласында былай деп хабарлады: 
&lt;blockquote style=»border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;«&gt;Осы онжылдықта бірде-бір [[мұсылман]] мемлекетінің басшысы [[ұйғырлар]]ды қолдадым деп ашық мәлімдеме жасаған жоқ. Сенім үшін сөйлейтін [[саясаткер]]лер мен көптеген дін басшылары Қытайдың саяси және экономикалық күшіне қарсы үнсіз отыр … Көптеген мұсылман үкіметтері Қытаймен қарым-қатынастарын нығайтты немесе тіпті Қытайдың қуғын-сүргінін қолдауға тырысуда.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2018/09/10/interview-chinas-crackdown-turkic-muslims «Интервью: репрессии Китая против тюркских мусульман». Хьюман Райтс Вотч. Получено 9 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;

2020 жылы сәуірде Әмірлік ханшайымы Файсал әл-Касеми [[ұйғырлар]]ды қудалауға қарсы шықты.&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/human-rights-watch-assails-chinese-treatment-of-muslim-uyghur-minority/29481221.html «Хьюман Райтс Вотч нападает на китайское обращение с мусульманским меньшинством уйгуров». Радио Свободная Европа / Радио Свобода/Радио Свобода. Проверено 10 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;

2019 жылы The Art басылымы жүздеген жазушылар, суретшілер мен ғалымдардың түрмеге қамалғанын хабарлады, бұл журнал ұйғырлар арасындағы «кез-келген діни немесе мәдени көріністі жазалау» әрекеті ретінде бағаланды.&lt;ref&gt;https://foreignpolicy.com/2018/07/24/islamic-leaders-have-nothing-to-say-about-chinas-internment-camps-for-muslims/amp/ «Исламским лидерам нечего сказать о лагерях для мусульман в Китае». Внешняя политика. Источник +24 Июля 2018.&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, [[The Washington Post|«Вашингтон пост»]] шолушысы Энн Эпплбаум [[лагерь]]лер туралы мақала жариялады, онда ол ұйғырларды қудалау және оларды өздерінің отанында азшылыққа айналдыру үшін пайдаланады деп сендірді және сол мақалада ол бұған дейін Қытай [[Тибет]]тегі тибеттіктермен солай жасағанын айтты.&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/princess-04272020161658.html Липес, Джошуа (27 апреля 2020 года). «Принцесса Эмрати Хенд Фейсал Аль-Кассими голосует за редкую поддержку мусульман преследуемым уйгурам». Радио Свободная Азия. Проверено 27 апреля 2020.&lt;/ref&gt;

Дүниежүзілік байырғы зерттеулер орталығы бұл саясатты «мәдени [[геноцид]]» деп бағалады.&lt;ref&gt;https://www.theartnewspaper.com/news/cultural-figures-caught-up-in-china-s-uyghur-persecution «Movius, Лиза. » «Сотни» культурных деятелей, оказавшихся в Китае уйгурского преследования». The Art Newspaper. Извлекаться 3 января 2019 года.&lt;/ref&gt; [[АҚШ]]- Холокост мемориалды мұражайы Қытайды [[ұйғырлар]]дың қудалауын «адамзатқа қарсы қылмыс» деп атайды.&lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-west-ignored-crimes-against-humanity-in-the-1930s-its-happening-again-now/2019/02/15/d17d4998-3130-11e9-813a-0ab2f17e305b_story.html Аппельбаум, Анна (15 февраля 2019 г.). «Запад игнорировал преступления против человечества в 1930-х годах; сейчас это происходит снова» . The Washington Post. Проверено 2 декабря +2019.&lt;/ref&gt;

Vox Media, Daily Telegraph  және Долкун Иса бұл лагерлерді [[концлагер]]лер деп атайды.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Center_for_World_Indigenous_Studies Rÿser, Rudolph C. (30 января 2018 года). «Коренные уйгуры: дело о геноциде». Центр мировых исследований коренных народов. Проверено 25 декабря 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/english/news/uyghur/holocaust-03062020170229.html Липес, Джошуа (6 марта 2020 года). «Музей Холокоста в США называет преследование китайцев уйгурами в Синьцзяне« преступлениями против человечества». Радио Свободная Азия. Источник +7 March 2020.&lt;/ref&gt; [[The Washington Post|Вашингтон Пост]] лагерлерді «жаппай этникалық тазартудың» бір бөлігі деп атады.&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/qa-with-dolkun-isa-president-of-the-world-uyghur-congress/av-47870479 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426092824/https://www.dw.com/en/qa-with-dolkun-isa-president-of-the-world-uyghur-congress/av-47870479 |date=2019-04-26 }} »Q &amp; A с Dolkun Иса, президентом Всемирного конгресса уйгуров«. Deutsche Welle. 12 марта 2019. Проверено 29 March 2019.&lt;/ref&gt;

== Қытай жауаптары ==
[[Қытай]] үкіметі [[Шыңжаң]]дағы қайта оқыту лагерьлерінің, оларды ресми түрде жариялағанға дейін, 2018 жылдың қазан айына дейін болғандығын жоққа шығармайды.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=GvY8AEo2JA8 Долкун Иса, Президент Всемирного Конгресса Уйгурского Конгресса, Премия Демократии 2019 года. 9 августа 2019 года. Событие происходит в 0:39. Получено 6 мая 2020 г. -через YouTube.&lt;/ref&gt; Халықаралық ақпарат құралдары қайта тәрбиелеу лагерлері туралы сұрағанда, Қытай сыртқы істер министрлігі бұл жағдай туралы естімегендерін мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/what-congress-can-do-now-to-combat-chinas-mass-ethnic-cleansing-of-uighurs/2019/05/23/fe906c68-7d6a-11e9-a5b3-34f3edf1351e_story.html «Что Конгресс может сделать сейчас для борьбы с массовой этнической чисткой Китая уйгурами». The Washington Post. 23 мая 2019. Проверено 5 Октябрь +2019.&lt;/ref&gt;

2018 жылғы 12 тамызда [[БҰҰ]]-ның [[дискриминация]]ға қарсы комитеті Қытайдың [[ұйғырлар]]ға деген қарым-қатынасына алаңдаушылық білдіргеннен кейін, Қытайдың мемлекеттік үкіметі Global Times Шыңжаңның &lt;ref&gt;https://www.cnn.com/2018/10/10/asia/xinjiang-china-reeducation-camps-intl/index.html Уэсткотт, Бен; Сюн, Юн (11 октября 2018 г.) «Китай узаконивает Синьцзянские «лагеря перевоспитания», отрицая их существование». CNN. Источник +21 Августе +2019.&lt;/ref&gt; қуғын-сүргініндеріне көңіл аудара бастады. Global Times газетінің хабарлауынша, Қытай Шыңжаңның «Қытай Сириясына» немесе «Қытай Ливиясына» айналуына жол бермеді, ал жергілікті басқару саясаты сансыз адамдардың өмірін сақтап, «үлкен қайғыдан» аман қалды.&lt;ref&gt;https://www.foreignaffairs.com/articles/china/2018-06-20/reeducation-returns-china Zenz, Адриан (20 июня 2018 года). «Перевоспитание возвращается в Китай». Иностранных дел. Проверено 20 Июнь +2018.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.globaltimes.cn/content/1115022.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012164002/http://www.globaltimes.cn/content/1115022.shtml |date=2019-10-12 }} «Защита мира, стабильности-главное в повестке дня прав человека для Синьцзяна». Глобал Таймс. 12 августа 2018 г.&lt;/ref&gt; Келесі күні газет »Шыңжаң саясаты ақталды« атты тағы бір редакциялық мақаланы жариялады &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180814141147/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/china-newspaper-defends-xinjiang-muslim-crackdown/2018/08/13/7b8e4bc6-9eb5-11e8-a3dd-2a1991f075d5_story.html »Китайская газета защищает подавление мусульман в Синьцзяне«. The Washington Post. Ассошиэйтед Пресс. 13 августа 2018 г. В архиве с оригинала 14 августа 2018 г.&lt;/ref&gt;

2018 жылғы 13 тамызда БҰҰ-ның [[Женева]]да өткен отырысында Қытайдан келген делегация БҰҰ-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі комитетіне «Шыңжаңда мұндай қайта оқыту орталықтары жоқ және Қытай реформаларға 1 миллион инвестициялады деген қате» деп мәлімдеді».&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-china-rights-un/china-has-prevented-great-tragedy-in-xinjiang-state-run-paper-says-idUSKBN1KY01B «Китай предотвратил« великую трагедию» в Синьцзяне, говорится в государственной газете». Reuters. Пекин. 13 августа 2018. Проверено 17 сентября 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.globaltimes.cn/content/1115202.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012163910/http://www.globaltimes.cn/content/1115202.shtml |date=2019-10-12 }} Лю, Синь (13 августа 2018 года). «Политика Синьцзяна оправдана». Глобал Таймс. Проверено 27 августу 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://qz.com/1354447/china-flat-out-denies-the-mass-incarceration-of-xinjiangs-uyghurs-as-testimonies-trickle-out/ Стегер, Изабелла (13 августа 2018 года). «Утверждение Китая отрицает массовое заключение уйгуров Синьцзяна по мере того, как накапливаются свидетельства» . Кварц. Источник +13 августу 2018.&lt;/ref&gt; Қытай делегациясы «Шыңжаң азаматтары, оның ішінде ұйғырлар да тең бостандықтар мен құқықтарға ие» деп мәлімдеді. Олар «кейбір діни [[экстремизм]]нің немесе [[сепаратизм]]нің кәмелетке толмаған құқық бұзушылары оларды сауықтыруға көмектесу үшін «кәсіптік білім беру» және жұмыспен қамту бойынша оқу орталықтарына жіберілді» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;https://edition.cnn.com/2018/08/13/asia/china-xinjiang-uyghur-united-nations-intl/index.html Гриффитс, Джеймс; Уэсткотт, Бен (14 августа 2018 года). «Китай говорит претензии 1 млн уйгуров положить в лагерях „совершенно не соответствует действительности“». CNN. Источник +14 августа 2018.&lt;/ref&gt;

БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі комитеті ұйғырлардың жаппай ұсталғаны туралы алаңдаушылық білдірген соң,&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-asia-china-45173573 «Китайские уйгуры: Пекин отрицает задержание миллиона». BBC. 13 августа 2018. Источник +13 августу 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/aug/13/china-state-media-defend-intense-controls-xinjiang-uighurs Куо, Лили (13 августа 2018 года). «Китай отрицает нарушение прав меньшинств на основании заявлений о задержании». Хранитель. Источник +13 августу 2018.&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 14 тамызда Қытай СІМ-нің өкілі Лу Канг «Қытайға қарсы күштер Қытайға қарсы саяси заңсыздықтар туралы жалған мәлімдемелер жасады және бірнеше шетелдік [[бұқаралық ақпарат құралдары]] Қытайдың Шыңжаңдағы терроризмге қарсы және қылмысқа қарсы шараларын» бұрмалап жариялады деп мәлімдеді.

2018 жылдың 21 тамызында Қытайдың [[Ұлыбритания]]дағы елшісі Лю Сяомин Financial Times газетінің «Шыңжаңдағы екпін: барлық адамдар қайда кетті?» атты баяндамасына жауап ретінде мақала жазды &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180814125620/http://time.com/5366225/china-uighurs-detention-report/ «Китай отрицает задержание одного миллиона уйгуров в лагерях перевоспитания». Время. Ассошиэйтед Пресс. 14 августа 2018 г. В архиве с оригинала 14 августа 2018 г.&lt;/ref&gt; Людің жауабы: «Шыңжаңның жергілікті үкіметі қабылдаған білім беру және оқыту шаралары, экстремистік идеяда адасқан адамдарға жақсы өмір сүру үшін қайтып оралуға көмектесті, сонымен бірге оларды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік берді».&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China »Официальный представитель Министерства иностранных дел Лу Канг ответил на вопросы журналистов«. Министерство иностранных дел Китайской Народной Республики (на китайском). Архивировано из оригинального 14 августа 2018 года. Источник +14 августа 2018.&lt;/ref&gt;

2018 жылғы 10 қыркүйекте Қытай СІМ өкілі Гэн Шуан Human Rights Watch ұйымының қайта тәрбиелеу лагерлері туралы есебін айыптады. Ол: «Бұл ұйым әрқашан Қытай туралы бұрмаланған және бұрмалаушылық фактілерге толы болды» - деді. Сонымен қатар Гэн: «[[Шыңжаң]] жалпы әлеуметтік тұрақтылықты, тұрақты экономикалық дамуды және әртүрлі этностардың үйлесімді өмір сүруін қолдайды. Шыңжаңда жүзеге асырылған бірқатар шаралар тұрақтылықты, дамуды, ұйымшылдықты және адамдардың өмірін жақсартуға, этникалық сепаратистік әрекеттерді, зорлық-зомбылық пен террористік қылмыстарды болдырмауға, ұлттық [[қауіпсіздік]]ті сақтауға және адамдардың өмірі мен мүлкін қорғауға бағытталған».
&lt;ref&gt;https://www.ft.com/content/ac0ffb2e-8b36-11e8-b18d-0181731a0340 »Расправа в Синьцзяне: Куда делись все люди?« , Financial Times. 5 августа 2018. Источник +5 августу 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180826220000/http://uk.chineseembassy.org/eng/EmbassyNews/t1587092.htm «Гармония в Синьцзяне основана на трех принципах». Chineseembassy.org. Архивировано из оригинального 26 августа 2018 года. Источник +22 Августа +2018.&lt;/ref&gt;
2018 жылғы 11 қыркүйекте Қытай БҰҰ-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі басшысы Мишель Бачелетке Қытайды Шыңжаңға бақылаушылар жіберуге шақырғаннан және ондағы жағдайға алаңдаушылық білдіргеннен кейін «егемендікті құрметтеуге» шақырды.&lt;ref&gt;https://globalnews.ca/video/4439525/china-calls-human-rights-watch-full-of-prejudice-after-criticism-of-xinjiang-policy «Китай называет Хьюман Райтс Вотч «предрассудками» после критики политики Синьцзяна». globalnews.ca. Проверено 10 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt; Сыртқы істер министрлігінің өкілі Гэн Шуанн «Қытай БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарын БҰҰ Жарғысының миссиясы мен қағидаларын қатаң сақтауға, Қытайдың егемендігін құрметтеуге, өз міндеттерін адал және объективті орындауға және біржақты ақпаратты тыңдамауға шақырады.» 
&lt;ref&gt;https://www.hongkongfp.com/2018/09/11/china-says-human-rights-watch-report-xinjiang-suppression-full-prejudice-distorted-facts/ «Китай заявляет, что доклад Хьюман Райтс Вотч о подавлении Синьцзяна «полон предрассудков и искаженных фактов». Свободная пресса Гонконга. 11 сентября 2018 года. Проверено 11 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-un-rights-china/china-tells-u-n-rights-chief-to-respect-its-sovereignty-after-xinjiang-comments-idUSKCN1LR0L0 «Китай говорит руководителю ООН по правам человека уважать свой суверенитет после комментариев Синьцзяна». Reuters. 11 сентября 2018 года. Проверено 11 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;
2018 жылғы 16 қазанда CCTV бағдарламасының алғашқы уақытында Шыңжаң [[Интернирлеу|интернирленген]] мұсылмандардың қатысуымен «Кәсіби шеберлікті оқыту және білім беру орталықтары» деп атаған 15 минуттық эпизодты көрсетті.

2019 жылы наурызда АҚШ-тың ең жоғары лауазымды тұлға болып табылатын Чен Куангоға қарсы [[санкция]]лары қаралады.

Аймақтағы [[Коммунистік партия]], Шыңжаң губернаторы Шохрат Закир лагерлердің болғанын жоққа шығарды.

2019 жылы 18 наурызда Қытай үкіметі Шыңжаңдағы терроризммен күрес туралы дерадикализация туралы ақ қағаз шығарды. Ақ қағазда «заң үстемдік ететін ел Қытай өзінің Конституциясының қағидаларына сәйкес адам құқықтарын құрметтейді және қорғайды» делінген. Ақ қағазда сонымен қатар Шыңжаңда екі жылдан астам уақыттан бері зорлық-зомбылық террористері болған жоқ, экстремистік ену тиімді түрде тоқтатылды, әлеуметтік қауіпсіздік айтарлықтай жақсарды деп жазылған.&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.com/news/2018/09/china-rights-chief-bachelet-respect-sovereignty-180911091916726.html «Китай шефу ООН по правам человека Бачелет:«Уважайте наш суверенитет». Аль Джазира. Проверено 11 сентября 2018 года.&lt;/ref&gt;

2019 жылдың шілдесінде Қытай үкіметі «ұйғыр халқы [[ислам]]ды өз еркімен қабылдаған жоқ ... бірақ оны діни соғыстар мен билеуші тапқа жүктеді» деп тағы бір ақ қағаз шығарды.&lt;ref&gt;https://www.whatsonweibo.com/cctv-airs-program-on-xinjiangs-vocational-training-centers-criticism-weibo-responses/ Коеце, Маня. «Программа CCTV Airs в Синьцзяне: «Центры профессионального обучения»: критика и реакция Weibo». Проверено 11 Декабрь 2019.&lt;/ref&gt; Сол айда Global Times газетіндегі мақала «қалыпты әлеуметтік басқарудың қайта жасалған нұсқасы» қайта тәрбиелеу лагерлерінде қолданылғанын және бұл процесс «бүкіл [[Қытай]] халқы, оның ішінде [[Шыңжаң]] халқы үшін жеңіс» екенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/18/c_137903952.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320223452/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/18/c_137903952.htm |date=2019-03-20 }} »Китай наносит удар по терроризму, экстремизму в соответствии с законом: белая книга&quot; . xinhuanet.com. 18 марта 2019 года. Проверено 23 March 2 019 .&lt;/ref&gt; 2019 жылдың қарашасында [[Лондон]]дағы Қытай елшісі Шыңжаңдағы жақында болған құжаттар туралы сұрақтарға жауап беріп, бұл құжаттарды «жалған жаңалықтар» деп атады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

[[Санат:Қытайдағы ислам]]
[[Санат:Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы]]
[[Санат:Ұйғырлар]]
[[Санат:Исламофобия]]
[[Санат:Нәсілшілдік]]
[[Санат:Қытайдағы адам құқықтары]]
[[Санат:Қытай қазақтары]]</text>
      <sha1>fnt5sz7v2g9htv6r7ehwvqsoocmg65e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644405</id>
    <revision>
      <id>3618033</id>
      <parentid>3501953</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Бошан Даниал 3005</username>
        <id>152939</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3618033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10097" sha1="inktpigekk96hszeobim86ekygjao3a" xml:space="preserve">{{Жүлде
 | атауы                    = «Ыбырай Алтынсарин» төсбелгісі 
 | суреті                   = [[Сурет: Ibrayi Altinsarin Znak.jpg|&quot;Ы. Алтынсарин&quot; төсбелгісі|centre|150px]]
 | фон түсі                 = 
 | шынайы атауы             =
 | мемлекет                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | түрі                     = төсбелгі
 | үшін марапатталған       = педагог
 | негіз                    = 
 | жағдайы                  = 
 | тапсырушы                = Оқу-ағарту министрлігі 
 | негізделді               =
 | алғашқы иегері           =
 | соңғы иегері             =
 | барынша ұсынылған        = 
 | жоғары марапаты          = 
 | төменгі марапаты         = 
 | сайты                    = 
 | Commons                  = 
 }}
'''«Ыбырай Алтынсарин» төсбелгісі''' — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің кейіннен Оқу-ағарту министрлігінің марапаттау жүйесіне кіретін ведомстволық төсбелгі. Ол педагогикалық салада ұзақ жылдар еңбек етіп, білім беру жүйесінің дамуына үлес қосқан ұстаздарды көтермелеу мақсатында тағайындалған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің көтермелеу түрлерін бекіту туралы&quot; Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің N 1361 тіркелген 2000 жылғы 12 желтоқсандағы N 1159 бұйрығына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V040002985_#z10}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Белгі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің міндетін атқарушының 2004 жылғы 27 шілдедегі № 652 бұйрығына қосымша ретінде бекітілген. Ол министрліктің көтермелеу түрлерімен марапаттау ережесіне сәйкес енгізілді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасы Бiлiм және ғылым министрлiгiнiң көтермелеу түрлерiн бекiту туралы. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2000 жылғы 12 желтоқсандағы N 1159 бұйрығы.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V000001361_}}&lt;/ref&gt;. 

«Ы. Алтынсарин» төсбелгісімен білім беру мен тәрбиелеу процестерін ұйымдастыру мен жетілдірудегі, оқыту мен тәрбиелеудің біртұтастығын қамтамасыз етудегі, білім беру және тәрбиелеу бағдарламаларын іске асырудағы елеулі табыстары, оқушыларды, тәрбиеленушілерді практикалық даярлаудағы, олардың шығармашылық белсенділігін дамытудағы табыстары, облыстық (аудандық), олардың республикалық халықаралық білім бағдарламалары мен жобаларындағы жетістіктері үшін білім беру органдары мен ұйымдарында 10 және одан да көп жыл еңбек өтілі бар қызметкерлер марапатталады.

== Сипаттамасы ==
* '''Пішіні мен материалы:''' 32 мм диаметрі, 2 мм қалыңдығы бар, мыс пен никель қорытпаларынан жасалған мерейтойлық медаль түріндегі белгі.
* '''Аверсі (беткі жағы):''' Ыбырай Алтынсариннің бейнесі бейнеленген, төменгі бөлігінде «Ы. АЛТЫНСАРИН» деген жазу орналасқан.
* '''Реверсі (артқы жағы):''' мемлекеттік тілде «Педагогикалық қызметтегі табыстары үшін» деген сөздер жазылған.
* '''Беті:''' тегіс өңделген.
* '''Лентасы:''' көгілдір түсті лента, ұзындығы 15 мм, ені 25 мм болатын планкаға бекітіледі.

=== Білім беру саласындағы ведомстволық марапаттар ===
* Білім беру ісінің құрметті қызметкері.
* Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін;
* Ана тілін дамытуға қосқан үлесі үшін;
* Ахмет Байтұрсынұлы;
* Министрлiктiң Құрмет грамотасы;
* Министрлiктiң Алғысы; 

=== Ведомстволық наградалар ===
==== Медальдар ====
* «Қазақстан Республикасының сыртқы саясатына қосқан үлесі үшін»
* «Мұнай-газ кешенін дамытуға қосқан үлесі үшін»
* «Электр энергетикасы саласына қосқан үлесі үшін»
* «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін»
* «Еңбек ардагері»
* «Қазақстан Республикасының қорғаныс өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесі үшін»
* «Ғарыш саласын дамытуға қосқан үлесі үшін»
* «Экономика саласын дамытуға қосқан үлесі үшін»

==== Төсбелгілер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрылымына кіретін кейбір мемлекеттік органдардың ведомстволық наградалары туралы
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 15 желтоқсандағы № 1539 Қаулысы.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1100001539}}&lt;/ref&gt; ====
* «Қазақстан Республикасы дипломатиялық қызметінің еңбек сіңірген қызметкері»
* «Мұнай-газ саласының еңбек сіңірген қызметкері»
* «Экология саласының үздігі»
* «Еңбек сіңірген энергетик»
* «Құрметті энергетик»
* «Шахтер даңқы» І, ІІ, ІІІ дәрежелі
* «Атом саласының үздігі»
* «Гидрометеорология саласының үздігі»
* «Әділет органдары жүйесінің құрметті қызметкері»
* «Заңгер» І, ІІ, ІІІ дәрежелі
* «Әділет органдарының үздігі»
* «Қаржы қызметінің үздігі»
* «Мемлекеттік кірістер органдарының үздігі»
* «Әлеуметтік-еңбек саласының үздігі»
* «Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін»
* «Денсаулық сақтау ісінің үздігі»
* «Ауыл шаруашылығы саласының үздігі»
* «Құрметті авиатор»
* «Құрметті жолшы»
* «Құрметті автокөлікші»
* «Үздік автокөлікші»
* «Су көлігі саласының үздігі»
* «Үздік байланысшы»
* «Үздік цифрландырушы»
* «Еңбек даңқы» І, ІІ, ІІІ дәрежелі
* «Құрметті машина жасаушы»
* «Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері»
* «Туризм саласына сіңірген еңбегі үшін»
* «Туризм саласының үздігі»
* «Құрметті металлург»
* «Ақпарат саласының үздігі»
* «Кен орнын алғаш ашушы»
* «Еңбек сіңірген геолог»
* «Құрметті кенші»
* «Кенші даңқы» І, ІІ, ІІІ дәрежелі
* «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін»
* «Білім беру ісінің құрметті қызметкері»
* «Ана тілін дамытуға қосқан үлесі үшін»
* «Ахмет Байтұрсынұлы»
* «Мәдениет саласының үздігі»
* «Архив саласының үздігі»
* «Дене шынықтыру мен спортты дамытуға сіңірген еңбегі үшін»
* «Құрметті спорт қызметкері»
* «Құрметті құрылысшы»
* «Құрметті сәулетші»
* «Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының құрметті қызметкері»
* «Құрметті метролог»
* «Энергия үнемдеу саласына қосқан үлесі үшін»
* «Құрметті стандарттаушы»
* «Еңбек сіңірген сауда қызметкері»
* «Заң саласының үздігі»
* «Сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу жүйесінің үздігі»
* «Су шаруашылығының ардагері»

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан медалдары]]</text>
      <sha1>inktpigekk96hszeobim86ekygjao3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>УЕФА Кубок иелері кубогы 1997/98</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646068</id>
    <revision>
      <id>3618323</id>
      <parentid>3507858</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15189" sha1="1by0ok1mh8j6gsxq8ju6u5gorpmgm6x" xml:space="preserve">{{Ұлттық чемпионат
|уақыты = 14 тамыз 1997 - 13 мамыр 1998
|қатысушылар саны = 47
|қалалар = 
|стадиондар = 
|чемпион = {{ту|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]
|алдыңғы сезон = [[УЕФА Кубок иелері кубогы 1996/97|1996/97]]
|келесі сезон = [[УЕФА Кубок иелері кубогы 1998/99|1998/99]]
}}
'''УЕФА Кубок иелері кубогы 1997/98''' — [[УЕФА Кубок иелері кубогы|аталмыш турнирдің]] 38-ші маусымы. Лондонның «[[Челси (футбол клубы)|Челси]]» клубы жеңімпаз атанды.

== Бастапқы раунд ==
{| class=«wikitable»
! align=«right» width=«210» |Клуб
! width=«70» |есеп
! align=«left» width=«210» |Клуб
!1 матч
!2 матч
|-
|align=right|[[ХБ Торсхавн]] {{ту|Фарер аралдары}}|| align=«center» |1:7 || {{ту|Кипр}} '''[[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]]''' || align=center|1:1 || align=center|0:6
|-
|align=right|[[Хибернианс (футбол клубы)|Хибернианс]] {{ту|Мальта}} || align=center|0:4 || {{ту|Исландия}} '''[[Вестманнаэйяр (футбол клубы)|ИБВ]]''' || align=center|0:1 || align=center|0:3
|-
|align=right|[[Гленавон]] {{flagicon|Солтүстік Ирландия}} || align=center|1:5 || {{ту|Польша}} '''[[Легия (футбол клубы)|Легия]]''' || align=center|1:1 || align=center|0:4
|-
|align=right|[[Кумбран Таун]] {{flagicon|Уэльс}} || align=center|2:12 || {{ту|Румыния}} '''[[Прогресул (футбол клубы)|Национал (Бухарест)]]''' || align=center|2:5 || align=center|0:7
|-
|align=right|[[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]] {{ту|Литва}} || align=center|1:2 ||{{ту|Израиль}} '''[[Хапоэль (футбол клубы, Беэр-Шева)|Хапоэль Ирони]]''' || align=«center» |0:0 || align=center|1:2 
|-
|align=right|[[Зимбру (футбол клубы)|Зимбру]] {{ту|Молдова}} || align=center|1:4 || {{ту|Украина}} '''[[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]''' || align=center|1:1 || align=center|0:3
|-
|align=right|'''[[Динабург (футбол клубы)|Динабург]]''' {{ту|Латвия}} || align=«center» |2:0 || {{ту|Әзірбайжан}} [[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз]] || align=«center» |1:0 || align=center|1:0
|-
|align=right|'''[[Килмарнок (футбол клубы)|Килмарнок]]''' {{ту|Шотландия}} || align=center|3:2 || {{ту|Ирландия}} [[Шелбурн (футбол клубы)|Шелбурн]] || align=center|2:1 || align=center|1:1
|-
|align=right|[[ХИК]] {{ту|Финляндия}} || align=center|1:3 || {{ту|Югославия}} '''[[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена звезда]]''' || align=center|1:0 || align=center|0:3
|-
|align=right|[[Слога Югомагнат]] {{ту|Македония}} || align=center|1:4 || {{ту|Хорватия}} '''[[Загреб (футбол клубы)|Загреб]]''' || align=center|1:2 || align=center|0:2
|-
|align=right|[[Бальцерс (футбол клубы)|Бальцерс]] {{ту|Лихтенштейн}} || align=center|1:5 || {{ту|Мажарстан}} '''[[БВСК]]''' || align=center|1:3 || align=center|0:2
|-
|align=right|[[Таллинна Садам|Садам (Таллин)]] {{ту|Эстония}} || align=«center» |2:5 ||{{ту|Беларусь}} '''[[Белшина (футбол клубы)|Белшина]]''' || align=center|1:1 || align=center|1:4
|-
|align=right|'''[[Приморье (футбол клубы)|Приморье]]''' {{ту|Словения}} || align=center|3:0 || {{ту|Люксембург}} [[Унион (футбол клубы, Люксембург)|Унион (Люксембург)]] || align=center|2:0 || align=center|1:0
|-
|align=right|[[Левски (футбол клубы)|Левски]] {{ту|Болгария}} || align=center|2:3 || {{ту|Словакия}} '''[[Слован (футбол клубы, Братислава)|Слован (Братислава)]]''' || align=center|1:1 || align=center|1:2
|-
|align=right|[[Динамо (футбол клубы, Батуми)|Динамо (Батуми)]] {{ту|Грузия}} || align=center|2:3 || {{ту|Армения}} '''[[Арарат (футбол клубы)|Арарат (Ереван)]]''' || align=center|0:3 || align=center|2:0
|}

== 1 раунд ==
{| class=«wikitable»
! align=«right» width=«210» |Клуб
! width=«70» |есеп
! align=«left» width=«210» |Клуб
!1 матч
!2 матч
|-
| align=«right» |'''[[Коджаэлиспор]]''' {{ту|Түркия}}
| align=«center» |3:0
|{{ту|Румыния}} [[Прогресул (футбол клубы)|Национал (Бухарест)]]
| align=«center» |2:0
| align=«center» |1:0
|-
| align=«right» |[[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]] {{ту|Кипр}}
| align=«center» |0:4
|{{ту|Аустрия}} '''[[Штурм (футбол клубы)|Штурм]]'''
| align=«center» |0:1
| align=«center» |0:3
|-
| align=«right» |[[Вестманнаэйяр (футбол клубы)|ИБВ]] {{ту|Исландия}}
| align=«center» |2:5
|{{ту|Германия}} '''[[Штутгарт (футбол клубы)|Штутгарт]]'''
| align=«center» |1:3
| align=«center» |1:2
|-
| align=«right» |[[Боавишта]] {{ту|Португалия}}
| align=«center» |3:4
|{{ту|Украина}} '''[[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]'''
| align=«center» |2:3
| align=«center» |1:1
|-
| align=«right» |'''[[Беерсхот|Жерминаль Экерен]]''' {{ту|Бельгия}}
| align=«center» |4:3
|{{ту|Югославия}} [[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена звезда]]
| align=«center» |3:2
| align=«center» |1:1
|-
| align=«right» |[[АИК (футбол клубы)|АИК]] {{ту|Швеция}}
| align=«center» |1:2
|{{ту|Словения}} '''[[Приморье (футбол клубы)|Приморье]]'''
| align=«center» |0:1
| align=«center» |1:1
|-
| align=«right» |'''[[АЕК (футбол клубы, Афина)|АЕК (Афина)]]''' {{ту|Грекия}}
| align=«center» |9:2
|{{ту|Латвия}} [[Динабург (футбольный клуб)|Динабург]]
| align=«center» |5:0
| align=«center» |4:2
|-
| align=«right» |'''[[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия (Прага)]]''' {{ту|Чехия}}
| align=«center» |6:2
|{{ту|Швейцария}} [[Люцерн (футбол клубы)|Люцерн]]
| align=«center» |4:2
| align=«center» |2:0
|-
| align=«right» |[[Хапоэль (футбол клубы, Беэр-Шева)|Хапоэль Ирони]] {{ту|Израиль}}
| align=«center» |1:14
|{{ту|Нидерланд}} '''[[Рода (футбол клубы, Керкраде)|Рода (Керкраде)]]'''
| align=«center» |1:4
| align=«center» |0:10
|-
| align=«right» |[[Загреб (футбол клубы)|Загреб]] {{ту|Хорватия}}
| align=«center» |5:6
|{{ту|Норвегия}} '''[[Тромсё (футбол клубы)|Тромсё]]'''
| align=«center» |3:2
| align=«center» |2:4
|-
| align=«right» |'''[[Копенгаген (футбол клубы, 1992)|Копенгаген]]''' {{ту|Дания}}
| align=«center» |5:0
|{{ту|Армения}} [[Арарат (футбол клубы)|Арарат (Ереван)]]
| align=«center» |3:0
| align=«center» |2:0
|-
| align=«right» |[[Белшина (футбол клубы)|Белшина]] {{ту|Беларусь}}
| align=«center» |1:5
|{{ту|Ресей}} '''[[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]'''
| align=«center» |1:2
| align=«center» |0:3
|-
| align=«right» |'''[[Челси (футбол клубы)|Челси]]''' {{ту|Англия}}
| align=«center» |4:0
|{{ту|Словакия}} [[Слован (футбол клубы, Братислава)|Слован (Братислава)]]
| align=«center» |2:0
| align=«center» |2:0
|-
| align=«right» |'''[[Ницца (футбол клубы)|Ницца]]''' {{ту|Франция}}
| align=«center» |4:2
|{{ту|Шотландия}} [[Килмарнок (футбол клубы)|Килмарнок]]
| align=«center» |3:1
| align=«center» |1:1
|-
| align=«right» |'''[[Реал Бетис]]''' {{ту|Испания}}
| align=«center» |4:0
|{{ту|Мажарстан}} [[БВСК]]
| align=«center» |2:0
| align=«center» |2:0
|-
| align=«right» |'''[[Виченца (футбол клубы)|Виченца]]''' {{ту|Италия}}
| align=«center» |3:1
|{{ту|Польша}} [[Легия (футбол клубы)|Легия]]
| align=«center» |2:0
| align=«center» |1:1
|}

== 2 раунд ==
{| class=«wikitable»
! align=«right» width=«210» |Клуб
! width=«70» |есеп
! align=«left» width=«210» |Клуб
!1 матч
!2 матч
|-
| align=«right» |[[Тромсё (футбол клубы)|Тромсё]] {{ту|Норвегия}}
| align=«center» |4:9
|{{ту|Англия}} '''[[Челси (футбол клубы)|Челси]]'''
| align=«center» |3:2
| align=«center» |1:7
|-
| align=«right» |[[Беерсхот|Жерминаль Экерен]] {{ту|Бельгия}}
| align=«center» |4:6
|{{ту|Германия}} '''[[Штутгарт (футбол клубы)|Штутгарт]]'''
| align=«center» |0:4
| align=«center» |4:2
|-
| align=«right» |'''[[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]'''  {{ту|Ресей}}
| align=«center» |2:1
|{{ту|Түркия}} [[Коджаэлиспор]]
| align=«center» |2:1
| align=«center» |0:0
|-
| align=«right» |[[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]] {{ту|Украина}}
| align=«center» |2:5
|{{ту|Италия}} '''[[Виченца (футбол клубы)|Виченца]]'''
| align=«center» |1:3
| align=«center» |1:2
|-
| align=«right» |'''[[Реал Бетис]]''' {{ту|Испания}}
| align=«center» |3:1
|{{ту|Дания}} [[Копенгаген (футбол клубы, 1992)|Копенгаген]]
| align=«center» |2:0
| align=«center» |1:1
|-
| align=«right» |'''[[АЕК (футбол клубы, Афина)|АЕК (Афина)]]''' {{ту|Грекия}}
| align=«center» |2:1
|{{ту|Аустрия}} [[Штурм (футбол клубы)|Штурм]]
| align=«center» |2:0
| align=«center» |0:1
|-
| align=«right» |[[Ницца (футбол клубы)|Ницца]] {{ту|Франция}}
| align=«center» |3:3
|{{ту|Чехия}} '''[[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия (Прага)]]'''
| align=«center» |2:2
| align=«center» |1:1
|-
| align=«right» |[[Приморье (футбол клубы)|Приморье]] {{ту|Словения}}
| align=«center» |0:6
|{{ту|Нидерланд}} '''[[Рода (футбол клубы, Керкраде)|Рода (Керкраде)]]'''
| align=«center» |0:2
| align=«center» |0:4
|}

== Ширек финал ==
{| class=«wikitable»
! align=«right» width=«210» |Клуб
! width=«70» |есеп
! align=«left» width=«210» |Клуб
!1 матч
!2 матч
|-
| align=«right» |[[Рода (футбол клубы, Керкраде)|Рода (Керкраде)]] {{ту|Нидерланд}}
| align=«center» |1:9
|{{ту|Италия}} '''[[Виченца (футбол клубы)|Виченца]]'''
| align=«center» |1:4
| align=«center» |0:5
|-
| align=«right» |[[Славия (футбол клубы, Прага)|Славия (Прага)]] {{ту|Чехия}}
| align=«center» |1:3
|{{ту|Германия}} '''[[Штутгарт (футбол клубы)|Штутгарт]]'''
| align=«center» |1:1
| align=«center» |0:2
|-
| align=«right» |[[АЕК (футбол клубы, Афина)|АЕК (Афина)]] {{ту|Грекия}}
| align=«center» |1:2
|{{ту|Ресей}} '''[[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]'''
| align=«center» |0:0
| align=«center» |1:2
|-
| align=«right» |[[Реал Бетис]] {{ту|Испания}}
| align=«center» |2:5
|{{ту|Англия}} '''[[Челси (футбол клубы)|Челси]]'''
| align=«center» |1:2
| align=«center» |1:3
|}

== Жартылай финал ==
{| class=«wikitable»
! align=«right» width=«210» |Клуб
! width=«70» |есеп
! align=«left» width=«210» |Клуб
!1 матч
!2 матч
|-
| align=«right» |'''[[Челси (футбол клубы)|Челси]]''' {{ту|Англия}}
| align=«center» |3:2
|{{ту|Италия}} [[Виченца (футбол клубы)|Виченца]]
| align=«center» |0:1
| align=«center» |3:1
|-
| align=«right» |'''[[Штутгарт (футбол клубы)|Штутгарт]]''' {{ту|Германия}}
| align=«center» |3:1
|{{ту|Ресей}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]
| align=«center» |2:1
| align=«center» |1:0
|}

== Финал ==
{{Толық мақала|УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1998}}

{{Матч туралы есептеме
|bg=#EBF5FF
|мерзімі = 13 мамыр 1998&lt;br&gt;20:45
|команда1 = [[Челси (футбол клубы)|Челси]] {{ту|Англия}}
|есеп= 1:0 (0:0)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20040619005231/http://www.uefa.com/Competitions/ECWC/AllTimeStatistics/season%3D1997/Round%3D738/match%3D54860/index.html&lt;/ref&gt;
|команда2 = {{ту|Германия}} [[Штутгарт (футбол клубы)|Штутгарт]]
|голдар1 = [[Джанфранко Дзола]] {{Гол|71}}
|стадион = {{ту|Швеция}} [[Росунда]], [[Стокгольм]]
|көрермендер = 30 216
|төреші = {{ту|Италия}} [[Стефано Браски]]}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* {{cite web|author=|url=http://ru.archive.uefa.com/competitions/ecwc/history/season=1997/intro.html|deadlink=yes|title=UEFA сайтында|lang=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}
* [http://www.rsssf.com/ec/ec199798.html Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]
{{УЕФА Кубок иелерінің кубогы}}

[[Санат:УЕФА Кубок иелері кубогының маусымдары]]
[[Санат:1997 жылғы футбол]]
[[Санат:1998 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>1by0ok1mh8j6gsxq8ju6u5gorpmgm6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1989</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646190</id>
    <revision>
      <id>3618346</id>
      <parentid>3104179</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6114" sha1="3rt2jrgw7s1cj0xnqazm7r9jxb2j6vd" xml:space="preserve">{{футбол матчы
|атауы            = Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1989
|түпнұсқа        = '''1989 European Cup Final'''
|турнир              = [[Еуропа чемпиондары кубогы 1988/89]]
|команда1            = [[Стяуа (футбол клубы)|Стяуа]]
|команда1ел      = {{ту|Румыния}}
|команда1есеп = 0
|команда2 = [[Милан (футбол клубы)|Милан]]
|команда2ел = {{ту|Италия}}
|команда2есеп = 4
|детальдар =
|дата = [[24 мамыр]] [[1989 жыл|1989]]
|стадион = «[[Камп Ноу]]»
|қала = [[Барселона]]
|алдыңғы = [[Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1988|1988]]
|келесі = [[Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1990|1990]]
}}
'''[[Еуропа чемпиондары кубогы 1988/89|1988/89 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының]] финалдық ойыны''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''1989 European Cup Final'') [[24 мамыр]]да [[Барселона (футбол клубы)|Барселонада]] «[[Камп Ноу]]» стадионында өтіп, «[[Милан (футбол клубы)|Милан]]» 4:0 есебімен «[[Стяуа (футбол клубы)|Стяуаны]]» ұтты.

== Матч ==
=== Детальдар ===
{{Матч туралы есептеме|мерзімі=[[24 мамыр]] [[1989 жыл]]&lt;br&gt;20:15|команда1=[[Милан (футбол клубы)|Милан]] {{ту|Италия}}|есеп=4:0 (3:0)&lt;ref&gt;http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1988/matches/round=30/match=924/index.html&lt;/ref&gt;|команда2={{ту|Румыния}} [[Стяуа (футбол клубы)|Стяуа]]|голдар1=[[Рууд Гуллит]] {{Гол|18||39}} &lt;br&gt; [[Марко ван Бастен]] {{Гол|27||47}}|стадион={{ту|Испания}} [[Камп Ноу]], [[Барселона]]|көрермендер=97 000|төреші={{ту|Германия}} [[Карл-Хайнц Тритшлер]]|протокол=}}
{| width=«92%»
|{{Футбол формасы|pattern_la=_steaua8889h|pattern_b=_steaua8889h|pattern_ra=_steaua8889h|pattern_sh=_steaua8889h|pattern_so=_steaua8889h|leftarm=000080|body=000080|rightarm=000080|shorts=189AE7|socks=189AE7|title=Стяуа}}
|{{Футбол формасы|pattern_la=_acmilan8990away|pattern_b=_acmilan8889away|pattern_ra=_acmilan8990away|pattern_so=_acmilan8990away|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|title=Милан}}
|}
{| width=«100%»
| valign=«top» width=«50%» |
{| style=«font-size:90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0»
| colspan=«4» |'''Стяуа:'''
|-
! width=«25» |
! width=«25» |
|-
|GK
|'''1'''
|{{ту|Румыния}} [[Сильвиу Лунг]]
|-
|RB
|'''2'''
|{{ту|Румыния}} [[Дан Петреску]]
|-
|CB
|'''3'''
|{{ту|Румыния}} [[Николае Унгуряну]]
|-
|CB
|'''4'''
|{{ту|Румыния}} [[Адриан Бумбеску]]
|-
|RM
|'''5'''
|{{ту|Румыния}} [[Тудорель Стойка]] (к)
|-
|LB
|'''6'''
|{{ту|Румыния}} [[Штефан Йован]]
|-
|CF
|'''7'''
|{{ту|Румыния}} [[Мариус Лэкэтуш]]
|-
|CM
|'''8'''
|{{ту|Румыния}} [[Даниэль Миня]]
|-
|CF
|'''9'''
|{{ту|Румыния}} [[Виктор Пицуркэ]]
|-
|CM
|'''10'''
|{{ту|Румыния}} [[Георге Хаджи]]
|-
|LM
|'''11'''
|{{ту|Румыния}} [[Йосиф Ротариу]]
|
|{{алаңнан|46}}
|-
| colspan=«3» |'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|MF
|'''14'''
|{{ту|Румыния}}  [[Гаврил Балинт]]
|
|{{алаңға|46}}
|-
| colspan=«3» |'''Бапкер:'''
|-
| colspan=«4» |{{ту|Румыния}}  [[Ангел Йордэнеску]]
|}
| valign=«top» |[[Сурет:AC_Milan-Steaua_1989-05-24.svg|415x415 нүкте]]
| valign=«top» width=«50%» |
{| style=«font-size: 90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0» align=«center»
| colspan=«4» |'''Милан:'''
|-
! width=«25» |
! width=«25» |
|-
|GK
|'''1'''
|{{ту|Италия}} [[Джованни Галли]]
|-
|RB
|'''2'''
|{{ту|Италия}} [[Мауро Тассотти]]
|-
|LB
|'''3'''
|{{ту|Италия}} [[Паоло Мальдини]]
|-
|CM
|'''4'''
|{{ту|Италия}} [[Анджело Коломбо]]
|-
|CB
|'''5'''
|{{ту|Италия}} [[Алессандро Костакурта]]
|
|{{алаңнан|74}}
|-
|CB
|'''6'''
|{{ту|Италия}} [[Франко Барези]] (к)
|{{СҚ|48}}
|-
|RM
|'''7'''
|{{ту|Италия}} [[Роберто Донадони]]
|-
|CM
|'''8'''
|{{ту|Нидерланд}} [[Франк Райкаард|Франк Райкард]]
|-
|CF
|'''9'''
|{{ту|Нидерланд}} [[Марко ван Бастен]]
|-
|CF
|'''10'''
|{{ту|Нидерланд}} [[Рууд Гуллит]]
|
|{{алаңнан|60}}
|-
|LM
|'''11'''
|{{ту|Италия}} [[Карло Анчелотти]]
|-
| colspan=«3» |'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|DF
|'''13'''
|{{ту|Италия}} [[Филиппо Галли]]
|
|{{алаңға|74}}
|-
|MF
|'''16'''
|{{ту|Италия}} [[Пьетро Паоло Вирдис]]
|
|{{алаңға|60}}
|-
| colspan=«3» |'''Бапкер:'''
|-
| colspan=«4» |{{ту|Италия}} [[Арриго Сакки]]
|}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/seasons/1988/matches/ 1988–89 season] UEFA.com
{{Еуропа Чемпиондар Кубогы мен УЕФА Чемпиондар Лигасы}}

[[Санат:УЕФА Чемпиондар лигасының финалдары]]
[[Санат:Милан ФК ойындары]]
[[Санат:Стяуа ФК ойындары]]
[[Санат:Испаниядағы футбол]]
[[Санат:1989 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>3rt2jrgw7s1cj0xnqazm7r9jxb2j6vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Қытай чемпионаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>648886</id>
    <revision>
      <id>3618261</id>
      <parentid>3535537</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13443" sha1="boq33tohkgr5myl5bqm6xct68rncxhz" xml:space="preserve">{{футбол турнирінің карточкасы
|атауы      = Қытай Суперлигасы
|логотип = [[Сурет:Chinese Super League.svg|240px]]
|мемлекет       = {{ту|Қытай}} [[Қытай]]
|конфедерация = [[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]]
|қаланған = [[2004 жыл]]
|командалар саны = 16
|әрекеттегі чемпион = [[Шанхай СИПГ]]
|атағы ең көп = [[Гуанчжоу Эвергранд]] '''(8)''' 
|сайт = [https://csl-china.com/ csl-china.com]
|ағымдағы маусым = 2026
}}
'''Футболдан Қытай чемпионаты''' ([[Қытай тілі|Қыт]]. ''中国足球协会超级联赛, Zhōngguó Zúqiú Xiéhuì Chāojí Liánsài'') — [[Қытай]]дағы ең басты футбол турнирі, қазіргі күнде 16 клуб қатысады. [[2004 жыл]]дан бері Суперлига деп аталады. 
 
== Жеңімпаздар ==

=== Жылдар бойынша ===
{| class=«wikitable sortable»
!Маусым
!Жеңімпаздар
!2 орын
!3 орын
|-
| colspan=«4» |&lt;center&gt;''Әуесқой дәуір''&lt;/center&gt;
|-
|1926
|Саут Чайна
|
|
|-
|1927
|Саут Чайна
|
|
|-
|1928
|Эст Чайна
|
|
|-
|1929
|Эст Чина
|
|
|-
|1930
|Саут Чина
|
|
|-
|1931
|Эст Чина
|
|
|-
|1932
| colspan=«3» |''өткізілмеді''
|-
|1933
|Эст Чина
|
|
|-
|1934—1946
| colspan=«3» |''өткізілмеді''
|-
|1947
|Тунг Хва
Эст Чина
|-
|1948
|Эст Чина
|
|
|-
|1949
|Цинг Пе
|
|
|-
|1950
| colspan=«3» |''өткізілмеді''
|-
|1951
|Норт Эст Чина
|
|
|-
|1952
| colspan=«3» |''өткізілмеді''
|-
|1953
|Баи
|
|
|-
|1954
|Норт Эст Чина
|
|
|-
|1955
|ФО
|
|
|-
|1956
| colspan=«3» |''өткізілмеді''
|-
|1957
|Тяньцзинь
|
|
|-
|1958
|Пекин
|
|
|-
|1959
|Баи
|
|
|-
|1960
|Тяньцзинь
|
|
|-
|1961
|Шанхай
|
|
|-
|1962
|Шанхай
|
|
|-
|1963
|Бейджин юут
|
|
|-
|1964
|Бейджин Физикал Культурейнст
|
|
|-
|1965
|Цзилинь
|
|
|-
|1966—1972
| colspan=«3» |''ӨТКІЗІЛМЕДІ''
|-
|1973
|Пекин
|
|
|-
|1974
|1 августа
|
|
|-
|1975
|Гуанчжоу
|
|
|-
|1976
|Пекин
|
|
|-
|1977
|Баи
|
|
|-
|1978
|Ляонин
|
|
|-
|1979
|Гуанчжоу
|
|
|-
|1980
|Тяньцзинь
|
|
|-
|1981
|Баи
|
|
|-
|1982
|Пекин
|
|
|-
|1983
|Шанхай
|
|
|-
|1984
|Пекин
|
|
|-
|1985
|Ляонин
|
|
|-
|1986
|Баи
|
|
|-
| colspan=«4» |&lt;center&gt;'''''Жартылай кәсіпқой дәуір'''''&lt;/center&gt;
|-
| colspan=«4» |&lt;center&gt;Цзя А&lt;/center&gt;
|-
|1987
|Ляонин
|Тяньцзинь
|Шанхай
|-
|1988
|Ляонин
|Шаньдун
|Шанхай
|-
|1989
|«Китай B»
|Ляонин
|Шанхай
|-
|1990
|Ляонин
|Баи
|Далянь
|-
|1991
|Ляонин
|Шанхай
|Пекин
|-
|1992
|Ляонин
|Гуанчжоу
|Далянь
|-
|1993
|Ляонин
|Гуанчжоу
|Пекин
|-
| colspan=«4» |&lt;center&gt;'''''Кәсіпқой дәуір'''''&lt;/center&gt;
|-
| colspan=«4» |&lt;center&gt;'''Цзя А'''&lt;/center&gt;
|-
|1993
|Ляонин
|Бэйцзин Гоань
|Гуандун Хунъюань
|-
|1994
|Далянь Ваньда
|Гуанчжоу Аполло
|Шанхай Шэньхуа
|-
|1995
|Шанхай Шэньхуа
|Бэйцзин Гоань
|Далянь Ваньда
|-
|1996
|Далянь Ваньда
|Шанхай Шэньхуа
|Баи
|-
|1997
|Далянь Ваньда
|Шанхай Шэньхуа
|Бэйцзин Гоань
|-
|1998
|Далянь Ваньда
|Шанхай Шэньхуа
|Бэйцзин Гоань
|-
|1999
|Шаньдун Лунэн
|Ляонин
|Сычуань Гуаньчэн
|-
|2000
|Далянь Шидэ
|Шанхай Шэньхуа
|Сычуань Гуаньчэн
|-
|2001
|Далянь Шидэ
|Шанхай Шэньхуа
|Ляонин
|-
|2002
|Далянь Шидэ
|Шэньчжэнь Руби
|Бэйцзин Гоань
|-
|2003
|Шанхай Шэньхуа
|Шэньси Чаньба
|Далянь Шидэ
|-
| colspan=«4» |&lt;center&gt;'''Суперлига'''&lt;/center&gt;
|-
|2004
|Шэньчжэнь Цзяньлибао
|Шаньдун Лунэн
|Интер Шанхай
|-
|2005
|Далянь Шидэ
|Шанхай Шэньхуа
|Шаньдун Лунэн
|-
|2006
|Шаньдун Лунэн
|Шанхай Шэньхуа
|Бэйцзин Гоань
|-
|2007
|Чанчунь Ятай
|Бэйцзин Гоань
|Шаньдун Лунэн
|-
|2008
|Шаньдун Лунэн
|Шанхай Шэньхуа
|Бэйцзин Гоань
|-
|2009
|Бэйцзин Гоань
|Чанчунь Ятай
|Хэнань Констракшн
|-
|2010
|Шаньдун Лунэн
|Тяньцзинь Тэда
|Шанхай Шэньхуа
|-
|2011
|Гуанчжоу Эвергранд
|Бэйцзин Гоань
|Ляонин Хувин
|-
|2012
|Гуанчжоу Эвергранд
|Цзянсу Сайнти
|Бэйцзин Гоань
|-
|2013
|Гуанчжоу Эвергранд
|Шаньдун Лунэн
|Бэйцзин Гоань
|-
|2014
|Гуанчжоу Эвергранд
|Бэйцзин Гоань
|Гуанчжоу Фули
|-
|2015
|Гуанчжоу Эвергранд
|Шанхай СИПГ
|Шаньдун Лунэн
|-
|2016
|Гуанчжоу Эвергранд
|Цзянсу Сунин
|Шанхай СИПГ
|-
|2017
|Гуанчжоу Эвергранд
|Шанхай СИПГ
|Тяньцзинь Цюаньцзянь
|-
|2018
|Шанхай СИПГ
|Гуанчжоу Эвергранд
|Шаньдун Лунэн
|-
|2019
|Гуанчжоу Эвергранд
|Бэйцзин Гоань
|Шанхай СИПГ
|-
|2020
|Цзянсу Сунин
|Гуанчжоу Эвергранд
|Бэйцзин Гоань
|-
|2021
|Шаньдун Лунэн
|Шанхай СИПГ
|Гуанчжоу Эвергранд
|-
|2022
|Ухань Сри Таунс
|Шаньдун Лунэн
|Чжэцзян Профешнл
|-
|2023
|Шанхай СИПГ
|Шаньдун Лунэн
|Чжэцзян Профешнл
|-
|2024
|Шанхай СИПГ
|Шанхай Шэньхуа
|Чэнду Жунчэн
|}

=== Клубтар бойынша ===
{| class=«wikitable sortable»
|-
! Клуб
! Чемпион
! 2 орын
! Чемпион болған жыл
|-
| Ляонин Хувин
| {{center|8}}
| {{center|6}}
| 1978, 1985, 1987, 1988, 1990, 1991, 1992, 1993
|-
| Гуанчжоу Эвергранд
| {{center|8}}
| {{center|4}}
| 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019
|-
| Далянь Шидэ
| {{center|8}}
| {{center|0}}
| 1994, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005
|-
| Бэйцзин Гоань
| {{center|6}}
| {{center|5}}
| 1957, 1958, 1973, 1982, 1984, 2009
|-
| Баи
| {{center|5}}
| {{center|6}}
| 1953, 1974, 1977, 1981, 1986
|-
| Шаньдун Лунэн
| {{center|5}}
| {{center|6}}
| 1999, 2006, 2008, 2010, 2021
|-
| Шанхай Шэньхуа
| {{center|3}}
| {{center|12}}
| 1961, 1962, 1995
|-
| Шанхай СИПГ
| {{center|3}}
| {{center|3}}
| 2018, 2023, 2024
|-
| Тяньцзинь Цзиньмэнь Тайгер
| {{center|2}}
| {{center|5}}
| 1960, 1980
|-
| North East
| {{center|2}}
| {{center|0}}
| 1951, 1954
|-
| Beijing Sports Institute
| {{center|2}}
| {{center|0}}
| 1955, 1964
|-
| Цзянсу Сунин
| {{center|1}}
| {{center|2}}
| 2020
|-
| Гуандун Хунъюань
| {{center|1}}
| {{center|1}}
| 1979
|-
| Қытай Ұлттық футбол құрамасы (B)
| {{center|1}}
| {{center|1}}
| 1989
|-
| Шэньчжэнь Руби
| {{center|1}}
| {{center|1}}
| 2004
|-
| Чанчунь Ятай
| {{center|1}}
| {{center|1}}
| 2007
|-
| Beijing Youth B
| {{center|1}}
| {{center|0}}
| 1956
|-
| Beijing Youth
| {{center|1}}
| {{center|0}}
| 1963
|-
| Яньбянь Фудэ
| {{center|1}}
| {{center|0}}
| 1965
|-
| Ухань Сри Таунс
| {{center|1}}
| {{center|0}}
| 2022
|-
| East China
| {{center|0}}
| {{center|2}}
|
|-
| South Central
| {{center|0}}
| {{center|1}}
|
|-
| Dalian Shipyards
| {{center|0}}
| {{center|1}}
|
|-
| Shanghai Sports Institute
| {{center|0}}
| {{center|1}}
|
|-
| Shenyang
| {{center|0}}
| {{center|1}}
|
|-
| Хубэй
| {{center|0}}
| {{center|1}}
|
|-
| Бэйцзин Жэньхэ
| {{center|0}}
| {{center|1}}
| 
|}

==Көрермендер саны==
Қытай Суперлигасы Азиядағы кез келген футбол лигасынан жоғары орташа көрермен саны көрсеткішімен ерекшеленеді. Алайда, стадиондарда сыйымдылық шектеулері бар.

===Маусымдар бойынша көрермен саны===
{|class=«wikitable sortable»
|-
! Маусым!! Барлық көрермен саны!! Ойындар!! Орташа көрермен саны!! Өзгерістер!! Клуб!! Клубтар саны !! Relegation Slots
|-
| 2004 || align=center | 1,430,600|| align=center | 132 || align=center | 10,838|| align=center | -63.4%      || align=center | [[Шаньдун Тайшань]] || align=center | 12 || align=center |-
|-
| 2005 || align=center | 1,871,700|| align=center | 182 || align=center | 10,284|| align=center | -5.4%      || align=center | [[Шаньдун Тайшань]] || align=center | 14 || align=center |-
|-
| 2006|| align=center | 2,228,300|| align=center | 210 || align=center | 10,611|| align=center | +3.2%      || align=center |  [[Шаньдун Тайшань]] || align=center | 15 || align=center |1
|-
| 2007 || align=center | 3,173,500|| align=center | 210 || align=center | 15,112|| align=center | +42.4%      || align=center |  [[Бэйцзин Жэньхэ]] || align=center | 15 || align=center |1
|-
| 2008 || align=center | 3,065,280|| align=center | 228 || align=center | 13,444|| align=center | -12.4%      || align=center |  [[Шаньдун Тайшань]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2009 || align=center | 3,854,115|| align=center | 240 || align=center | 16,059|| align=center | +19.5%      || align=center |  [[Бейжің Гоань]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2010 || align=center | 3,499,304|| align=center | 240 || align=center | 14,581|| align=center | -9.2% || align=center |  [[Бейжің Гоань]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2011 || align=center | 4,236,322|| align=center | 240 || align=center | 17,651|| align=center | +21.1% || align=center | [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2012 || align=center | 4,497,578|| align=center | 240 || align=center | 18,740|| align=center | +6.2% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2013 || align=center | 4,456,977|| align=center | 240 || align=center | 18,571|| align=center | -0.9% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2014 || align=center | 4,556,520|| align=center | 240 || align=center | 18,986|| align=center | +2.2% || align=center | [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2015 || align=center | 5,326,304|| align=center | 240 || align=center | 22,193|| align=center | +16.8% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2016 || align=center | 5,798,135|| align=center | 240 || align=center | 24,159|| align=center | +8.8% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2017 || align=center | 5,703,871|| align=center | 240 || align=center | 23,766|| align=center | −1.6% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2018 || align=center | 5,785,766|| align=center | 240 || align=center | 24,107|| align=center | +1.4% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2019 || align=center | 5,595,368|| align=center | 240 || align=center | 23,341|| align=center | −3.1% || align=center |  [[Гуанчжоу Эвергранд]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2020 || align=center | 91,205|| align=center | 160 || align=center | 570|| align=center | −97.6% || align=center | || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2021 || align=center | 198,418|| align=center | 176 || align=center | 1,127|| align=center | +97.7% || align=center |  || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2022 || align=center | 287,911|| align=center | 306-8 || align=center | 966|| align=center | −14.3% || align=center |  || align=center | 18 || align=center |3
|-
| 2023 || align=center | 4,767,836|| align=center | 240 || align=center | 19,866|| align=center | +19.56% || align=center |[[Бейжің Гоань]] || align=center | 16 || align=center |2
|-
| 2024 || align=center | 4,663,507|| align=center | 240 || align=center | 19,431|| align=center | −2.2% || align=center |[[Бейжің Гоань]] || align=center | 16 || align=center |2
|}

== Сілтемелер ==

* https://web.archive.org/web/20161104013101/http://csl.lesports.com/

[[Санат:Футболдан Қытай чемпионаты]]</text>
      <sha1>boq33tohkgr5myl5bqm6xct68rncxhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рейкьявик (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651310</id>
    <revision>
      <id>3618258</id>
      <parentid>3513715</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="6dol12m96120x7qtgjgs706jcpba0le" xml:space="preserve">{{футбол клубы
 |атауы        = {{ту|Исландия}} КР Рейкьявик
 |құрылған         = 1899
 |стадионы         = «Мейстараветлир»&lt;br /&gt;[[Рейкьявик]], [[Исландия]]
 |сыйымдылығы     = 2801
 |президенті       = {{ту|Исландия}} Кристинн Кьярнестед
 |жаттықтырушы          = {{ту|Исландия}} [[Рунар Кристинссон]]
 |жарыс   = '''[[Футболдан Исландия чемпионаты|Таңдаулылар лигасы]]'''
 |маусым           = 2025
 |орын             =  '''10.'''
 |сайты            = [http://www.kr.is/ Ресми сайт]
 |pattern_la1=_black_stripes
 |pattern_b1=_blackstripes
 |pattern_ra1=_black_stripes
 |leftarm1=FFFFFF
 |body1=FFFFFF
 |rightarm1=FFFFFF
 |shorts1=000000
 |socks1=000000
 |pattern_la2=
 |pattern_b2=
 |pattern_ra2=
 |leftarm2=ADD8E6
 |body2=ADD8E6
 |rightarm2=ADD8E6
 |shorts2=ADD8E6
 |socks2=ADD8E6
 }}

«'''Рейкьявик'''», немесе «'''КР'''» ({{lang-is|Knattspyrnufélag Reykjavíkur, KR}}) — [[Исландия]]ның [[Рейкьявик]] қаласындағы футбол клубы, 1899 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын «Мейстараветлир» стадионында өткізеді, сыйымдылығы 2801 адам.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* [[Футболдан Исландия чемпионаты|'''Премьер лига''']]
** Чемпион (27) ''(рекорд)'': 1912, 1919, 1926, 1927, 1928, 1929, 1931, 1932, 1934, 1941, 1948, 1949, 1950, 1952, 1955, 1959, 1961, 1963, 1965, 1968, 1999, 2000, 2002, 2003, 2011, 2013, 2019
** Вице-чемпион (27) ''(рекорд)'': 1915, 1916, 1917, 1920, 1923, 1930, 1933, 1935, 1936, 1937, 1939, 1943, 1944, 1945, 1946, 1954, 1956, 1958, 1960, 1983, 1990, 1992, 1995, 1996, 1998, 2006, 2009
* '''Исландия кубогы'''
** Жеңімпаз (14) ''(рекорд)'': 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014
** Финалист (5): 1989, 1990, 2006, 2010, 2015
* '''Лига кубогы'''
** Жеңімпаз (7): 1998, 2001, 2005, 2010, 2012, 2016, 2017
** Финалист (1): 2004
* '''Суперкубок''' 
** Жеңімпаз (5): 1969, 1996, 2003, 2012, 2014
** Финалист (5): 1995, 2004, 2009, 2013, 2015

== Атақты ойыншылары ==
''Бәрі де исландиялықтар''
{|
|
* Эйдур Гудьонсен
* Брюньяр Гуннарссон
* Гудмундур Бенедиктсон
* Тригви Гудмундссон
* Рунар Кристинссон
* [[Эльмар Бьярнасон]]
* Этли Эдвальдссон
* Ханесс Хальдорссон
* [[Кристиан Финнбогасон]]
|}

== Сілтемелер ==

* https://web.archive.org/web/20090209005420/http://kr.is/

[[Санат:Исландия футбол клубтары]]</text>
      <sha1>6dol12m96120x7qtgjgs706jcpba0le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Матлама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657593</id>
    <revision>
      <id>3618269</id>
      <parentid>3478983</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3618269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1675" sha1="3klfl56zozix4h20fb4amyfacjhv6vs" xml:space="preserve">{{футбол клубы
 |атауы         = {{ту|Лесото}} Матлама
 |құрылған      = [[1932 жыл]]
 |стадионы      = Питсо Граунд
 |сыйымдылығы   = 3 000
 |жарыс         = Премьер-лига 
 |маусым        = 2025/26
 |орын          = 4 орын
 |pattern_la1              = 
 |pattern_b1               = 
 |pattern_ra1              = 
 |pattern_sh1              = 
 |pattern_so1              = 
 |leftarm1                 = 0000FF
 |body1                    = 0000FF
 |rightarm1                = 0000FF
 |shorts1                  = FFFFFF
 |socks1                   = FFFFFF
 |pattern_la2              = 
 |pattern_b2               = 
 |pattern_ra2              = 
 |leftarm2                 = FFFFFF
 |body2                    = FFFFFF
 |rightarm2                = FFFFFF
 |shorts2                  = 0000FF
 |socks2                   = 0000FF
}}
'''«Матлама»''' ({{lang-en|Matlama Football Club}}) — [[Лесото|Лесотоның]] [[Масеру]] қаласындағы футбол клубы, 1932 жылы құрылған. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* '''Лесото чемпионы:''' 1974, 1977, 1978, 1982, 1986, 1988, 1992, 2003, 2010, 2019, 2022.

* '''Лесото кубогы:''' 1976, 1979, 1980, 1987, 1992, 1994.

=== Халықаралық ===

* КАФ Чемпиондар лигасы: 1/4 финал (1979)

== Сілтемелер ==

* http://int.soccerway.com/teams/lesotho/matlama-fc/

[[Санат:Лесото футбол клубтары]]
[[Санат:1932 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>3klfl56zozix4h20fb4amyfacjhv6vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қурай жотасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>659501</id>
    <revision>
      <id>3618307</id>
      <parentid>3041787</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4315" sha1="hxvwwi4zmtc2p5wc6d04agguvbrw6n4" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі       = Жота
 |Атауы      = Қурай жотасы
  |Шынайы атауы  = 
 |Сурет           = Рябь в вики англ.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = Қурай жотасының солтүстік фасы
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 140
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = Орталықтың жоғарғы жағы
  |Биіктігі       = 3446
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{RUS}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 50|lat_min = 18|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 88|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = RUS
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Ресей Алтай Республикасы
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты   = Kuray Range
}}
'''Қурай жотасы''' — [[Алтай таулары|Шығыс Алтай]], [[Алтай Республикасы]], [[Қосағаш ауданы (Алтай Республикасы)|Қосағаш ауданындағы]], [[Башқауыс]] және [[Шу (Қатын тармағы)|Шу]] өзендерінің суайрығы. Жотаның ұзындығы шамамен 140 км, максималды биіктігі 3446 м, Жоғарғы Орталықтың шыңы. Жота оңтүстікте [[Шу даласы|Шу]] және [[Қурай даласы|Қурай]] даласымен шектеседі. Шығыста [[Чихачев жотасы]]мен жалғасады, батысында [[Айқұлақ жотасы]]нан Шібіт өзені аңғары бөлінеді. Ол метаморфты жыныстардан тұрады. Оңтүстік баурайында палеоген мен неогеннің континенттік борпылдақ шөгінділері пайда болады. Алпілік белдеудің астындағы солтүстік беткей субалпілік шалғынды және қарағайлы ормандармен, оңтүстік беткей — дала өсімдіктерімен жабылған.

== Этимологиясы ==
Құрғақ, құрғақ жер ({{lang-mn|хуурай}}) — сөзінен сенімді түрде шығарылады.

== Негізгі шыңдар ==
* Орталықтың жоғарғы жағы — 3446 м.
* Тыттужарық — 3367 м.
* Жантерек — 3402 м.
* Төбешік — 3201 м.

== Галереясы ==
&lt;gallery class=«center» widths=«200» perrow=«4»&gt;
Сурет:Курайский хребет6.jpg
Сурет:Курайский хребет7.jpg
Сурет:Курайский хребет.jpg
Сурет:Курайский хребет9.jpg
Сурет:Курайский хребет3.jpg
Сурет:Курайский хребет5.jpg
Сурет:Курайский хребет2.jpg
Сурет:Курайский хребет4.jpg
Сурет:Река Чуя с Курайского хребта.jpg
Сурет:Водопад на Курайском хребте.jpg
Сурет:Курайский хребет10.jpg
Сурет:Курайский хребет8.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Әдебиет ==
*{{кітап |авторы = Молчанова О. Т.|бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Таулы Алтайдың топонимикалық сөздігі|шынайы атауы = |сілтеме = http://camp-altai.ru/12911-2|уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Таулы Алтай|баспасы = Горно-Алтайское отделение Алтайского книжного издательства|жыл = 1979|томы = |беттері = |барлық беті = 395|сериясы = |isbn = |тиражы = 5000}}

[[Санат:Алтай Республикасының тау жоталары]]
[[Санат:Алтай Республикасы]]
[[Санат:Алтай таулары]]</text>
      <sha1>hxvwwi4zmtc2p5wc6d04agguvbrw6n4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бөкенбай батыр көшесі (Ақтөбе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>659874</id>
    <revision>
      <id>3618019</id>
      <parentid>2901585</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тұлғалар|Тарихи тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6171" sha1="rp5bp712uji0tu6p71oy6djgvx3d9ub" xml:space="preserve">'''Бөкенбай батыр көшесі''' – [[Ақтөбе]] қаласындағы 12, 12Б, 12ВГ, Болашақ, Авиатор және Авиақалашық аудандарын байланыстыратын, қаланың орталығынан оңтүстік-шығысына дейін тартылып жатқан 4 жолақты көше.

== Аталуы == 
[[2009 жыл|2009]] жылдың 22 шілдесінде Ақтөбе қаласы әкімдігінің №1766 қаулысы бойынша Ақтөбе қаласының орталығындағы атаусыз көше Бөкенбай батыр көшесі болып аталды&lt;ref&gt;https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V09CA000117&lt;/ref&gt;. Бұл көше атауы – антропонимнің годонимге айналуының бір үлгісі, яғни көшеге адам атының берілуі&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Антропоним#:~:text=Антропо́ним%20(др.,любой%20персоны%3A%20вымышленной%20или%20реальной&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Годоним&lt;/ref&gt;. [[Бөкенбай Қараұлы]] – [[Кіші жүз]]дің [[Табын руы|Табын]] руынан шыққан әйгілі батыр, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен қолбасы&lt;ref&gt;https://kk.wikipedia.org/wiki/Бөкенбай_Қараұлы&lt;/ref&gt;. Көшенің ашылу салтанаты 2009 жылдың 11 желтоқсанында Тәуелсіздік күніне орайластырылып өткізілген болатын, бұл іс-шараға Бөкенбай батырдың Орал, Атырау, Ақтау өңірлеріндеге ұрпақтары, атқарушы билік пен мәслихат өкілдері, ғылым және мәдениет қайраткерлері қатысты&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-aktobe-poyavilas-ulica-bokenbay-batyra_a2219636&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы ==
Профессор Закратдин Байдосовтың айтуынша, Бөкенбай батыр көшесінің Әбілқайыр хан даңғылының оң жағында орналасуында символикалық мән жатыр, өйткені көзі тірісінде батыр Әбілқайыр хан саясатының басты қолдаушыларының бірі болған екен&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;. Бөкенбай батыр көшесі Әбілқайыр хан даңғылы мен Григорий Павлович Мясоедов, Зоя Космодемьянская, Әз Наурыз көшелерінің қиылысынан (11, 12-шағын аудандар) басталып, Ақтөбе халықаралық әуежайы мен Авиатор саябағына дейін барады. Жалпы ұзындығы – шамамен 5,5 шақырым.  Көше 4 жолақты, жалпы тік болып келеді, Красин, Мұқағали Мақатаев, Мұхтар Әуезов көшелері және Сәңкібай батыр даңғылы тұйықталатын тұстарында бағытын біраз өзгертеді.

Бөкенбай батыр көшесімен Сұлтанмахмұт Торайғыров, Алтай Батыр, Морозов Тұйық, Міржақып Дулатов, Мұқағали Мақатаев, Әл Фараби, Алмас Қылыш, Алаш, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Біржан Сал, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов, Шалқар, Қарабұлақ, 
Ғарышкер, Гүлдер, Бақыт көшелері тұйықталады.

Қаланың ескі бөлігінен басталатын Әкімжанов көшесі Әз Наурыз көшесіне, ал соңғысы Бөкенбай батыр көшесіне жалғасады. Көшеге Әл Фараби көшесі арқылы байланысатын Мәншүк Мәметова көшесіне Сазды өзені жағалай ағады. Сондай-ақ, Бөкенбай батыр көшесі айналма жол арқылы [[Сәңкібай батыр даңғылы (Ақтөбе қаласы)|Сәңкібай батыр даңғылы]]&lt;nowiki/&gt;мен және Богослов тасжолымен байланысады. 

== Көрнекті ғимараттар мен орындар ==
Бөкенбай батыр көшесін жағалай “Ұлытау”, “Асылжан”, “Алтын”, “Ариадна”, “Нұр Дана” мейрамханалары, “Dastan” қонақ үйі, сонымен қатар “Jýsan” банкі, “Құрылысшылар” аллеясы, “Қызғалдақ” мүсіні, “Ақтөбеде жасалған” гүл бағы, “Юнис-сити” аллеясы, Ақтөбе халықаралық әуежайы, №72 IT мектеп-лицейі, Ақтөбе медициналық орталығы, Авиатор саябағы орналасқан.

== Қоғамдық көлік ==
Бөкенбай батыр көшесі қаладағы ең ұзын әрі ең ірі көшелердің бірі болғандықтан көптеген қоғамдық көлік маршруттары осы көшені басып өтеді. Олар: №7, №22 №28 №43 №48 №10 маршруттары&lt;ref&gt;https://wikiroutes.info/aktobe/catalog&lt;/ref&gt;. Көшеде “Дастан”, “Бөкенбай батыр көшесі”, “Кең дала”, “Көктем”, “Болашақ”, “Юнис-сити”, “Емхана” атты аялдамалар орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе көшелері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>rp5bp712uji0tu6p71oy6djgvx3d9ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618020</id>
      <parentid>3618019</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ халқының әйгілі батыры|Қазақ халқының әйгілі батыры]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6240" sha1="9b1m9v2cvmh8xw9gx515h93ogcj9gft" xml:space="preserve">'''Бөкенбай батыр көшесі''' – [[Ақтөбе]] қаласындағы 12, 12Б, 12ВГ, Болашақ, Авиатор және Авиақалашық аудандарын байланыстыратын, қаланың орталығынан оңтүстік-шығысына дейін тартылып жатқан 4 жолақты көше.

== Аталуы == 
[[2009 жыл|2009]] жылдың 22 шілдесінде Ақтөбе қаласы әкімдігінің №1766 қаулысы бойынша Ақтөбе қаласының орталығындағы атаусыз көше Бөкенбай батыр көшесі болып аталды&lt;ref&gt;https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V09CA000117&lt;/ref&gt;. Бұл көше атауы – антропонимнің годонимге айналуының бір үлгісі, яғни көшеге адам атының берілуі&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Антропоним#:~:text=Антропо́ним%20(др.,любой%20персоны%3A%20вымышленной%20или%20реальной&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Годоним&lt;/ref&gt;. [[Бөкенбай Қараұлы]] – [[Кіші жүз]]дің [[Табын руы|Табын]] руынан шыққан әйгілі батыр, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен қолбасы&lt;ref&gt;https://kk.wikipedia.org/wiki/Бөкенбай_Қараұлы&lt;/ref&gt;. Көшенің ашылу салтанаты 2009 жылдың 11 желтоқсанында Тәуелсіздік күніне орайластырылып өткізілген болатын, бұл іс-шараға Бөкенбай батырдың Орал, Атырау, Ақтау өңірлеріндеге ұрпақтары, атқарушы билік пен мәслихат өкілдері, ғылым және мәдениет қайраткерлері қатысты&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-aktobe-poyavilas-ulica-bokenbay-batyra_a2219636&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы ==
Профессор Закратдин Байдосовтың айтуынша, Бөкенбай батыр көшесінің Әбілқайыр хан даңғылының оң жағында орналасуында символикалық мән жатыр, өйткені көзі тірісінде батыр Әбілқайыр хан саясатының басты қолдаушыларының бірі болған екен&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;. Бөкенбай батыр көшесі Әбілқайыр хан даңғылы мен Григорий Павлович Мясоедов, Зоя Космодемьянская, Әз Наурыз көшелерінің қиылысынан (11, 12-шағын аудандар) басталып, Ақтөбе халықаралық әуежайы мен Авиатор саябағына дейін барады. Жалпы ұзындығы – шамамен 5,5 шақырым.  Көше 4 жолақты, жалпы тік болып келеді, Красин, Мұқағали Мақатаев, Мұхтар Әуезов көшелері және Сәңкібай батыр даңғылы тұйықталатын тұстарында бағытын біраз өзгертеді.

Бөкенбай батыр көшесімен Сұлтанмахмұт Торайғыров, Алтай Батыр, Морозов Тұйық, Міржақып Дулатов, Мұқағали Мақатаев, Әл Фараби, Алмас Қылыш, Алаш, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Біржан Сал, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов, Шалқар, Қарабұлақ, 
Ғарышкер, Гүлдер, Бақыт көшелері тұйықталады.

Қаланың ескі бөлігінен басталатын Әкімжанов көшесі Әз Наурыз көшесіне, ал соңғысы Бөкенбай батыр көшесіне жалғасады. Көшеге Әл Фараби көшесі арқылы байланысатын Мәншүк Мәметова көшесіне Сазды өзені жағалай ағады. Сондай-ақ, Бөкенбай батыр көшесі айналма жол арқылы [[Сәңкібай батыр даңғылы (Ақтөбе қаласы)|Сәңкібай батыр даңғылы]]&lt;nowiki/&gt;мен және Богослов тасжолымен байланысады. 

== Көрнекті ғимараттар мен орындар ==
Бөкенбай батыр көшесін жағалай “Ұлытау”, “Асылжан”, “Алтын”, “Ариадна”, “Нұр Дана” мейрамханалары, “Dastan” қонақ үйі, сонымен қатар “Jýsan” банкі, “Құрылысшылар” аллеясы, “Қызғалдақ” мүсіні, “Ақтөбеде жасалған” гүл бағы, “Юнис-сити” аллеясы, Ақтөбе халықаралық әуежайы, №72 IT мектеп-лицейі, Ақтөбе медициналық орталығы, Авиатор саябағы орналасқан.

== Қоғамдық көлік ==
Бөкенбай батыр көшесі қаладағы ең ұзын әрі ең ірі көшелердің бірі болғандықтан көптеген қоғамдық көлік маршруттары осы көшені басып өтеді. Олар: №7, №22 №28 №43 №48 №10 маршруттары&lt;ref&gt;https://wikiroutes.info/aktobe/catalog&lt;/ref&gt;. Көшеде “Дастан”, “Бөкенбай батыр көшесі”, “Кең дала”, “Көктем”, “Болашақ”, “Юнис-сити”, “Емхана” атты аялдамалар орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе көшелері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ халқының әйгілі батыры]]</text>
      <sha1>9b1m9v2cvmh8xw9gx515h93ogcj9gft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618022</id>
      <parentid>3618020</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Садықова Ақгүл</username>
        <id>181520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ халқының әйгілі батыры|Қазақ халқының әйгілі батыры]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақ батырлары|Қазақ батырлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6216" sha1="ofpajbs8sgq6uzylkmnu83e2az3b6j7" xml:space="preserve">'''Бөкенбай батыр көшесі''' – [[Ақтөбе]] қаласындағы 12, 12Б, 12ВГ, Болашақ, Авиатор және Авиақалашық аудандарын байланыстыратын, қаланың орталығынан оңтүстік-шығысына дейін тартылып жатқан 4 жолақты көше.

== Аталуы == 
[[2009 жыл|2009]] жылдың 22 шілдесінде Ақтөбе қаласы әкімдігінің №1766 қаулысы бойынша Ақтөбе қаласының орталығындағы атаусыз көше Бөкенбай батыр көшесі болып аталды&lt;ref&gt;https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V09CA000117&lt;/ref&gt;. Бұл көше атауы – антропонимнің годонимге айналуының бір үлгісі, яғни көшеге адам атының берілуі&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Антропоним#:~:text=Антропо́ним%20(др.,любой%20персоны%3A%20вымышленной%20или%20реальной&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Годоним&lt;/ref&gt;. [[Бөкенбай Қараұлы]] – [[Кіші жүз]]дің [[Табын руы|Табын]] руынан шыққан әйгілі батыр, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен қолбасы&lt;ref&gt;https://kk.wikipedia.org/wiki/Бөкенбай_Қараұлы&lt;/ref&gt;. Көшенің ашылу салтанаты 2009 жылдың 11 желтоқсанында Тәуелсіздік күніне орайластырылып өткізілген болатын, бұл іс-шараға Бөкенбай батырдың Орал, Атырау, Ақтау өңірлеріндеге ұрпақтары, атқарушы билік пен мәслихат өкілдері, ғылым және мәдениет қайраткерлері қатысты&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-aktobe-poyavilas-ulica-bokenbay-batyra_a2219636&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы ==
Профессор Закратдин Байдосовтың айтуынша, Бөкенбай батыр көшесінің Әбілқайыр хан даңғылының оң жағында орналасуында символикалық мән жатыр, өйткені көзі тірісінде батыр Әбілқайыр хан саясатының басты қолдаушыларының бірі болған екен&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;. Бөкенбай батыр көшесі Әбілқайыр хан даңғылы мен Григорий Павлович Мясоедов, Зоя Космодемьянская, Әз Наурыз көшелерінің қиылысынан (11, 12-шағын аудандар) басталып, Ақтөбе халықаралық әуежайы мен Авиатор саябағына дейін барады. Жалпы ұзындығы – шамамен 5,5 шақырым.  Көше 4 жолақты, жалпы тік болып келеді, Красин, Мұқағали Мақатаев, Мұхтар Әуезов көшелері және Сәңкібай батыр даңғылы тұйықталатын тұстарында бағытын біраз өзгертеді.

Бөкенбай батыр көшесімен Сұлтанмахмұт Торайғыров, Алтай Батыр, Морозов Тұйық, Міржақып Дулатов, Мұқағали Мақатаев, Әл Фараби, Алмас Қылыш, Алаш, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Біржан Сал, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов, Шалқар, Қарабұлақ, 
Ғарышкер, Гүлдер, Бақыт көшелері тұйықталады.

Қаланың ескі бөлігінен басталатын Әкімжанов көшесі Әз Наурыз көшесіне, ал соңғысы Бөкенбай батыр көшесіне жалғасады. Көшеге Әл Фараби көшесі арқылы байланысатын Мәншүк Мәметова көшесіне Сазды өзені жағалай ағады. Сондай-ақ, Бөкенбай батыр көшесі айналма жол арқылы [[Сәңкібай батыр даңғылы (Ақтөбе қаласы)|Сәңкібай батыр даңғылы]]&lt;nowiki/&gt;мен және Богослов тасжолымен байланысады. 

== Көрнекті ғимараттар мен орындар ==
Бөкенбай батыр көшесін жағалай “Ұлытау”, “Асылжан”, “Алтын”, “Ариадна”, “Нұр Дана” мейрамханалары, “Dastan” қонақ үйі, сонымен қатар “Jýsan” банкі, “Құрылысшылар” аллеясы, “Қызғалдақ” мүсіні, “Ақтөбеде жасалған” гүл бағы, “Юнис-сити” аллеясы, Ақтөбе халықаралық әуежайы, №72 IT мектеп-лицейі, Ақтөбе медициналық орталығы, Авиатор саябағы орналасқан.

== Қоғамдық көлік ==
Бөкенбай батыр көшесі қаладағы ең ұзын әрі ең ірі көшелердің бірі болғандықтан көптеген қоғамдық көлік маршруттары осы көшені басып өтеді. Олар: №7, №22 №28 №43 №48 №10 маршруттары&lt;ref&gt;https://wikiroutes.info/aktobe/catalog&lt;/ref&gt;. Көшеде “Дастан”, “Бөкенбай батыр көшесі”, “Кең дала”, “Көктем”, “Болашақ”, “Юнис-сити”, “Емхана” атты аялдамалар орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе көшелері]]
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>ofpajbs8sgq6uzylkmnu83e2az3b6j7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618039</id>
      <parentid>3618022</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] ([[User talk:Садықова Ақгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Djduxhx|Djduxhx]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2901585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6126" sha1="an0erf5kiyy50yar1ngckh6qsp0lq1o" xml:space="preserve">'''Бөкенбай батыр көшесі''' – [[Ақтөбе]] қаласындағы 12, 12Б, 12ВГ, Болашақ, Авиатор және Авиақалашық аудандарын байланыстыратын, қаланың орталығынан оңтүстік-шығысына дейін тартылып жатқан 4 жолақты көше.

== Аталуы == 
[[2009 жыл|2009]] жылдың 22 шілдесінде Ақтөбе қаласы әкімдігінің №1766 қаулысы бойынша Ақтөбе қаласының орталығындағы атаусыз көше Бөкенбай батыр көшесі болып аталды&lt;ref&gt;https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V09CA000117&lt;/ref&gt;. Бұл көше атауы – антропонимнің годонимге айналуының бір үлгісі, яғни көшеге адам атының берілуі&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Антропоним#:~:text=Антропо́ним%20(др.,любой%20персоны%3A%20вымышленной%20или%20реальной&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Годоним&lt;/ref&gt;. [[Бөкенбай Қараұлы]] – [[Кіші жүз]]дің [[Табын руы|Табын]] руынан шыққан әйгілі батыр, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен қолбасы&lt;ref&gt;https://kk.wikipedia.org/wiki/Бөкенбай_Қараұлы&lt;/ref&gt;. Көшенің ашылу салтанаты 2009 жылдың 11 желтоқсанында Тәуелсіздік күніне орайластырылып өткізілген болатын, бұл іс-шараға Бөкенбай батырдың Орал, Атырау, Ақтау өңірлеріндеге ұрпақтары, атқарушы билік пен мәслихат өкілдері, ғылым және мәдениет қайраткерлері қатысты&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-aktobe-poyavilas-ulica-bokenbay-batyra_a2219636&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы ==
Профессор Закратдин Байдосовтың айтуынша, Бөкенбай батыр көшесінің Әбілқайыр хан даңғылының оң жағында орналасуында символикалық мән жатыр, өйткені көзі тірісінде батыр Әбілқайыр хан саясатының басты қолдаушыларының бірі болған екен&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/aktobede-bokenbay-batyr-koshesi-ashyldy_a2219681&lt;/ref&gt;. Бөкенбай батыр көшесі Әбілқайыр хан даңғылы мен Григорий Павлович Мясоедов, Зоя Космодемьянская, Әз Наурыз көшелерінің қиылысынан (11, 12-шағын аудандар) басталып, Ақтөбе халықаралық әуежайы мен Авиатор саябағына дейін барады. Жалпы ұзындығы – шамамен 5,5 шақырым.  Көше 4 жолақты, жалпы тік болып келеді, Красин, Мұқағали Мақатаев, Мұхтар Әуезов көшелері және Сәңкібай батыр даңғылы тұйықталатын тұстарында бағытын біраз өзгертеді.

Бөкенбай батыр көшесімен Сұлтанмахмұт Торайғыров, Алтай Батыр, Морозов Тұйық, Міржақып Дулатов, Мұқағали Мақатаев, Әл Фараби, Алмас Қылыш, Алаш, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Біржан Сал, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов, Шалқар, Қарабұлақ, 
Ғарышкер, Гүлдер, Бақыт көшелері тұйықталады.

Қаланың ескі бөлігінен басталатын Әкімжанов көшесі Әз Наурыз көшесіне, ал соңғысы Бөкенбай батыр көшесіне жалғасады. Көшеге Әл Фараби көшесі арқылы байланысатын Мәншүк Мәметова көшесіне Сазды өзені жағалай ағады. Сондай-ақ, Бөкенбай батыр көшесі айналма жол арқылы [[Сәңкібай батыр даңғылы (Ақтөбе қаласы)|Сәңкібай батыр даңғылы]]&lt;nowiki/&gt;мен және Богослов тасжолымен байланысады. 

== Көрнекті ғимараттар мен орындар ==
Бөкенбай батыр көшесін жағалай “Ұлытау”, “Асылжан”, “Алтын”, “Ариадна”, “Нұр Дана” мейрамханалары, “Dastan” қонақ үйі, сонымен қатар “Jýsan” банкі, “Құрылысшылар” аллеясы, “Қызғалдақ” мүсіні, “Ақтөбеде жасалған” гүл бағы, “Юнис-сити” аллеясы, Ақтөбе халықаралық әуежайы, №72 IT мектеп-лицейі, Ақтөбе медициналық орталығы, Авиатор саябағы орналасқан.

== Қоғамдық көлік ==
Бөкенбай батыр көшесі қаладағы ең ұзын әрі ең ірі көшелердің бірі болғандықтан көптеген қоғамдық көлік маршруттары осы көшені басып өтеді. Олар: №7, №22 №28 №43 №48 №10 маршруттары&lt;ref&gt;https://wikiroutes.info/aktobe/catalog&lt;/ref&gt;. Көшеде “Дастан”, “Бөкенбай батыр көшесі”, “Кең дала”, “Көктем”, “Болашақ”, “Юнис-сити”, “Емхана” атты аялдамалар орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе көшелері]]</text>
      <sha1>an0erf5kiyy50yar1ngckh6qsp0lq1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Жұлдызды соғыстар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>661464</id>
    <revision>
      <id>3617975</id>
      <parentid>3605212</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <origin>3617975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="2a5wxy4rxovu9xr414nhw4t9wr3flbu" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Жұлдызды соғыстар
|state = collapsed
|тақырып = [[Жұлдызды соғыстар]]
|бөлім1 = Скайуокерлер сагасы
|тізім1 = {{Navbox subgroup
|group1 = Түпнұсқалық трилогия
|list1 = [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жаңа үміт]] (1977) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы|Империяның кері соққысы]] (1980) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы|Джедайдың оралуы]] (1983)
|group2 = Приквелдер трилогиясы
|list2 = [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп|Жасырын қауіп]] (1999) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод II - Клондар шабуылы|Клондар шабуылы]] (2002) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод III - Ситхтер кегі|Ситхтер кегі]] (2005)
|group3 = Сиквелдер трилогиясы
|list3 = [[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы|Күштің оянуы]] (2015) • [[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар|Соңғы джедайлар]] (2017) • [[Жұлдызды соғыстар: Скайуокер. Көтерілу|Скайуокер. Көтерілу]] (2019)
}}
|бөлім2 = Басқа фильмдер
|тізім2 = [[Жұлдызды соғыстар: Клондар соғыстары (мультфильм)|Клондар соғыстары]] (мультфильм, 2008) • [[Күрескер-бір: Жұлдызды соғыстар хикаясы|Күрескер-бір]] (2016) • [[Хан Соло. Жұлдызды соғыстар хикаясы|Хан Соло]] (2018) • [[Мандалорлық пен Грогу]] (2026) • [[Жұлдызды соғыстар: Жұлдызды күрескер|Жұлдызды күрескер]] (2027) &lt;br&gt;Телефильмдер: [[The Star Wars Holiday Special|Holiday Special]] (1978) • [[Эвоктардың басынан кешкендері]] (1984) • [[Эвоктар: Эндор үшін шайқас]] (1985)
|бөлім3 = Телесериалдар
|тізім3 = [[Мандалорлық]] (2019—2023) • [[Боба Фетт кітабы]] (2021) • [[Оби-Ван Кеноби]] (2022) • [[Андор]] (2022—2025) • [[Асока]] (2023— ) • [[Аколит]] (2024) • [[Қаңқалық ұжым]] (2024—2025)
|бөлім4 = Мультсериалдар
|тізім4 = [[Жұлдызды соғыстар: Клондар соғыстары|Клондар соғыстары]] (2008—2020) • [[Жұлдызды соғыстар: Көтерілісшілер|Көтерілісшілер]] (2014—2018) • [[Жұлдызды соғыстар: Тағдыр күштері|Тағдыр күштері]] (2017—2018) • [[Жұлдызды соғыстар: Қарсылық|Қарсылық]] (2018—2020) • [[Жұлдызды соғыстар: Ақаулы шығарылым|Ақаулы шығарылым]] (2021—2024) • [[Жұлдызды соғыстар: Аңыздар|Аңыздар]] (2022—2024) • [[Жас джедайлардың хикаялары]] (2023—2025)
|бөлім5 = Қосымша
|тізім5 = [[Жұлдызды соғыстар бойынша видео ойындардың тізімі|Видео ойындар]] • [[Lego Star Wars|Лего]] • Комикстер • Кітаптар
|бөлім6 = Тағы қараңыз
|тізім6 = [[Жұлдызды соғыстардағы музыка]] • [[Жұлдызды соғыстардың жүлделері мен номинациялары тізімі|Жүлделер мен номинациялар]] • [[Жұлдызды соғыстардағы нәсілдер мен ағзалар тізімі|Нәсілдер мен ағзалар]] • [[Вукипедия]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Кино]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2a5wxy4rxovu9xr414nhw4t9wr3flbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Speak Now</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666178</id>
    <revision>
      <id>3618253</id>
      <parentid>3325124</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="co74miqgzx0teiwug4vfqnnz8lzr28m" xml:space="preserve">'''Speak Now''' — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] кантри [[әнші]]сі [[Тейлор Свифт]]тің 2010 жылдың 25 қазанында Big Machine лейблының астында шыққан үшінші [[альбом]]ы. Альбом [[Billboard]] 200 чартында бірден бірінші орынға шықты, сатылымның бірінші аптасында [[2010 жыл]]ы рекордтық тиражбен 1 047 000 дана сатылды. Осы альбомдағы барлық 14 ән Billboard Hot 100 хит-парадына кірді, ал негізгі «Mine» [[хит]]і ондағы №3 орынға жетті.

''Speak Now'' 2010 жылдың 25 қазанында Big Machine лейблының астында шығарылды және 1 047 000 данадағы дебюттік тиражының арқасында ол әнші үшін [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тағы №1 орынға иеленген екінші диск болды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] тарихындағы [[әйел]] [[әнші]]лер шығарған ең жылдам сатылған 3-ші альбом болды. [[Ұлыбритания]]да альбом ''Top 40 Albums''-та №6 [[дебют]] жасады. [[Канада]]да альбом № 1 ''Canadian Albums Chart''-та дебют жасады. Үлкен дебюттан кейін альбом [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та екінші аптаға 320,000 тиражбен №1 орынды ұстады. Оның 3-ші аптасында ол екінші орынға (212,000 дана) ауысты.

Алайда, 8-ші аптада альбом қайтадан № 1-ға оралды (259,000).

Ресми мәліметтер бойынша, [[Тейлор Свифт]] ''«Back to December»'' әнін өзінің бұрынғы бойфрендтерінің бірі — «[[Ымырт (фильм, 2008)|Ымырт]]» фильміндегі Джейкоб Блэк рөлімен танымал актер [[Тэйлор Лотнер]]ге арнады.

''«Mean»'' синглы ең жақсы кантри әні ретінде ең жақсы жеке кантри әні және ең жақсы кантри әні номинацияларында [https://www.grammy.com Grammy] сыйлығын жеңіп алды. Альбом [[2011 жыл]]ы ''Billboard Music Awards'' жүлдесін ''Top Country Album'' номинациясында жеңіп алды.

«Speak Now» Тейлор Свифт үшін бірден Top-10-ға енген 6-шы сингл болды, бұл оны осы көрсеткіш бойынша алғашқы орындаушы етті.

Тейлор Свифт [[2011 жыл]]ы және [[2012 жыл]]дың басында Speak Now альбомын [[әлем]]дік турмен қолдады. Он үш айдың ішінде әлемдік турдың 111 күні Тейлор [[Азия]]да жеті концерт, [[Еуропа]]да он екі концерт, [[Солтүстік Америка]]да 80 концерт және [[Австралия]]да он екі концерт қойды. ''Speak Now World Tour'' турына 1,6 миллионнан астам жанкүйерлер қатысып, 123 миллион [[доллар]]дан астам қаражат жинады, бұл индустрия тарихындағы ең үлкен [[гастроль]]дердің бірі болды.

Альбомдағы барлық әндерді Тейлор өзі жазды.

== Пікірлер ==
Альбом музыкалық сын мен интернет-басылымдардан оң пікірлер алды.

=== Марапаттар мен номинациялар ===
{| class=«wikitable»
|+
|-
! Жыл !! Ұйым !! Марапат !! Нәтиже 
|-
| 2010 || [https://www.guinnessworldrecords.com/ Guinness World Records]|| Fastest Selling Digital Album by a Female Artist || Жеңіс 
|-
| 2011 || [https://www.acmcountry.com/about Academy of Country Music Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210131232053/https://www.acmcountry.com/about |date=2021-01-31 }}|| Жылдың ең үздік альбомы || Номинация 
|-
| 2011 || [https://en.m.wikipedia.org/wiki/American_Country_Awards American Country Awards]|| Жылдың ең үздік альбомы || Номинация 
|-
| 2011 || [https://www.theamas.com/ American Music Awards]|| Үздік кантри альбом || Жеңіс 
|-
| 2011 || [https://www.billboard.com/billboard-music-awards Billboard Awards]|| Үздік кантри альбом || Жеңіс 
|-
| 2011 || [https://www.billboard.com/billboard-music-awards Billboard Awards]|| Billboard 200 үздік альбомы || Номинация 
|-
| 2011 || [https://ccma.org/ Canadian Country Music Association]|| Сатылымы ең жоғары альбом || Жеңіс 
|-
| 2011 || [https://cmaawards.com/ Country Music Association Awards]|| Жылдың ең үздік альбом || Номинация 
|-
| 2011 || [https://junoawards.ca/ Juno Award]|| Жылдың халықаралық албомы || Номинация
|-
| 2012 || [https://www.grammy.com/ Grammy Awards]|| Ең үздік кантри альбом || Номинация 
|}

== Әндер тізімі ==

{| class=«wikitable»
|+
|-
! № !! Ән атауы !! Ұзақтығы
|-
| 1 || Mine || 3:50
|-
| 2 || Sparks Fly || 4:20
|-
| 3 || Back to December || 4:53
|-
| 4 || Speak Now || 4:00
|-
| 5 || Dear John || 6:43
|-
| 6 || Mean || 3:57
|-
| 7 || The Story of Us || 4:25
|-
| 8 || Never Grow Up || 4:50
|-
| 9 || Enchanted || 5:53
|-
| 10 || Better Than Revenge || 3:37
|-
| 11 || Innocent || 5:02
|-
| 12 || Haunted || 4:02
|-
| 13 || Last Kiss || 6:07
|-
| 14 || Long Live || 5:17
|}

[[Санат:Тейлор Свифт альбомдары]]
[[Санат:АҚШ альбомдары]]</text>
      <sha1>co74miqgzx0teiwug4vfqnnz8lzr28m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келінжан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668004</id>
    <revision>
      <id>3618423</id>
      <parentid>3615681</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45226" sha1="73i8yqdl9kjsarvosyyu0m9jj9lydlc" xml:space="preserve">{{Телесериал|KazTitle=Келінжан|жанры=[[отбасылық фильм]]|авторы=[[Гүлнұр Мамасарипова]]|өндіріс=GG Cinema Production|рөлдерде=Сара Амангелді, Дариға Бадықова, 
Лейло Бекназар-Ханинга, Нұргүл Мыңғатова, Дәулет Өсербай, [[Рүстем Жаныаманов]] , Назар Сұлтанбаев|композиторы=[[Ренат Гайсин]]|country=Қазақстан|language=қазақша|маусымдар=5|num_seasons=5|атқарушы продюсері=Гүлнұр Мамасарипова|сценарист=Гүлнұр Мамасарипова, Бегзат Жұмажан|түсірілім орны=1-маусымы - Алматы облысы Бақбақты ауылы
2,3,4-маусымдары  Жамбыл облысы [[Аққайнар]] ауылы|көрсете бастады=14 қаңтар, 2019|телеарна={{Flagicon image|Khabar gold2.png}} [[Хабар (телеарна)]]|суреті=Kelinzhan.jpg|соңғы рет көрсетілді=6 қазан, 2023|сурет ені=350|режиссёрі=Ернар Нұрғалиев|мемлекет={{Қазақстан}}|num_episodes=121|байланысы бар шоу=Келінжан, Келінжан-2, Келінжан 3 фильмдері}}
'''&quot;Келінжан&quot;'''  — [[2018 жыл|2018]]-[[2023 жыл|2023]] жылдары аралығында &quot;[[Хабар (телеарна)|Хабар]]&quot; телеарнасының тапсырысымен &quot;[[GG Cinema Production]]&quot; түсірген Қазақстандық танымал отбасылық сериал әрі аттас фильмі&lt;ref&gt;[https://qamshy.kz/kz/article/45687-kelindgan-nege-khit-boldy &quot;Келінжан&quot; неге хит болды?]&lt;/ref&gt;. Сериал Күлімхан апаның үш ұлы мен олардың келіндері туралы. Сериалда қазақ ауылының қарапайым бір отбасындағы Күлімхан апаның әулетіндегі  қарым-қатынас оқиғалары көрсетіледі. 2023 жылы 5-маусымы жарыққа шықты.

Режиссёрі – Ернар Нұрғалиев.

Телехикаяның 1-маусымы - Алматы облысы [[Бақбақты ауылдық округі|Бақбақты ауылы]]нда, 2-5-маусымдары және &quot;Келінжан -1&quot;, &quot;Келінжан -2&quot;, &quot;Келінжан 3&quot; фильмдері  Алматы облысы,  &quot;[[Аққайнар ауылдық округі (Алматы облысы)|Аққайнар&quot; ауылы]]нда түсірілген.

== Актёрлер ==
Продюсерлері – [[Гүлнұр Мамасарипова]], Гүлбаршын Заирова

Оператор – Шерхан Таңсықбаев

Сценаристері – Гүлнұр Мамасарипова, Бегзат Жұмажан

Композиторы – [[Ренат Гайсин]]


{| class=&quot;wikitable mw-collapsible collapsible&quot; width=&quot;100%&quot;
|+
! style=&quot;background:#B3B7FF; color:#000000&quot; |Актерлер
! style=&quot;background:#B3B7FF; color:#000000&quot; |Рөлі
|-
|Сара Аманге&lt;nowiki/&gt;&lt;nowiki/&gt;лді
|Асылым
|-
|[[Дариға Бадықова]]
|Айсара&lt;nowiki/&gt;
|-
|Лейло Бекназар-Ханинга
|Күлімхан апа
|-
|Нұргүл Мыңғатова
|Балқия
|-
|Дәулет Өсербай
|Асқар
|-
|[[Рүстем Жаныаманов]]
|Қылышбек
|-
|Назар Сұлтанбаев
|Мәдібек
|}

== Басты кейіпкерлері ==
'''Күлімхан апа''' -  3 ұлдың, 1 қыздың анасы. Жұбайы - Темірбек, қайтыс болған, анда-санда ауылдың шетіндегі бейітінің басына барып сырласып тұрады. Үйдің көп мәселелерін шешеді.

'''Қылышбек''' - Күлімханның үлкен ұлы, интелектуал, мектепте қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен мұғалімі , әйелі Айсараның ықпалымен мектепте директор болған, уақытша әкім болып та көрген. 

'''Айсара''' - Қылышбектың әйелі, Күлімхан апаның үлкен келіні, Қылышбекпен кітапханада танысқан, адуындылау мінезді.

'''Мәдібек''' - Күлімханның ортаңғы ұлы, басқа ұлдарына қарағанда пысығырақ, шаруаға бейімді, 3 маусымда ауылда өз дүкені болады.

'''Балқия''' - Мәдібектің әйелі, ашық мінезді, жайсаң. Мәдібек оны досына алып қашпақшы болғанда Мәдібек үйіне аяқ асты келін қылып әкеледі. 

'''Асқар''' - Күлімханның кіші ұлы, спортшы, жекпе-жекпен айналысады, кейінгі маусымдарда ауылда балаларды жекпе-жекке дайындайды.

'''Асылым''' - Асқардың әйелі, Күлімханның кіші келіні.{{Толықтыру}}

== Маусымдары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;1&quot; |Маусымдар
! rowspan=&quot;1&quot; |Бөлімдері
! rowspan=&quot;1&quot; |Хабар тарату кезеңі
|- style=&quot;text-align: center&quot;
| style=&quot;background-color:#FF0000&quot; |
|1
|1—25
|14.01.2019 — 15.02.2019
|-
|- style=&quot;text-align: center&quot;
| style=&quot;background-color:#ffa500&quot; |
|2
|1-15
|05.10.2020 — 23.10.2020
|-
|- style=&quot;text-align: center&quot;
| style=&quot;background-color:#00CED1&quot; |
|3
|1-15
|06.09.2021 — 17.09.2021
|-
|- style=&quot;text-align: center&quot;
| style=&quot;background-color:#9400D3&quot; |
|4
|1-40
|05.09.2022-28.10.2022
|-
|- style=&quot;text-align: center&quot;
| style=&quot;background-color:#00FF00&quot; |
|5
|1-25
|04.09.2023-06.10.2023   
|}

=== 1-маусымының сюжеті ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; width=&quot;100%&quot;
! style=&quot;background:#ff0; color:#000000&quot; |серияның №
! style=&quot;background:#ff0; color:#000000&quot; |Шыққан уақыты
! style=&quot;background:#ff0; color:#000000&quot; |Сериалдың сипаттамасы
|-
|1 серия
!2019/01/14
|Күлімхан апаның кенже ұлы үйіне келін әкеледі. Қалада туып-өскен қыз ауыл өмірінен мүлдем бейхабар. Оның үстіне тік мінезді әрі ерке қыз үйдегілердің тілін қалай табам деп әбігерге түседі. Ал жары Асқар біраз уайымдап, апасына: «Мен үшін келініңізге жұмсақтау болыңызшы», – деп өтініш білдіреді.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=GxWfsjZYFaE&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;ab_channel=KhabarTV-%D0%A8%D0%BE%D1%83%2C%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 «Келінжан» 1-бөлім \ «Келинжан» 1-серия]&lt;/ref&gt;
|-
|2 серия
!2019/01/15
|Асқар Асылымға бір айдан кейін қайтып алып кетем деп уәде беріп, жарысқа аттанады. Асылым оны қимастықпен шығарып салады. Сөйтіп жас келіннің күнделікті үй тіршілігіндегі міндеті артады. Сиыр сауа алмай, әуре-сарсанға түседі.  Екі абысыны шаруадан қашып, көршісі Зияданың үйіне кетіп қалады. Әр істеген ісін аңдыған енесі Асылымды жақтыртпай жүреді.[https://www.youtube.com/watch?v=LC52sfGQ3zc&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=2&amp;ab_channel=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80SHOW-%D0%A8%D0%BE%D1%83%2C%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80]
|-
|3 серия
!2019/01/16
|Үйдегілерден тек жолдасы мен көршісі Қасым ата ғана оны үнемі қолдап жүреді. Атаның жылы қабақ танытатын себебі Асылым оның қайтыс болған бірінші әйеліне ұқсайды. Жас келін барлығын дұрыс жасауға тырысады: сиыр сауып, ерте тұруды, дәмді тамақ жасап, есік алдын тазалауды. Бірақ қолынан келмейді. Осы оның көңіліне қаяу түсіреді. Үлкен ұлы Қылышбек жұмысынан берілетін үйден үмітті екенін білмеген Күлімхан апаның көңілі түсіп, есінен танып қалады. Еншісін алып, бөлек кету Айсараның арманы еді.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=OYuqVPO8Pvc&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=4&amp;ab_channel=KhabarTV-%D0%A8%D0%BE%D1%83%2C%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 «Келінжан» 3-бөлім \ «Келинжан» 3-серия]&lt;/ref&gt;
|-
|4 серия
!2019/01/17
|Айсараның баяғы әдеті сол отқа май құйып, Қылышбектің де біраз мазасын алады. Күйбең тіршіліктен әбден күйген Айсара енесінің жатып қалғанын тіптен елер емес. Бұл жолы Асылым енесіне ботқа дайындап, үдесінен шығуға тырысады. Бірақ енесі сол қалпы қабағын ашар емес. Күлімхан апаның көңілі босап, қаладан келген ұлы Мәдошқа ішіндегі мұңын ақтарады. Мәдөштің қаны қайнап, Айсараға атылады. Ал Айсара өз рөліне еніп, анасының ауырып қалғанына «ешқандай кінәм жоқ» деп ағынан жарылып, ақталады.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=3eXS1bltP6Q&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=4 «Келінжан» 4-бөлім &quot;Хабар&quot; телеарнасы]&lt;/ref&gt;
|-
|5 сериал
!2019/01/18
|Айсара мен Қылышбек қателіктерін түсінгендей болып Күлімхан ападан кешірім сұрауға келеді. Бірақ апаның көңілі жібитін емес. Асылым талдың басына шығып, «байланыс желісін ұстаймын» деп құлап түседі. Оны көріп қалған көршісі Қасым ата үйге дереу жеткізеді. Бұл жолы апамыз Асылымға қамқорлық жасап, жанашырлық танытады.  Қыздарын уайымдаған Асылымның ата-анасы ауылға бірден жетіп келеді.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=sp9KGdmrn3Q&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=5 Келінжан 5 бөлім, Хабар телеарнасының Youtube арнасы]&lt;/ref&gt;
|-
|6 серия
!2019/01/21
|Асылымның ата-анасы келіп, көңілі жайына түскендей болады. Екі абысын Асылымды көре алмай, енесінің оған деген қарым-қатынасының жақсарып келе жатқандығына қызғанышпен қарайды. Бейтаныс әйел баласымен «Асқардың көрші ауылдағы келіншегімін» дегенді естіген Асылым төбесінен жай түскендей күй кешеді. Сөйтіп ол Айша есімді өзінің туған қайын сіңлісі болып шығады. Әзілге жақын қайын сіңлісінің қалжыңын түсінбей қалған Асылым ренжіген кейіп танытады.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1Qsdw7fnEXs&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=6&amp;ab_channel=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80SHOW-%D0%A8%D0%BE%D1%83%2C%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 &quot;Келінжан&quot; 6-бөлім, &quot;Хабар&quot; телеарнасының Youtube арнасы.]&lt;/ref&gt;
|-
|7 серия
!2019/01/22
|Қылышбек күйіктен ішіп, біраз ішін босатып алмақшы болады. Өзін бір сәт те болса патшадай сезінгісі келген ол есін білмей, Айсараның бетінен шапалақпен тартып жібереді. Оған қатты ызаланған және үй тірлігінен әбден мезі болған Айсара сөмкесін арқалап кетіп қалады. Күлімхан апа біраз өсиетін айтып, Қылышбекті жұбатумен болады.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2OE5dJHb9K0&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=8 &quot;Келінжан&quot; 7- бөлім, &quot;Хабар&quot; телеарнасының Youtube арнасы]&lt;/ref&gt;
|-
|8 серия
!2019/01/23
|Күлімхан апа жайсыз түс көріп, мазасызданады. Айсараның кетіп қалғанына көңілі құлазиды. Қылышбекке ол: «Өзің кәнілісің, әйеліңді алып кел», – деп бұйрық береді. Ал Мәдөштің көңілі дәрігер Валяға түсіп жүрген сияқты. Соған алған иіс суын Балқия тауып алады. Бірақ Мәдөш «оны саған алдым» деп оңай құтылып кетеді. Валяны көргісі келген Мәдөш Асылымның жарақаттанған қолын себеп қылып, ауданға аттануды ұйғарады.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=beKpoiEVgT8&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;index=9 &quot;Келінжан&quot; 8-бөлім, Youtube арнасы]&lt;/ref&gt;
|-
|9 серия
!2019/01/24
|«Айсара баламды көруге құқығым бар шығар» деп желеулетіп қайтып келеді. Асқармен хабарласқан Асылым оның жақын арада келмейтінін естіп, көңілі түсіп кетеді. Күн санап отқан ол 10 күннен кейін қалаға қайтам деп отқан еді. Қылышбек пен Айсара татуласады. Ал Күлімхан апа төркініне тойға аттанады. Оны естіген абысындардың қуанышында шек болмайды.
|-
|10 серия
!2019/01/25
|Ауылдың өсегінен құр қалған Айсара көршісі Зияданның үйіне барады. Ол өзінің қалай қайтып келгенін басқаша баяндап, Зияданға өтірік-шыны аралас қылып жеткізеді. Асқар Асылымға енді бір айдан соң бір-ақ келетінін айтты. Асылым оған ренжіп, келмей-ақ қоюын өтініп, «мені ауылдан таппайсың» деп жазып жібереді. Қылышбектің үй мәселесі шешіледі. Әкім жаңа баспана беретін болды. Айсараның төбесі көкке жетеді. Балқия Мәдібекке бөтен бір әйелден келген хабарламаны оқып қояды.
|-
|11 серия
!2019/01/28
|Асылым Асқардың айтқан уақытында келмейтіндігін түсініп, ауылдан кетуге бел буады. Ал Балқия күйеуінің көңілдесі барын біліп, әлі де өз-өзіне келе алар емес. Жол-жөнекей есінен танып қалған Асылым аяғы ауыр екенін біліп, қайтып ауылға оралады. Күлімхан апа Асылымның аяғы ауыр екенін естіп, іштей қатты қуанады.
|-
|12 серия
!2019/01/29
|Айсараның көршісі Зияданға үй туралы жаңалығын айтып қойғанына Қылышбек ызаланады. Бірақ өзі Күлімхан апаға айтпақ болып әңгіменің басын қайырады. Айсара күйеуінің ынжықтығынан мезі болып, іске өзі кіріспек болады. Балқия қан қысымын өлшеуге Валяға келеді. Күйеуіне бейтаныс әйелден келген хабарламаны көріп қойғанын жеткізеді. Мұны естіген Валяның түрі бұзылып кетеді. Балқия Мәдібекке көңілдесі бар екендігін білетінін жайып салады.
|-
|13 серия
!2019/01/30
|Айсара әкімнің үйіне үй алу кезегі жақындасын деген ниетпен кішігірім сый-сияпатын беріп келеді. Оны естіген Қылышбек қатты ашуланады. Күлімхан апа олардың бөлек кетулеріне қарсы еместігін айтып, Айсараға ұлын қорлайтын сөздерді айтуды доғаруын сұрайды. Асылымды енесі демалып келсін деп төркініне аттандырады.
|-
|14 серия
!2019/01/31
|Балқия Мәдібек туралы досы Нартайдан сұрай бастайды, бірақ ешқандай өзіне қажетті жауап ала алмайды. Күлімхан апа бір сәт өткенге оралып, балаларының кішкентай кездегі қылықтары мен айтқан сөздерін көзіне жас алып, еске алады. Балқия ішіндегі мұңымен бөлісу үшін Валяға келіп, көңілдесін не болмаса Мәдібекті өлтіргісі келетінін, бірақ ондай қадамға бара алмайтынын жеткізеді. Күлімхан апа Балқияның көңілсіз екенін сезіп қояды. Өз баласының жат қылығын білген ол Балқияны жұбатумен болады. Үйіне келген Мәдібекті таяқпен сұрақтың астына алады. Ал Қасым ата баласына қара шаңырақты сатпауын аманат етеді. Аудан әкімі Қылышбектің несиесі бар екенін айтып, баспанадан үміттерін үзуге тура келетіндігін жеткізеді.
|-
|15 серия
!2019/02/04
|Күлімхан апа Асқардың тойына ақша жетпегендіктен несие алғандарын Айсараға түсіндіріп айтады. Бірақ Айсараның реніші басылар емес. Күлімхан апа Мәдібекті есін жисын деп әуре-сарсанға түседі.
|-
|16 серия
!2019/02/05
|Күлімхан апа баласы Мәдібек туралы мән-жайды білгісі келіп, балгерге келеді. Балгердің айтуынша, баласы дуаланған. «Үйден үміттеріңді үзе беріңдер, бастарыңда несие бар» деген ауыл әкімінің сөзінен кейін Айсараның тіпті көшеге шығуға беті болмай, «енесі үй алып беріп, бөлек шығаратын болды» деп Зияданға жаңа өсек таратады. Осы өсекті желеулетіп, Қылышбекке анасы екеуі жаңа үй алып беруін талап етеді. Күлімхан апа Валяға келіп, оның баласы Мәдібекпен көңілдес болып жүргенін бетіне басып айтып тастайды. Ауылдан біржолата кетуін бұйырады.
|-
|17 серия
!2019/02/06
|Қасым ата қатты сырқаттанып қалады. Валяның ауылдан көшетінін естіген Балқия бірден құрбысының үйіне тартады. Валя жақсы дос бола алмағаны үшін кешірім сұрайды.  Валя үйін сатуға қояды.
|-
|18 серия
!2019/02/07
|Асылым төркінінен құрбысы Заринамен бірге оралады. Ауылдың тыныс-тіршілігін көріп, ол қалаға қашып кетеді. Балқия «Келіндер» бәйгесіне дайындалып жүр.
|-
|20 серия
!2019/02/08
|Балқияға ғашық болған жігіт Мәдібектің қызғанышын оятады. Сөйтіп Мәдөш қызғаныштан жаға жыртысып қалады. Оны естіген Балқия байқаудан да бас тартып, Мәдібекке қарай бет алады. Мәдібек келіншегінің қадірін түсінгендей болып, өз кінәсін мойындап, Балқиядан кешірім сұрайды. Мәдөш жүрегінің кілтін қайта ұсынып, адал болуға ант етеді.
|-
|21 серия
!2019/02/11
|Күлімхан апаның қызы Айша күйеуімен ренжісіп қалып, төркініне келеді. Зиядан Нартайды ішімдіктен біржолата арылту үшін балгерге апарады. Аудан әкімі Мәдібекке келіп: «Бригадир бола аласың» деп құрғақ уәдемен үміттендіріп кетеді.
|-
|22 серия
!2019/02/12
|Мәдібек Қылышбек несиесін жауып, үйлі болсын деген ниетпен машинасын сатып, бар ақшаны Айсараға табыстайды. Оның қуанышында шек болмай, дереу несиесін жабуға қамданады. Ал Мәдібек аудан әкімінің уәдесінен үміттеніп, Күлімхан апаға ауданға қоныс аударатындарын айтады. Ал Асылым болса, Асқар жақында келсе, қалаға қайтатынын айтқанда Күлімхан апа аң-таң күй кешеді.
Күйеуінің ішімдікке салынғанына ығыр болған Зиядан ажырасуға бел буады. Қасым ата қаладағы баласының қолына көшетін болды. Айсара мен Балқия бәсекелесуді доғарар емес. Айша анасының батасын алып, өз үйіне кетеді.
|-
|23 серия
!2019/02/13
|Айсара баяғы әдетіне салып, Қылышбекті қайрайды. Бөлек кетуге жеделдетуін сұрайды. Оның үстіне отқа май құйып, Асылымға Балқияны жамандайды. Балқия мен Айсара бір-бірін аңдумен болады. Айсара әкімге Мәдібектің атынан хабарлама жіберіп, бәрін бүлдірмек болады. Ауылға Мейрамбек Бесбаев келеді. Кезінде бірге оқыған Нартайды қалаға шақырып, топ құру туралы баяғы арманын жүзеге асыруға әлі де кеш емес екенін алға тартады. Ол екеуін көшеде көріп қалған Айсара дереу жан-жаққа өсек таратады. Зияданның да ішін күйдіреді.
|-
|24 серия
!2019/02/14
|Айсара мен Балқия іштарлықтан ағасы мен інісін араздастырып қояды. Алды-артына қарамай, тайып тұрған Зиядан үйіне оралады. Нартайды «адам қыламын» деп бар ынтасын төгуге тырысады. Асқар да тосын сый жасап, ауылға келіп қалады. АҚШ-тан біраз базарлық әкеп, үй ішін қуантады. Айсара мен Балқияның реніштері тарап, баяғыдай шүйіркелесе бастайды.
|-
|25 серия
!2019/02/15
|Ауыл әкімі келіп, жағымды жаңалықтарымен қуантады. Атап айтқанда, бригадирлік қызметке Мәдібектің тағайындалғанын және Қылышбекке білім саласындағы еңбегі үшін 5 бөлмелі пәтер берілетіндігін жеткізеді. Күлімхан апа келіп, бәрі мәз-мейрам болады. Асылым қалаға қайтпайтын болып, апаның қасында қалатын болады. Оны естіген енесі іштей қуанышқа бөленеді.
|}

=== 2-маусымының сюжеті ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; width=&quot;100%&quot;
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |серияның №
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Шықққан уақыты
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Сериалдың сипаттамасы
|-
|1 серия
!2020/10/05
|«Келінжан 2» телехикаясының алғашқы бөлімі Асқар мен Асылымның сәбилі болып ауылға оралуымен басталады. Кіші келінді қара шаңырақтың анасы, яғни енесі жылы қарсы алады. Ағалы-інілі Қылышбек пен Мәдібек, абысынды Айсара мен Балқияның өмірі де бәз-баяғы күнделікті күйбең тіршіліктің қызығы мен шыжығына толы.
|-
|2 серия
!2020/10/06
|Асқардың жарысқа бір аптаға кететінін естіген Асылым оған қатты ренжулі. «Әке атанғаны кеше, мұнысы қалай?» деп түсінбейді. Ал қаладан келген Зияда Айсараның үйіне қонақтатып, қаладағы өмірін, Нартайдың мансабын айтуда. Бірақ Айсараның көңілі басқада. Қылышбек директорлыққа тағайындалды ма, жоқ па біле алмай жүр.
|-
|3 серия
!2020/10/07
|Асылым баланы бесікке бөлеуге қарсылық білдіріп еді, Күлімхан апа бірден ренжіп қалды. Бірақ Қасым ата кенже келінге өз ақылын айтып, оның еш зияны жоқ екенін түсіндіруге тырысты. Ауданда тұрып жатқан Мәдібек бақытсыз болып жүрген сыңайлы. Оның үстіне бригадирлік орны да көңілінен шықпай жүр. Ал Айсараның бар ойы – мектептің жаңа директоры. Түсінде Қылышбектің кетіп қалғанын көріп, бірден «сонникке» жүгірді.
|-
|4 серия
!2020/10/08
|Мәдөш Валямен кездесіп, Балқияға әлі ештеңе айтпағанын, оныменен енді кездеспеуін өтінді. Мәдібектің бұл шешімі дұрыс па? Ал ақ киімді әйелдің келгенін естіген Күлімхан апаның үстінен жай түскендей болды. Бар шындықты келініне айтар ма екен? Ал Айсара Қылыштың өзін кінәлі сезініп, Мәдөшке ақшалай көмек көрсеткісі келетінін естіп, бар ашуын Балқияға шығарып алды.
|-
|5 сериал
!2020/10/09
|Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам. Барлығы жасыруға тырысқан Мәдібектің сатқындығын Балқия біліп қойды. Енді ажырасамын деп байбалам салуда. Мұны естіген Айсара абысынының мұңын бүкіл ауылға жайды. Телехикая әрі қарай қалай өрбімек? Балқия күйеуінің бұл опасыздығын ұмыта алар ма екен?
|-
|6 серия
!2020/10/12
|«Өсекші мен өтірікші – егіз» деп бекер айтпаған-ды. Үйдегі бар оқиғаны сыртқа тасыған Айсараның бұл әрекеті әшкереленіп еді: «Мен емеспін», – деп басын ала қашуда. Ал Балқияның жағдайы бәрінің жанына батуда. «Кетіп қалып, қайтып келгенше, бүгін босағаңда ойыңды жинақта», – деп өзін қоярға жер таппай жүрген Күлімхан апа да бар көрегендігін білдіріп, келініне ақылын айтуда.
|-
|7 серия
!2020/10/13
|Айсара қызғаныш сезімін жасыра алмай, Ақмарал Нәлібайқызына бар ойын айтып тастады. Ендігі Қылыштың әрекеті қандай болмақ? «Асқар балалардан ақша жинайды» деп директорға шағым түскен болатын. Бұл қауесетті таратқан кім? Ал Мәдібек ащы суын ішіп алып, аузына келгенін айтып, онсыз да ренжіп жүрген Балқияны жылатты. Мәдөшті кешіре алар ма екен?
|-
|8 серия
!2020/10/14
|«Ішіп алған адам шындықты айтады». Сіз Балқияның осы айтқанына келісесіз бе?  Айсара Қылышбекті неге мектепке іздеп бара береді екен? Асылым тағы қолын сындырып алды. Енді баласын кім қарар екен? Сәбит тағы таяқ жеді. Асқар одан кешірім сұрап барғанымен, көршісін тағы соққының астына алды. Бұл жолы кім кінәлі? Айсараға енесі күшті арықтаудың жолын ұсынды. Үлкен келін бұл диетаны ұстаса игі.
|-
|9 серия
!2020/10/15
|Жақсы әйел жаман еркекті ер қылады, Жаман әйел жақсы еркекті ез қылады. Айша енесімен сөзге келісіп қалып, төркініне келіп қалған еді. Бірақ анасы Күлімхан бұл ісін құптамады. Ал кенже келін қайтадан қолын сындырып алды. Енді Асылымға тағы екі апта гипспен жүруге тура келеді. Оны естіген анасы қаладан бірден жетіп келіп, қызын қасына алып кетпекші.
|-
|10 серия
!2020/10/16
|Айсара Балқияны үйіне қайтару үшін арнайы ауданға барды. Абысыны сөзіне құлақ асып, ауылға оралады. Сондай-ақ бүгін Күлімхан апаның туған күні. Ұлдары  тосынсый дайындап қояды. Келіндері табысады
|-
|11 серия
!2020/10/19
|Мәдібек пен Балқия татуласты. Асылым да қаладан бір дорба базарлығын ала келді. Келіндер қара шаңыраққа оралған соң, үйге береке кіргендей болды. Бірақ үлкен келін Айсараның қабағы бір ашылмай-ақ қойды
|-
|12 серия
!2020/10/20
|Бүгін ауылға құдайы қонақ келді. Есімі – Құдайберген. Күлімхан апаға айтар хабары бар. Бұл жаңалықты есту кімге болса да оңайға соқпасы анық.
|-
|13 серия
!2020/10/21
|Күлімхан апаға марқұм күйеуінің некесіз ұлы бар екенін білу оңайға соқпады. Жүрегі ауырып, жатып қалды. Ал бұл жаңалықты естіген Қылышбек пен Мәдібек, Асқар өзара ақылдасады.
|-
|14 серия
!2020/10/22
|Бүгінгі бөлімде Айсараның көптен күткен арманы орындалмақ. Мәдібек те Балқияны қуанту үшін тосынсый дайындап жүр. Ал Асқар мен Асылым қалаға көшетін болды. Бұл жаңалықты Күлімхан апа қалай қабылдады?
|-
|15 серия
!2020/10/23
|Қаладан Асқар мен Асылым келе жатыр. Ал Балқия айы-күні жетіп, босанғалы отыр. Құдайберді де қара шаңыраққа әйелін таныстыруға алып келмек. Келіндер жаңа абысынын қалай қарсы алар екен? Айсара қандай сүйінші хабарымен қуантпақ?&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=IgM8qwLXmZ0&amp;list=PLBf-Ed1zJ7045tVi0nNiFw3mbXoftdqvD&amp;index=20 «Келінжан» телехикаясының барлық бөлімі. 2 маусым / Все серии телесериала «Келинжан». 2 сезон]&lt;/ref&gt;
|}
== Қызықты деректер ==
* &quot;Келінжан&quot; телехикаясы Youtube-та және арна эфирінде жоғары рейтингке ие болған телехикая. «[[YouTube]]&lt;nowiki/&gt;» видеохостингі арқылы телехикаяның алғашқы бөлімін он күннің ішінде 2 миллионнан астам көрермен тамашаласа, бүгінге дейін алғашқы маусымының барлық 25 бөлімі 50 миллионға жуық қаралым жинаған.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=GxWfsjZYFaE&amp;list=PLBf-Ed1zJ706x4gFzB27jeWACaMBbsPl7&amp;ab_channel=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80SHOW-%D0%A8%D0%BE%D1%83%2C%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 «Келінжан» 1-бөлімі]&quot;Хабар&quot; телеарнасының Youtube арнасы, 1 бөлімі&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XqQaMxN5Mdo&amp;list=PLBf-Ed1zJ7045tVi0nNiFw3mbXoftdqvD&amp;ab_channel=KhabarTV-%D0%A8%D0%BE%D1%83%2C%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 «Келінжан 2» телехикаясы. 1-бөлім / Телесериал «Келинжан 2». 1-серия] &lt;/ref&gt;
*Телехикаяның 2-маусымы қиын кезеңде, коронавирус пандемиясы өршіп тұрған уақытта түсірілген. Әрі сериал түсірген локацияның ауысуы пандемияға байланысты болды. &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=C_2oCyarxFs&amp;t=950s&amp;ab_channel=TimurBalymbetov КЕЛІНЖАН: Айсара кімге негізделген, гонорарға талас, Еркенің рөлі, сериал қалай жалғасады?] 

Timur Balymbetov Youtube арнасындағы сұхбат.&lt;/ref&gt;

== Фильмдері ==
&quot;Келінжан&quot; телехикаясының бірнеше маусымдар бойы танымал болғанына байланысты фильмді жасаушылар оның кинотеатрларда көрсететін толық метражды фильмін жасауды шешті.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=yHLf9qtgXBk “Келінжан” телехикаясының түпкі мақсаты ақша табу ма?]HIT TV Youtube арнасы, &quot;Менің өмірім&quot; бағдарламасы.19 қараша 2022 жыл&lt;/ref&gt;  Фильм премьерасы  2022 жылдың желтоқсан айында кинотеатрлардан көрсетілді. 2022 жылы «Келінжан» туындысының толықметражды нұсқасы шетелдік прокатта да шықты. 

=== Келінжан фильмінің сюжеті ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; width=&quot;100%&quot;
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Шықққан уақыты
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Сипаттамасы
|-
!Қазақстанда
24 қараша
2022 жыл
[[Қырғызстан]]&lt;nowiki/&gt;да 4 мамыр 2023 жыл
|Ағайынды үшеуі өздерінің жер учаскелері бар екенін біледі және оған сатып алушылар да табыла кетеді. Олардың әйелдерінің арасында жерді ерінің атына кім бірінші жаздырып алады екен деген даулы мәселе пайда болады.
Күлімхан апаның үш ұлы да үйленгеннен кейін үйде шаруабикелер тым көп болып кетеді. Мінездері әр түрлі келіндер болмайтын нәрселерге бола жанжалдасып қалатыны бар, енді жер дауы пайда болғанда бұл мәселе одан сайын ушыға түседі. Даудың басы - Дайрабайдың көк сиыры демекші, ұлдардың әкелерінен қалған жерге иелік еткісі келетін келіндер арасында дау басталады. Алайда бұл жерді жас кәсіпкерлер де сатып алғысы келеді. Әйелдері күйеулерін жерге таласуға үгіттейді, кімнің бағы жанады екен? Оқиға басқаша сипатта өрбиді.
|}
&lt;blockquote&gt;''«Фильмді сәтті шықты деп айта аламыз. Қырғызстанның төрт қаласында Бішкек, Ош, Тоқмақ және Жалалабат қалаларының 15 кинотеатрында көрсетілді. Бұл – «Хабар» агенттігінің өз өнімін алғаш рет басқа тілде дубляж жасап, шетелге шығаруы»'', 

– деп мәлім етті «Хабар» телеарнасының директоры Ж. Жақсылықова.&lt;/blockquote&gt;2023 жылы 19-қазаннан бастап кинотеатрларда &quot;Келінжан-2&quot; фильмі прокатқа шықты.&lt;ref&gt;[https://ortcom.kz/kk/novosti/1697457178 «Келінжан» фильмі үлкен экран көрермендерінің қатты күткен фильмдерінің тізімінде бірінші орында тұрған – бас продюсер]&lt;/ref&gt;

=== Келінжан 2 фильмінің сюжеті ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; width=&quot;100%&quot;
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Шықққан уақыты
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Сипаттамасы
|-
!19 қазан
2022 жыл
|Күлімхан апа отбасындағы негізгі міндеттерді үлкен келіні Айсараға тапсырып, Түркияға демалысқа кетеді. Жаңа міндетпен Айсараның көптен армандаған арманы орындалды. Ол тез қатал енеге айналады. Алайда Айсараның мінсіз өмірін оған келген біртүрлі түс бұзады. Түсінде марқұм Күлімхан апайдың күйеуін - қайын атасын көреді, оны өзіне шақырады. Айсара алғашында бұл жағымсыз түске мән бермейді. Бірақ әр түнде ол бұл түсін қайта-қайта көреді. Бұл түсінің мағынасын түсіну үшін Айсара жергілікті көріпкелдің көмегіне жүгінеді. Ол бұл арман жаман оқиғалардың, соның ішінде ықтимал жоғалтудың хабаршысы болуы мүмкін деп түсіндіреді. Көріпкел тіпті алты күннен кейін өлім болуы мүмкін деп болжайды. Қатты қорыққан Айсара имамнан өлімге қалай дайындалу керектігі туралы кеңес алу үшін мешітке барады. Имам оған жақсы амалдар мен амалдарды орындауға күш салуға кеңес береді. Осы сәттен бастап Айсара өмірін түбегейлі өзгертеді.
|}
=== Келінжан 3 фильмінің сюжеті ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; width=&quot;100%&quot;
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Шықққан уақыты
! style=&quot;background:#7FFF00; color:#000000;&quot; |Сипаттамасы
|-
!26 желтоқсан
2024 жыл
|Айсара әкім болуға шешім қабылдаған сыныптас досын қолдайды, бірақ оның күйеуі қарсы.&lt;ref&gt;[https://www.kinopoisk.ru/film/6387177/ Келинжан 3  фильмі (2024) Кинопоиск сайтында.] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[https://www.kinopark.kz/ru/movies/details/674877e2565428f0d0e891a3 Келінжан 3 фильмі Кинопарк сайтында.]'''&lt;/ref&gt;
|}
== Саундтректері ==
Композиторы - [[Ренат Гайсин]]. Телехикаяның басым бөлігінде қазақ эстадасының алтын қорындағы әндер пайдаланылған. Мысалы, &quot;[[Дос-Мұқасан]]&quot; тобы, [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова|Мақпал Жүнісова]], [[Нағима Есқалиева]]&lt;nowiki/&gt;ның ұмытылып кеткен әндері қолданылған, сол арқылы жас буын ретро әндермен танысты, әрі бұл әуендер телехикаяға жақсы атмосфера берді деп айтса да болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* https://khabar.kz/kk/barly-seriyalar-kelinzhan
* https://khabar.kz/kk/barlyk-seriyalar-kelinzhan-ii-mausym
* https://khabar.kz/kk/film-turaly-kelinzhan-iii-mausym
* [https://jambylinfo.kz/madeniet/qazaqqa-kelinzhan-kerek/ Қазаққа «Келінжан» керек!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908171919/https://jambylinfo.kz/madeniet/qazaqqa-kelinzhan-kerek/ |date=2021-09-08 }}
* https://khabar.kz/kk/film-turaly-kelinzhan-iii-mausym
{{&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары}}
[[Санат:Қазақстан телесериалдары]]
[[Санат:Хабар телеарнасының телехикаялары]]</text>
      <sha1>73i8yqdl9kjsarvosyyu0m9jj9lydlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роберто Фернандес Бонильо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671514</id>
    <revision>
      <id>3618247</id>
      <parentid>2938047</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="33ls7lnlbo7q95wa9u7yqykywzp1gho" xml:space="preserve">{{Футболшы|туған күні=5.07.1962|туған жері=Бечи, [[Испания]]|азаматтығы={{ту|Испания}}  [[Испания]]|бойы=179|позиция=жартылай қорғаушы|клубтары={{Футбол карьерасы
|1978—1979|{{ту|Испания}} [[Вильярреал (футбол клубы)|Вильярреал]]|
|1979—1981|{{ту|Испания}} [[Кастельон (футбол клубы)|Кастельон]]|63 (8)
|1981—1986|{{ту|Испания}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|135 (36)
|1986—1990|{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|144 (35)
|1990—1995|{{ту|Испания}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|124 (22)
|1995—1999|{{ту|Испания}} [[Вильярреал (футбол клубы)|Вильярреал]]|142 (8)
|1999—2001|{{ту|Испания}} [[Кордова (футбол клубы)|Кордова]]|67 (0)}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|1982—1991|{{футбол|Испания}}|29 (2)}}|бапкер клубтары={{футбол карьерасы
|2004|{{ту|Испания}} [[Валенсия Месталья]]|
|2004|{{ту|Испания}} [[Кордова (футбол клубы)|Кордова]]|
|2006–2007|{{ту|Испания}} [[Ориуэла (футбол клубы)|Ориуэла]]|
|2008–2009|{{ту|Испания}} [[Альсира (футбол клубы)|Альсира]]|
|2010—2012|{{ту|Испания}} [[Фигерас (футбол клубы)|Фигерас]]|
|2015—2018|{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|сп дир }}}}

'''Роберто Фернандес Бонильо''' ({{lang-es|Roberto Fernández Bonillo}}; {{туғанкүні|5|7|1962}}, [[Бечи]]) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

== Карьерасы ==
1984 жылы Еуропа чемпионатына, 1990 жылы әлем чемпионатына қатысты. 1986 жылы жастар арасында Еуропа чемпионы атанды. Карьерасында «[[Вильярреал (футбол клубы)|Вильярреал]]», «[[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]», «[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]», «Кордова» клубтарында доп тепті. «Барселона» сапында 1989 жылы [[УЕФА Кубок иелері кубогы 1988/89|Кубок иелері кубогын]], екі рет Испания кубогын ұтып алды. 2001 жылы карьерасын аяқтаған соң бапкерлікке кірісіп, Испанияның төменгі лигаларындағы клубтарды жаттықтырды. 2015 жылы «Барселонаның» спорттық директоры боп тағайындалып, бұл қызметті үш жыл атқарды.

== Сілтемелер ==
{{Бастама}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Испания футболшылары]]
[[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Вильярреал ФК ойыншылары]]
[[Санат:Валенсия ФК ойыншылары]]
[[Санат:Барселона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Испания футбол жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>33ls7lnlbo7q95wa9u7yqykywzp1gho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габриэл Мартинелли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672379</id>
    <revision>
      <id>3618291</id>
      <parentid>3356556</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="sre5b1oamw4kx08vbuezfdwrh6cj8bn" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Габриэл Мартинелли
| сурет = Gabriel Martinelli 2020.jpg
| туған күні = 18.6.2001
| туған жері = Гуарульюс, [[Бразилия]]
| азаматтығы = {{ту|Бразилия}} [[Бразилия]]&lt;br&gt;{{ту|Италия}} [[Италия]]&lt;ref&gt;[https://matchtv.ru/football/matchtvnews_NI1090672_Brazilskij_khavbek_Arsenala_Martinelli_mozhet_byt_vyzvan_v_sbornuju_Italii Бразилиялық шабуылшы Италия құрамасына шақырту алды.]&lt;/ref&gt;
| бойы = 180&lt;ref name=profile&gt;{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/66104/Gabriel-Martinelli/overview|title=Player Profile. Gabriel Martinelli|publisher=PremierLeague.com|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб ={{ту|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]
| номері = 35
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2017—2019|{{ту|Бразилия}} [[Итуано]]|17 (6)
|2019—|{{ту|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]|34 (6)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2019—|{{ту|Бразилия}} Бразилия-23|3 (0)
}}
}}
'''Габриэл Теодоро Мартинелли Силва''' ({{lang-pt|Gabriel Teodoro Martinelli Silva}}; [[18 маусым]] [[2001 жыл]], [[Гуарульюс]]) — бразилиялық футболшы, «[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]» клубының шабуылшысы.

== Карьерасы ==
«Коринтианс», «Итуано» клубтарының түлегі. 2017 жылы карьерасын «Итуано» клубында бастады.

2019 жылы 2 шілдеде «[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсеналмен]]» келісім шарт жасасты. 11 тамызда тұңғыш рет [[Футболдан Англия чемпионаты 2019/2020|Англия чемпионатында]] алаңға шықты.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===
«Арсенал» (Лондон)

* Англия кубогы: 2019/20

=== Халықаралық ===
Бразилия

* Олимпиада чемпионы 2020

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.arsenal.com/arsenal/players/gabriel-martinelli Профилі] {{ref-en}}
{{сыртқы сілтемелер}}
{{Арсенал ФК құрамы}}

[[Санат:Бразилия футболшылары]]
[[Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары]]
[[Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Бразилия Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>sre5b1oamw4kx08vbuezfdwrh6cj8bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3618190</id>
      <parentid>3617824</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3618190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16889" sha1="nbj95lqi23awyoltnv9fsx6z764xg0k" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96044||76409||11029||224||3378||234||110||5814||741
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86535||80933||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|5||3||{{u|Мағыпар}}||83812||78755||813||635||37||388||0||2883||46
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55544||30549||3588||368||5769||944||2238||4781||5187
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48549||39841||1758||102||628||17||9||4473||39
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23964||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||28204||26233||202||7||612||70||0||1392||140
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844
|-
|12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||22132||20864||753||39||128||4||0||121||11
|-
|14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|15||18||{{u|Nurken}}||19179||9875||1319||41||6915||115||2||426||51
|-
|16||13||{{u|Sagzhan}}||18884||17649||396||43||181||10||0||309||86
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17119||12152||223||7||133||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13763||12988||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11243||6801||508||0||102||512||0||616||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10080||7917||1220||40||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||53||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8154||5726||27||5||1867||204||0||172||52
|-
|29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7944||5417||976||137||628||59||24||532||198
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7480||5978||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||59||{{u|Madi Dos}}||4399||3031||196||63||40||49||0||630||106
|-
|50||47||{{u|Coffee86}}||4354||3822||4||0||11||7||0||407||5
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138
|-
|55||50||{{u|Makenzis}}||3555||3498||5||0||0||0||0||46||5
|-
|56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||68||{{u|ShadZ01}}||3158||2505||348||101||105||0||0||4||0
|-
|65||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||69||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|70||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2865||1853||311||0||91||55||0||424||4
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2393||1985||126||0||13||1||0||177||41
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1948||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||91||{{u|RaiymbekZh}}||1969||1673||8||0||17||0||0||75||72
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1604||1340||1||0||104||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1534||1346||0||0||7||0||0||120||8
|-
|109||95||{{u|Gliwi}}||1525||1519||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1404||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||166||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||165||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||668||629||15||0||0||0||0||2||0
|-
|184||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||180||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|207||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|210||178||{{u|Tuttiorchestra687}}||562||560||0||0||0||0||0||4||2
|-
|211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>nbj95lqi23awyoltnv9fsx6z764xg0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3618437</id>
      <parentid>3617882</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3618437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="28e2gyti6sbhfv6nr307cmlg8bzh4fv" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515628||380105||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145868||131246||957||0||13593||6||0||44||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132237||127420||675||15||62||17||10||2859||1154
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113482||1||0||0||0||0||0||113481||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87653||87653||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79320||79305||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50459||50166||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26597||22822||42||0||3648||2||0||61||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14565||13585||430||1||0||83||0||387||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9119||9119||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7971||5417||976||137||628||40||24||532||198
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1047||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||165||163||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>28e2gyti6sbhfv6nr307cmlg8bzh4fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3617907</id>
      <parentid>3617578</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103748" sha1="n01038iua97z7qz86rtu9uzdosow14o" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||949||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7375||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2588||42||0||58||33||593||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2280||102||13||200||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Орел Карл}}||1313||311||1||304||86||24||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||969||101||14||344||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|1nter pares}}||552||306||0||8||453||3||0||0||4
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||502||479||3||634||4707||32||15||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|56||{{u|Sagzhan}}||457||83||1||18||134||30||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||386||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||302||199||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Coffee86}}||194||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|ShadZ01}}||193||23||0||34||81||56||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Madi Dos}}||82||22||0||53||25||40||6||0||3
|-
|261||{{u|MuratbekErkebulan}}||82||21||0||64||83||0||11||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|266||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2973||521||92||0||38||4
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|RaiymbekZh}}||70||40||5||1||8||0||0||0||1
|-
|296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|563||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|564||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|572||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|574||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|578||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|579||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|586||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|588||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|596||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Gaukhar1980}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||8||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|733||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|741||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|743||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|745||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Гулжайна Усен}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|900||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|908||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|910||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|922||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|926||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|932||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|935||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Амина Жанаковна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|947||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|956||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|986||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|994||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|997||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1009||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1017||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1024||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1038||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1044||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1046||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1081||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1129||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1135||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Ayazhan10}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1168||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1171||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1176||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1178||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1193||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1197||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1204||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1254||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1257||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1285||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1425||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1427||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1428||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1440||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1441||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1457||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1460||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1485||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1515||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1533||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1551||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1552||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1559||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1679||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1692||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1698||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1703||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||246||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>n01038iua97z7qz86rtu9uzdosow14o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ерлан Жақанұлы Қошанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676127</id>
    <revision>
      <id>3618296</id>
      <parentid>3617486</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20024" sha1="99f52g3hw5xtjxkmz75axkt8pfwpfvw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = спикер
 | Қазақша есімі        = Ерлан Жақанұлы Қошанов
 | Суреті               = Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Қошанов, 2023 жыл

 | Титулы                 = 10-[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Мәжіліс төрағасы]]
 | Ту                     = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2                    = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады        = 1 ақпан 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады      = 
 | Бірігіп басқарушы1             = {{Collapsible list|title=Орынбасарлары|[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] (2023–)&lt;br&gt;[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] (2023–)&lt;br&gt;[[Павел Олегович Казанцев|Павел Казанцев]] (2022–2023)&lt;br&gt;[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] (2022–2023)}}
 | Ізашары                = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]
 | Ізбасары               = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

 | Титулы_2             = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-[[Аманат (партия)#Басшылығы|төрағасы]]
 | Ту_2                 = Logo of the Amanat political party.svg
 | Ту2_2                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_2    = 26 сәуір 2022
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 маусым 2026
 | Ізашары_2            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізбасары_2           = ''партия тарады''
 | Бірігіп басқарушы1_2 = '''Атқарушы хатшысы''' &lt;br&gt;[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]&lt;br&gt;[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]]&lt;br&gt;[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]]

 | Титулы_3               = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымы]]ның депутаты
 | Ту_3                   = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2_3                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3      = 1 ақпан 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_3    = 
 | Ізашары_3              = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]
 | Ізбасары_3             =

 | Титулы_4               = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті Әкімшілігі]]нің 18-[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысы]]
 | Ту_4                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_4                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_4      = 18 қыркүйек 2019 
 | Басқаруын аяқтады_4    = 1 ақпан 2022 
 | Ізашары_4              = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]
 | Ізбасары_4             = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]
 | Президент_4            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

 | Титулы_5             = [[Қарағанды облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]]
 | Ту_5                 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg 
 | Ту2_5                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5    = 14 наурыз 2017
 | Басқаруын аяқтады_5  = 18 қыркүйек 2019
 | Президент_5          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_5            = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]] 
 | Ізбасары_5           = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]]

|Титулы_6=[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]]
|Ту_6=Flag_of_Kazakhstan.svg
|Ту2_6=Emblem of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_6=2 ақпан 2012
|Басқаруын аяқтады_6=14 наурыз 2017
|Премьер_6=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br/&gt;[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]&lt;br&gt;[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br/&gt;[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
|Президент_6=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_6=[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]|Ізбасары_6=[[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]]

 | Титулы_7               = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары|I сайланымының депутаты]]
 | Ту_7                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_7                  = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_7      = 1995 
 | Басқаруын аяқтады_7    = 1999 
 
 | Туған күні         = 14.08.1962
 | Туған жері         = {{Туғанжері|Ақсу-Аюлы|Ақсу-Аюлыда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Гүлжан Абауова
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 жылға дейін)&lt;br&gt;[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан бастап)
 | Білімі               = {{Unbulleted list
  |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]] (1984)
  |КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебі (1991)
  |[[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1999)
}}
 | Мамандығы            = {{hlist|инженер-механик|экономист}}
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Erlan Qoşanov
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Парасат ордені}}
  |{{Құрмет ордені}}
}}
}}
'''Ерлан Жақанұлы Қошанов''' ([[14 тамыз]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақсу-Аюлы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, партия және қоғам қайраткері, экономист, 2022 жылғы 1 ақпаннан бергі [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Мәжіліс төрағасы]]. 2022–2026 жылдары [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының соңғы төрағасы болды.

== Өмірбаяны ==
Қошанов 1962 жылғы 14 тамызда [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Ақсу-Аюлы]] жерінде туған. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Қырғыз бөлімінен шыққан. 1984 жылы [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]] инженер-механик мамандығы бойынша бітірді. 1991 жылы КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебін бітіріп, 1999 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясында экономист мамандығын алды.

Институтты бітірген соң [[Жезқазған кен-металлургия комбинаты|Жезқазған кен-металлургия комбинаты байыту фабрикасының]] слесары, шебері болып істеді.

1988—1990 жылдары Қазақстан ЛКЖО Жезқазған облыстық комитетінің  жұмыскер және ауыл жастары бөлімінің нұсқаушысы, жастар проблемаларының әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі.

1990—1995 жылдары Жезқазған облыстық сыртқы экономикалық байланыстар комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, төрағасының орынбасары, төрағасы секілді қызметтер атқарды.

1995—1999 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты болып сайланды.

1999—2003 жылдары Үкіметтің Парламенттегі өкілі, оған қоса 2001—2003 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары болды.

2003—2006 жылдары Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі, 2006—2007 жылдары Көлік және коммуникация министрлігі Азаматтық авиация комитетінің төрағасы болды.

2007—2012 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары — Үкіметтің Парламенттегі өкілі, 2012—2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] болып қызмет атқарды.

2017 жылғы 14 наурызда президент Назарбаевтың Жарлығымен [[Қарағанды облысы]]ның әкімі қызметіне тағайындалды.

2019 жылғы 18 қыркүйек күні президент Тоқаевтың Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды.

2012, 2016, 2021 жылдары «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша V, VI, VII шақырылымдағы ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттығына кандидат болды.

2022 жылы 1 ақпанда өз еркімен отставкаға кеткен [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] орнына ҚР Парламенті Мәжілісінің VII шақырылым депутаты болып тіркеліп,  Мәжіліс төрағасы болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/mazhilis-toragasy-saylandy_270523/ Мәжіліс төрағасы сайланды]&lt;/ref&gt; 2023 жылғы 29 наурызда Мәжілістің VIII шақырылым Төрағасы болып қайта сайланды.

2022 жылы 15 ақпанда «Nur Otan» (қазіргі «Amanat») партиясының Мәжілістегі фракция жетекшісі болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2022-02-15/erlan-oshanov-nur-otan-partiyasy-frakciyasyny-zhetekshisi-bolyp-sajlandy/ Ерлан Қошанов Nur Otan партиясы фракциясының жетекшісі болып сайланды]&lt;/ref&gt; 2023 жылы 29 наурызда фракцияға жетекшілік етуді партияның атқарушы хатшысы [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаевқа]] тапсырды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/338795-madgilistegi-amanat-fraktsiyasynynh-dgetekshisi-saylandy Мәжілістегі AMANAT фракциясының жетекшісі сайланды]&lt;/ref&gt;

2022 жылы 26 сәуірде «[[Аманат (партия)|Аманат]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының төрағасы болып сайланды. 2022 жылғы Президент сайлауы қарсаңында Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдау үшін құрылған Халықтық коалиция мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын басқарды.&lt;ref&gt;[https://kaz.inform.kz/news/koldaushylar-forumy-kasym-zhomart-tokaev-ozine-senim-artkandarga-rizashylygyn-bildirdi_a3987677/ Қолдаушылар форумы: Қасым-Жомарт Тоқаев өзіне сенім артқандарға ризашылығын білдірді]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://newsroom.kz/70104/asym-zhomart-to-aevty-saylaualdy-shtabyn-erlan-oshanov-bas-arady Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын Ерлан Қошанов басқарады]&lt;/ref&gt; 2024 жылғы республикалық референдум қарсаңында АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабты басқарды.&lt;ref&gt;[https://azattyq-ruhy.kz/politics/76735-saiasi-zh-ne-kogamdyk-uiymdar-aes-saludy-koldau-zhonindegi-khalyktyk-shtabka-birikti Саяси және қоғамдық ұйымдар АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабқа бірікті]&lt;/ref&gt; 2026 жылғы конституциялық референдум қарсаңында «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» жалпыұлттық коалициясына жетекшілік етті.&lt;ref&gt;[https://den-der.kz/zhanalyqtar/kogam/diletti-zhne-progressivti-kazakstanny-khalyktyk-konstitutsiyasy-shin-koalitsiyasy-kryldy.html «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» Коалициясы құрылды]&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 14 маусымда «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Әкесі — Жақан Қошанов (марқұм), партиялық-кеңестік қайраткер. Анасы — Сәуле Қошанова (марқұм), орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі.&lt;ref&gt;[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116649 Карим Масимов представил коллективу Канцелярии Премьер-министра РК нового руководителя]&lt;/ref&gt;

Үйленген, 1992 жылы туған Мөлдір және 1997 жылы туған Алтынай атты екі қызы бар.&lt;ref&gt;[https://yedilov.online/person/255 Кошанов Ерлан Жаканович]&lt;/ref&gt;
* Жұбайы Гүлжан Абауова (1969 жылы туған) — экономика ғылымдарының кандидаты, Esil University доценті.&lt;ref&gt;[https://esil.edu.kz/employees/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Абауова Гульжан Мейрамовна]&lt;/ref&gt; Ол [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021 жылдан бастап [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Мәжіліс депутаты Дүйсенбай Тұрғановтың әйелі Рахияның сіңілісі болып келеді.&lt;ref&gt;[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]&lt;/ref&gt;

Інісі Ғазиз Қошанов (1964 ж. туған) — мамандығы бойынша инженер, 2022 жылдан бастап [[ҚазТрансОйл]]дың басқарушы директоры.&lt;ref&gt;[https://qams.kz/news/izmenen-sostav-pravleniya-ao-kaztransojl Изменен состав Правления АО «КазТрансОйл»]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]] (2007)
* [[Парасат ордені]] (2013)
* І дәрежелі [[Барыс ордені]] (2021)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Қошанов, Ерлан Жақанұлы}}
[[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының I шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>99f52g3hw5xtjxkmz75axkt8pfwpfvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618408</id>
      <parentid>3618296</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3618408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19842" sha1="877g6tijhd2xcwngd9t9vlfjnd992fb" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = спикер
 | Қазақша есімі        = Ерлан Жақанұлы Қошанов
 | Суреті               = Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Қошанов, 2023 жыл

 | Титулы                 = 10-[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Мәжіліс төрағасы]]
 | Ту                     = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2                    = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады        = 1 ақпан 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады      = 
 | Бірігіп басқарушы1             = {{Collapsible list|title=Орынбасарлары|[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] (2023–)&lt;br&gt;[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] (2023–)&lt;br&gt;[[Павел Олегович Казанцев|Павел Казанцев]] (2022–2023)&lt;br&gt;[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] (2022–2023)}}
 | Ізашары                = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]
 | Ізбасары               = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

 | Титулы_2             = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-[[Аманат (партия)#Басшылығы|төрағасы]]
 | Ту_2                 = Logo of the Amanat political party.svg
 | Ту2_2                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_2    = 26 сәуір 2022
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 маусым 2026
 | Ізашары_2            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізбасары_2           = ''партия тарады''
 | Бірігіп басқарушы1_2 = '''Атқарушы хатшысы''' &lt;br&gt;[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]&lt;br&gt;[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]]&lt;br&gt;[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]]

 | Титулы_3               = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымы]]ның депутаты
 | Ту_3                   = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2_3                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3      = 1 ақпан 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_3    = 
 | Ізашары_3              = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]
 | Ізбасары_3             =

 | Титулы_4               = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті Әкімшілігі]]нің 18-[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысы]]
 | Ту_4                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_4                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_4      = 18 қыркүйек 2019 
 | Басқаруын аяқтады_4    = 1 ақпан 2022 
 | Ізашары_4              = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]
 | Ізбасары_4             = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]
 | Президент_4            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

 | Титулы_5             = [[Қарағанды облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]]
 | Ту_5                 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg 
 | Ту2_5                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5    = 14 наурыз 2017
 | Басқаруын аяқтады_5  = 18 қыркүйек 2019
 | Президент_5          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_5            = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]] 
 | Ізбасары_5           = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]]

|Титулы_6=[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]]
|Ту_6=Flag_of_Kazakhstan.svg
|Ту2_6=Emblem of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_6=2 ақпан 2012
|Басқаруын аяқтады_6=14 наурыз 2017
|Премьер_6=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br/&gt;[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]&lt;br&gt;[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br/&gt;[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
|Президент_6=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_6=[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]|Ізбасары_6=[[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]]

 | Титулы_7               = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары|I сайланымының депутаты]]
 | Ту_7                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_7                  = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_7      = 1995 
 | Басқаруын аяқтады_7    = 1999 
 
 | Туған күні         = 14.08.1962
 | Туған жері         = {{Туғанжері|Ақсу-Аюлы|Ақсу-Аюлыда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Гүлжан Абауова
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 жылға дейін)&lt;br&gt;[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан бастап)
 | Білімі               = {{Unbulleted list
  |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]] (1984)
  |КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебі (1991)
  |[[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1999)
}}
 | Мамандығы            = {{hlist|инженер-механик|экономист}}
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Erlan Qoşanov
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Парасат ордені}}
  |{{Құрмет ордені}}
}}
}}
'''Ерлан Жақанұлы Қошанов''' ([[14 тамыз]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақсу-Аюлы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, партия және қоғам қайраткері, экономист, 2022 жылғы 1 ақпаннан бергі [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Мәжіліс төрағасы]]. 2022–2026 жылдары [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының соңғы төрағасы болды.

== Өмірбаяны ==
Қошанов 1962 жылғы 14 тамызда [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Ақсу-Аюлы]] жерінде туған. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Қырғыз бөлімінен шыққан. 1984 жылы [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]] инженер-механик мамандығы бойынша бітірді. 1991 жылы КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебін бітіріп, 1999 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясында экономист мамандығын алды.

Институтты бітірген соң [[Жезқазған кен-металлургия комбинаты|Жезқазған кен-металлургия комбинаты байыту фабрикасының]] слесары, шебері болып істеді.

1988—1990 жылдары Қазақстан ЛКЖО Жезқазған облыстық комитетінің  жұмыскер және ауыл жастары бөлімінің нұсқаушысы, жастар проблемаларының әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі.

1990—1995 жылдары Жезқазған облыстық сыртқы экономикалық байланыстар комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, төрағасының орынбасары, төрағасы секілді қызметтер атқарды.

1995—1999 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты болды.

1999—2003 жылдары Үкіметтің Парламенттегі өкілі, оған қоса 2001—2003 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары болды.

2003—2006 жылдары Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі, 2006—2007 жылдары Көлік және коммуникация министрлігі Азаматтық авиация комитетінің төрағасы болды.

2007—2012 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары — Үкіметтің Парламенттегі өкілі, 2012—2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] болып қызмет атқарды.

2017 жылғы 14 наурызда [[Қарағанды облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.

2019 жылғы 18 қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.

2012, 2016, 2021 жылдары «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша V, VI, VII шақырылымдағы Парламент Мәжілісі депутаттығына кандидат болды.

2022 жылы 1 ақпанда өз еркімен отставкаға кеткен [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] орнына Парламент Мәжілісінің VII шақырылым депутаты болып тіркеліп, Мәжіліс төрағасы болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/mazhilis-toragasy-saylandy_270523/ Мәжіліс төрағасы сайланды]&lt;/ref&gt; 2023 жылғы 29 наурызда Мәжілістің VIII шақырылым Төрағасы болып қайта сайланды.

2022 жылы 15 ақпанда «Nur Otan» (кейінгі «Amanat») партиясының Мәжілістегі фракциясының жетекшісі болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2022-02-15/erlan-oshanov-nur-otan-partiyasy-frakciyasyny-zhetekshisi-bolyp-sajlandy/ Ерлан Қошанов Nur Otan партиясы фракциясының жетекшісі болып сайланды]&lt;/ref&gt; 2023 жылы 29 наурызда фракцияға жетекшілік етуді партияның атқарушы хатшысы [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаевқа]] тапсырды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/338795-madgilistegi-amanat-fraktsiyasynynh-dgetekshisi-saylandy Мәжілістегі AMANAT фракциясының жетекшісі сайланды]&lt;/ref&gt;

2022 жылы 26 сәуірде «[[Аманат (партия)|Аманат]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының төрағасы болып сайланды. 2022 жылғы Президент сайлауы қарсаңында Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдау үшін құрылған Халықтық коалиция мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын басқарды.&lt;ref&gt;[https://kaz.inform.kz/news/koldaushylar-forumy-kasym-zhomart-tokaev-ozine-senim-artkandarga-rizashylygyn-bildirdi_a3987677/ Қолдаушылар форумы: Қасым-Жомарт Тоқаев өзіне сенім артқандарға ризашылығын білдірді]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://newsroom.kz/70104/asym-zhomart-to-aevty-saylaualdy-shtabyn-erlan-oshanov-bas-arady Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын Ерлан Қошанов басқарады]&lt;/ref&gt; 2024 жылғы республикалық референдум қарсаңында АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабты басқарды.&lt;ref&gt;[https://azattyq-ruhy.kz/politics/76735-saiasi-zh-ne-kogamdyk-uiymdar-aes-saludy-koldau-zhonindegi-khalyktyk-shtabka-birikti Саяси және қоғамдық ұйымдар АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабқа бірікті]&lt;/ref&gt; 2026 жылғы конституциялық референдум қарсаңында «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» жалпыұлттық коалициясына жетекшілік етті.&lt;ref&gt;[https://den-der.kz/zhanalyqtar/kogam/diletti-zhne-progressivti-kazakstanny-khalyktyk-konstitutsiyasy-shin-koalitsiyasy-kryldy.html «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» Коалициясы құрылды]&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 14 маусымда «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Әкесі — Жақан Қошанов (марқұм), партиялық-кеңестік қайраткер. Анасы — Сәуле Қошанова (марқұм), орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі.&lt;ref&gt;[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116649 Карим Масимов представил коллективу Канцелярии Премьер-министра РК нового руководителя]&lt;/ref&gt;

Үйленген, 1992 жылы туған Мөлдір және 1997 жылы туған Алтынай атты екі қызы бар.&lt;ref&gt;[https://yedilov.online/person/255 Кошанов Ерлан Жаканович]&lt;/ref&gt;
* Жұбайы Гүлжан Абауова (1969 жылы туған) — экономика ғылымдарының кандидаты, Esil University доценті.&lt;ref&gt;[https://esil.edu.kz/employees/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Абауова Гульжан Мейрамовна]&lt;/ref&gt; Ол [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021 жылдан бастап [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Мәжіліс депутаты Дүйсенбай Тұрғановтың әйелі Рахияның сіңілісі болып келеді.&lt;ref&gt;[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]&lt;/ref&gt;

Інісі Ғазиз Қошанов (1964 ж. туған) — мамандығы бойынша инженер, 2022 жылдан бастап [[ҚазТрансОйл]]дың басқарушы директоры.&lt;ref&gt;[https://qams.kz/news/izmenen-sostav-pravleniya-ao-kaztransojl Изменен состав Правления АО «КазТрансОйл»]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]] (2007)
* [[Парасат ордені]] (2013)
* І дәрежелі [[Барыс ордені]] (2021)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Қошанов, Ерлан Жақанұлы}}
[[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының I шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>877g6tijhd2xcwngd9t9vlfjnd992fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гор Махиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678114</id>
    <revision>
      <id>3618425</id>
      <parentid>3483839</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұлттық */</comment>
      <origin>3618425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1466" sha1="oj03ppjit4w56h5lw0rtx93bhv5c0u6" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
| атауы            = {{ту|Кения}} Гор Махиа
| құрылған         = 1968
| стадионы         = [[Найроби Сити (стадион)|Найроби Сити]]
| сыйымдылығы      = 15 000
| жарыс            = Премьер-лига
| маусым           = 2024/25
| орын             = 2-орын
&lt;!-- ФОРМА --&gt;
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = 
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = 008000
| body1       = 008000
| rightarm1   = 008000
| shorts1     = ffffff
| socks1      = 008000
}}
'''«Гор Махиа»''' ({{lang-fr|Gor Mahia}}) — [[Кения|Кенияның]] [[Найроби]] қаласындағы футбол Клубы.

== Табыстары ==

=== Ұлттық ===

* Кения чемпионы — 22 (1968, 1974, 1976, 1979, 1983, 1984, 1985, 1987, 1990, 1991, 1993, 1995, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024, 2026)

* Кения кубогы — 10 (1976, 1981, 1983, 1986, 1987, 1988, 1992, 2008, 2011, 2012)

* Суперкубок — 1 (2008)

«Луо Унион» ретінде:

* Кения чемпионы — 2 (1964, 1975)

* Кения кубогы — 3 (1964, 1965, 1966)

=== Халықаралық ===

* [[КАФ кубок иелері кубогы]] (1)
** Жеңімпаз: 1987
*** Финалист: 1979
{{Бастама}}
[[Санат:кения футбол клубтары]]</text>
      <sha1>oj03ppjit4w56h5lw0rtx93bhv5c0u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618426</id>
      <parentid>3618425</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3618426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1466" sha1="ougklg7in6hicef1q1jvrygg1l49zaj" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
| атауы            = {{ту|Кения}} Гор Махиа
| құрылған         = 1968
| стадионы         = [[Найроби Сити (стадион)|Найроби Сити]]
| сыйымдылығы      = 15 000
| жарыс            = Премьер-лига
| маусым           = 2025/26
| орын             = 1-орын
&lt;!-- ФОРМА --&gt;
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = 
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = 008000
| body1       = 008000
| rightarm1   = 008000
| shorts1     = ffffff
| socks1      = 008000
}}
'''«Гор Махиа»''' ({{lang-fr|Gor Mahia}}) — [[Кения|Кенияның]] [[Найроби]] қаласындағы футбол Клубы.

== Табыстары ==

=== Ұлттық ===

* Кения чемпионы — 22 (1968, 1974, 1976, 1979, 1983, 1984, 1985, 1987, 1990, 1991, 1993, 1995, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024, 2026)

* Кения кубогы — 10 (1976, 1981, 1983, 1986, 1987, 1988, 1992, 2008, 2011, 2012)

* Суперкубок — 1 (2008)

«Луо Унион» ретінде:

* Кения чемпионы — 2 (1964, 1975)

* Кения кубогы — 3 (1964, 1965, 1966)

=== Халықаралық ===

* [[КАФ кубок иелері кубогы]] (1)
** Жеңімпаз: 1987
*** Финалист: 1979
{{Бастама}}
[[Санат:кения футбол клубтары]]</text>
      <sha1>ougklg7in6hicef1q1jvrygg1l49zaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Африка Ұлттары Кубогы 2008 (финал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679100</id>
    <revision>
      <id>3618355</id>
      <parentid>3103198</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5179" sha1="m8dno3jwoycw3kyc9ynxd69crkapwvc" xml:space="preserve">{{Футбол матчы
 | атауы     =Африка Ұлттары Кубогы 2008 (финал)
 | шынайы атауы     =
 | логотип     =
 | ені     =
 | сипаттама     =
 | турнир     =[[Африка Ұлттары Кубогы 2008]]
 | команда1     =Камерун
 | команда2     =Мысыр
 | команда1ел     =  {{ту|Камерун}}  
 | команда2ел     ={{ту|Мысыр}}
 | команда1есеп     =0
 | команда2есеп    = 1
 | детальдар    =
 | дата     =[[10 ақпан]] [[2008 жыл]]
 | стадион     =
 | қала     =
 | көрермендер     =
 | алдыңғы     =[[Африка Ұлттары Кубогы 2006 (финал)|2006]]
 | келесі =[[Африка Ұлттары Кубогы 2010 (финал)|2010]]
}}
{{Толық мақала|Африка Ұлттары Кубогы 2008}}
'''2008 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]''' шешуші ойыны. 2008 жылы 10 ақпанда Гана астанасы [[Аккра]] қаласында өтті. Мысыр 1:0 есебімен Камерун құрамасын ұтты.
== Матч ==
=== Детальдар ===
{{Матч туралы есептеме
|мерзімі = [[10 ақпан]] [[2008 жыл]]
|стадион='''Стадион:''' [[Охене Джан]], [[Аккра]]
|көрермендер= 50,000
|төреші= {{flagicon|Бенин|15px}} [[Коффи Коджия]]
|команда1 = {{футбол-rt|Камерун}}
|команда2 = {{футбол|Мысыр}} 
|есеп= 0:1 (0:0)
|голдар2 =[[Мохаммед Абутрика]], 77'
}}
{| width=92%
|-
|{{Футбол формасы
 |pattern_la=
 |pattern_b=
 |pattern_ra=
 |leftarm=008000
 |body=008000
 |rightarm=008000
 |shorts=FF0000
 |socks=FFFF00
 |title      = Камерун
}}
|{{Футбол формасы
 | pattern_b =
 | leftarm = FF0000
 |body = FF0000
 |rightarm =FF0000
 |shorts =FFFFFF
 |socks =000000
 |title      = Мысыр
}}
|}

{| width=«100%»
|valign=«top» width=«50%»|
{| style=«font-size: 90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0»
|colspan=4|'''Камерун:'''
|-
!width=«25»| !!width=«25»|
|-
| ққ || '''1''' || [[Карлос Камени]]
|-
| жқ || '''8''' || [[Жереми Нжитап]]
|-
| қ || '''4''' || [[Ригобер Сонг]] (K)
|-
| қ || '''6''' || [[Бенуа Ангбва]]
|-
| қ || '''5''' || [[Тимоте Атуба]] || {{СҚ|62}}
|-
| жқ || '''15''' || [[Александр Сонг]] || || {{алаңнан|17}}
|-
| жқ || '''19''' || [[Стефан Мбиа]] || || {{алаңнан|65}}
|-
| жқ || '''14''' || [[Эпалле, Жоэль|Жоэль Эпалле]]
|-
| жқ || '''10''' || [[Ашиль Эмана]] || || {{алаңнан|56}}
|-
| ш || '''12''' || [[Ален Н’конг]]
|-
| ш || '''9''' || [[Самюэль Это’о]]
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
| қ || '''2''' || [[Жиль Бинья]] || || {{Алаңға|17}}
|-
| жқ || '''17''' || [[Мохаммаду Идриссу]] || || {{Алаңға|56}}
|-
| жқ || '''7''' || [[Модест М’Бами]] || || {{Алаңға|65}}
|-
|colspan=3|'''Бапкер:'''
|-
|colspan=3|{{ту|Германия}} [[Отто Пфистер]]
|}
|valign=«top» width=«50%»|
{| style=«font-size: 90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0» align=«center»
|colspan=4|'''Мысыр:'''
|-
!width=25| !!width=25|
|-
| ққ || '''1''' ||[[Эссам аль-Хадари]]
|-
| қ || '''20''' ||[[Ваэль Гомаа]]
|-
| қ || '''6''' ||[[Хани Саид]]
|-
| қ || '''5''' ||[[Шади Мохамед]] (K)
|-
| жқ || '''7''' ||[[Ахмед Фатхи]]
|-
| жқ || '''17''' ||[[Ахмед Хассан]] (K) || {{СҚ|87}}
|-
| жқ || '''8''' ||[[Хосни Абд-Рабу]]
|-
| жқ || '''14''' ||[[Саид Моавад]]
|-
| жқ || '''22''' ||[[Мохаммед Абутрика]] || || {{алаңнан|90}}
|-
| ш || '''10''' ||[[Эмад Мотеаб]] || || {{алаңнан|60}}
|-
| ш || '''19''' ||[[Амр Заки]] || || {{алаңнан|85}}
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
| жқ || '''9''' ||[[Мохаммед Зидан]] || {{Алаңға|60}}
|-
| жқ || '''11''' ||[[Мохаммед Шавки]] || {{Алаңға|85}}
|-
| қ || '''2''' ||[[Махмуд Фатхалла]] || {{Алаңға|90}}
|-
|colspan=3|'''Бапкер:'''
|-
|colspan=3|[[Хассан Шехата]]
|}
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*http://www.footballzz.com/jogo.php?id=326692

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{Африка Ұлттары Кубогы}}

[[Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары]]
[[Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары]]
[[Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойындары]]
[[Санат:2008 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>m8dno3jwoycw3kyc9ynxd69crkapwvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берсеро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682159</id>
    <revision>
      <id>3618226</id>
      <parentid>3562452</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4471" sha1="f39p88lipyddh72gav4h8sfgmnmt35n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                = муниципалитет
 |қазақша атауы          = Берсеро
 |шынайы атауы           = Bercero
 |сурет                  = Vista Panorámica de Bercero.jpg
 |сурет атауы            = 
 |жағдайы                = 
 |ел                     = Испания
 |елтаңба                = Escudo de Bercero (Valladolid).svg
 |ту                     = 
 |елтаңба сипаттамасы    = 
 |ту сипаттамасы         = 
 |елтаңба ені            = 150
 |ту ені                 = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 33 |lat_sec = 43 
 |lon_dir = W |lon_deg = 5 |lon_min = 1 |lon_sec = 23 
 |CoordAddon             = 
 |CoordScale             = 
 |аймақ түрі             = Автономиялық бірлестік
 |аймағы                 = Кастилия және Леон
 |кестедегі аймақ        = Кастилия және Леон
 |аудан түрі             = Испания провинциялары{{!}}Провинция
 |ауданы                 = [[Вальядолид (провинция)|Вальядолид]]
 |кестедегі аудан        = Вальядолид
 |қауым округі түрі      = Комарка (Испания){{!}}Комарка 
 |қауым округі           = Тордесильяс
 |кестедегі қауым округі = Тордесильяс
 |қауым түрі             = 
 |қауым                  = 
 |кестедегі қауым        = 
 |ішкі бөлінісі          = 
 |басшының түрi          = Алькальд (Мэр)
 |басшысы                = Хосе Антонио Гонсалес Гонсалес
 |құрылған уақыты        = 
 |алғашқы дерек          = 
 |бұрынғы атаулары       = 
 |статус алуы            = 
 |жер аумағы             = 41,37 км²
 |биiктiктiң түрi        = Биіктігі
 |орталығының биiктігі   = 735 м
 |климаты                = 
 |ресми тілі             = испан тілі
 |тұрғыны                = 170
 |санақ жылы             = 2025
 |тығыздығы              = 4,11 адам/км²
 |шоғырлануы             = 
 |ұлттық құрамы          = 
 |конфессионалдық құрамы = 
 |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі          = +1
 |DST                    = бар
 |телефон коды           = +34 983
 |пошта индексі          = 47115
 |пошта индекстері       = 
 |автомобиль коды        = VA
 |идентификатор түрі     = 
 |сандық идентификаторы  = 
 |ортаққордағы санаты    = Bercero
 |сайты                  = 
 |сайт тілі              = es
}}
'''Берсеро''' ({{lang-es|Bercero}}) — [[Испания]]дағы муниципалитет, [[Вальядолид (провинция)|Вальядолид]] провинциясының бөлігі, [[Кастилия және Леон]] автономды бірлестігінің құрамына кіреді. Муниципалитет Тордесиллас (Вальядолид) [[Комарка (Испания)|ауданының (комарка) құрамына кіреді]] . Алып жатқан жер аумағы 41,72 км² шамасында. Халық саны 170 адамды құрайды ([[2025 жыл]]ы). Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтық 40 км.

== Халқы ==
{| class=«wikitable» width=520
|- align=center class=«hintergrundfarbe5»
|align=left | '''Жылы''' || '''1857'''|| '''1900''' || '''1950''' || '''2000''' || '''2016''' || '''2025&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?padre=525 |title=Municipal Register. Population by municipality |website=ine.es |publisher=Испания ұлттық статистика институты (INE) |language=en, es |access-date=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;'''
|- align=center
|align=left|'''Тұрғындары''' || 1151 || 993 || 1022 || 283 || 215 || 170
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Вальядолид муниципалитеттері]]</text>
      <sha1>f39p88lipyddh72gav4h8sfgmnmt35n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грейс Беделл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682228</id>
    <revision>
      <id>3618380</id>
      <parentid>3576696</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7993" sha1="94mehh7g9jx21gizhq5vdb7ligwk0ar" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Есімі=Беделл Грейс
|Туған күні=4.11.1848
|Туған жері=Альбион, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] 
|Қайтыс болған күні=2.11.1936
|Қайтыс болған жері=Дельфос, [[Канзас]], АҚШ
|Азаматтығы={{USA}}
|Мансабы=жазушы}}
'''Грейс Беделл''' ({{lang-en|Grace Greenwood Bedell}}, тұрмыста ''Billings''; [[1848]]—[[1936]]) — 11 жасында [[АҚШ президенті]] [[Авраам Линкольн]]ға хат жазған американдық. Линкольн кейін  Беделлмен 1861 жылдың ақпанында кездескен болатын.
[[Сурет:Grace-bedell.jpg|нобай|1870-жылдардағы Грейс]]

== Өмірбаяны ==
1848 жылы 4 қарашада Нью-Йорк штатының Альбион ауылында дүниеге келген. Отбасында тағы екі бауыры - Элис пен Хелен атты қыздар болған. Беделл балалық шағын Уэстфилд ауылында өткізген&lt;ref name=«rogerjnorton»&gt;[http://rogerjnorton.com/Lincoln50.html ABRAHAM LINCOLN’S BEARD: THE IDEA OF AN 11-YEAR-OLD GIRL] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

=== Линкольнға хат жазу ===
{{External media
|image1=[http://www.loc.gov/loc/lcib/0903/images/expand-letter02.jpg Грейс Беделл хаты]
|image2=[http://www.loc.gov/loc/lcib/0903/images/expand-letter03.jpg Авраам Линкольн хаты]
}}

1860 жылдың 15 қазан күні, Линкольн АҚШ президенті болып сайланғанға дейін Грейс Беделл үміткерге сақалын өсіруі туралы өтініш жазып, хат жіберген болатын. Қыздың хатында сақал Линкольнның сыртқы келбетін жақсартатынын, әрі өзінің ағаларымен үміткер сақал өсірсе, олар өз дауысын береді деген пари жасағаны айтылды&lt;ref&gt;[http://www.abrahamlincolnonline.org/lincoln/speeches/gracebedell.htm Grace Bedell’s Letter to Lincoln] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. 4 күннен соң, 19 қазанда келген жауапты хатта Линкольн қыздың өтінішін орындауға уәде бермесе де&lt;ref&gt;[http://www.abrahamlincolnonline.org/lincoln/speeches/gracebedell.htm Letter to Grace Bedell] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, бір ай ішінде сақалын өсірген. Президент болып сайланғаннан соң Америка бойынша турне өткізу кезінде жаңа басшы Грейс тұрған қалашықта болып, оны тапқаннан кейін өзінің сақалы үшін алғыс білдірді. Осы оқиға туралы 1861 жылдың 19 ақпанындағы номерінде New York World газеті хабарлады. Ал 1878 жылы жергілікті газетке берген сұхбатында Грейс Беделл-Биллингс американдықтарға оны хат жазуға не итермелегенін еске салдырып өтті. Қазіргі таңда Грейс Беделл хатының түпнұсқасы {{lang-en2|Detroit Public Library}} кітапханасындағы&lt;ref&gt;[http://www.detroit.lib.mi.us/featuredcollection/burton-historical-collection Burton Historical Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112162110/http://www.detroit.lib.mi.us/featuredcollection/burton-historical-collection |date=2015-01-12 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; {{lang-en2|Burton Historical Collection}} коллекциясында сақталған. Линкольнның жауапты хаты 1990-жылдардың басында 1,000,000 доллар бағасымен сатылымға шығарылып, оны белгісіз жеке коллекционер сатып алған&lt;ref name=«rogerjnorton»/&gt;.

2007 жылы зерттеушілер Грейстің Линкольнға жазған тағы да бір хатын тапқан болатын, ол жерде Беделл өз ата-анасы үшін қаржылық көмек сұраған. Хат 1864 жылы 15 жасар Грейспен жазылған&lt;ref&gt;[http://www.gracebedellfoundation.org/grace_secondletter.htm Grace Bedell — Second Letter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420211137/http://www.gracebedellfoundation.org/grace_secondletter.htm |date=2017-04-20 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

=== Жеке өмірі ===
Грейс 17 жасында АҚШ Азамат соғысының қатысушысы - [[сержант]] Джордж Ньютон Биллингсқа тұрмысқа шығып, олар Канзас штатының Дельфос қаласына көшкен. Дельфоста ерлі-зайыптылар 1 ұл сүйген. Грейс Беделл 1936 жылы өзінің 88-ші туған күніне дейін 2 күн жетпей, 2 қарашада қайтыс болып, жергілікті зиратта жерленген&lt;ref&gt;[https://www.findagrave.com/memorial/9761299 Grace Bedell Billings]&lt;/ref&gt;.

== Линкольн суреттері ==
{{Gallery
|title= Әртүрлі уақыттағы Линкольнның келбеті
|width=200 | height=300 | lines=3
|align=center
|File:Abraham Lincoln O-36 by Butler, 1860-crop.jpg|13 тамыз, 1860&lt;br&gt;Линкольнның сақалсыз соңғы суреті.
|File:1860 Abraham Lincoln O-40.png|25 қараша, 1860&lt;br&gt;Беделл хатынан 1 ай өткен соң.
|File:Abraham Lincoln O-43 by German, 1861.jpg|9 ақпан, 1861&lt;br&gt;Беделлді Уэстфилде кездестіруге дейін 10 күн қалғанда.
}}

== Естелік ==
[[Сурет:Lincoln Bedell statue.jpg|нобай|Уэстфилдтегі ескерткіш]]
* 1999 жылы Уэстфилд ауылында Линкольн мен Беделлге арналған ескерткіш қойылған&lt;ref&gt;[http://www.kshs.org/kansapedia/grace-bedell/17779 Grace Bedell] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
* Грейс Беделл қайтыс болған қалада оның ескерткіші қойылған&lt;ref&gt;[http://www.roadsideamerica.com/story/20422 «Grow a Beard, Abe» Girl Monument] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
* Оқиғаның 150 жылдық мерейтойын тойлау кезінде (2010 жыл) сценарист Марк Эсслингер мен режиссер Эрик Бёрдетт «Грейс Беделл» атты қысқа метражды фильм түсірген&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1520907/?ref_=nm_ov_bio_lk1 Grace Bedell (2010)] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, фильмде басты рөлді жас актриса Лана Эсслингер сомдаған&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm3361017/ Lana Esslinger] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.loc.gov/loc/lcib/0903/letter.html The Advice of a Little Girl] {{ref-en}}
* [http://www.ext.nodak.edu/extnews/newsrelease/2004/020504/04plains.htm Plains Folk: President’s Day]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20150920195715/http://www.history-illustrated.ru/article_8207.html Елизавета Муромская — «Как стать президентом, или История Грейс Беделл» (Қалай президент атануға болады немесе Грейс Беделл оқиғасы)] {{ref-ru}}
{{сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Авраам Линкольн]]</text>
      <sha1>94mehh7g9jx21gizhq5vdb7ligwk0ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джибриль Соу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682590</id>
    <revision>
      <id>3618403</id>
      <parentid>3033433</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2928" sha1="81jj1fm959g1ntcihdufl70yibkeu0i" xml:space="preserve">{{Футболшы                 
 |сурет                 = DjibrilSow.jpg
 |туған күні               = 06.02.1997
 |туған жері              = [[Цюрих]], [[Швейцария]]
 |азаматтығы                 = {{ту|Швейцария}} [[Швейцария]]
 |бойы                        = 184
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = {{ту|Германия}} [[Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)|Айнтрахт]]
 |номері                       = 8
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|2015—2017|{{ту|Германия}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах) II]]|32 (7)
|2016—2017|{{ту|Германия}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|1 (0)
|2017—2019|{{ту|Швейцария}} [[Янг Бойз]]|55 (4)
|2019—|{{ту|Германия}} [[Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)|Айнтрахт]]|48 (1)
}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2018—|{{футбол|Швейцария}} |16 (0)}}
}}
'''Джибриль Соу''' ({{lang-fr|Djibril Sow}}; [[6 ақпан]] [[1997 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/212723 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, [[Цюрих]]) — швейцариялық футболшы, [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы]] мен «[[Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)|Айнтрахт]]» клубының жартылай қорғаушысы. 2019 жылы [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2018/19, плей-офф|УЕФА Ұлттар лигасының плей-офф кезеңіне]], 2020 жылы  [[Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионатына]] қатысты.

== Жүлделері ==
«Янг Бойз»

* Швейцария чемпионы (2): 2017/18, 2018/19

«Айнтрахт»

* Еуропа лигасы: 2021/22

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* https://www.worldfootball.net/player_summary/djibril-sow/
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Швейцария футболшылары]]
[[Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары]]
[[Санат:Янг Бойз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>81jj1fm959g1ntcihdufl70yibkeu0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балабан (музыкалық аспап)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684964</id>
    <revision>
      <id>3618229</id>
      <parentid>3434584</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тарихы */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6480" sha1="5hyhyb3vzxcp9agkl74nsx905ixdqeo" xml:space="preserve">{{Музыкалық аспап
 |Аты                = Балабан
 |Басқаша аты        = ({{lang-az|Balaban}})
 |Суреті             = Balaban Azerbaijani.JPG
 |Сурет тақырыбы     = 
 |Жіктелуі           = Қос құрақты үрмелі аспап
 |Диапазоны          =  Notenbeispiel Undezime.gif
 |Диапазон атауы     = 
 |Туыстас аспаптары  = Дудук, Мей
 |Музыканттар        = 
 |Шығарушылар        = 
 |Мақалалар          = 
 |Дыбысы             = 
 |Ортаққор           =  Balaban Azerbaijani.JPG
}}
'''Балабан (музыкалық аспап)''' ({{lang-az|Balaban}})&lt;ref&gt;Балабан (инструмент) https://kartaslov.ru/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD+%28%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29&lt;/ref&gt; — [[Әзірбайжан]]ның көне халық музыкалық аспабы. Қамыстан жасалған үрмелі музыкалық аспап.&lt;ref&gt;Балабан (инструмент) http://www.prostosound.com.ua/spravochniki/instrumenty/id/20&lt;/ref&gt; Оркестрлерде, ансамбльдерде, сондай-ақ ашуг және басқа да фольклорлық орындаушылық ұжымдарда кеңінен қолданылады.&lt;ref&gt;Балабан https://ru-duduk.livejournal.com/6047.html&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Археологиялық қазба жұмыстары кезінде ежелгі Мингячевир қаласының орнында біздің дәуірімізге дейінгі I ғасырға жататын сүйектен жасалған [[музыкалық аспаптар]] табылды. Олар бізге таныс балабанның прототипі болып саналады. Алғаш рет ол туралы деректер «Кітаби-деде Горкуд» [[аңыз]] эпосында кездеседі. Мұндай атауды кейін әзірбайжан классиктерінің өлеңдерінен де кездестіруге болады. Аспаптың атауы дыбысты білдіретін «бала» және «тыйым» деген екі сөздің бірігуінен шыққан. Бұл атау аспаптың ерекше лирикалық және мұңды дыбыс шығаратын төмен тембріне байланысты.

1950 жылдары балабан ойнау кәсіптік музыкалық білім беру жүйесіне енгізіліп, оқу-әдістемелік құралдар арқылы оқытылды. Ол Ұлттық консерваторияда оқытылады.&lt;ref&gt;История азербайджанского балабана (ФОТО) https://www.trend.az/life/culture/2999319.html&lt;/ref&gt; «Балабан» атауы орта ғасырдағы көне түркі мәтіндерінде кездеседі. 20 ғасырдың бірінші жартысында балабан Әзірбайжан халық аспаптар оркестрінің құрамына енді.

Балабан әртүрлі мәдениеттерде кеңінен таралды және белсенді қолданылды, модификацияланды және классикалық балабанның дизайнына негізделген жаңа құралдарға айналды. Модификациялары:
*Қытайлық гуанзи [[Сурет:Балабан.jpg |нобай|оңға|200px|Балабан. Әзірбайжан тарихы мұражайы]]
*Грузин дудугі
*Армян дудугі
*Кореялық хуанпири
*Түрік мейі
*Өзбек буламон
*Жапон хичирикиі
*Қырғыз қамыс сырнайы&lt;ref&gt;Балабан https://xn----7sbab5aqcbiddtdj1e1g.xn--p1ai/musical_instruments/balaban&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Құрылғы өте қарапайым: ішінен дыбыс шығаратын арнасы бар ағаш түтік. Музыканттың жағында түтік сфералық элементпен, сәл тегістелген мундштукпен жабдықталған. Алдыңғы жағында сегіз тесік бар, тоғызыншы артқы жағында. Негізгі материалы -жаңғақ, алмұрт, өрік ағаштары. Баламанның орташа ұзындығы 30-35 см.&lt;ref&gt;Балабан (баламан) https://muzinstru.ru/duhovye/balaban&lt;/ref&gt;

== Дыбысы ==
Аспаптың [[диапазон]]ы бір жарым октаваны қамтиды – кіші «[[Соль (нота)|соль]]» нотасынан екінші октаваның «[[До (нота)|до]]» нотасына дейін. Тәжірибелі және виртуозды музыканттар ерін бұлшық еттерін созудың арнайы әдісі көмегімен (кәсіби ортада «додаг сыхма» деп аталады) тіпті екінші октаваның «ми бемоль» дыбысына дейін үзінді шығарады.

Аспаптың масштабы [[диатоника]]лық болып табылады. Белгілі бір хроматикалық шкалаларды шығару үшін орындаушы қажетті тесіктерді жабады, осылайша үрлеудің оңтайлы күші мен динамикасын таңдайды. Бір қызығы, балабан вибратосы (мәндік үзік-үзік, дірілдеген дыбыс) төменгі [[Регистр (музыка)|регистрде]] кларнеттің дыбысталуын біршама еске түсіреді.&lt;ref&gt;Балабан музыкальный инструмент https://radio-27.ru/muzyka/balaban-muzykalnyj-instrument.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519123853/https://radio-27.ru/muzyka/balaban-muzykalnyj-instrument.html |date=2022-05-19 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әзербайжан музыкалық аспаптары]]
[[Санат:Әзербайжан мәдениеті]]</text>
      <sha1>5hyhyb3vzxcp9agkl74nsx905ixdqeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шкупи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685667</id>
    <revision>
      <id>3618276</id>
      <parentid>3601334</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="65f14dtixm73j330qhxtmi102a0bosb" xml:space="preserve">'''«Шкупи»''' ({{lang-mk|ФК Шкупи}}; {{lang-sq|KF Shkupi}}) — [[Солтүстік Македония]]ның [[Скопье]] қаласындағы футбол клубы, 1927 жылы құрылған «[[Слога Югомагнат]]» клубының ізбасары ретінде 2012 жылы құрылды&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140201204636/http://macedoniaonline.eu/content/view/18448/2/ https://web.archive.org/web]&lt;/ref&gt;. Өз алаңындағы ойындарын «Чайр» стадионында өткізеді, сыйымдылығы 6 мың адам. Қазіргі уақытта [[Футболдан Солтүстік Македония чемпионаты|Македония 1 лигасында]] ойнайды.

2022 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* http://www.fcshkupi.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531231107/http://www.fcshkupi.com/ |date=2016-05-31 }}
{{Бастама}}

[[Санат:Солтүстік Македония футбол клубтары]]
[[Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары]]
[[Санат:2012 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>65f14dtixm73j330qhxtmi102a0bosb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарақат Жақсылыққызы Әбден</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691338</id>
    <revision>
      <id>3618295</id>
      <parentid>3394187</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22214" sha1="eu754e6iflmsncesa8s1121ahx8c0oc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  =
 | Қазақша есімі        = Қарақат Әбден
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Qaraqat Abden (2023-10-11).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Әбден, 2023 жыл

 | Титулы               = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты
 | Ту                   = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Басқара бастады      = 29 наурыз 2023 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    =
 | Сайлау округі        = [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] [[Саяси тізім|тізімі]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =

 | Титулы_2             = [[Астана қаласының мәслихаты|Нұр-Сұлтан қалалық мәслихаты]] VI шақырылымының депутаты
 | Ту_2                 = Emblem of Astana (latin).svg
 | Ту2_2                = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg
 | Басқара бастады_2    = 20 наурыз 2016
 | Басқаруын аяқтады_2  = 24 желтоқсан 2020
 | Сайлау округі_2      = №19 сайлау округі
 | Ізашары_2            = Қайрат Жауханов
 | Ізбасары_2           = ''Сайлау округі ыдырады''

 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         = 07.05.1974
 | Туған жері         = XXII партсъез ауылы, {{туғанжері|Қорғалжын ауданы|Қорғалжын ауданында}}, [[Ақмола облысы|Целиноград облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Жақсылық Ыбырайұлы Әбденов&lt;ref name=«resmiy» /&gt;
 | Анасы                = Рысбала Молдашқызы Шалабаева
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 5{{Citation needed}}
 | Партиясы             = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] (2023 дейін)&lt;ref name=«maslihat01» /&gt;&lt;br&gt;[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] (2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20230204/eks-kandidaty-v-prezidenty-zhiguli-dayrabaev-i-karakat-abden-voshli-v-spisok-partii-auyl-31761208.html |title= Экс-кандидаты в президенты Жигули Дайрабаев и Каракат Абден вошли в список партии «Ауыл» |lang= ru |publisher= Sputnik |date= 2023-02-04 |accessdate= 2023-02-15}}&lt;/ref&gt;
 | Білімі               = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]
 | Мамандығы            = Маркетинг және коммерция&lt;br&gt;Экономика ғылымдарының кандидаты&lt;ref name=«resmiy» /&gt;
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Qaraqat Äbden
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Құрмет ордені}}
}}
}}
'''Қарақат Жақсылыққызы Әбден'''&lt;ref name=«abden» /&gt;&lt;ref name=«bagdarlama» /&gt; (кейде '''Абден''',&lt;ref name=«resmiy»&gt;{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/kk/blogs/abden/Biography |title= АБДЕН ҚАРАҚАТ ЖАҚСЫЛЫҚҚЫЗЫ |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің ресми сайты |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt; [[7 мамыр]] [[1974 жыл]], [[Қорғалжын ауданы]], [[Ақмола облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист және жазушы, 2023 жылдан бері [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты,&lt;ref name=«el.kz»&gt;{{Cite web|url= https://el.kz/auyl-partiyasy-mazhilistegi-deputattar-tizimin-zhariyalady_69328/ |title= «Ауыл» партиясы Мәжілістегі депутаттар тізімін жариялады |lang= kk |publisher= el.kz |accessdate= 2023-02-15}}&lt;/ref&gt; 2016 жылдан 2021 жылға дейін [[Астана қаласының мәслихаты|Астана қалалық мәслихаты]]ның мүшесі болған. Әбден көпшілікке «[[#«Сен қазақтың қызысың. Мақтан ет!»|Сен қазақтың қызысың. Мақтан ет!]]&lt;nowiki/&gt;» деген даулы кітаптың авторы ретінде белгілі.

[[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы президенттік сайлауда]] «Ұлттық кәсіби әлеуметтік қызметкерлер альянсы» атынан кандидат ретінде ұсынылды, тек 2,6% дауыс жинап, 3-орын алды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|Келесі жылғы парламент сайлауы]]нда Мәжіліске [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] өтіп, 8 мандатқа ие болды. Сол 8 мандаттың бірі Қарақат Абденге берілді.&lt;ref name=«el.kz» /&gt;

== Өмірбаяны ==
1974 жылғы 7 мамырда [[Ақмола облысы|Целиноград облысы]]ның [[Қорғалжын ауданы]]ндағы XXII партсъез атындағы ауылда дүниеге келген. Әкесі — Жақсылық Ыбырайұлы Әбден, Қарғалы ауылының тумасы, құрылысшы болған, қазір зейнетте. Анасы — Рысбала Молдашқызы Әбден, Жамбыл облысының тумасы, мұғалім болған, қазір зейнетке шыққан.&lt;ref name=«resmiy» /&gt;

1991 жылы [[Жезқазған облысы]]ның [[Жәйрем]] ауылының №10 орта мектебін алтын белгімен бітірген. Мектеп бітірген соң [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтының]] «маркетинг және коммерция» мамандығына оқуға түскен. [[Экономика]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттықты «Жергілікті бюджеттерді өндірістік емес төлемдермен толтыруды қалыптастыру» тақырыбында қорғаған.

Негізгі еңбек жолы [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]мен байланысты. 10 жылдан астам Қазақстан Салық Комитетінің Орталық аппаратында қызметте болған. 2006 жылы Президент жанындағы мемлекеттік қызмет Академиясына — Мемлекеттік саясаттың Ұлттық мектебіне жұмысқа шақырылды. Әрі қарай «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]» партиясының Орталық аппаратында жұмыс істеген. «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» орденімен марапатталған.&lt;ref name=«abden»&gt;{{Cite web|url= https://abden.kz/#about |title= Әбден Қарақат Жақсылыққызы |lang= kk |publisher= Қарақат Әбденнің ресми сайты}} {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20221113205154/https://abden.kz/#about |date= 2022-11-13}}&lt;/ref&gt;

2016 жылы [[Астана қаласының мәслихаты|Астана мәслихаты]] VI шақырылымының депутаты болып сайланды.&lt;ref name=«maslihat01»&gt;{{Cite web|url= https://maslihat01.kz/kz/news/deputaty-bio/75 |title= Қарақат Жақсылыққызы Абден |lang= kk |date= 2022-10-07 |accessdate= 2023-05-04 |publisher= [[Астана қаласының мәслихаты|Астана қалалық мәслихаты]]ның ресми сайты}}&lt;/ref&gt; Астана қаласы мәслихатының депутаттығы кезінде қаланың әлеуметтік-мәдени дамыту мәселелері жөніндегі тұрақты комиссиясының мүшесі болған. Депутаттығын Әбден 2020 жылғы 24 желтоқсанда аяқтады.

=== 2022 президенттік сайлау ===
2022 жылғы 1 қыркүйекте берген Халыққа Жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] сол жылғы күзде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның жүретінін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-09-01 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt; 21 қыркүйекте сайлаудың 20 қарашада өтетіні бекітілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1988942-demokratiyalandyru-zolyndagy-qadam-qazaqstanda-20-qarasa-kuni-prezident-sailauy-otedi/? |title= Қазақстанда кезектен тыс президент сайлауы 20 қараша күні өтеді |lang= kk |publisher= nur.kz |author= Ибраим, Ұлжан |date= 2022-09-21 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt;

7 қазанда «Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы» атты ұйым Қарақат Абденді үміткер ретінде ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/325109-qaraqat-abden-prezident-saylauyna-kandidat-retinde-usynyldy |title= Қарақат Әбден Президент сайлауына кандидат ретінде ұсынылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2022-10-07 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt;

Қарақат Әбден «мемлекеттің басты байлығы» адамның өзі деген ұстаныммен қазақстандықтардың өмір сүру деңгейін көтеру және отбасыларға лайықты өмір жасау үшін үгіт жүргізді. Оның жарияланған сайлауалды манифесі өзін «әлеуметтік бағытта», әсіресе отбасыларға, балаларға, жастарға және қарттарға қатысты сипаттады: отбасы институтын нығайтуға, бос уақытты тегін өткізуді кеңейтуге және білім беру нысандарын салуға шақырды. Әбден манифестінде мәдениет пен тәрбие, білім мен ғылым, денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау «кез келген қоғамның табысты дамуының негізі және кепілі» деп тұжырымдады.&lt;ref name=«bagdarlama»&gt;{{Cite web|url= https://web.archive.org/web/20221028025806/https://abden.kz/src/pdf/abden_program.pdf |title= Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат Қарақат Әбденнің сайлауалды БАҒДАРЛАМАСЫ |lang= kk |publisher= Қарақат Әбденнің ресми сайты |accessdate=2023-05-04}}&lt;/ref&gt;

Әбден өзінің алғашқы үгіт сапарында 22 қазанда [[Астана]] маңындағы [[Қосшы]] және [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] жерлерін аралап, сайлаушылармен мәселелерді талқылап, манифестін ұсынды. 1 қарашада Әбден Қазақстанда [[Хэллоуин]]ді өткізуге тыйым салуды ұсынды, оған ол [[Сеулдегі қыспақ|2022 жылы Сеулдегі Хэллоуин мерекесінің аталуы кезінде орын алған қыспақ]]ты еске алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adyrna.kz/post/135967 |title= Президенттікке үміткер Қарақат Әбден Хэллоуин мерекесін тойламауға шақырады |lang= kk |publisher= адырна.kz |date= 2022-11-02 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt;

=== 2023 парламент сайлауы ===
2023 жылғы парламент сайлауынан бұрын Абден мен алдыңғы сайлаудың басқа үміткері [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] екеуі [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] мүшелері болып тіркелді. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда Ауыл ХДПП 8 мандатқа ие болды, сол мандаттың бірі Қарақат Абденге берілді.

=== Мәжілістегі депутаттығы ===
Мәжілістегі депутаттығын Әбден 2023 жылғы 29 наурызда бастады. Оның [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] партиялық тізімі бойынша сайланғаны белгілі.

== Сын ==

=== «Сен қазақтың қызысың. Мақтан ет!» ===
2019 жылғы 5 желтоқсанда Әбден «Сен қазақтың қызысың. Мақтан ет!» атты кітабының тұсаукесерін өткізді, онда ол қазіргі қазақ әйелінің қазақстандық қоғамдағы рөлі туралы баяндайды да, [[феминизм]]ді сынай отырып, «салт-дәстүрді сақтау қажеттілігін» талқылайды.&lt;ref name=«moskovchuk&gt;{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4997862-karakat-abden-sovremennaya-kazahskaya.html |title= Каракат Абден: Современная казахская девушка должна гордиться своей уникальностью |lang= ru |publisher= zakon.kz |author= Московчук, Анастасия |date= 2019-02-06 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt; Шектеулі түрде шығарылғаннан кейін олардың көпшілігі ауылдық мектептер мен балалар үйлерінің кітапханаларына сыйға тартылған басылым қоғамда дау тудырды және кейбір [[ұлтшылдық]] пен [[Сексизм|сексистік]] құндылықтарды насихаттайды деп сынға алды.&lt;ref name=»moskovchuk« /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://esquire.kz/t-v-kazashka-smirisy/ |title= Ты – казашка. Смирись. Или еще раз о книге Каракат Абден |lang= ru |publisher= Esquire Kazakhstan |author= Молдаханова, Малика |date= 2019-12-11 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=»thevillage«&gt;{{Cite web|url= https://www.the-village-kz.com/village/city/qazaqsha/8721-bizge-feminizm-kerek-emes-aza-yzy-institutymen-ne-bolyp-zhatyr |title= «Бізге феминизм керек емес»: «Қазақ қызы» институтымен не болып жатыр? |lang= kk |publisher= The Village Kazakhstan |date= 2019-12-13 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt; Басқалары Әбденнің Қазақ қызы қоғамдық бірлестігіне мемлекет тарапынан бөлінген қаржыны пайдалануына күмән келтіріп, оны 17.5 миллион теңгеден астам қаржы бөлінген кітабын шығаруды қаржыландыру үшін салық төлеушілердің ақшасын пайдаланды деп айыптады.&lt;ref name=»thevillage« /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/society/1831247-sen-kazakty-kyzysy-maktan-et-deputatty-zaa-kitaby-eldi-asuyna-tidi/? |title= »Сен қазақтың қызысың. Мақтан ет!«: Депутаттың жаңа кітабы қызу талқыға түсті |lang= kk |publisher= kaz.nur.kz |author= Ибраим, Ұлжан |date= 2019-12-10 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt; Кең сынға жауап ретінде Әбден көптеген нәрселер контекстен тыс алынып тасталды деп мәлімдеді және ол шын мәнінде феминизмді қолдайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/kandidat-v-prezidenty-karakat-abden-o-svoei-skandalnoi-knige-kazaski-po-rozdeniyu-feministki |title= Кандидат в президенты Каракат Абден о своей скандальной книге: Казашки – по рождению феминистки |lang= ru |publisher= informburo.kz |date= 2022-10-19 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt;

=== Салық салу ұсынысы ===
2022 жылғы президент сайлауындағы үміткер ретінде Абден 11 қарашада шетелдіктерге үйленген қазақстандық әйелдерге ірі салық салуды ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://el.kz/qaraqat-abden-sheteldiktermen-nekeleskenderge-salyq-saludy-usyndy_55537/ |title= Қарақат Әбден шетелдіктермен некелескендерге салық салуды ұсынды |lang= kk |publisher= el.kz |date= 2022-10-07 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://stan.kz/karakat-abden-sheteldikterge-tyrmiska-shikkan-kizdarga-373200/ |title= Қарақат Әбден шетелдіктерге тұрмысқа шыққан қыздарға үлкен салық салуды ұсынды |lang= kk |publisher= stan.kz |author= МҰХАДИ, Айнұр |date= 2022-10-07 |accessdate= 2023-05-04}}&lt;/ref&gt; 5 сәуір күні өзінің осы даулы ұсынысын ол депутат ретінде Мәжілісте айтып кетті. Нәтижесінде құқыққорғаушы Дина Таңсәрі осы сөзді этникалық кемсітушілік деп атады да, Абден депутаттығының тоқатылуын қалап, петиция бастады. [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] фракциясының басшысы [[Анас Ахатұлы Баққожаев|Анас Баққожаев]] сол петиция және Абденнің көзқарасы жайлы айтқаны:&lt;ref name=»baqqojaev«&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/petitsiyu-lishenii-mandata-deputata-karakat-abden-495792|title=Петицию о лишении мандата депутата Каракат Абден прокомментировали в »Ауыле«|lang=ru|date=2023-04-07|accessdate=2023-05-04|publisher=tengrinews|author=ДӘРІБАЙ, Аружан}}&lt;/ref&gt;

{{Дәйексөз|Дина Таңсәрі, әрине, азамат ретінде кез келген шешім қабылдауға құқылы. Алайда, егер оның нақты сұрақтары болса, мен оған... еш қиындықсыз кездесуді ұсынамын. Біз оның кез келген сұрағына жауап бере аламыз.}}

Баққожаев тағы Абден ұсынысының қалған депутаттары қолдамайтынын айтып кетті.&lt;ref name=&quot;»baqqojaev&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{бастама}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VIII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]]</text>
      <sha1>eu754e6iflmsncesa8s1121ahx8c0oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Базархан Имангалиева/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>693824</id>
    <redirect title="Иманмәлік Нұғыманұлы Нұғыманов" />
    <revision>
      <id>3617990</id>
      <parentid>3123117</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Иманмәлік Нұғыманұлы Нұғыманов]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3617990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="f86m8hupjet3amn3wi7s5vnrwvcgopj" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Иманмәлік Нұғыманұлы Нұғыманов]]</text>
      <sha1>f86m8hupjet3amn3wi7s5vnrwvcgopj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көкек (Біржан әні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699721</id>
    <revision>
      <id>3618357</id>
      <parentid>3153119</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Мәтіні */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2183" sha1="5oa8o19k6fg2dsn56z06pf6zsydgf4v" xml:space="preserve">'''«Көкек»''' — [[Біржан Қожағұлұлы|Біржан салдың]] әні.

Өз әнін аруға арнап, әнші көктемге келген [[көкек]] құстан сүйген қалқасынан хабар алып келуді сұрайды.

Біржан сал әндеріне тән бір ерекшелік өзінің әншілік-орындаушылық, композиторлық өнерімен адам жанының нәзік сезім күйлерін лирикалық әсем мелодия сазына бөлей білуінде. «Көкек» әні де оның шығармашылығындағы шоқтығы биік, өзгеше сыршыл туынды.&lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы, 2-том.&lt;/ref&gt;

== Мәтіні ==
&lt;blockquote&gt;
Аты жоқ құс болады көкек деген,&lt;br&gt;
Алдымда терезенің секектеген.&lt;br&gt;
Ойымда үш ұйықтасам бар ма менің&lt;br&gt;
Айырылып, сені, сәулем, кетед деген...&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ей, аты жоқ көкек,&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ей, аты жоқ көкек,&lt;br&gt;
Кім сүймес шешек атқан [[Сәуір|көкек]] айын,&lt;br&gt;
Бейне жаз менің сүйген сәулетайым.&lt;br&gt;
Ақ қалқам отыр ма екен, жатыр ма екен,&lt;br&gt;
Ей, көкек, ұшып барып білші жайын...&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ей, аты жоқ көкек,&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ей, аты жоқ көкек,&lt;br&gt;
[[Шеке]]ңе селдіретіп айдар тағып,&lt;br&gt;
«Көкек» деп бос жүргенше секең қағып,&lt;br&gt;
Қосайын өле-өлгенше мен әніме,&lt;br&gt;
Қалқадан хабар әкел, ұшып барып...&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ей, аты жоқ көкек,&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ей, аты жоқ көкек.&lt;br&gt;
&lt;/blockquote&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* {{youtube|B-suzSeZlLk|Құрманбек Байқуатұлы орындауында}}

[[Санат:Алфавит бойынша әндер]]</text>
      <sha1>5oa8o19k6fg2dsn56z06pf6zsydgf4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>702274</id>
    <revision>
      <id>3618312</id>
      <parentid>3194235</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="csx671npz9tyffy9hzh5njwwdslwqtz" xml:space="preserve">{{Ұлттық чемпионат|атауы=Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2022|қатысушылар саны=14|қалалар=11|стадиондар=11|чемпион=[[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|рет=15|ойналған ойындар саны=182|голдар саны=428|алдыңғы сезон=[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2021|2021]]|келесі сезон=[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2023|2023]]}}

'''Футболдан [[Өзбекстан]]ның 32-ші'''  [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|чемпионаты]]. «Пахтакор» 15-ші рет чемпион атанды.
== Турнир кестесі ==
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|[[Пахтакор (футбол клубы)|Пахтакор]]|15|9|2|47|18|түс=limegreen}}
{{ФК-команда|2|[[Навбахор]]|15|8|3|33|15|түс=limegreen}}
{{ФК-команда|3|[[Насаф (футбол клубы)|Насаф]]|13|10|3|37|16|түс=lightgreen}}
{{ФК-команда|4|[[АТМК (футбол клубы)|АГМК]]|13|5|8|44|23|түс=lightgreen}}
{{ФК-команда|5|[[Қызылқұм (футбол клубы)|Қызылқұм]]|12|3|11|34|36|}}
{{ФК-команда|6|[[Олимпик Ташкент|Олимпик]]|7|14|5|31|28|}}
{{ФК-команда|7|[[Согдиана (футбол клубы)|Согдиана]]|9|7|10|31|31|}}
{{ФК-команда|8|[[Бунёдкор (футбол клубы)|Бунёдкор]]|9|7|10|29|37|}}
{{ФК-команда|9|[[Нефтчи (футбол клубы, Ферғана)|Нефтчи]]|8|8|10|31|32|}}
{{ФК-команда|10|[[Металлург (футбол клубы, Бекабад)|Металлург]]|8|8|10|19|28|}}
{{ФК-команда|11|[[Сурхан (футбол клубы)|Сурхан]]|7|5|14|25|44|}}
{{ФК-команда|12|[[Локомотив (футбол клубы, Ташкент)|Локомотив]]|6|6|14|22|36|түс=peachpuff}}
{{ФК-команда|13|[[Қоқан 1912]]|4|10|12|21|38|түс=salmon}}
{{ФК-команда|14|[[Динамо (футбол клубы, Самарқан)|Динамо]]|3|6|17|24|47|түс=salmon}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Түстер айырмашылығы ==

* 1-2 орын: АФК чемпиондар лигасы
* 3-4 орын: АФК кубогы
* 12-орын: Плей-офф
* 13-14 орын: Төменгі  лигаға
== Плей-офф ==
{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Тұран (футбол клубы, Яйпан)|'''Тұран Яйпан''']]||2-1|[[Локомотив (футбол клубы, Ташкент)|Локомотив Ташкент]]}}
|}

== Статистика ==

=== Мергендер ===
{| class=«wikitable»
!{{Comment|М|Место}}
!Ойыншы
!Клуб
!Гол
|-
|1
|{{ту|Сербия}} [[Драган Черан]]
|Пахтакор
|20
|-
|2
|{{ту|Өзбекстан}} [[Темурходжа Абдухоликов]]
|Қызылқұм
|13
|-
|3
|{{ту|Италия}} [[Мартин Боаке]]
|[[АТМК (футбол клубы)|АГМК]]
|12
|-
|4
|{{ту|Сербия}} Зоран Марушич
|[[Навбахор]]
|11
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Футболдан Өзбекстан чемпионаты}}

[[Санат:Футболдан Өзбекстан чемпионаты]]
[[Санат:2022 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>csx671npz9tyffy9hzh5njwwdslwqtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>УЕФА Суперкубогы 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703184</id>
    <revision>
      <id>3618294</id>
      <parentid>3499521</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="f2unyameq4wh9bjppzn5cmifi3y8bcb" xml:space="preserve">{{Футбол матчы
|атауы=УЕФА Суперкубогы2023
|логотип=Image_Olympiacos_Chelsea_CL0708_2.jpg
|ені=280px
|турнир=[[УЕФА Суперкубогы]]
|команда1ел={{ту|Англия||30px}}
|команда1=[[Манчестер Сити]]
|команда1есеп=1
|команда2ел={{ту|Испания||30px}}
|команда2=[[Севилья (футбол клубы)|Севилья]]
|команда2есеп=1
|детальдар=Пенальтилер сериясында «Манчестер Сити» 5:4 есебімен ұтты.
|дата=16 тамыз 2023
|стадион=«[[Караискакис (стадион)|Караискакис]]»
|қала=[[Пирей]], [[Грекия]]
|арбитр=
|көрермендер=
|алдыңғы=[[УЕФА Суперкубогы 2022|2022]]
|келесі=[[УЕФА Суперкубогы 2024|2024]]
}}
'''УЕФА Суперкубогы 2023''' ({{lang-en|2023 UEFA Super Cup}}) — [[УЕФА Суперкубогы|турнирдің]] 48-жарысы. Матч 2023 жылғы 16 тамызда [[Грекия]]ның [[Пирей]] қаласындағы «Караискакис» стадионында өтеді. Онда [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар лигасының]] [[УЕФА Чемпиондар лигасы 2022/23|2022/23 жылғы]] жеңімпазы «[[Манчестер Сити]]» мен [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА Еуропа лигасы]]&lt;nowiki/&gt;ның [[УЕФА Еуропа лигасы 2022/23|2022/23 жылғы]] жеңімпазы «[[Севилья (футбол клубы)|Севилья]]» кездесті.

2020 жылғы 2 наурызда УЕФА матчтың Қазандағы «[[Қазан Арена|Ақ Барс Арена]]&lt;nowiki/&gt;» стадионында өтетінін хабарлады. Албания футбол қауымдастығы да матчты [[Тирана (футбол клубы)|Тирана]]да өткізуге өтініш білдірді, бірақ дауыс беру алдында кандидатурасын қайтып алды.

== Матч ==

=== Детальдар ===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі       = 16 тамыз 2023
|команда1      = [[Манчестер Сити]] {{ту|Англия}}
|есеп      =1-1&lt;ref&gt;https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2037792/&lt;/ref&gt;
|команда2      = [[Севилья (футбол клубы)|Севилья]] {{ту|Испания}}
|голдар1     =Коул Палмер 63
|голдар2     =[[Юссеф Эн-Несири]] 25
|стадион    = «[[Караискакис (стадион)|Караискакис]]», [[Пирей]]
|пенальти   =5:4
|көрермендер =
|төреші    ={{ту|Франция}} Франсуа Летексье
}}

{| width=92%
|-
|{{футбол формасы
 |pattern_la = _mancity2324h
 |pattern_b  = _mancity2324h
 |pattern_ra = _mancity2324h
 |pattern_sh = _mancity2324h
 |pattern_so = _mancity2324hl
 |leftarm    = 99C5EA
 |body       = 99C5EA
 |rightarm   = 99C5EA
 |shorts     = FFFFFF
 |socks      = 99C5EA
 |title      = {{nowrap|МС}}
}}
|{{футбол формасы
 |pattern_la =
 |pattern_b  =
 |pattern_ra =
 |pattern_sh =
 |pattern_so =
 |leftarm    = FF0000
 |body       = FF0000
 |rightarm   = FF0000
 |shorts     = FF0000
 |socks      = FF0000
 |title      = Севилья
}}
|}

{| width=«100%»
|valign=«top» width=«40%»|
{| style=«font-size:90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0»
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''31'''||{{flagicon|BRA}} [[Эдерсон Сантана ди Мораес|Едерсон]]
|-
|RB ||'''2''' ||{{flagicon|ENG}} [[Кайл Уокер]] (к)
|-
|CB ||'''25'''||{{flagicon|SUI}} [[Мануэль Аканджи]]
|-
|CB ||'''24'''||{{flagicon|CRO}} [[Йошко Гвардиол]]
|-
|LB ||'''6''' ||{{flagicon|NED}} [[Натан Аке]]
|-
|CM ||'''8''' ||{{flagicon|CRO}} [[Матео Ковачич]]
|-
|CM ||'''16'''||{{flagicon|ESP}} [[Родриго Эрнандес]]
|-
|RW ||'''80'''||{{flagicon|ENG}} [[Коул Палмер]] || || {{suboff|85}}
|-
|AM ||'''47'''||{{flagicon|ENG}} [[Фил Фоден]]
|-
|LW ||'''10'''||{{flagicon|ENG}} [[Джек Грилиш]]
|-
|CF ||'''9''' ||{{flagicon|NOR}} [[Эрлинг Холанд]]
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|FW ||'''19'''||{{flagicon|ARG}} [[Хулиан Альварес]] || || {{subon|85}}
|-
|colspan=3|'''Жаттықтырушы:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ESP}} [[Хосеп Гвардиола]]
|}
|valign=«top»|[[File:Manchester City vs Sevilla 2023-08-16.svg|300px]]
|valign=«top» width=«50%»|
{| style=«font-size:90%; margin:auto» cellspacing=«0» cellpadding=«0»
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''13'''||{{flagicon|MAR}} [[Яссин Буну]]
|-
|RB ||'''16'''||{{flagicon|ESP}} [[Хесус Навас]] (к) || || {{suboff|83}}
|-
|CB ||'''22'''||{{flagicon|FRA}} [[Лоик Баде]] || {{СҚ|33}}
|-
|CB ||'''6''' ||{{flagicon|SRB}} [[Неманья Гудель]]
|-
|LB ||'''19'''||{{flagicon|ARG}} [[Маркос Акунья]]
|-
|CM ||'''8''' ||{{flagicon|ESP}} [[Жоан Жордан]]
|-
|CM ||'''10'''||{{flagicon|CRO}} [[Иван Ракитич]]
|-
|RW ||'''5''' ||{{flagicon|ARG}} [[Лукас Окампос]]
|-
|AM ||'''21'''||{{flagicon|ESP}} [[Оливер Торрес]] || || {{suboff|74}}
|-
|LW ||'''17'''||{{flagicon|ARG}} [[Эрик Ламела]] || {{СҚ|62}} || {{suboff|90+3}}
|-
|CF ||'''15'''||{{flagicon|MAR}} [[Юссеф Эн-Несири]] || || {{suboff|90+3}}
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|MF ||'''26'''||{{flagicon|ESP}} [[Хуанлу Санчес]] || {{СҚ|90}} || {{subon|74}}
|-
|FW ||'''7''' ||{{flagicon|ESP}} [[Сусо]] || || {{subon|90+3}}
|-
|FW ||'''9''' ||{{flagicon|ESP}} [[Рафаэль Мир Висенте|Рафа Мир]]|| || {{subon|90+3}}
|-
|colspan=3|'''Жаттықтырушы:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ESP}} [[Хосе Луис Мендилибар]]
|}
|}

== Тағы қараңыз ==

* [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2023|УЕФА Чемпиондар лигасының финалы 2023]]
* [[УЕФА Еуропа лигасының финалы 2023]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[https://www.uefa.com/uefasupercup/ Турнирдің ресми сайты]
{{УЕФА Суперкубогы}}

[[Санат:2023 жылғы футбол]]
[[Санат:УЕФА Суперкубогы]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК ойындары]]
[[Санат:Севилья ФК ойындары]]</text>
      <sha1>f2unyameq4wh9bjppzn5cmifi3y8bcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2010/11</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704457</id>
    <revision>
      <id>3618415</id>
      <parentid>3180470</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7307" sha1="lp3u4g89fbz1at0it3sp71vdmvx3s03" xml:space="preserve">== [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2010/11]] ==
=== 2 раунд ===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = [[14 шілде]] [[2010 жыл]]
|команда1 ={{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]
|команда2 = Олимпи
|есеп = 2:0
|голдар1 = [[Самат Қабирұлы Смақов|Смаков]]  40' ([[пенальти|п.]]), 53'
|голдар2 = 
|стадион = [[Орталық (стадион, Актюбинск)|Орталық]], [[Актюбинск]]
|көрермендер = 10 000
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = [[21 шілде]] [[2010 жыл]]
|команда1 ={{ту|Грузия}} [[Рустави (футбол клубы)|Олимпи]]
|команда2 ={{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]
|есеп = 1:1
|голдар1 = [[Георгий Рехвиашвили]] 30'
|голдар2 = [[Мұрат Әзімбекұлы Тілешев|Тлешев]] 90'
|стадион = [[Полади]], [[Рустави]]
|көрермендер = 4200
}}
=== 3 раунд ===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = [[28 шілде]] [[2010 жыл]]
|команда1 = {{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]
|команда2 = {{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Тель-Авив)|Хапоэль (Тель-Авив)]]
|есеп = 1:0
|голдар1 = [[Самат Қабирұлы Смақов|Смаков]] 67' (пен)
|голдар2 =
|стадион = [[Орталық стадион (Ақтөбе)|Орталық]], [[Ақтөбе]]
|көрермендер = 12 100
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = [[3 тамыз]] [[2010 жыл]]
|команда1 ={{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Тель-Авив)|Хапоэль (Тель-Авив)]]
|команда2 ={{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]
|есеп = 3:1
|голдар1 = [[Эран Захави]] 16'&lt;br&gt; [[Бен Саар]] 31'&lt;br&gt; [[Халифа Ба]] 35' (авт)
|голдар2 = [[Мұрат Әзімбекұлы Тілешев|Тілешев]] 90'
|стадион = [[Блумфилд (стадион)|Блумфилд]], [[Тель-Авив]]
|көрермендер = 12 000
}}

== [[УЕФА Еуропа лигасы 2010/11]] ==
=== 1 раунд ===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 1 шілде 2010
|стадион = [[Орталық стадион (Қостанай)|Орталық]], [[Қостанай]]
|команда1 ={{ту|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]] 
|команда2 ={{ту|Босния және Герцеговина}} [[Зриньски]]
|есеп = 1:2
|голдар1 = [[Нұрбол Жәрдемұлы Жұмасқалиев|Жұмаскалиев]] 16'
|голдар2 = [[Мате Драгичевич]] 52', 82'
|көрермендер = 6 500
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 8 шілде 2010
|стадион = [[Под Биелим Бриегом]], [[Мостар]]
|команда1 ={{ту|Босния және Герцеговина}} [[Зриньски]]
|команда2 = {{ту|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]] 
|есеп = 2:1
|голдар1 = [[Дамир Джидич]] 10'&lt;br&gt; [[Миле Пехар]] 72'
|голдар2 = [[Нұрбол Жәрдемұлы Жұмасқалиев|Жұмаскалиев]] 57'
|көрермендер = 5 000
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 1 шілде 2010
|стадион = [[Шахтёр (стадион, Қарағанды)|Шахтёр]], [[Қарағанды]]
|команда1 ={{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]
|команда2 ={{ту|Польша}} [[Рух Хожув|Рух]]
|есеп = 1:2
|голдар1 = [[Алдин Джидич]] 7'
|голдар2 = [[Лукаш Яношка]] 45+1'&lt;br&gt; [[Войцех Гржиб]] 47' ([[Пенальти (футбол)|пен.]])
|көрермендер = 10 000
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 8 шілде 2010
|стадион = [[Рух (стадион, Хожув)|Рух]], [[Хожув]]
|команда1 = {{ту|Польша}} [[Рух Хожув|Рух]]
|команда2 ={{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтёр]]
|есеп = 1:0
|голдар1 = [[Собех, Артур|Собех]] 59'
|голдар2 = 
|көрермендер = 6 000
}}
=== 2 раунд ===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 15 шілде 2010
|стадион = [[Мұнайшы (стадион)|Мұнайшы]], [[Атырау]]
|команда1 ={{ту|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]
|команда2 = {{ту|Мажарстан}} [[Дьор (футбол клубы)|Дьёр]]
|есеп = −:+&lt;ref&gt;Дисквалификациядағы ойыншыны шығарғаны үшін «Атырауға» жеңіліс жазылды&lt;/ref&gt;
|голдар1 = 
|голдар2 = [[Линас Пилибайтис]] 26'&lt;br&gt; [[Фуад Бугерра]] 88'
|көрермендер = 6 500
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 22 шілде 2010
|стадион = [[ЭТО Парк]], [[Дьёр]]
|команда1 ={{ту|Мажарстан}} [[Дьор (футбол клубы)|Дьёр]]
|команда2 = {{ту|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]
|есеп = 2:0
|голдар1 = [[Рати Алексидзе]] 47'&lt;br&gt; [[Михаи Никорек]] 52'
|голдар2 = 
|көрермендер = 3 300
}}
=== Плей-офф ===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 19 тамыз 2010
|команда1 ={{ту|Нидерланд}} [[АЗ Алкмаар|АЗ]]
|команда2 ={{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]
|есеп = 2:0
|голдар1 = [[Бретт Холман]] 20'&lt;br&gt; [[Понтус Вернблум]] 27'
|голдар2 = 
|стадион = [[АФАС (стадион)|АФАС]], [[Алкмар]]
|көрермендер = 10 385
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 26 тамыз 2010
|команда1 ={{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]
|команда2 = {{ту|Нидерланд}} [[АЗ Алкмаар|АЗ]]
|есеп = 2:1
|голдар1 = [[Мұрат Әзімбекұлы Тілешев|Тілешев]] 67', 89'
|голдар2 = [[Понтус Вернблум]] 10'
|стадион = [[Орталық стадион (Ақтөбе)|Орталық]], [[Ақтөбе]]
|көрермендер = 12 600
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан клубтары құрлықтық кубоктарда}}

[[Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда]]
[[Санат:2010 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>lp3u4g89fbz1at0it3sp71vdmvx3s03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Геннадиевич Басов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>708589</id>
    <revision>
      <id>3618334</id>
      <parentid>3213677</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25624" sha1="qhyi9ytv5olth0gvsfmhuaayu85zyxt" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Николай Геннадиевич Басов
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = Basov.jpg
 |Сурет ені           = 240px
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 14.12.1922
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Усман|Усманда}}, [[Тамбов губерниясы]], [[РКФСР]]
 |Қайтыс болған күні  = 1.6.2001
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 |Азаматтығы          = 
 |Ғылыми аясы         = [[радиофизика]]
 |Жұмыс орны          = [[ҒАФИ]], [[МФИИ]]
 |Ғылыми дәрежесі     = {{Ғылыми дәреже|Доктор|Физика-математика ғылымы}}&amp;nbsp;([[1956]])
 |Ғылыми атағы        = {{Ғылыми атақ|КСРО|0}}&amp;nbsp;([[1966]]),&lt;br&gt;{{Ғылыми атақ|РҒА|0}}&amp;nbsp;([[1991]])
 |Альма-матер         = [[Мәскеу инженерлік физика институты]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Михаил Александрович Леонтович|М. А. Леонтович]],&lt;br&gt; [[Александр Михайлович Прохоров|А. М. Прохоров]]
 |Атақты шәкірттері   = [[Пётр Георгиевич Крюков|П. Г. Крюков]]
 |Несімен белгілі     = [[кванттық электроника]]ның негізін салушылардың бірі
 |Марапаттары         = {{{!}} style=«background:transparent»
{{!}} {{Нобельдік медаль|1964}}&amp;nbsp;[[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]]&amp;nbsp;([[1964]])
{{!}}-
{{!}} {{Ломоносов атындағы Үлкен медаль}}&amp;nbsp;[[Ломоносов атындағы Үлкен алтын медаль]]&amp;nbsp;([[1990]])
{{!}}}
{{{!}} style=«background:transparent»
{{!}} {{Орақ пен балға медалі|1969}} {{!!}} {{Орақ пен балға медалі|1982}}
{{!}}}
{{{!}} style=«background:transparent»
{{!}} {{ІІ дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені}}
{{!}}}
{{{!}} style=«background:transparent»
{{!}} {{Ленин ордені}} {{!!}} {{Ленин ордені}} {{!!}} {{Ленин ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Ленин ордені}} {{!!}} {{Ленин ордені}} {{!!}} {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}}
{{{!}} style=«background:transparent»
{{!}} {{Польша ордені, 3-дәрежелі}} {{!!}} {{Кирилл мен Мефодий ордені (PRB)}}
{{!}}}
{{row|align=left|{{Лениндік сыйлық|1959}} {{КСРО Мемлекеттік сыйлығы|1989}} {{Ресей Федерациясы Президентінің білім беру саласындағы сыйлығы|2000}} }}
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Николай Геннадьевич Басов''' ([[14 желтоқсан]] [[1922]], Усман, Тамбов губерниясы, [[РКФСР]] — [[1 шілде]] [[2001]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және ресейлік физик, [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] (1964), [[Лениндік сыйлық]]тың (1959) және КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1989) лауреаты. Екі мәрте [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1969, 1982). Ол [[кванттық электроника]]ны дамытуға және лазерлік жүйелерді жасауға зор үлес қосты. [[Микротолқындар|Микротолқынды]] [[аммиак]] генераторы — [[мазер]]ді ойлап тапқан ([[Александр Михайлович Прохоров|А.]] [[Александр Михайлович Прохоров|М. Прохоровпен]] бірге)&lt;ref name=«popmech»&gt;{{Cite web|author=Алексей Левин|date=2006-06-01|url=http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/|title=Квантовый светоч: История одного из самых важных изобретений XX века – лазера|publisher=Popmech.ru|accessdate=2009-07-28|deadlink=no|archivedate=2011-08-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/61AmFZljR?url=http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/}}&lt;/ref&gt;.

[[Мәскеу]]ден шақырылған 9—11 [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] Одақ Кеңесінің депутаты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва|accessdate=2015-01-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDx0gGhz?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=2013-04-28|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
Н. Г. Басов 1922 жылы 14 желтоқсанда Усман қаласында (қазіргі [[Липецк облысы]]) дүниеге келген. Әкесі — Геннадий Федорович Басов, кейінірек — Воронеж орман шаруашылығы институтының профессоры, анасы — Зинаида Андреевна Молчанова. Орыс. 1927 жылы отбасы Усманнан Воронежге көшті. 1936—1950 жылдары [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомол]] мүшесі.
[[Сурет:Plaque_to_Basov_(Voronezh).jpg|солға|нобай|267x267 нүкте| Воронеж. Володарский  көшесі, 60]]
1941 жылы Басов Воронеждегі орта мектепті бітірді (Володарский көшесі, 60 мекен-жайындағы мемориалдық тақта), әскери қызметке шақырылып, Куйбышев атындағы медициналық академияға жіберілді. 1943 жылы фельдшер біліктілігін алып, 1-ші Украина майданында белсенді армия қатарына жіберілді.

Соғыстан кейін Басов МФИИ-ге түсіп, 1950 жылы дипломын қорғады. 1948 жылдан бастап КСРО Ғылым академиясының Лебедев атындағы физика институтында (ҒАФИ) лаборант болып жұмыс істеді, онда М. А. Леонтович пен [[Александр Михайлович Прохоров|А. М. Прохоровтардың]] жетекшілігімен диплом алғаннан кейін жұмысын жалғастырды. 1953 жылы Басов [[Докторлық диссертация|кандидаттық диссертациясын]], 1956 жылы «Молекулалық генератор» тақырыбы бойынша [[докторлық диссертация]]сын қорғады.

1958—1972 жылдары Басов ФИАН директорының орынбасары, 1973—1989 жылдары осы институттың директоры болды. Мұнда ол 1963 жылы кванттық радиофизика зертханасын ұйымдастырып, оны өлгенше басқарды. 1962 жылы Басов КСРО Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, ал 1966 жылы КСРО Ғылым академиясының [[Академик|академигі болып]] сайланды, кейіннен Ғылым академиясының президиумына сайланды (1967 жылдан 1990 жылға дейін КСРО Ғылым академиясы президиумының, 1991 жылдан [[Ресей ғылымдар академиясы|РҒА]]  мүшесі).

Ол 1973 жылы ғалымдардың [[Правда|«Правда» газетіне]] жазған хатына «Академик [[Андрей Дмитриевич Сахаров|А.]] [[Андрей Дмитриевич Сахаров|Д. Сахаров]] хатта Сахаровқа «Кеңес Одағының мемлекеттік жүйесін, сыртқы және ішкі саясатын жамандайтын бірқатар мәлімдемелер жасады» деген айып тағылып, академиктер оның құқық қорғау қызметін «Кеңес ғалымының ар-намысы мен абыройына нұқсан келтіру» деп бағалады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://antology.igrunov.ru/after_75/memo/1087060270.html|title=Архивированная копия|accessdate=2017-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180115154331/http://antology.igrunov.ru/after_75/memo/1087060270.html|archivedate=2018-01-15|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/material/press/sakharov/an73.htm|title=Письмо членов Академии наук СССР&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2017-12-11|archivedate=2018-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181018165112/http://www.ihst.ru/projects/sohist/material/press/sakharov/an73.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

1978 жылы ол МФИИ-де кванттық электроника кафедрасын ұйымдастырды және басқарды, ол кейінірек лазерлік физика кафедрасы деп аталды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kaf70.mephi.ru/kafedra/history.shtml|title=Краткая история кафедры|accessdate=2017-01-17|archivedate=2016-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124030551/http://www.kaf70.mephi.ru/kafedra/history.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Басов «Ғылым», «Кванттық электроника» (1971 жылдан) және «Природа» (1967—1990) журналдарының бас редакторы, «Квант» журналының редакциялық алқасының мүшесі; 1978—1990 жылдары [[Білім қоғамы|Бүкілодақтық «Білім» оқу қоғамы]] басқармасының төрағасы болды.

[[1950 жыл]]ы Ксения Тихоновна Назароваға үйленді, балалары — физик Геннадий (1954 ж.т.) және Дмитрий (1963 ж.т.).

2001 жылы 1 шілдеде қайтыс болды.

== Ғылыми қызмет ==
Басовтың еңбектері [[кванттық электроника]]ға және оның қолданыстарына арналған. 1952 жылы [[Александр Михайлович Прохоров|А. М. Прохоровпен]] бірге ол кванттық жүйелер арқылы электромагниттік сәулеленуді күшейту және генерациялау принципін бекітті, бұл [[1954 жыл]]ы [[аммиак]] молекулаларының шоғы негізінде бірінші кванттық генераторды ([[мазер]]) жасауға мүмкіндік берді. Келесі жылы кері деңгейлі популяцияны құрудың үш деңгейлі схемасы ұсынылды, ол [[мазер]]лерде және [[лазер]]лерде кеңінен қолданылды. Бұл жұмыстар (сондай-ақ американдық физик [[Чарлз Хард Таунс|К. Таунстың]] зерттеулері) физикадағы жаңа бағыт — [[кванттық электроника]]ның негізін қалады. Радиотолқындарды генерациялау мен күшейтудің жаңа принципін әзірлегені үшін (молекулярлық генераторлар мен күшейткіштерді құру) Н.Г. Басов пен [[Александр Михайлович Прохоров|А.М. Прохоров]] [[1959 жыл|1959]] жылы [[Лениндік сыйлық]]қа ие болды, ал [[1964 жыл]]ы [[Чарлз Хард Таунс|Ч.]] [[Чарлз Хард Таунс|X.]] [[Чарлз Хард Таунс|Таунспен]] бірге «кванттық электроника саласындағы [[лазер]]-[[мазер]]лік принципі негізінде осцилляторлар мен [[Кванттық күшейткіш|күшейткіштерді]] жасауға әкелген іргелі жұмысы үшін» [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты атанды.

Ю. М. Поповпен және Б. М. Вулмен бірге Басов [[Шалаөткізгіш лазер|жартылай өткізгіш лазерлердің]] әртүрлі түрлерін жасау идеясын ұсынды: 1962 жылы оптикалық айдау қоздырылатын бірінші инъекциялық лазер, содан кейін электронды сәулемен қозғалатын лазерлер, ал 1964 жылы жартылай өткізгіш лазерлер жасалды. Басов сонымен қатар қуатты газ және [[химиялық лазер]]лер бойынша зерттеулер жүргізді, оның жетекшілігімен фторид сутегі және йод лазерлері, содан кейін эксимер лазерлері жасалды.

Басовтың бірқатар еңбектері жоғары қуатты лазерлік импульстардың затпен таралуы мен әрекеттесуіне арналған. Ол [[Термоядролық реактор|басқарылатын термоядролық синтез]] үшін лазерлерді қолдану идеясына ие болды (1961), [[плазма]]ны лазерлік қыздыру әдістерін ұсынды, лазерлік сәулелену арқылы [[химиялық реакциялар]]ды ынталандыру процестерін талдады.

Басов кванттық жиілік стандарттарын құрудың физикалық негіздерін әзірледі, [[Оптроника|оптоэлектроникада]] лазерлерді жаңадан қолдану үшін идеяларды ұсынды (мысалы, оптикалық логикалық элементтерді құру) және [[Сызықтық емес оптика|сызықты емес оптикада]] көптеген зерттеулерді бастады.

== Марапаттар, сыйлықтар, құрметті атақтар ==
* Екі мәрте [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1969 жыл|1969]], [[1982 жыл|1982]])
* II дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (13 желтоқсан 1997 ж.) — ''мемлекет алдындағы еңбегі, ғылымды дамытуға және жоғары білікті кадрлар даярлауға қосқан зор жеке үлесі үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kremlin.ru/acts/bank/11735|title=Указ Президента Российской Федерации от 13 декабря 1997 года № 1280 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ II степени Басова Н. Г.»|accessdate=2019-11-20|archivedate=2019-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801220337/http://www.kremlin.ru/acts/bank/11735|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* [[Ленин ордені|Лениннің бес ордені]]
* [[Лениндік сыйлық]] ([[1959 жыл|1959]])
* КСРО Мемлекеттік сыйлығы ([[1989 жыл|1989]])
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1964 жыл|1964]], кванттық электроника саласындағы іргелі жұмыстары үшін)
* Чехословакия ғылым академиясының алтын медалі ([[1975 жыл|1975]])
* А.Вольта алтын медалі ([[1977 жыл|1977]])
* М.В.Ломоносов атындағы үлкен алтын медаль ([[1990 жыл|1990]])
* [[Әуе компания|Аэрофлоттың]] Airbus A320-214 VP-BLL ұшағы Н. Басов атымен аталады
* Беларусь Республикасы Министрлер Кеңесінің Құрмет грамотасымен (30 желтоқсан 1997 ж.) — ''лазерлік физика мен кванттық электрониканың дамуына қосқан ерекше үлесі, жемісті ғылыми-зерттеу жұмыстары үшін және туғанына 75 жыл толуына байланысты''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pravo.kulichki.net/zak2007/bz46/dcm46546.htm|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 30 декабря 1997 года № 1743 «О награждении Н.Г.Басова Почётной грамотой Совета Министров Республики Беларусь»|accessdate=2021-04-28|archivedate=2021-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428150121/http://pravo.kulichki.net/zak2007/bz46/dcm46546.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* Ресей Федерациясы Президентінің білім беру саласындағы сыйлығы — «МФИИ - ҒАФИ физиктерінің жоғары мектебі» жобасын құру және жүзеге асырғаны үшін&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://kremlin.ru/acts/bank/17565|title=Указ Президента Российской Федерации от 30.11.2001 г. № 1374|work=Президент России|accessdate=2022-08-26|archivedate=2020-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924094408/http://kremlin.ru/acts/bank/17565|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* және басқалар…

=== Ғылыми ұйымдарға, академияларға мүше болу ===
Леополдинаның мүшесі (1971). [[Болгар ғылым академиясы|Болгария ғылым академиясының]] (1974), Үндістан Ұлттық ғылым академиясының (INSA) және Беларусь ҰҒА (1995) шетелдік мүшесі.

== Жарияланымдар ==
=== Кітаптар ===
* N. G. Basov, K. A. Brueckner (Editor-in-Chief), S. W. Haan, C. Yamanaka. ''Inertial Confinement Fusion'', [[1992 жыл|1992]], ISBN 0-88318-925-9. Research Trends in Physics Series founded by V. Alexander Stefan and published by the American Institute of Physics Press (presently [https://web.archive.org/web/20050323204949/http://www.springer-sbm.de/index.php?id=121&amp;L=0 Springer], Нью-Йорк)
* V. Stefan and N. G. Basov (Editors). Semiconductor Science and Technology, Volume 1. Semiconductor Lasers. (Stefan University Press Series on Frontiers in Science and Technology) (Paperback). 1999. ISBN 1-889545-11-2
* V. Stefan and N. G. Basov (Editors). Semiconductor Science and Technology, Volume 2: Quantum Dots and Quantum Wells. (Stefan University Press Series on Frontiers in Science and Technology) (Paperback). 1999. ISBN 1-889545-12-0

=== Мақалалар ===
* А. М. Прохоров, Н. Г. Басов. Молекулярный генератор и усилитель // УФН. — 1955. — Т. 57, № 3. — С. 485—501.
* А. М. Прохоров, Б. Д. Осипов, Н. Г. Басов. Письма в редакцию. о молекулярном генераторе без использования молекулярного пучка // УФН. — 1956. — Т. 59, № 2.
* Басов Н. Г., Крохин О. Н., Попов Ю. М. Генерация, усиление и индикация инфракрасного и оптического излучений с помощью квантовых систем // УФН. — 1960. — Т. 72, № 10.
* Ораевский А. Н., Чихачёв Б. М., Страховский Г. М., Басов Н. Г., Крохин О. Н. О возможности исследования релятивистских эффектов с помощью молекулярных и атомных стандартов частоты // УФН. — 1961. — Т. 75, № 9.
* Басов Н. Г., Летохов В. С. Оптические стандарты частоты // УФН. — 1968. — Т. 96, № 12.
* Семёнов А. С., Никитин В. В., Басов Н. Г. Динамика излучения инжекционных полупроводниковых лазеров // УФН. — 1969. — Т. 97, № 4.
* Сучков А. Ф., Данилычев В. А., Басов Н. Г., Беленов Э. М. Электроионизационные лазеры на сжатом углекислом газе // УФН. — 1974. — Т. 114, № 10.
* Ораевский А. Н., Исаков В. А., Романенко В. И., Маркин Е. П., Басов Н. Г., Беленов Э. М. Новые методы разделения изотопов // УФН. — 1977. — Т. 121, № 3.
* Басов Н. Г., Елисеев П. Г., Попов Ю. М. Полупроводниковые лазеры // УФН. — 1986. — Т. 148, № 1.
* Басов Н. Г., Данилычев В. А. Лазеры на конденсированных и сжатых газах // УФН. — 1986. — Т. 148, № 1.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20070929102414/http://www.rustrana.ru/print.php?nid=5262 Өмірбаяны]
* [http://library.mephi.ru/vistavki/basov/ Өмірбаяндық материалдар] на сайте МИФИ
* [http://nobelprize.org/physics/laureates/1964/basov-bio.html Нобель комитетінің сайтынан өмірбаяны]{{Ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20151009055041/https://www.ras.ru/video_archive/private/video_archive/academicians/nbasov.aspx?id=966b0d91-7c85-4962-a388-cf2da0dcb941 «Академик Николай Басов»] (''деректі'' ''фильм'')
* [https://web.archive.org/web/20071231065136/http://www.bas.vrn.ru/graduate/basov.htm Н. Г. Басов атындағы Воронеж гимназиясының сайтында өмірбаяны]
* [http://novodevichye.com/basov/ Мәскеудегі Новодевичий зиратындағы Н.Г.Басов қабіріндегі ескерткіш]
* [http://isaran.ru/?q=ru/person&amp;guid=B877485C-93C2-A0AB-A0E8-7889AB1643A9 Тарихи анықтама] на сайте Архива РАН
* [https://statearchive.ru/basov/ Ғылым атымен өмір. Н.Г.Басовтың туғанына жүз жыл толуына] Ресей Мемлекеттік Мұражайы сайтында

{{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 1951—1975}}

[[Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер]]
[[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Екі мәрте Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Калинги сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:Леополдина мүшелері]]
[[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Журнал редакторлары]]
[[Санат:XX ғасыр редакторлары]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:КСРО Нобель лауреаттары]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының толық мүшелері]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері]]
[[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:КСРО физиктері]]</text>
      <sha1>qhyi9ytv5olth0gvsfmhuaayu85zyxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аргентина — Қазақстан қатынастары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>710744</id>
    <revision>
      <id>3618222</id>
      <parentid>3202282</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дипломатилық қатынастар */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2556" sha1="pjcp2z4u60gcqpdh0no16gghe3zxwl8" xml:space="preserve">'''Аргентина — Қазақстан қатынастары''' — [[Аргентина|Аргентина Республикасы]] мен [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] арасындағы дипломатиялық байланыстар.{{Халықаралық қатынас|Атауы=Аргентина - Қазақстан қатынастары|Сурет=Argentina Kazakhstan Locator.svg|Ел1=Қазақстан |Түс1=green|Ел2=Аргентина|Түс2=orange}}

== Дипломатилық қатынастар ==
Аргентинаның Қазақстанмен екіжақты қарым-қатынасы 1993 жылы 25 Маусымда «Аргентина Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы» хаттамасына қол қою арқылы басталды.

== Сауда ==
2016 жылы Аргентина экспорты 7,5 миллион АҚШ долларын құрады, ал біздің елден импорт 3 миллион АҚШ долларын құрады. 2016 жылы Аргентинаның сауда балансының профициті 4,6 миллион АҚШ долларын құрады.

Екіжақты сауда 2016 жылы шамамен 10 миллион АҚШ долларына жетті (дереккөз: argexim). Көтергіш машиналар мен құрылғылар, жылқы еті және жіксіз құбырлар — 2016 жылы Қазақстанға экспортталған негізгі аргентиналық тауарлар.

Бұқаралық сала 2016 жылы Қазақстаннан Аргентина импортының жалпы көлемінің 84% - % құрады

== Визалық режим ==
Қазақстан мен Аргентина арасында өзара 30 күндік визасыз режим орнатылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан|url=https://efrus.cancilleria.gob.ar/es/kazajst%C3%A1n|accessdate=16.09.2023|lang=kk|author=Аргентина Республикасының СІМ}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары]]
[[Санат:Аргентинаның халықаралық қатынастары]]</text>
      <sha1>pjcp2z4u60gcqpdh0no16gghe3zxwl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даниэль дауылы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>711044</id>
    <revision>
      <id>3618283</id>
      <parentid>3209028</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9947" sha1="t5fror8tujphwdng69i0bo0l6ftj02z" xml:space="preserve">{{Earthquake|title=Даниэль дауылы|map=Daniel 2023-09-09 1200Z.jpg|image name=Жерорта теңізіндегі Даниэль дауылы, 9 қыркүйек 2023|date=4-12 қыркүйек [[2023 жыл]]|magnitude=|depth=|location={{Байрақ|Ливия}}|countries affected={{Байрақ|Грекия}}, 
{{Байрақ|Түркия}}, 
{{Байрақ|Болгария}},
{{Байрақ|Мысыр}},|casualties=11500+ адам қаза тапты
10 000 нан 100 000 ға дейін жоғалып кетті|damage=2 млрд АҚШ доллары}}'''Даниэль дауылы''' — [[Ливия]]ға апатты зиян келтірген, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Еуропаның кейбір аймақтарына әсер еткен өлімге әкелетін [[Жерорта теңізі]] циклоны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.itij.com/latest/news/southeastern-europe-suffers-huge-storms-and-flooding|title=Southeastern Europe suffers huge storms and flooding|lang=en|first=Oliver|last=Cuenca|website=ITIJ|access-date=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«:0»&gt;{{Cite news|title=‘Catastrophe’ in Libya’s Derna as deadly floods engulf city|first=Sarah|last=Dadouch|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/09/11/libya-derna-flooding-storm-daniel/|website=Washington Post|id=0190-8286|date=2023-09-12|accessdate=2023-09-12|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Сипаттамасы ==
Шамамен 4 қыркүйекте депрессия түрінде қалыптасқан дауыл [[Грекия]]ға, [[Болгария]]ға және [[Түркия]]ға әсер етіп, онда үлкен су тасқынын тудырды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Weather tracker: Omega block brings torrential rain to Greece and Spain|first=Faye|last=Hulton (Metdesk)|url=https://www.theguardian.com/environment/2023/sep/08/weather-tracker-omega-block-brings-torrential-rain-to-greece-and-spain|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2023-09-08|accessdate=2023-09-12|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

=== Ливиядағы апатты су тасқыны ===
Содан кейін дауыл Ливия жағалауына қарай жылжып, апатты масштабта су тасқынын тудырды&lt;ref name=«:0» /&gt;&lt;ref&gt;[https://eadaily.com/ru/news/2023/09/16/chto-stalo-prichinoy-prirodnoy-katastrofy-v-livii Что стало причиной природной катастрофы в Ливии?] //
16 сентября 2023&lt;/ref&gt;: Ливия билігінің мәліметінше, 12 қыркүйекте 2300 адам қаза тапты, тағы 7 мыңға жуық адам жараланды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.barrons.com/news/floods-killed-over-2-300-in-libya-s-derna-emergency-services-1d2d9ed3|title=Floods Killed Over 2,300 In Libya's Derna: Emergency Services|lang=en-US|first=AFP-Agence France|last=Presse|website=www.barrons.com|access-date=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;. 13 қыркүйекте қаза тапқандар саны 7000-нан асты, тағы 100000 адам хабар-ошарсыз кетті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A/%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/1694501236-%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D8%A5%D8%B9%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D8%AE%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%82%D9%84-%D8%B9%D9%86-3000-%D9%82%D8%AA%D9%8A%D9%84-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85-2000-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%A9-%D9%84%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%87%D8%A7|title=إعصار «دانيال» في ليبا: توقعات بأن يتجاوز عدد الضحايا 10 آلاف والمفقودين نحو 100 ألف شخص|lang=ar|last=i24NEWS|website=I24news|date=2023-09-12|access-date=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;. 15 қыркүйекке қарай қаза тапқандар саны 11 300 ден асты&lt;ref&gt;[https://www.nbcnews.com/news/world/libya-floods-death-toll-derna-rcna105001 Death toll hits 11,300 in Libyan city destroyed by floods]&lt;/ref&gt;.

Дауыл 10 қыркүйекте Ливияның шығысына соғылып, Бенгази қалаларына әсер етті, Дерна, Эль-Джебель-Эль-Ахдар муниципалитеті. Шымтезек қаласы ең көп зардап шекті, өйткені екі бөгет құлап, су үйлер мен жолдарды қиратты. Нәтижесінде қаланың төрттен бір бөлігі жойылды, адамдар теңізге шайылды. Дерна мэрі Абдель Монем әл-Гаити қаза тапқандар саны 20 мың адамға дейін жетуі мүмкін деп мәлімдеді. Шымтезектен 30 мыңнан астам адам эвакуацияланды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newizv.ru/news/2023-09-14/lyudey-prosto-smylo-v-more-chislo-zhertv-navodneniy-v-livii-prevysilo-8-tys-chelovek-419197|title=Людей просто смыло в море: число жертв наводнений в Ливии превысило 8 тыс. человек|website=Новые известия|access-date=2023-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6211154|title=Число жертв наводнения в Ливии возросло до трех тысяч человек|website=Коммерсант|access-date=2023-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«ap»&gt;{{cite web |url=https://apnews.com/article/derna-libya-floods-storm-daniel-95379b164871d97fb74b1cd1bcb5640c |title=10,000 people are missing and thousands are feared dead as eastern Libya is devastated by floods |work=AP News |first=Samy |last=Magdy |date=12 September 2023 |access-date=12 September 2023 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912202455/https://apnews.com/article/derna-libya-floods-storm-daniel-95379b164871d97fb74b1cd1bcb5640c |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Ливия билігі үш күндік ұлттық аза тұтуды жариялады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/18718097|title=В Ливии заявили о тысячах пропавших без вести в результате наводнения|website=TACC|access-date=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;.

Ливия билігі халықаралық қауымдастықтан көмек сұрады. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]ның қызметкерлері Ливияның шығысына алдын-ала қосымша гуманитарлық көмек жіберді. ДДҰ өкілі Маргарет Харрис ұйым қызметкерлері зардап шеккендерге мобильді клиникалар арқылы медициналық көмек көрсетуді жоспарлап отырғанын айтты, өйткені су көптеген ауруханаларға зақым келтірді, кейбіреулері толығымен жойылды&lt;ref&gt;[https://news.un.org/ru/story/2023/09/1444642 Наводнение в Ливии: «бедствие эпических масштабов»]&lt;/ref&gt;.

[[Тунис]], [[Алжир]], [[Түркия]], [[БАӘ]], [[Ресей]], [[Италия]], [[Франция]] Ливияға құтқарушылар мен гуманитарлық көмек жіберді. [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] Ливияға көмек ретінде 10 миллион доллар бөлді, [[Ұлыбритания]] 1 миллион фунт стерлинг (1,25 миллион доллар) бөлді, [[Еуропа одағы|ЕО]] 500 000 еуро бөлді, [[Германия]], [[Румыния]] және [[Финляндия]] Ливияға электр генераторларын, шатырларды, жиналмалы кереуеттерді, көрпелерді, азық-түлік көмегін ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Mogul |first1=Rhea |last2=Haq |first2=Sana Noor |date=September 13, 2023 |title=Morgues overwhelmed in Libya as rescuers search for thousands missing after flood |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2023/09/13/africa/libya-flooding-storm-daniel-wednesday-intl-hnk/index.html |access-date=September 13, 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=September 14, 2023 |title=Global Aid Effort Intensifies For Flood-stricken Libya |work=Barron's |url=https://www.barrons.com/news/global-aid-effort-intensifies-for-flood-stricken-libya-3b94470f |access-date=September 14, 2023 }}&lt;/ref&gt;.

===Басқа елдердегі зардаптары ===
* [[Грекия]]да, [[Болгария]]да және [[Түркия]]да кем дегенде 14 адам қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/turkey-greece-bulgaria-extreme-weather-d2aaa1701dbc7a3722a85aee04a977ac|title=The death toll from fierce storms and flooding in Greece, Turkey and Bulgaria has risen to 14|lang=en|website=AP News|date=2023-09-06|access-date=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;.
* Грекияда 200 мыңнан астам ауылшаруашылық жануарлары қайтыс болды. Грекияның Ауыл шаруашылығын дамыту министрі Лефтерис Авгенакис 61 786 қой мен ешкі, 19 355 шошқа, 5306 бас ірі қара және 123 810 құс өлді деп мәлімдеді&lt;ref&gt;[https://newsmaker.md/rus/novosti/v-gretsii-iz-za-shtorma-pogibli-bolee-200-tys-zhivotnyh/ В Греции из-за шторма погибли более 200 тыс. животных - NewsMaker&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Циклондар]]
[[Санат:Дауылдар]]</text>
      <sha1>t5fror8tujphwdng69i0bo0l6ftj02z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Костенко (шахта)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719508</id>
    <revision>
      <id>3618227</id>
      <parentid>3317651</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7733" sha1="tvlj16v6bljtpkkuaufjo9fshjfzqng" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Костенко шахтасы
 |логотипі           = Шахта имени Костенко 2.jpg
 |түрі               = [[шахта]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = [[Көмір өнеркәсібі|көмір өндіру]]
 |ұраны              = 
 |құрылды            = 1942
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бұрынғы атауы      = А-Гигант
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{байрақ|Қазақстан}}: [[Қарағанды]], [[Қарағанды облысы]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = тау-кен өндірісі
 |өнімі              = кокстенген және энергетикалық көмірлер
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 1 900 (2010 жыл)
 |басшы компания     = «[[АрселорМиттал Теміртау]]&lt;nowiki/&gt;»
 |бағынышты компания = 
 |сайты              = 
}}
'''Костенко атындағы шахта''' — «[[АрселорМиттал Теміртау]]&lt;nowiki/&gt;» АҚ көмір департаментінің ірі көмір өндіруші кәсіпорны. Шахта [[Қарағанды]] қаласында орналасқан. 1980 жылдары [[Қарағанды көмір бассейні]]нің ең ірі шахталарының бірі болған. Қарағанды бассейнінің игерушілердің бірі, «Қарағандыкөмір» трестін басқарушы [[Иван Акимович Костенко]]ның құрметіне аталған.

== Тарихы ==
Шахта 1934 жылы 18 мамырда шахта оқпанын салу кезінде алғашқы тонна топырақ алынған кезде салынды. 1942 жылы 8 мамырда аяқталмаған шахта пайдалануға берілді. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында уақытша даму схемасы бойынша жұмыс істеді.

1952 жылы 26 мамырда жобалық қуаты жылына 750 мың тонна көмір болатын шахтаның бірінші кезегі пайдалануға берілді. 1962 жылы сол қуаттың екінші кезегі енгізілді.

1968 жылдың 1 қаңтарында Костенко атындағы шахтаға №86/87 шахтасы қосылды, кейіннен қайта құру және өндірістік қуаттылықты 3 млн 200 мың тоннаға дейін ұлғайтылды. 1984 жылы шахта тарихындағы ең көп көмір 3 млн 942 мың тонна өндірілді. 1992 жылы 7 мамырда шахта ұжымы 100 миллион тонна көмір берді.

Жоғары өнімді, жанқиярлық еңбегі үшін шахта ұжымы 1971 жылы [[Ленин ордені]]мен марапатталды.

1996 жылы Костенко шахтасы «Испат Интернейшнл» халықаралық компаниясының «[[Испат Кармет]]» АҚ көмір департаментінің құрамына кірді, бұл қазіргі «[[АрселорМиттал Теміртау]]» АҚ.

1998 жылдың 1 қаңтарында Костенко атындағы шахтаға «Стахановская» шахтасы қосылды. Біріккен шахтаның өндірістік қуаты 2 млн 500 мың тоннаны құрады.&lt;ref name=«arcelormittal.kz»&gt;[http://arcelormittal.kz/coal_division_ru/about/shahta_imkostenko/ http://arcelormittal.kz/coal_division_ru/]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «АрселорМиттал Темиртау» АҚ компаниясының ресми сайты&lt;/ref&gt;

2023 жылдың 28 қазанында түнгі сағат 2:33 шамасында шахтада [[Костенко шахтасындағы апат|жарылыс]] орын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kapital.kz/gosudarstvo/120294/vzryv-na-shakhte-kostenko-chislo-pogibshikh-vozroslo-do-33.html|title=Взрыв на шахте Костенко: число погибших возросло до 33|lang=ru|publisher=kapital.kz|date=28 қазан 2023|accessdate=2023-10-29}}&lt;/ref&gt; Шахтадан 252 кеншінің 208-і құтқарылды, 46 адам қаза тапты.&lt;ref name=«:4»&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19145147|title=Число жертв аварии на шахте в Караганде возросло до 36|date=29 қазан 2023|publisher=ТАСС|accessdate=2023-10-29|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/pogib-21-chelovek-arselormittal-temirtau-soobschili-515001/|title=Погиб 21 человек. В «АрселорМиттал Темиртау» сообщили подробности ЧП на шахте|publisher=[[Tengrinews.kz]]|lang=ru|date=28 қазан 2023}}&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
[[Сурет:TEM7A-0242 in Kostenko coal mine.jpg|нобай|оңға|Шахта аумағындағы ТЭМ7 тепловозы]]
«[[АрселорМиттал Теміртау]]» АҚ құрамында жұмыс істеген жылдары Костенко шахтасы 16,5 млн тонна көмір өндірді, 47 км-ден астам тау-кен қазбалары өтті.

Тау-кен бөлу алаңы 1370 га құрайды. Тау-кен жұмыстары 840 м-ден астам тереңдікте 8-ші тік оқпандармен ашылған бес жұмыс көкжиегінде жүргізіледі. Тау-кен қазбаларының ұзындығы 100 км-ден асады.&lt;ref name=«arcelormittal.kz»/&gt;

Шахта кенеттен көмір мен газ шығарындылары үшін қауіпті. Барлық көмір қабаттары көмір шаңының жарылғыштығы өте жоғары. Желдету әдісі — ауаны сорып алу.

Костенко атындағы шахтада Қарағанды облысының 1992–1997 жылдардағы әкімі [[Пётр Петрович Нефёдов]] еңбек жолын бастаған.

2023 жылы болған [[Костенко шахтасындағы апат|апаттан]] кейін [[Қазақстан]] Президенті [[ArcelorMittal]] инвесторымен және оның негізін қалаушы [[Лакшми Миттал]]мен қарым-қатынасты тоқтатып, барлық шахталарды ұлттық қорға беруді тапсырды. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың айтуынша, бұл компания Қазақстан тарихындағы ең нашар компания болып шықты.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қарағанды металлургия комбинаты]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан шахталары]]
[[Санат:АрселорМиттал Теміртау]]</text>
      <sha1>tvlj16v6bljtpkkuaufjo9fshjfzqng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сабао (лауазым)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732087</id>
    <revision>
      <id>3618288</id>
      <parentid>3292382</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="imbl003scu5pjz3o1x1vr6d6mkpsi2h" xml:space="preserve">[[Сурет:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|нобай|оңға|[[Соғдылар|Соғды]] ''сабао'' Ань Цзя ат үстінде, мазарының бір тақтасында бейнеленген. 579 ж.]]
'''''Сабао''''' (薩保, ''Sàbǎo'', «қорғаушы, қамқоршы») — 5-7 ғасырлардағы ресми қытай титулы, бұл [[Соғдылар|соғды]] көшіп келушілер қауымының үкімет тағайындаған басшыларына берілген атау болды&lt;ref name=«XJ»&gt;{{Cite journal|author=Xu|first=Jin 徐津|title=The Funerary Couch of An Jia and the Art of Sogdian Immigrants in Sixth-century China|journal=The Burlington Magazine|date=1 January 2019|url=https://www.academia.edu/40962371/The_Funerary_Couch_of_An_Jia_and_the_Art_of_Sogdian_Immigrants_in_Sixth_century_China|accessdate=2022-07-27|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521123456/https://www.academia.edu/40962371/The_Funerary_Couch_of_An_Jia_and_the_Art_of_Sogdian_Immigrants_in_Sixth_century_China}}&lt;/ref&gt;. ''Сабао'' сөзі соғды тілінің ''s'rtp'w'' сөзінен шыққан, ол «керуен басшысы» дегенді білдіреді&lt;ref name=«XJ» /&gt;. Бұл терминнің тамыры санскрит тілінен алынған буддалық ''sarthavaha'' терминінде жатыр&lt;ref&gt;Rong X., 2005, «Sabao or Sabo: Sogdian Caravan Leaders in the Wall-Paintings in Buddhist Caves»{{ref-en}}, in Vaissière, E., &amp; Trombert, E., (eds.), Les Sogdiens en Chine, pp. 207–230. стр. 207—208.&lt;/ref&gt;. Сабао сонымен қатар Қытай әкімшілігінде аймақтық жауапкершіліктері бар «префекттер» лауазымдарына жиі ие болды: Ань Цзя Тон префектурасының сабао және ұлы губернаторы (大都督, Dàdūdū) болды.

Олар Қытайда сауда жасайтын [[Орталық Азия]]дан келген шетелдік саудагерлердің сауда істерін, сондай-ақ зороастризм істерін басқарды. Олардың эпитафияларынан әртүрлі ''сабаолар'' белгілі, мысалы, Ань Цзя, Виркак немесе Ю Хун&lt;ref name=«UPE»&gt;{{Cite web|title=Anjia Tomb|url=http://dla.library.upenn.edu/dla/fisher/record.html?id=FISHER_n2008011361|work=dla.library.upenn.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«NDI90»&gt;{{Кітап|авторы=Cosmo, Nicola Di.|тақырыбы=Empires and Exchanges in Eurasian Late Antiquity: Rome, China, Iran, and the Steppe, ca. 250–750|баспасы=Cambridge University Press|беттері=90|isbn=978-1-108-54810-6|жыл=26 April 2018|басылым=Nicola Di Cosmo, Michael Maas}} {{Wayback}}&lt;/ref&gt;.

Қытайдағы ''сабао'' мазарлары сол елдегі кезеңдегі ең сәнді және император мазарларынан сәл ғана төмен, бұл ''сабаолардың'' халықтың ең бай өкілдерінің бірі болғанын көрсетеді&lt;ref name=«FG»&gt;{{Кітап|isbn=978-2-7226-0516-9|авторы=GRENET, Frantz.|тақырыбы=Histoire et cultures de l’Asie centrale préislamique.|орны=Paris, France|беттері=320|жыл=2020|баспасы=Collège de France}} {{Wayback|url=https://journals.openedition.org/annuaire-cdf/pdf/15896|date=20220706130835}}&lt;/ref&gt;.

== Сабао мазарлары ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=«200px» heights=«200px»&gt;
Сурет:Tomb_of_An_Jia.jpg|link=Файл:Tomb_of_An_Jia.jpg|alt=Гробница Ань Цзя, 579 г. н. э., Институт археологии провинции Шэньси| Ань Цзя мазары, б.з. 579 ж., Шэньси провинциясының Сон археологиялық институты
Сурет:Northern_Zhou_Dynasty_Tomb_of_Shijun_(roof_reconstructed).jpg|link=Файл:Northern_Zhou_Dynasty_Tomb_of_Shijun_(roof_reconstructed).jpg|alt=Гробница Виркака, 580 г. н. э., городской музей Сианя| Виркак мазары, б.з. 580 ж., Сиань қалалық мұражайы
Сурет:Tomb_of_Yu_Hong_with_roof_(reconstructed,_colored).jpg|link=Файл:Tomb_of_Yu_Hong_with_roof_(reconstructed,_colored).jpg|alt=Могила Ю Хуна, 592 г. н. э., Музей Шаньси| Ю Хун мазары, б.з. 592 ж., Шаньси мұражайы
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Қаған]]
* [[Ябгу]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қытай тарихы]]</text>
      <sha1>imbl003scu5pjz3o1x1vr6d6mkpsi2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аграризм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738415</id>
    <revision>
      <id>3618382</id>
      <parentid>3329669</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28569" sha1="55638b6gwqhjrjdsn47fxq2p8nwzp9b" xml:space="preserve">'''Аграризм''' — табиғи [[ауыл шаруашылығы]]н, отбасылық егіншілікті, кең таралған [[меншік]]ті және саяси [[орталықсыздандыру]]ды алға тартқан [[Әлеуметтік философия|әлеуметтік]] және [[саяси философия]].&lt;ref name=«britannica»&gt;{{Cite web|url= https://www.britannica.com/topic/agrarianism |title= Agrarianism {{!}} Definition, Ideals, History, &amp; Proponents {{!}} Britannica |lang= en |publisher= Britannica |accessdate= 2024-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/agrarian |title= AGRARIANISM definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |lang= en |publisher= Collins English Dictionary |accessdate= 2024-04-13}}&lt;/ref&gt; Аграризмді ұстанушылар жергілікті қауымдастықтың дәстүрлі байланыстарын қалалық заманауилыққа қарағанда жоғары бағалайды.&lt;ref name=«britannica» /&gt; Аграрлық саяси партиялар кейде қоғамдағы байларға қарсы [[фермер]]лер мен кедей [[Диқан (егінші)|диқан]]дардың құқықтары мен тұрақтылығын қолдауды мақсат етеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.merriam-webster.com/dictionary/agrarianism |title= Agrarianism Definition &amp; Meaning - Merriam-Webster |lang= en |publisher= Merriam-Webster Dictionary |accessdate= 2024-04-13}}&lt;/ref&gt;

== Философиясы ==
Кейбір ғалымдар аграризмді ауыл қоғамын қалалық қоғамнан, ал тәуелсіз фермерді ақылы жұмысшыдан жоғары бағалайды және [[егіншілік]]ті идеалды әлеуметтік құндылықтарды қалыптастыра алатын өмір салты ретінде қарастырады.&lt;ref&gt;Thompson, Paul. 2010. «Interview Eighteen» in Sustainability Ethics: 5 Questions Ed. Ryne Raffaelle, Wade Robinson, and Evan Selinger. United States: Automatic Press&lt;/ref&gt; Ол қала өмірінің күрделілігінен гөрі қарапайым ауыл өмірінің артықшылығын көрсетеді. Мысалы, {{iw|М. Томас Индж|М. Томас Индж|en|M. Thomas Inge}} аграризмді келесі негізгі қағидалар арқылы анықтайды:&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://xroads.virginia.edu/~HYPER/HNS/Yoeman/agri1.html |title= Agrarianism in American Literature |lang= en |publisher= xroads.virginia.edu |author= M. Thomas Inge}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170717203649/http://xroads.virginia.edu/~HYPER/HNS/Yoeman/agri1.html |date= 2017-07-17}}&lt;/ref&gt;
* Егіншілік — толық тәуелсіздік пен өзін-өзі қамтамасыз етуді ұсынатын жалғыз кәсіп;
* Қала өмірі, [[капитализм]] және технология тәуелсіздік пен абыройды жояды және жамандық пен әлсіздікті тудырады;
* Ауылшаруашылық қауымдастығы, еңбек және кооперация бірлестігімен үлгі қоғам болып табылады;
* Фермер әлемдік тәртіпте берік, тұрақты ұстанымға ие. Оларда психологиялық және мәдени тұрғыдан пайдалы «тұлғаға сезімі, тарихи және діни дәстүрге сезімі, нақты отбасына, жерге, аймаққа қатыстылық сезімі бар»;
* Топырақты өңдеу «оның ішінде жағымды рухани игілікке ие» және одан өсіруші «ар-намыс, ер-азаматтық, өз-өзіне сенімділік, батылдық, имандылық, қонақжайлылық» сияқты қасиеттерді бойына сіңіреді. Олар табиғатпен тікелей байланыстан және табиғат арқылы [[Құдай]]мен жақынырақ қарым-қатынастан туындайды.

== Белгілі аграрлық партиялар ==
Шаруалар партиялары алғаш рет Шығыс Еуропада 1860–1910 жылдар аралығында пайда болды, бұл кезде коммерциялық ауыл шаруашылығы мен әлемдік нарықтық күштер дәстүрлі ауылдық қоғамды бұзды да, теміржол және өсіп келе жатқан сауаттылық жылжымалы ұйымдастырушылардың жұмысын жеңілдетті. Аграрлық партиялар ірі иеліктердегі жерді жұмыс істейтіндер арасында қайта бөлу үшін жер реформасын жақтады. Олар сондай-ақ ауыл кооперативтеріне егін сатудан түскен пайданы жергілікті қолдарда ұстауды және қажетті жақсартуларды жазу үшін несиелік мекемелерді талап етті. Шаруалар партиялары көбіне сонымен қатар ұлтшыл партиялар да болды, өйткені шаруалар көбінесе өз жерлерін түрлі этникалық помещиктердің игілігіне жұмыс істеді.

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа дейін шаруа партиялары билікте өте сирек болды, бірақ кейбіреулері соғыс аралық кезеңде, әсіресе [[Болгария]] мен [[Чехословакия]]да ықпалды болды. Біраз уақыт, 1920–1930 жылдары Болгария, Чехословакия, [[Польша]], [[Сербия]]дағы шаруалар партияларының негізінде Жасыл Интернационал ({{iw|Халықаралық аграрлық бюро|Халықаралық аграрлық бюро|en|International Agrarian Bureau}}) болды. Ол ең алдымен сол жақта аграризм және [[социализм]]мен күрес идеяларын тарататын, оң жақта помещиктермен күресетін ақпараттық орталық ретінде қызмет етті және ешқашан маңызды іс-шараларды бастамады.

=== Еуропа ===
==== Болгария ====
Болгарияда салықтарға қарсы тұру және кооперативтер құру мақсатында 1899 жылы [[Болгар диқаншылық ұлттық одағы]] (БЗНС) ұйымдастырылды. БЗНС 1919 жылы билікке келіп, көптеген экономикалық, әлеуметтік және құқықтық реформаларды енгізді. Алайда консервативтік күштер [[1923 жылғы төңкеріс]] кезінде БНЗС-ті басып-жаншып, оның жетекшісі [[Александр Стамболийский]]ді (1879–1923) өлтірді. БНЗС 1989 жылға дейін коммунистік қуыршақ тобы болды да, кейін партия ретінде қайта құрылды.

==== Ирландия ====
XIX ғасырдың аяғында [[Ирланд ұлттық жер лигасы]] Ирландиядағы помещиктер жүйесін жоюға және жалға алушы фермерлерге олар жұмыс істеген жерге иелік етуге мүмкіндік беруді мақсат етті. 1878–1909 жылдардағы «{{iw|Жер соғысы|Жер соғысы|en|Land War}}» Ирландияның жер актілеріне әкеліп соқты да, жер рентасын тоқтатылды және жер фермерлер арасында қайта бөлінді.

Тәуелсіздік алғаннан кейін пайда болған [[Ирланд Еркін мемлекеті]]нде {{iw|Фермерлер партиясы (Ирландия)|Фермерлер партиясы|en|Farmers' Party (Ireland)}} 1922 жылдан бастап жұмыс істеді, 1932 жылы {{iw|Ұлттық орталық партиясы (Ирландия)|Ұлттық орталық партиясына|en|National Centre Party (Ireland)}} қосылды. Оны негізінен Ирландияның шығысындағы ауқатты фермерлер қолдады.

1938 жылы [[Кланн на Талуан]] ({{lang-ga|Clann na Talmhan}}; ''Жер жанұясы''; ''Ұлттық ауылшаруашылық партиясы'' деп те аталады) құрылды. Олар мелиорацияға, орман өсіруге, әлеуметтік демократияға және тарифтік реформаларға қолдау көрсетіп, батыстың кедей ұсақ шаруашылықтарына көбірек көңіл бөлді. Олар [[Джон Костелло]] билігінің 1948–1951 және 1954–1957 жылдарында басқарушы коалициясының бір бөлігін құрады. 1960 жылдардағы экономиканың жақсаруы фермерлердің басқа партияларға дауыс бергенін және 1965 жылы Кланн да Талуанның таратылғанын көрді.

==== Қазақстан ====
[[Қазақстан]]да бастапқыда коммунистік ұйым болған [[Қазақстан шаруалар одағы|Шаруалар одағы]] тәуелсіз Қазақстандағы алғашқы аграрлық партиялардың бірі болды да, [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы парламенттік сайлау]]да төрт орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Кітап|авторы= Wilson, Andrew |жыл= 2005 |шынайы атауы= Virtual Politics Faking Democracy in the Post-Soviet World |тақырыбы= Посткеңестік әлемдегі жалған демократияны көрсетіп тұратын виртуалды саясат |баспасы= [[Йель университетінің баспасы]] |беттері= 106 |isbn= 0-300-09545-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кітап|авторы= Buyers, Lydia M. |жыл= 2003 |шынайы атауы= Central Asia in Focus Political and Economic Issues |тақырыбы= Саяси және Экономикалық Мәселелер назарындағы Орталық Азия |орны= [[Нью-Йорк]] |баспасы= Nova Science Publishers, Inc. |беттері= 83 |isbn= 1-59033-153-2}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы [[Ромин Ризаұлы Мәдинов|Ромин Мәдинов]] басқаратын [[Қазақстан аграрлық партиясы]] құрылды, ол ауыл шаруашылығы жерлерін жекешелендіруді, ауыл инфрақұрылымын дамытуды, сондай-ақ аграрлық экономикадағы салық жүйесін өзгертуді жақтады.&lt;ref&gt;{{Кітап|авторы= Kassymova, Didar; Kundakbayeva, Zhanat; Markus, Ustina |жыл= 2012 |шынайы атауы= Historical Dictionary of Kazakhstan |тақырыбы= Қазақстанның тарихи сөздігі |баспасы= The Scarecrow Press |беттері= 19 |isbn= 978-0-8108--6782-6}}&lt;/ref&gt; Партия [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1999)|1999 жылғы парламенттік сайлау]]да [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]те үш мандатқа ие болды да, сайып келгенде [[Қазақстан азаматтық партиясы]]мен бірігіп, үкіметті қолдайтын [[Еңбекшілердің аграрлық-индустриялық одағы]] (ЕАИО) блогын құрады, оны [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004 жылғы парламент сайлауы]] барысында Мәдинов басқарды да, сайлау нәтижесінде блок 11 мандат жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.refworld.org/docid/46c58efd3c.html |title= Kazakhstan: Election results harden opposition |lang= en |publisher= Refworld |author= Alibekov, Ibragim |date= 2004-09-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220320100431/https://www.refworld.org/docid/46c58efd3c.html |date= 2022-03-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1055161.html |title= Final Kazakh Election Results Announced |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2004-10-05 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt; Осыдан кейін блок қысқа өмір сүрді, өйткені ол 2006 жылы билеуші [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясымен бірікті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1055161.html |title= Kazakhstan: Ruling Party Gets Even Bigger |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2006-12-22 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt;

Кейінгі жылдары Қазақстандағы бірнеше басқа партиялар, соның ішінде [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Адал (партия)|Адал]] және [[Respublica]] кіретін үлкен қазақ ауылындағы демографиялық базаға жүгіну үшін өз бағдарламаларында аграрлық саясатты қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/12/political-parties-present-their-platforms-ahead-of-majilis-election/ |title= Political Parties Present Their Platforms Ahead of Majilis Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Zhussupova, Aiman |date= 2020-12-09 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2023/02/closer-look-at-kazakh-political-parties-as-they-prepare-to-campaign/ |title= Closer Look at Kazakh Political Parties as They Prepare to Campaign |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Satubaldina, Assel |date= 2023-02-10 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://tellimer.com/article/ruling-amanat-dominates-campaign-remains-clea |title= Kazakhstan: Ruling Amanat dominates campaign, remains clear favourite |lang= en |publisher= Tellimer |author= Tzanov, Metodi |date= 2023-03-14}}&lt;/ref&gt;

2000 жылдардың соңынан бастап [[Ауыл (партия)|«Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]] Қазақстандағы ең ірі және ықпалды аграрлық-бағдарлы партия болып қала береді, мысалы оның президенттікке кандидаты [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы президенттік сайлау]]да 3,4% дауыс жинап, екінші орынға шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-tokayev-wins-election-with-ease-amid-general-apathy |title= Kazakhstan: Tokayev wins election with ease amid general apathy |lang= en |work= eurasianet.org |author= Kumenov, Almaz |date= 2022-11-21 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламенттік сайлау]]да Ауыл ХДПП [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]те тоғыз мандат жеңіп алып, алғаш рет парламентке түсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/six-political-parties-admitted-to-majilis_a4049989 |title= Six political parties admitted to Majilis |lang= en |publisher= Kazinform |author= Temirgaliyeva, Arailym |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt; Партия тозып бара жатқан ауылдарға, ауылды дамыту мен агроөнеркәсіптік кешенге, ауыл тұрғындарын әлеуметтік қамтамасыз ету мәселелеріне қатысты мәселелер көтеріп, Қазақстанда жүргізіліп жатқан ауыл көшіне дәйекті түрде қарсылық білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://auyl.kz/menu/2/ |title= «Партия туралы» |lang= kk |work= auyl.kz |publisher= [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] ресми сайты}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230320162544/https://auyl.kz/menu/2/ |date= 2023-03-20}}&lt;/ref&gt;

==== Мажарстан ====
Мажарстанда 1908 жылы алғашқы ірі аграрлық партия, ұсақ қожалықтар партиясы құрылды. Партия 1920 жылдары үкімет құрамына кірді, бірақ үкіметтегі ықпалын жоғалтты. Жаңа партия, 1930 жылы жерді қайта бөлудің кең ауқымды бастамаларын білдіретін түбегейлі бағдарламасымен [[Шағын фермерлердің тәуелсіз партиясы|Тәуелсіз шағын фермерлер, аграрлық жұмысшылар партиясы]] құрылды. Олар бұл бағдарламаны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басқа коалициялық партиялармен бірге жүзеге асырды. Алайда 1949 жылдан кейін бірпартиялық жүйе енгізілгенде партия заңсыз деп танылды. Олар 1990–1994 және 1998–2002 жылдары қайтадан үкімет құрамына кірді, содан кейін олар саяси қолдаудан айырылды. Заманауи Мажарстандағы билеуші [[Фидес]] партиясының өзінің аграрлық фракциясы бар және партия жалпы 2010 жылдан бері аграрлық қызығушылықты алға жылжытып келеді, қазір шағын фермерлерге қарсы үлкен отбасылық фермаларды қолдауға баса назар аударылады.

==== Скандинавиялық елдер ====
[[Сурет:Nordic Agrarian party logos.jpg|нобай|оңға|Скандинавиялық аграрлық партиялардың саясаты да, негізгі символы ретінде төрт жапырақты беделерді қолдануы да ұқсас.]]
{{Толық мақала|Солтүстік аграризм}}
Скандинавиялық аграрлық партиялар — [[Солтүстік Еуропа]] елдеріне тән аграрлық саяси партиялар. Өздерін [[Центризм|саяси спектрдің орталығында орналастыратын]] бұл партияларды әдеттегі саяси идеология бойынша жіктеу қиын.

Бұл партиялар [[Социализм|социалистік]] емес және әдетте шағын бизнеске, ауылдық мәселелерге және саяси [[орталықсыздандыру]]ға біраз назар аударады да, кейде [[Еуропа одағы]]на күмәнмен қарайды. Партиялардың еркін нарық пен экологияға қатысты көзқарастары әртүрлі. Халықаралық деңгейде олар көбінесе [[Еуропа үшін либералдар мен демократтар альянсы (партия)|Еуропа үшін либералдар мен демократтар альянсы]]на, не [[Либералдық интернационал]]ға кіреді.

==== Украина ====
Украинада [[Олег Ляшконың Радикалды партиясы]] елді олигархтардан «[[айыр]] ұстап» арылтуға уәде берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-29739514 |title= Ukraine election: What to look for |lang= en |publisher= [[BBC News]] |author= Wilson, Andrew |date= 2014-10-24 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt; Партия бірқатар дәстүрлі солақай ұстанымдарды (прогрессивті салық құрылымы, ауылшаруашылық жерлерін сатуға тыйым салу және заңсыз жер нарығын жою, денсаулық сақтау саласына бюджеттік шығындарды он есе арттыру, әрбір ауылда алғашқы медициналық-санитарлық орталықтар құру)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://ukrainianweek.com/Politics/121957 |title= The Communist Party May Be on Its Last Legs, But Social Populism is Still Alive |lang= en |publisher= Тиждень |author= Kramar, Oleksandr |date= 2014-10-23 |accessdate= 2024-04-19}}&lt;/ref&gt; жақтайды және оларға [[ұлтшылдық]] қосады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2014/10/25/world/europe/with-stunts-and-vigilante-escapades-a-populist-gains-ground-in-ukraine.html |title= With Stunts and Vigilante Escapades, a Populist Gains Ground in Ukraine |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Herszenhorn, David M. |date= 2014-10-25}}&lt;/ref&gt;

==== Ұлыбритания ====

==== Франция ====
[[Франция]]дағы [[Аңшылық, балық аулау, табиғат, салт-дәстүрлер]] партиясы — [[Франциядағы президент сайлауы (2002)|2002 жылғы Франциядағы президенттік сайлау]]да 4,23% шыңына жеткен ұстамды консервативті, аграрлық партия. Ол кейінірек Францияның негізгі консервативті партиясы — [[Халықтық қозғалыс үшін одақ]]пен байланысты болды. Жақында [[Жан Лассаль]]дың Резистондар! қозғалысы аграризм идеяларына жақын болғанын айтқан.

==== Чехословакия ====
Чехословакияда [[Аграрлық партия (Чехословакия)|Фермерлер және шаруалар партиясы]] бес партиялық pětka коалициясының серіктесі ретінде парламенттегі билікті жиі бөлісті. Партия жетекшісі [[Антонин Швегла]] (1873–1933) бірнеше рет премьер-министр болды. Коалиция орта тап сайлаушыларына жету үшін өзінің бастапқы аграрлық базасынан шығып кетті. Партияға Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін [[Чехословакия ұлттық майданы|Ұлттық майдан]] тыйым салды.

=== Океания ===
==== Аустралия ====
[[Аустралия Ұлттық партиясы]] (бұрынғы Елдік партия) 1920 жылдан 1970 жылдарға аграризмның өз нұсқасын жариялады, ол оны «жерге деген назар» ({{lang-en|countrymindedness}}) деп атады. Мақсаты — мал бағушылардың және ұсақ фермерлердің мәртебесін көтеру және оларға негізделген субсидиялар.&lt;ref&gt;{{Cite web|author= Wear, Rae |title= Countrymindedness Revisited |publisher=Australian Political Science Association |date=1990 |url= http://apsa2000.anu.edu.au/confpapers/wear.rtf online edition |lang= en}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20110723145257/http://apsa2000.anu.edu.au/confpapers/wear.rtf |date= 2011-07-23 }}&lt;/ref&gt;

==== Жаңа Зеландия ====
[[Жаңа Зеландия либералдық партиясы]] өзінің гүлденген кезінде (1891–1912) аграрлық бағытты агрессивті түрде алға тартты. Бұл кезде Ұлыбританияны жер иеленушілері мен ақсүйектері басқарды. Жаңа Зеландияда ешқашан ақсүйектер болған емес, бірақ оның бай жер иелері 1891 жылға дейін негізінен бүкіл саясатты басқарып отырды. Либералдық партия өзі «[[популизм]]» деген саясат арқылы бұл жүйені өзгертуді көздеді. Либералдардың стратегиясы [[Либерализм|либералдық]] идеалдарды қолдайтын ұсақ жер иеленуші фермерлердің үлкен тобын құру болды. Либералдар басқарған жаңазеландиялық үкімет сонымен қатар кәрілік зейнетақысы сияқты кейінгі әлеуметтік мемлекеттің негізін құрды және өндірістік дауларды шешу жүйесін әзірледі, оны кейін жұмыс берушілер де, кәсіподақтар да қабылдады. 1893 жылы ол әйелдерге дауыс беру құқығын беріп, Жаңа Зеландияны әлемдегі бұл жасаған бірінші елге айналдырды.

=== Солтүстік Америка ===
[[Америка Құрама Штаттары]] да, [[Канада]] да ХХ ғасырдың басында аграрлық бағыттағы партиялардың өсуін көрді, өйткені экономикалық қиындықтар фермерлік қауымдастықтарды саяси белсенді болуға итермеледі. Аграрлық наразылыққа әртүрлі жауаптар негізінен осы жаңадан қуатталған ауылдық фракциялар өндіретін билік бағытын анықтады деп ұсынылды. Әлеуметтанушы Барри Эйдлиннің айтуынша:&lt;blockquote&gt;Америка Құрама Штаттарында демократтар фермерлер мен жұмысшылардың наразылығына кооптивтік жауап қабылдап, сол сайлау округтерін Жаңа келісім коалициясына біріктірді. Канадада екі негізгі партия да мәжбүрлеу шараларын қабылдады да, бұл сайлау округтерін саяси жағынан шеттетілді және тәуелсіз солшылдар үшін қолжетімді қалдырды. одақ.{{Түпнұсқа|en|In the United States, Democrats adopted a co-optive response to farmer and labor protest, incorporating these constituencies into the New Deal coalition. In Canada, both mainstream parties adopted a coercive response, leaving these constituencies politically excluded and available for an independent left coalition.}}&lt;/blockquote&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Аграризм| ]]
[[Санат:Торизм]]
[[Санат:Саяси теориялар]]</text>
      <sha1>55638b6gwqhjrjdsn47fxq2p8nwzp9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карпат Кемаль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743070</id>
    <revision>
      <id>3618397</id>
      <parentid>3364950</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмірбаяны */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5856" sha1="eict140y4kl6ldksrg569vcmfvuhewc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала}}{{Ғалым|Есімі=Карпат Кемаль|Шынайы есімі={{Lang-tr|Kemal Karpat}}|Туған күні=15.2.1923|Қайтыс болған күні=20.2.2019|Туған жері=Бабадаг, [[Румыния]]|Қайтыс болған жері=Мэдисон, [[АҚШ]]|Ғылыми аясы=тарихшы-өлкетанушы, тарихшы, университет оқытушысы|Альма-матер=* Нью-Йорк университеті
* Вашингтон университеті, Заң факультеті 
* Ыстанбұл университеті|Марапаттары=Түркия Республикасы президентінің мәдениет және өнер саласындағы үлкен сыйлығы (2016)}}'''Карпат Кемаль''' ({{Lang-tr|Kemal Karpat}}; 15 ақпан 1923 – 20 ақпан 2019) — түрік тарихшысы.

== Өмірбаяны ==
[[Румыния]]да [[Қырым татарлары]]ның отбасында дүниеге келген. Әкесі Хашим саудагер әрі имам, анасы Зүбейде үй шаруасындағы әйел болған. Әкесі Кемаль жас кезінде қайтыс болды&lt;ref name=«karpat-chasing»&gt;{{Cite web|url=https://www.dailysabah.com/portrait/2019/03/01/kemal-karpat-chasing-the-historical-roots-of-turkish-democracy|title=Kemal Karpat: Chasing the historical roots of Turkish democracy|accessdate=2020-04-26|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127051321/https://www.dailysabah.com/portrait/2019/03/01/kemal-karpat-chasing-the-historical-roots-of-turkish-democracy|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[Меджидия|Межидиядағы]] педагогикалық лицейде оқыды, бірақ әкесі қайтыс болғаннан кейін Ыстанбұлға көшіп, Хайдарпаша лицейін бітірді. Содан кейін Ыстанбұл университетіне түсіп, оны 1948 жылы заңгер бакалавр дәрежесімен бітірді. Университетті бітіргеннен кейін ол АҚШ-қа көшіп, 1950 жылы Вашингтон университетінде магистр дәрежесін алды&lt;ref name=«karpat-chasing»/&gt;.

1952–1953 жылдары БҰҰ хатшылығында, 1954–1955 жылдары түрік армиясында қызмет етті. Ол 1957 жылы Нью-Йорк университетінде PhD дәрежесін алды, содан кейін АҚШ пен Түркияның бірнеше университеттерінде тарих пәнінен сабақ берді&lt;ref name=«karpat-chasing»/&gt;.

Бірқатар кәсіптік бірлестіктер мен қоғамдардың мүшесі болды. Ол «International Journal of Turkish Studies», «The Central Asian Survey» және «Journal of Muslim Minority Affairs» ғылыми журналдарының редакторы болды&lt;ref name=«karpat-chasing»/&gt;.

2019 жылы 20 ақпанда Висконсин штатында қайтыс болды. Фатих мешітінде жерленген&lt;ref name=«karpat-chasing»/&gt;.

Ульянова И.Н. атындағы Чуваш университетінің құрметті докторы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chuvsu.ru/universitet/pochetnye-doktora-universiteta/|title=Почетные доктора университета|accessdate=2020-08-09|archivedate=2020-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808205238/https://www.chuvsu.ru/universitet/pochetnye-doktora-universiteta/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2019 жылы «Қырым татар халқына сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісімен марапатталды&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200706184515/http://qirimcemiyeti.org/ru/news/nagrazhdenie-znakom--za-zaslugi-pered-krymskotatarskim-narodom--v-svjazi-s-prazdnovaniem-svjashchennogo-prazdnika-kurban-bajram/ Награждение знаком «За заслуги перед крымскотатарским народом» в связи с празднованием священного праздника Курбан Байрам]&lt;/ref&gt;.

== Таңдаулы басылымдары ==

* Элиталар мен дін: Осман империясынан Түркия Республикасына дейін (Times, 2010);
* Гекеконду: ауылдық көші-қон және урбанизация (Кембридж университетінің баспасы; 2009);
* Исламды саясаттандыру (Оксфорд университетінің баспасы, 2001);
* Осман империясының өткені және қазіргі Түркия (Брилл, 2000);
* Қазіргі Таяу Шығыстағы саяси және әлеуметтік ой (Praeger, 1968);
* Түркия саясаты: көппартиялық жүйеге көшу (Принстон университетінің баспасы, 1959);
* Жапония мен Түркиядағы саяси модернизация (Принстон университетінің баспасы, 1964);
* Осман мемлекетіндегі ұлтшылдықтың әлеуметтік негіздерін зерттеу (Принстон Университеті, 1973);
* Түркиядағы әлеуметтік өзгерістер және саясат (Брилл Лейден, 1973);
* Өтпелі кезеңдегі Түркияның сыртқы саясаты (Брилл Лейден, 1975).

== Дереккөздер ==

[[Санат:Түркия тарихшылары]]</text>
      <sha1>eict140y4kl6ldksrg569vcmfvuhewc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Франция суперкубогы 2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743611</id>
    <revision>
      <id>3618273</id>
      <parentid>3476458</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6288" sha1="5o5i15coo3ze45eslzfd4bln10i5e9a" xml:space="preserve">{{Футбол матчы
|атауы             = Футболдан Франция суперкубогы 2022
|турнир            = [[Футболдан Франция суперкубогы]]
|команда1          = «[[Пари Сен-Жермен]]»
|команда1есеп   = 4
|команда2          = [[Нант (футбол клубы)|«Нант»]]
|команда2есеп   = 0
|дата              = [[31 шілде]] [[2022 жыл]]
|стадион           = [[Тель-Авив]]
|арбитр            = {{flagicon|ISR}} [[Орел Гринфельд]]
|көрермендер           = 28 000
|погода            = 
|алдыңғы        = [[Футболдан Франция суперкубогы 2021|2021]]
|келесі         = [[Футболдан Франция суперкубогы 2023|2023]]
}}
'''Футболдан Франция суперкубогы 2022''' ({{lang-fr|Trophée des champions 2022}}) — [[Футболдан Франция суперкубогы|турнирдің]] 27-ші жарысы.

==Матч==
===Детальдар===
{{матч туралы есептеме
|мерзімі       = 31 шілде 2022
|команда1      = «[[Пари Сен-Жермен]]»
|есеп      = 4:0&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.co.uk/spielbericht/index/spielbericht/3813957&lt;/ref&gt;
|команда2      = [[Нант (футбол клубы)|«Нант»]]
|голдар1     = [[Лионель Месси|Месси]] {{гол|22}}&lt;br/&gt;[[Неймар]] {{гол|45+5||82|пен.}}&lt;br/&gt;[[Серхио Рамос|Рамос]] {{гол|57}}
|стадион    = {{flagicon|ISR}} [[Блумфилд (стадион)|Блумфилд]], [[Тель-Авив]]
|көрермендер = 28 000
|төреші    = {{flagicon|ISR}} [[Орел Гринфельд]]
}}
{| width=92%
|-
|{{Football kit
 |pattern_la = _psg2223h
 |pattern_b  = _psg2223h
 |pattern_ra = _psg2223h
 |pattern_sh = _psg2223h
 |pattern_so =
 |leftarm    = 0A1254
 |body       = 0A1254
 |rightarm   = 0A1254
 |shorts     = 0A1254
 |socks      = 0A1254
 |title      = ПСЖ
}}
|{{Football kit
 |pattern_la = _nantes2122h
 |pattern_b  = _nantes2122h
 |pattern_ra = _nantes2122h
 |pattern_sh = _nantes2122h
 |pattern_so = _nantes2122h
 |leftarm    = FFFF00
 |body       = FFFF00
 |rightarm   = FFFF00
 |shorts     = FFFF00
 |socks      = FFFF00
 |title      = Нант
}}
|}
{| width=«100%»
|valign=«top» width=«50%»|
{| style=«font-size: 90%» cellspacing=«0» cellpadding=«0»
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|ққ || '''99'''|| {{Flagicon|ITA}} [[Джанлуиджи Доннарумма]]
|-
|қ || '''5'''|| {{Flagicon|BRA}} [[Маркиньос]] ([[капитан (футбол)|к]])
|-
|қ || '''3'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Преснель Кимпембе]]
|-
|қ || '''4'''|| {{Flagicon|ESP}} [[Серхио Рамос]]
|-
|ж || '''25'''|| {{Flagicon|POR}} [[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]]|| || {{suboff|68}}
|-
|ж || '''17'''|| {{Flagicon|POR}} [[Витор Феррейра|Витинья]] || {{СҚ|16}} || {{suboff|68}}
|-
|ж || '''6'''|| {{Flagicon|ITA}} [[Марко Верратти]] || || {{suboff|78}}
|-
|ж || '''2'''|| {{Flagicon|MAR}} [[Ашраф Хакими]] || || {{suboff|78}}
|-
|ш || '''10'''|| {{Flagicon|BRA}} [[Неймар]]
|-
|ш || '''30'''|| {{Flagicon|ARG}} [[Лионель Месси]]
|-
|ш || '''19'''|| {{Flagicon|ESP}} [[Пабло Сарабия]] || || {{suboff|84}}
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|қ || '''14'''|| {{Flagicon|ESP}} [[Хуан Бернат]] || || {{subon|68}}
|-
|қ || '''26'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Норди Мукьеле]] || || {{subon|78}}
|-
|ж || '''8'''|| {{Flagicon|ARG}} [[Леандро Паредес]] || || {{subon|78}}
|-
|ж || '''15'''|| {{Flagicon|POR}} [[Данилу Перейра]] || || {{subon|68}}
|-
|ш || '''29'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Арно Калимуэндо Муинга|Арно Калимуэндо]] || || {{subon|84}}
|-
|colspan=3|'''Жаттықтырушы:'''
|-
|colspan=4|{{Flagicon|FRA}} [[Кристоф Галтье]]
|}
|valign=«top»| 
|style=«vertical-align:top; width:50%»|
{| cellspacing=«0» cellpadding=«0» style=«font-size:90%; margin:auto»
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|ққ || '''1'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Альбан Ляфон]] ([[капитан (футбол)|к]])
|-
|қ || '''3'''|| {{Flagicon|BRA}} [[Андрей Жиротто]]
|-
|қ || '''21'''|| {{Flagicon|CMR}} [[Жан-Шарль Кастеллетто]] || {{қуылды|0|81}}
|-
|қ || '''4'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Николя Паллуа]]
|-
|ж || '''12'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Деннис Аппиа]] || || {{suboff|78}}
|-
|ж || '''17'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Мусса Сиссоко]]
|-
|ж || '''5'''|| {{Flagicon|ESP}} [[Педро Чиривелья]] || || {{suboff|64}}
|-
|ж || '''11'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Маркус Коко]] || {{СҚ|38}} || {{suboff|64}}
|-
|ж || '''10'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Людовик Блас]]
|-
|ш || '''7'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Эванн Гессан]] || || {{suboff|78}}
|-
|ш || '''27'''|| {{Flagicon|NGA}} [[Мойзес Симон]]
|-
|colspan=3|'''Алаңға шыққандар:'''
|-
|қ || '''2'''|| {{Flagicon|BRA}} [[Фабио Перейра да Силва|Фабио]] || || {{subon|78}}
|-
|қ || '''24'''|| {{Flagicon|FRA}} [[Себастьян Коршя]] || || {{subon|78}}
|-
|ж || '''8'''|| {{Flagicon|COD}} [[Самуэль Мутуссами]] || {{СҚ|75}} || {{subon|64}}
|-
|ш || '''31'''|| {{Flagicon|EGY}} [[Мостафа Мохамед]] || || {{subon|64}}
|-
|colspan=3|'''Жаттықтырушы:'''
|-
|colspan=4|{{Flagicon|FRA}} [[Антуан Комбуаре]]
|}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://int.soccerway.com/matches/2022/07/31/france/super-cup/paris-saint-germain-fc/fc-nantes/3787244/ Soccerway.com]

[[Санат:2022 жылғы футбол]]
[[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойындары]]
[[Санат:Нант ФК ойындары]]
[[Санат:Футболдан Франция суперкубогы]]
[[Санат:Израильдегі футбол]]</text>
      <sha1>5o5i15coo3ze45eslzfd4bln10i5e9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ватанга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744132</id>
    <revision>
      <id>3617906</id>
      <parentid>3478992</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3617906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="fpdgbwcl5hg7tup8aayqaxufg4id6qf" xml:space="preserve">{{футбол клубы
|атауы = {{ту|Либерия}} Ватанга
|құрылған =1997
| жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025/26 | орын = 1 орын

| pattern_la1 = 
| pattern_b1 = 
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| leftarm1 = FFDF00
| body1 = FFDF00
| rightarm1 = FFDF00
| shorts1 = 000000
| socks1 = FFDF00

| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = 
| pattern_ra2 = 
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = FFDF00
| socks2 = FFDF00

| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = 
| pattern_ra3 = 
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = 000000
}}

'''Ватанга''' ({{lang-en|Watanga Football Club}}) — [[Либерия]]ның [[Монровия]] қаласындағы футбол клубы. Либерияның екі дүркін чемпионы (2021–22, 2023–24).

== Сілтемелер ==
* [https://www.facebook.com/watangafcofficial/ facebook]
* [https://int.soccerway.com/teams/liberia/watanga/24163/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/watanga/APknQoVS/ FLASHSCORE]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/watanga-fc/16725/ Globalsportsarchive]

{{бастама}}
[[Санат:Либерия футбол клубтары]]</text>
      <sha1>fpdgbwcl5hg7tup8aayqaxufg4id6qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Либертадорес кубогы 2001</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744699</id>
    <revision>
      <id>3618381</id>
      <parentid>3379059</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15036" sha1="lcgleyjavp765covdg7qwkwf3w6hzj1" xml:space="preserve">{{Ұлттық чемпионат
|атауы1        = Либертадорес кубогы 2001
|уақыты        = 
|қатысушылар саны = 34
|қалалар       = 
|стадиондар    = 
|чемпион       = {{ту|Аргентина}} [[Бока Хуниорс]]
|рет           =
|2 орын        = {{ту|Мексика}} [[Крус Асуль]]
|3 орын        = 
|ойналған ойындар саны     = 126
|голдар саны    = 
|бомбардир      = 
|бголдар        = 
|алдыңғы сезон             = [[Либертадорес кубогы 2000|2000]]
|келесі сезон              = [[Либертадорес кубогы 2002|2002]]
}}
'''[[Либертадорес кубогы]] 2002''' ({{lang-es|2002 Copa Toyota Libertadores de América}}) — турнирдің 42-ші маусымы.
== Бастапқы раунд ==
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Мексика}} '''[[Крус Асуль]]'''
|'''12'''||6||4||0||2||15||8||+7
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Венесуэла}} '''[[Депортиво Тачира]]'''
|'''12'''||6||4||0||2||7||8||-1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Венесуэла}} [[Депортиво Италия|Депортиво ИталЧакао]]
|'''9'''||6||3||0||3||9||10||-1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Мексика}} [[Атланте]]
|'''3'''||6||1||0||5||8||13||-5
|}
==1 раунд ==

===1 топ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Аргентина}} '''[[Росарио Сентраль]]'''
|'''13'''||6||4||1||1||13||4||+9
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Колумбия}} '''[[Атлетико Хуниор]]'''
|'''10'''||6||3||1||2||10||6||+4
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Аргентина}} [[Велес Сарсфилд]]
|'''9'''||6||3||0||3||5||8||-3
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Перу}} [[Университарио]]
|'''2'''||6||0||2||4||3||13||-10
|}

===2 топ ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center

!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Бразилия}} '''[[Палмейрас]]'''
|'''16'''||6||5||1||0||16||5||+11
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Парагвай}} '''[[Серро Портеньо]]'''
|'''13'''||6||4||1||1||17||6||+11
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Чили}} [[Универсидад де Чили]]
|'''4'''||6||1||1||4||5||13||-8
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Перу}} [[Спорт Бойз]]
|'''1'''||6||0||1||5||3||17||-14
|}

=== 3 топ ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Уругвай}} '''[[Насьональ (футбол клубы, Монтевидео)|Насьональ (Монтевидео)]]'''
|'''14'''||6||4||2||0||9||2||+7
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Чили}} '''[[Депортес Консепсьон (футбол клубы)|Депортес Консепсьон]]'''
|'''7'''||6||2||1||3||8||8||0
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Аргентина}} [[Сан-Лоренсо де Альмагро]]
|'''7'''||6||2||1||3||9||10||-1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Боливия}} [[Хорхе Вильстерманн (футбол клубы)|Хорхе Вильстерманн]]
|'''6'''||6||2||0||4||7||13||-6
|}
=== 4 топ ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Бразилия}} '''[[Крузейро (футбол клубы)|Крузейро]]'''
|'''16'''||6||5||1||0||15||4||+11
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Эквадор}} '''[[Эмелек]]'''
|'''9'''||6||2||3||1||7||6||+1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Парагвай}} [[Олимпия (футбол клубы, Асунсьон)|Олимпия (Асунсьон)]]
|'''5'''||6||1||2||3||10||13||-3
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Перу}} [[Спортинг Кристал]]
|'''3'''||6||1||0||5||4||13||-9
|}
=== 5 топ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Аргентина}} '''[[Ривер Плейт]]'''
|'''12'''||6||4||0||2||13||6||+7
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Эквадор}} '''[[Эль Насьональ]]'''
|'''9'''||6||3||0||3||8||9||-1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Парагвай}} [[Гуарани (футбол клубы, Асунсьон)|Гуарани]]
|'''7'''||6||2||1||3||9||11||-2
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Боливия}} [[Стронгест]]
|'''7'''||6||2||1||3||10||14||-4
|}
=== 6 топ ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Бразилия}} '''[[Васко да Гама (футбол клубы)|Васко да Гама]]'''
|'''18'''||6||6||0||0||16||5||+11
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Колумбия}} '''[[Америка (футбол клубы, Кали)|Америка (Кали)]]'''
|'''12'''||6||4||0||2||10||9||+1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Уругвай}} [[Пеньяроль]]
|'''4'''||6||1||1||4||7||10||-3
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Венесуэла}} [[Депортиво Тачира]]
|'''1'''||6||0||1||5||3||12||-9
|}

=== 7 топ ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Мексика}} '''[[Крус Асуль]]'''
|'''13'''||6||4||1||1||12||7||+5
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Бразилия}} '''[[Сан-Каэтано]]'''
|'''8'''||6||2||2||2||6||4||+2
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Уругвай}} [[Дефенсор Спортинг]]
|'''7'''||6||2||1||3||8||11||-3
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Эквадор}} [[Ольмедо (футбол клубы)|Ольмедо]]
|'''6'''||6||2||0||4||11||15||-4
|}
===8 топ ===
{| border=1 style=«border-collapse:collapse; font-size:100%;» cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=250|Команда
!width=50|ҰП
!width=30|О
!width=30|Ж
!width=30|Т
!width=30|Қ
!width=30|СД
!width=30|ЖД
!width=«20»|+-
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Аргентина}} '''[[Бока Хуниорс]]'''
|'''15'''||6||5||0||1||7||5||+2
|- align=center bgcolor=#CCFFCC
|style=«text-align:left;»|{{ту|Чили}} '''[[Кобрелоа]]'''
|'''10'''||6||3||1||2||8||7||+1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Колумбия}} [[Депортиво Кали]]
|'''9'''||6||3||0||3||13||8||+5
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|style=«text-align:left;»|{{ту|Боливия}} [[Ориенте Петролеро]]
|'''1'''||6||0||1||5||6||14||-8
|}
== 2 раунд ==
{| class=«wikitable» border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 style=«border-collapse: collapse;»
|-
!align=«right» width=«250»|Команда #1
!align=«center» width=«80»| Жалпы есеп
!align=«left» width=«250»|Команда #2
!align=«center» width=«80»| 1 матч
!align=«center» width=«80»| 2 матч
|- align=«center»
|align=«right»|[[Кобрелоа]] {{ту|Чили}}||3:4||align=«left»|{{ту|Аргентина}} '''[[Росарио Сентраль]]'''||2:3||1:1
|- align=«center»
|align=«right»|'''[[Америка (футбол клубы, Кали)|Америка (Кали)]]''' {{ту|Колумбия}}||5:1||align=«left»|{{ту|Уругвай}} [[Насьональ (футбол клубы, Монтевидео)|Насьональ (Монтевидео)]]||2:0||3:1
|- align=«center»
|align=«right»|[[Эмелек]] {{ту|Эквадор}}||2:5||align=«left»|{{ту|Аргентина}} '''[[Ривер Плейт]]'''||2:0||0:5
|- align=«center»
|align=«right»|[[Серро Портеньо]] {{ту|Парагвай}}||3:4||align=«left»|{{ту|Мексика}} '''[[Крус Асуль]]'''||2:1||1:3
|- align=«center»
|align=«right»|[[Сан-Каэтано]] {{ту|Бразилия}}||1:1'''[[пенальти|п]]'''||align=«left»|{{ту|Бразилия}} '''[[Палмейрас]]'''||1:0||0:1
|- align=«center»
|align=«right»|[[Эль Насьональ]] {{ту|Эквадор}}||2:6||align=«left»|{{ту|Бразилия}} '''[[Крузейро (футбол клубы)|Крузейро]]'''||1:2||1:4
|- align=«center»
|align=«right»|[[Депортес Консепсьон (футбол клубы)|Депортес Консепсьон]] {{ту|Чили}}||1:4||align=«left»|{{ту|Бразилия}} '''[[Васко да Гама (футбол клубы)|Васко да Гама]]'''||1:3||0:1
|- align=«center»
|align=«right»|[[Атлетико Хуниор]] {{ту|Колумбия}}||3:4||align=«left»|{{ту|Аргентина}} '''[[Бока Хуниорс]]'''||2:3||1:1
|}

== Ширек финал==
{| class=«wikitable» border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 style=«border-collapse: collapse;»
|-
!align=«right» width=«250»|Команда #1
!align=«center» width=«80»| Жалпы есеп
!align=«left» width=«250»|Команда #2
!align=«center» width=«80»| 1 матч
!align=«center» width=«80»| 2 матч
|- align=«center»
|align=«right»|'''[[Палмейрас]]''' {{ту|Бразилия}}||'''[[пенальти|п]]'''5:5||align=«left»|{{ту|Бразилия}} [[Крузейро (футбол клубы)|Крузейро]]||3:3||2:2
|- align=«center»
|align=«right»|[[Васко да Гама (футбол клубы)|Васко да Гама]] {{ту|Бразилия}}||0:4||align=«left»|{{ту|Аргентина}} '''[[Бока Хуниорс]]'''||0:1||0:3
|- align=«center»
|align=«right»|'''[[Росарио Сентраль]]''' {{ту|Аргентина}}||'''[[пенальти|п]]'''3:3||align=«left»|{{ту|Колумбия}} [[Америка (футбол клубы, Кали)|Америка (Кали)]]||1:0||2:3
|- align=«center»
|align=«right»|[[Ривер Плейт]] {{ту|Аргентина}}||0:3||align=«left»|{{ту|Мексика}} '''[[Крус Асуль]]'''||0:0||0:3
|}
== Жартылай финал==
{| class=«wikitable» border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 style=«border-collapse: collapse;»
|-
!align=«right» width=«250»|Команда #1
!align=«center» width=«80»| Жалпы есеп
!align=«left» width=«250»|Команда #2
!align=«center» width=«80»| 1 матч
!align=«center» width=«80»| 2 матч
|- align=«center»
|align=«right»|'''[[Крус Асуль]]''' {{ту|Мексика}}||5:3||align=«left»|{{ту|Аргентина}} [[Росарио Сентраль]]||2:0||3:3
|- align=«center»
|align=«right»|'''[[Бока Хуниорс]]''' {{ту|Аргентина}}||'''[[пенальти|п]]'''4:4||align=«left»|{{ту|Бразилия}} [[Палмейрас]]||2:2||2:2
|}
== Финал ==
{{Матч туралы есептеме
|bg=#EBF5FF
|мерзімі= [[20 маусым]] [[2001 жыл]]
|команда1= [[Крус Асуль]] {{ту|Мексика}}
|есеп= 0:1
|команда2= {{ту|Аргентина}} [[Бока Хуниорс]]
|голдар1=
|голдар2 = [[Дельгадо, Марсело|Марсело Дельгадо]] {{Гол|85}}
|стадион=[[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
|көрермендер =115.000
|судья = {{ту|Бразилии|15px}} [[Марсио Резенди]]
}}
----
{{Матч туралы есептеме
|bg=#EBF5FF
|мерзімі= [[28 маусым]] [[2001 жыл]]
|команда1= [[Бока Хуниорс]] {{ту|Аргентина}}
|есеп= 0:1
|команда2= {{ту|Мексика}} [[Крус Асуль]]
|голдар1=
|голдар2 = [[Хуан Франсиско Паленсия]] {{Гол|42}}
|стадион=[[Бомбонера]], [[Буэнос-Айрес]]
|көрермендер =60.000
|судья = {{ту|Перу|15px}} [[Хильберто Идальго]]
}}

{{Либертадорес кубогы}}

[[Санат:Либертадорес кубогы]]
[[Санат:2001 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>lcgleyjavp765covdg7qwkwf3w6hzj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Г. Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745225</id>
    <revision>
      <id>3618248</id>
      <parentid>3468518</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6542" sha1="57q9dqgx5qrfqs1jemye9d9zeoxupcs" xml:space="preserve">{{Ғимарат
| ғимараттың аты     = Г.Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы
| шынайы аты         = 
| бұрынғы атауы      = Көпес Деровтың сауда үйі
| балама аты         = 
| статусы            = Республикалық маңызы бар сәулет ескерткіші
| суреті             = Г. Потанин атындағы мұражай (Павлодар).jpg
| ені                = 
| сурет атауы        = 
| позициялық карта   = Қазақстан  
 |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =16 |lat_sec = 39
 |lon_dir = E|lon_deg =76|lon_min =56 |lon_sec = 23
| карта атауы        = 
| карта ені          = 
| ғимарат түрі       =  
| сәулет стилі       = қала құрылысы және сәулет
| қолданылуы         = 
| орналасуы          = 
| мекен жайы         = Астана көшесі, 149.
| қала               = [[Павлодар]]
| мемлекет           = 
| қазіргі жалдаушы   = 
| ғимараттың маңыздылығы  = 
| құрылысы басталды  =  1869 жыл
| құрылысы аяқталды  =  
| ашылған уақыты     = 1942 жыл (мұражайдың ашылуы)
| жөнделген уақыты   =  
| жабылған уақыты    = 
| бұзылған уақыты    = 
| құны               = 
| жөндеу құны        = 
| биіктігі           = 
| құрылыс материалы  = 
| қабаттар саны      = 
| ғимараттың ішкі ауданы =  
| тапсырыс беруші    = 
| иемденуші          = 
| басқарушы орган    = 
| сәулетшісі         =  
| салушы             = 
| марапаттары        = 
| дүкендер саны      = 
| бөлмелер саны      = 
| көлік тұрағы       = 
| сайты              = https://pavlkraimuz.kz/ru/
}}
'''Г.Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы''' – [[Павлодар облысы]]ның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет ескерткіші.

== Орналасқан жері ==
[[Павлодар]] қаласы, Астана көшесі, 149.

== Кезеңі, авторлары ==
Ғимарат сауда орны болып [[1896 жыл|1896]] жылы салынған (сәулетші П. Батов), [[1942 жыл|1942]] жылы ол жерде мұражай ашылды.

== Тарихи деректер, ғимарат сипаты ==
Ғимарат 1896 жылы сәулетші П. Батовтың жобасы бойынша бірінші гильдияның атақты көпесі әрі қаланың құрметті азаматы А.И. Деровтың ақшасына сауда орындарын ашу үшін арнайы салынды. Бұл – ұзындығы мен көлемі бойынша қаланың ең үлкен көпестік бөлігінің бірі саналатын ғимарат. Ғимаратты сібірлік модерннің немесе «орыстық емес стильдің» барлық қағидаларын ескере отырып, дөрекі түрде, өзіндік сырт көрінісі мен барельеф салынды. Терезелердің, балкондардың, есіктер мен жоғарғы жақтауларының жиектелуі ерекше назар аудартады. Қабырғалары шығыңқы және дөңгелек резетке түрінде әдемі жиектелген.&lt;br&gt;
Бұл стиль XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басында қарқынды түрде дамыған Батыс Сібірдің ағаш сәулет өнеріне тән. Бүгінде сауда үйінің ғимаратында Г.Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы орналасқан. Мұражайдың негізі 1942 жылы қаланды. [[1959 жыл|1959]] жылы оған саяхатшы, Орта Азия зерттеушісі, Павлодар облысының тумасы [[Григорий Николаевич Потанин|Г.Н. Потанин]]нің есімі беріледі. Мұражайдың негізін қалаушы суретші, өлкетанушы [[Дмитрий Поликарпович Багаев|Д.П. Багаев]] болды.

== Мұражай қоры ==
Мұражай экспозициясы 9 залда көрсетіледі: табиғат; археология; этнография; ХV-ХІХ ғасырлардағы Ертіс маңы тарихының залы; XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы Ертіс маңы мәдениеті мен экономикасының даму тарихының залы; азаматтық соғыс пен революция залы; Ұлы Отан соғысы залы; Павлодар облысының тарихы мен қазіргі дамуы залы.&lt;ref&gt;Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Павлодар облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}

[[Санат:Павлодар облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Павлодар облысы сәулеті]]</text>
      <sha1>57q9dqgx5qrfqs1jemye9d9zeoxupcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Rustamullyy1239</title>
    <ns>2</ns>
    <id>751619</id>
    <revision>
      <id>3618452</id>
      <parentid>3421507</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="e5fz2zzggxsvcm8f3ar7f81dpzvuvjq" xml:space="preserve">Ақтөбе облысының тумасы</text>
      <sha1>e5fz2zzggxsvcm8f3ar7f81dpzvuvjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастан Талғатұлы Сәтбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753950</id>
    <revision>
      <id>3618404</id>
      <parentid>3545558</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7072" sha1="t6qcqexwjndmfymzyn7gyle3ad9jnv6" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі              = Дастан Сәтбаев|сурет=|сурет ені=250px|салмағы=73 кг|толық аты=Дастан Талғатұлы Сәтбаев
|туған күні         = 12.8.2008
|туған жері         = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|позиция            = [[шабуылшы]]
|азаматтығы         = {{KAZ}}
|бойы               = 176 см
|қазіргі клуб       = {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
|номері             = 9
|клубтары           = {{футбол карьерасы
|2024—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|26 (13)
|2024|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]|5 (1)
}}
|ұлттық құрамы         = {{футбол карьерасы
|2023—2024|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-17|10 (4)
|2025|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-21|1 (0)
|2025—|{{футбол|Қазақстан}}|7 (1)
}}
}}
'''Дастан Талғатұлы Сәтбаев''' ([[12 тамыз]] [[2008 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.world/dastan-satpaev/profil/spieler/1179146 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, [[Алматы]]) — қазақстандық футболшы, «[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]» клубы мен [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан ұлттық құрамасының]] шабуылшысы.

[[Дулат]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt; 
== Мансап ==
=== Клубтық ===
Футболшы ретінде мансабын 2024 жылы «[[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]&lt;nowiki/&gt;» клубында бастады. 2024 жылғы 7 сәуірде [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстанның бірінші лигасындағы]] дебюттік матчын «[[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы өткізді (1:0)&lt;ref&gt;Қайрат Жастар - Алтай

https://www.transfermarkt.com/kairat-zhas_altay-oskemen/index/spielbericht/4315463&lt;/ref&gt;. 2024 жылғы 29 тамызда «[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы ойында (1:0) бірінші лигадағы алғашқы голын соқты&lt;ref&gt;Тараз - Қайрат Жастар https://www.transfermarkt.com/fc-taraz_kairat-zhas/index/spielbericht/4442308&lt;/ref&gt;.

2024 жылғы 26 мамырда [[Қазақстан лига кубогы|Қазақстан Лига Кубогындағы]] алғашқы ойынын «[[Ақжайық (футбол клубы)|Ақжайық]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы өткізді (9:0), 80-минутта [[Элдер Сантана]]ның орнына алаңға шықты&lt;ref&gt;Қайрат - Ақжайық

https://www.transfermarkt.com/kairat-almaty_akzhayik-uralsk/index/spielbericht/4346796&lt;/ref&gt;. 2025 жылғы 22 ақпанда [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкубогында]] тұңғыш ойынын өткізіп, «[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы матчта (2:0) 69-минутта Георгий Зарианың орнына шықты&lt;ref&gt;Қайрат - Ақтөбе https://www.transfermarkt.com/kairat-almaty_fc-aktobe/index/spielbericht/4533386&lt;/ref&gt;.

2025 жылдың қаңтар айында «[[Челси (футбол клубы)|Челси]]» футбол клубы футболшымен 2029 жылға дейін келісім шарт жасасты. Трансфер құны 4.3 млн еуро. Бірақ «Челси» сапына 2026 жылдан бастап қосылады.

2025 жылғы 2 наурызда [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан Премьер-лигасындағы]] бірінші турда «[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы ойында (1:1) гол соғып, 37-минутта Элдер Сантананың орнына алаңға шықты&lt;ref&gt;Астана - Қайрат https://www.transfermarkt.com/fc-astana_kairat-almaty/index/spielbericht/4554252&lt;/ref&gt;. Сол жылы, 26 қарашада, ол Чемпиондар Лигасындағы алғашқы голын «Копенгагенге» қарсы сырт алаңдағы матчта соқты, бұл жетістікке жеткен алғашқы қазақ ойыншысы атанды

=== Ұлттық құрама ===
2023 жылғы 21 қазанда Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында дебютант болып, Түркияның 17 жасқа дейінгі құрамасына қарсы ойнады (0:0)&lt;ref&gt;Түркия U17 - Қазақстан U17

https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4161910&lt;/ref&gt;. 2024 жылғы 18 ақпанда Ресейдің 17 жасқа дейінгі құрамасына қарсы матчта (1:3) Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасындағы алғашқы голын соқты&lt;ref&gt;Ресей U17 - Қазақстан U17 https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4277027&lt;/ref&gt;.

2025 жылғы 22 наурызда [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] ұлттық құрамасында тұңғыш рет [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльс]] құрамасына қарсы матчта (1:3) 74-минутта [[Максим Иванович Самородов|Максим Самородовтың]] орнына шықты&lt;ref&gt;Уэльс - Қазақстан https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4510807&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==
* [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан суперкубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2025|2025]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://sport24.ru/football/article-718332-chelsi-podpisal-16-letnego-kazakha-vunderkinda-dastana-satpayeva-pochemu-yego-kritikoval-cherchesov «Челси» купил 16-летнего вундеркинда из Казахстана]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>t6qcqexwjndmfymzyn7gyle3ad9jnv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Подольск (Украина)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754155</id>
    <revision>
      <id>3618363</id>
      <parentid>3597451</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15370" sha1="42bgjo4gmrs4jhtmwomnewkr3rnoxaf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Подольск 
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Подільськ}}
 |сурет                   = Краєвид на місце, де розташовувалась Бірзульська синагога.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Podilsk COA.png
 |ту                      = Podilsk Flag.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =45 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =32 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Одесса облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Подольск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1865
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 1935 ж. дейін - Бирзула, 2016 ж. дейін — Котовск 
 |статус алуы             = 1938
 |жер аумағы              = 25,44
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 256
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 40 580
  |санақ жылы             = 2011
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]]–82,25%, [[орыстар]]–10,34%, [[молдовандар]]-5,12% (2001 халық санағы)
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 4862
 |пошта индексі           = 66300-66314
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Podilsk
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Подольск''' ({{lang-uk|Подільськ}}) — [[Украина]]ның [[Одесса облысы]]ндағы қала. Подольск ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA_(%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0)|title=Подольск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-27 |lang=}}&lt;/ref&gt;
2011 жылы Подольск қаласының тұрғындарының саны 40 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/modules/travel/territories_data.php?sort=asc&amp;type=6&amp;id=1259&amp;par=name|title=Одесса облысы - қалалар тізімі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-27 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Подольск Одесса облысының солтүстік-батыс бөлігінде, облыс орталығынан 190 км қашықтықта орналасқан және Подольск қыратының оңтүстік сілемдерін алып жатыр. Қала Ягорлык және Тилигул өзендерінің су алабы бойында.
2016 жылға дейін Котовск деп аталып келген Подольскіде Одесса-Жмеринка желісінде үлкен теміржол вокзалы бар. Қала өз атауын өзі орналасқан географиялық аймақ – Подольск қыратынан алған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/14300-Podolsk.html|title=Украина. Одесса облысы. Подольск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-27 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Подольск - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 69-шы орында ([[Украина]]), облыста 5-ші орында ([[Одесса облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 10480 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Балта (қала)|Балта]] (20 км), [[Ананьев]] (32 км), [[Рыбница]] (39 км, Молдавия), [[Резина (қала)|Резина]] (42 км, Молдавия), [[Кодыма]] (48 км), [[Шолданешты]] (55 км, Молдавия), [[Маяк (қала)|Маяк]] (58 км, Молдавия), [[Дубоссары]] (61 км, Молдавия), [[Орхей]] (67 км, Молдавия), [[Криулень]] (67 км, Молдавия), [[Бершадь]] (67 км), [[Гайворон]] (68 км), [[Каменка (Молдова)|Каменка]] (69 км, Молдавия), [[Григориополь]] (70 км, Молдавия), [[Благовещенское (қала)|Благовещенское]] (81 км), [[Вадул-луй-Водэ]] (82 км, Молдавия), [[Криково]] (85 км, Молдавия), [[Ватра]] (96 км, Молдавия), Страшены (97 км, Молдавия), [[Кишинев]] (98 км, Молдавия).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Podolsk&amp;id=6829|title=Подольск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-27 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бирзула ауылы түрік құжаттарында 1779 жылы Осман империясының Дубоссары округіне қарасты 41 елді мекеннің ішінде алғаш рет аталған.
1791 жылы 29 желтоқсанда Яссы келісіміне қол қойылғаннан кейін Оңтүстік Буг пен Днестр аралығындағы жерлер Ресей империясына берілді және елді мекен Екатеринослав наместнигінің Ново-Дубоссар уезінің құрамына кірді.

1795 жылы 13 сәуірде Екатерина II Вознесенск наместнигін құру туралы жарлық шығарды. Ауыл Тирасполь округінің құрамына енді.

1796 жылы 12 желтоқсанда Павел I Екатеринослав губерниясының атауын Новороссийск губернаторлығы деп өзгертуге бұйрық берді. Екатеринослав қаласы Новороссийск деп аталды, сонымен бірге Вознесенск наместнигі мен Таврия облысы 1797 жылы 29 тамызда Новороссийск губерниясына қосылды.

Павел I жүргізген реформаның нәтижесінде елді мекен Новороссийск губерниясының Тирасполь уезінің құрамына енді.

1917 жылы 3 наурызда Уақытша үкіметтің органы – Бирзулада қоғамдық комитет құрылды.

1918 жылы 17 қаңтарда жұмысшылар мен шаруалардың Кеңес өкіметі жарияланды, содан кейін елді мекен жаңадан құрылған Одесса Кеңестік Республикасының құрамына кірді.

1918 жылы 5-7 наурызда Бирзуланы румын және австро-герман әскерлері басып алды. Сол жылдың 24 қарашасында австро-герман әскерлері Бирзуладан шығарылды.

1919 жылы 8 сәуірде Бирзуланы 2-ші украин кеңестік дивизиясының бөлімшелері алды. 1919 жылы 2 қыркүйекте оны генерал Деникин әскерлері басып алды. 1920 жылы қаңтарда жұмысшы-шаруа Қызыл Армиясының әскерлері қайтадан басып алды.

1921 жылы ақпанда Одесса губерниясы құрылып, Бирзула Балта округінің волост орталығына айналды.

1923 жылы наурызда әкімшілік реформаның нәтижесінде Бирзула Одесса губерниясының Балта ауданының уездік орталығы болды. 1924 жылы 30 шілдеде қала типтес елді мекен мәртебесін алды.

1924 жылы 12 қазанда Днестрдің сол жағалауында, Украина КСР-нің құрамында, Молдавия Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы құрылды. Бирзула Молдаван АССР-інің аудан орталығы болды.

1935 жылы мамырда Бирзула елді мекені қала типіндегі Котовск поселкесі болып аталды.

1938 жылы 10 маусымда Котовск қаласына қала мәртебесі берілді. 1940 жылы 2 тамызда Котовск Одесса облысының құрамына енді.

1941 жылы 5 тамызда Котовскіні неміс және румын әскерлері басып алды, содан кейін ол Румынияның Транснистрия губернаторлығына қосылды.

1944 жылы 31 наурызда Уман-Ботошани операциясы кезінде Котовск қаласы 2-ші Украин майданының 53-армиясының әскерлерімен азат етілді.

1954 жылы 15 ақпанда Котовск жаңадан құрылған Котовский ауданының орталығы болды.

1991 жылы 1 желтоқсанда Котовск тұрғындарының басым көпшілігі Украинаның тәуелсіздігі туралы актіні қолдады.

2016 жылдың 12 мамырында Котовск Подольск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24wiki.ru/%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA_(%D0%9E%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C)|title=Подольск (Одесса облысы)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-27 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Қала өнеркәсібі экономиканың негізгі салаларының бірі болып табылады. Кезінде қалада 7 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істеген. Тамақ өнеркәсібі жақсы дамыған. Жергілікті өнеркәсіптің негізі 1961 жылы пайдалануға берілген қант зауыты болды. Сондай-ақ Котовский ет комбинаты, астық өңдеу кәсіпорны, жергілікті шарап зауыты, наубайхана сияқты өнеркәсіптік кәсіпорындар сәтті жұмыс істеді.

Қаладағы ең көне кәсіпорындардың бірі 1934 жылы алғашқы өнімін шығарған жиһаз фабрикасы. Кәсіпорынның қайта құрылуы оның саладағы үздік кәсіпорындар деңгейіне жетуіне мүмкіндік берді. Сондай-ақ қалада 1974 жылы «Лорх» (Німеччина) компаниясының жобасы бойынша толықтай автоматтандырылған өндіріс процесімен салынған қауырсын және мамық фабрикасы болды.

== Көрікті жерлері ==
Подольск қаласының ең қызықты архитектуралық құрылымы 1946 жылы салынған қалалық теміржол вокзалы ғимараты. Тарихи ғимарат Бирзула бульварында, 1865 жылы салынған заманауи теміржол вокзалына қарама-қарсы орналасқан.&lt;br /&gt;
Қалада социалистік реализм дәстүрінде қалалық партия комитеті (1958), қалалық кеңес, теміржолшылар клубы, гимназия, земство мектебі (№1 мектеп), №6 мектеп, бұрынғы синагога ғимараттары бой көтерді.

Қаланың ескерткіштері кеңестік партия және әскери қайраткерлерге арналған, идеялық-насихаттық сипатта, коммунистік тақырыпта. В.Лениннің ескерткіштері тоталитарлық рәміздерден тазарту аясында 2015 жылдың ақпан айында бұзылды.&lt;br /&gt;
Сондай-ақ Григорий Котовскийдің үш ескерткіші, Кеңес Одағының Батыры Кирилл Бочковичтің екі ескерткіші, Ауған жауынгерлеріне арналған екі ескерткіш, Кеңес өкіметі үшін күрескерлерге арналған ескерткіш, 1941-1945 жылдардағы кеңес-герман соғысы кезінде қаза тапқан қала тұрғындарына арналған ескерткіш.

== Галерея ==
&lt;gallery widths=«180» heights=«140» style=«text-align:center»&gt;
Вокзал Котовск.jpg|Темір жол вокзалы
Гостиница_Спутник.jpg|«Спутник» қонақ үйі
Мемориал Котовского.jpg|Г.И.Котовский мемориалы
У парку Шевченка, Подільськ.jpg|Т.Г.Шевченко саябағы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Украина қалалары]]
[[Санат:Одесса облысы қалалары]]</text>
      <sha1>42bgjo4gmrs4jhtmwomnewkr3rnoxaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ейдзи Тойода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755200</id>
    <revision>
      <id>3618305</id>
      <parentid>3560262</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9802" sha1="blb8ertoezmptbown02omjdqoqyjd10" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Ейдзи Тойода
 |Шынайы есімі          = {{lang-jp|豊田 英二}}
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = Eiji toyoda.jpg
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 12.09.1913
 |Туған жері            = 
 |Қайтыс болған күні    = 17.09.2013
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = жапон
 |Мансабы               = 
 |Білімі                = Токио императорлық университеті 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = Хейкичи Тойода
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Ейдзи Тойода''' ({{lang-jp|豊田 英二}}, Toyoda Eiji, 12 қыркүйек 1913 – 17 қыркүйек 2013) — жапондық индустриалист. Ол [[Toyota|Toyota Motor Corporation]] компаниясын табысты әрі әлемдік деңгейде танымал етуге үлкен үлес қосты. Алдымен Toyota-ның президенті, кейін төрағасы ретінде қызмет атқарды. Ейдзи Тойода кейіннен Toyota президенті қызметінде Шоичиро Тойодаға орын берді.

== Мансабы ==

Ейдзи Тойода 1933-1936 жылдары Токио Императорлық Университетінде механикалық инженерия мамандығы бойынша білім алды. Осы кезеңде оның немере ағасы Киичиро Тойода орталық Жапониядағы Нагоя қаласында Toyoda Automatic Loom Works автокөлік зауытын құрды. Ейдзи оқуын аяқтаған соң осы зауытқа қосылып, өмір бойы Киичиро Тойодамен жақын достық қарым-қатынаста болды. 1938 жылы Киичиро Ейдзи Тойодаға Нагоядан 32 км шығыста, Коромо қалашығында жаңа зауыттың құрылысын басқаруды тапсырды. Кейін бұл қала Toyota City деп өзгертілді. Бұл зауыт «Honsha» («бас кеңсе») деп аталды және бүгінгі күнге дейін Toyota-ның жаһандық өндірістік орталығы болып саналады.

1950 жылдардың басында Ейдзи АҚШ-қа сапармен барып, Фордтың «River Rouge» зауытын аралады. Ол зауыттың ауқымына таңғалғанымен, өндірістік тиімсіздігін сынады. Бұл кезде Toyota 13 жыл бойы көлік шығарып, небәрі 2,500 көлік өндірген еді, ал Ford зауыты күніне 8,000 көлік жасап шығарды. Осы тәжірибеден кейін Ейдзи Тойода американдық жаппай өндіріс әдістерін қабылдауға, бірақ сапаны арттыруға ерекше назар аударуға шешім қабылдады.

Ейдзи Тайити Оно есімді тәжірибелі инженермен бірге Toyota Production System (Toyota өндірістік жүйесі) негізін қалады. Олар «Канбан» жүйесін (өндірістік процестердегі бөлшектерді белгілеу әдісі) және «Кайдзен» қағидасын (өндіріс пен еңбекті оңтайландыру арқылы сапаны үнемі жетілдіру жүйесі) жетілдірді. Toyota компаниясының басқарушы директоры ретінде Ейдзи 1950 жылдары АҚШ нарығына Toyota Crown моделін ұсынды, бірақ ол сәтсіздікке ұшырады. Алайда, 1968 жылы Toyota Corolla моделін шығарған соң, ол АҚШ-та үлкен сұранысқа ие болды.

1967 жылы Toyota-ның бесінші президенті болып тағайындалған Ейдзи компания тарихындағы ең ұзақ уақыт қызмет еткен басшы атанды. 1981 жылы ол президенттік қызметтен кетіп, Toyota-ның төрағасы атанды. Оның орнына Шоичиро Тойода президент болды. 1983 жылы төраға ретінде Ейдзи люкс-көліктер нарығына шығу туралы шешім қабылдады, нәтижесінде 1989 жылы Lexus бренді пайда болды. 1994 жылы, 81 жасында, Ейдзи Toyota-ның төрағалығынан кетті.
== Кейінгі жылдары және қайтыс болуы ==

Өмірінің соңғы жылдарында Ейдзи Тойода жамбас сүйегіне байланысты ауруханаға жатқызылды және біраз уақыт мүгедектер арбасын қолдануға мәжбүр болды. Дегенмен, ол ашық мінезді болып қала берді және судоку шешуді ұнататын. Ол өмірінің соңғы жылдарын Жапонияның Toyota City қаласындағы Toyota Memorial Hospital ауруханасында, компанияның штаб-пәтеріне жақын жерде, ем қабылдаумен өткізді.

2013 жылдың 17 қыркүйегінде, 100 жасқа толғанына бес күн өткен соң, Ейдзи Тойода жүрек жеткіліксіздігінен Toyota Memorial Hospital ауруханасында қайтыс болды.

Ейдзи Тойодаға құрмет көрсеткен Center for Automotive Research ұйымының бұрынғы төрағасы Дэвид Коул:
«Ол шынайы көреген және шабыттандырушы көшбасшы болды. Toyota-ның табысты компанияға айналуы үшін не істеу керектігін жақсы түсінді.» – деп атап өтті.

Petersen Automotive Museum музейінің кураторы Лесли Кендалл оны «Жапондық Генри Форд» деп сипаттады.

== Марапаттары ==

=== Жапондық марапаттар: ===
*Сәуір 1971 – Көк ленталы Құрмет медалі (Medal of Honor with Blue Ribbon)
*Қараша 1983 – Қасиетті қазына орденінің Үлкен Кордоны (Grand Cordon of the Order of the Sacred Treasure)
*Қараша 1990 – Күншығыс орденінің Үлкен Кордоны (Grand Cordon of the Order of the Rising Sun)

=== Шетелдік марапаттар: ===
*Наурыз 1985 – Португалияның Генри ханзада орденінің Командоры (Commander of the Order of Prince Henry of Portugal – ComIH)
*Желтоқсан 1990 – Тайландтың Ақ Піл орденінің Рыцарь Командоры (Knight Commander of the Order of the White Elephant of Thailand)
*Сәуір 1991 – Бельгияның Тәж орденінің Үлкен Офицері (Grand Officer of the Order of the Crown of Belgium)
*Сәуір 1992 – Тайландтың Тәж орденінің Үлкен Рыцары (Knight Grand Cross of the Order of the Crown of Thailand)
*Қыркүйек 1993 – Аустралия орденінің Құрметті Компаньоны (Honorary Companion of the Order of Australia – AC)
1994 – АҚШ-тың Автомобиль өнеркәсібі Даңқ залына енгізілді (Automotive Hall of Fame, USA)
*Мамыр 2001 – Тайландтың Дирекгуннабхорн орденінің Үлкен Рыцары (Knight Grand Cross of the Order of the Direkgunabhorn of Thailand)

== Шежіресі ==
Ейдзи Тойода тоқыма өндірушілер отбасында дүниеге келген. Ол Toyoda Loom Works компаниясының негізін қалаушы Сакичи Тойоданың ағасы Хейкити Тойоданың ұлы болған. Сакичи Тойоданың ұрпақтары 1937 жылы құрылған Toyota Motors компаниясының жоғарғы басшылығын ұзақ уақыт бойы басқарды. Ейдзи Тойода 2013 жылдың қыркүйек айында қайтыс болды. Оның жары Казуко Тойода 2002 жылы дүниеден өтті. Олардың үш ұлы (Кансиро, Тетсуро және Шуҳей) және көптеген немерелері бар.
== Тағы қараңыз ==
*[[Сакичи Тойода]]
*[[Киичиро Тойода]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Toyota]]</text>
      <sha1>blb8ertoezmptbown02omjdqoqyjd10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Одиссей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757057</id>
    <revision>
      <id>3618330</id>
      <parentid>3461739</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9771" sha1="m7i91lnszgucoy2lwh2drxv0t700i85" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Одиссей|Сурет=Head Odysseus MAR Sperlonga.jpg|Сурет атауы=Одиссейдің бас мүсіні — Рим дәуіріндегі эллинистік мәрмәр мүсіндер тобынан алынған. Бұл топ Одиссейдің Полифемді соқыр еткен сәтін бейнелейді. Мүсін Италиядағы Сперлонга қаласындағы Тиберий вилласынан табылған.|Ұлты=Грек|Жұбайы=[[Пенелопа]]|Балалары=Телемах, Телегоний, Кассифона, Агрий, Антей, Ардей, Ромос, Полифорт, Латин, Наузиной, Наузифой, Эвриал|Әкесі=Лаэрт|Анасы=Антиклея}}

'''Одиссей''' (/''əˈdɪsiəs/ ə-ДИСС-и-эс;''&lt;ref&gt;«[https://web.archive.org/web/20210625082754/https://www.lexico.com/definition/Odysseus Odysseus]». ''Lexico UK English Dictionary''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; көне [[Грек тілі|грекше]]: Ὀδυσσεύς, Ὀδυσεύς, [[Латын тілі|латынша]]: Odysseús, Odyseús, IPA: [o.dy(s).sěu̯s]), сондай-ақ латынша Улисс (/juːˈlɪsiːz/ ю-ЛИСС-иc, UK: /ˈjuːlɪsiːz/ Ю-лисс-иc; латынша: Ulysses, Ulixes) ретінде белгілі, ежелгі грек мифологиясындағы Итака патшасы және Гомердің «Одиссея» эпосының басты кейіпкері. Ол сондай-ақ Гомердің «Илиада» эпосында және сол эпикалық циклге жататын басқа да шығармаларда маңызды рөл атқарады.&lt;ref&gt;«[https://www.greekmythology.com/Myths/Heroes/Odysseus/odysseus.html#:~:text=Odysseus%20was%20a%20legendary%20hero,an%20ingenious%20and%20cunning%20trickster. Odysseus]». [https://web.archive.org/web/20210424154204/https://www.greekmythology.com/Myths/Heroes/Odysseus/odysseus.html#:~:text=Odysseus%20was%20a%20legendary%20hero,an%20ingenious%20and%20cunning%20trickster. Archived] from the original on 24 April&lt;/ref&gt;

Лаэрт пен Антиклеяның ұлы, Пенелопаның күйеуі, Телемах, Акусилай және Телегонның әкесі болған Одиссей өзінің ақыл-ойының өткірлігімен, айласымен және икемділігімен (polytropos) танымал, сондықтан ол «айлакер Одиссей» (көне грекше: μῆτις, латынша: mêtis, «айлакер ақыл»&lt;ref&gt;Epic Cycle. ''Fragments on Telegony'', ''2 Archived29 August 2020 at the Wayback Machine'' as cited in ''Eustathias, 1796.35.''&lt;/ref&gt;) деген лақап атқа ие. Ол Троя соғысынан кейінгі үйге қайту сапары – «ностос» арқылы әйгілі болды. Бұл сапар оған он жылға созылып, көптеген оқиғаларға толы болды.

== Атауы, этимологиясы және эпитеттері ==
Эпикалық және классикалық дәуірлерде Ὀδυσ(σ)εύς (Odys(s)eus) атауы қолданылған, алайда басқа да нұсқалары кездеседі. Қыш ыдыстардағы жазуларда оның атауы Олисей (Ὀλισεύς), Олисей (Ὀλυσεύς), Олуссей (Ὀλυσσεύς), Олитей (Ὀλυτεύς), Олиттей (Ὀλυττεύς) және Өлуссей (Ὠλυσσεύς) түрінде кездеседі. Magna Graecia-да (Үлкен Греция) ерте деректерде Оуликсес (Οὐλίξης) формасы кездеседі (Диомед Грамматиктің айтуы бойынша Ибикусқа тиесілі), ал грек грамматигі Аэлий Геродианус оның атын Оуликсей (Οὐλιξεύς) деп жазады.&lt;ref&gt;Entry «[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2372123 Ὀδυσσεύς]» Archived 5 March 2008 at the Wayback Machine, in: Henry George Liddell and Robert Scott: ''A Greek–English Lexicon'', 1940.&lt;/ref&gt;

Латын тілінде ол Ulixēs немесе Ulyssēs деп аталған. Кейбір зерттеушілер «бастапқыда Одиссей мен Улликсес екі түрлі тұлға болған, кейіннен олар бір күрделі кейіпкерге біріктірілген» деп болжайды.&lt;ref&gt;Stanford, William Bedell (1968). ''The Ulysses theme. A Study in the Adaptability of a Traditional Hero''. New York: Spring Publications. p. 8.&lt;/ref&gt; Дегенмен, «d» мен «l» арасындағы өзгеріс үндіеуропа және грек есімдерінде жиі кездеседі,&lt;ref&gt;See the entry «[[wiktionary:Ἀχιλλεύς|Ἀχιλλεύς]]» in Wiktionary; ''cfr.'' Greek δάκρυ, ''dákru'', vs. Latin ''lacrima'' «tear».&lt;/ref&gt; ал латын нұсқасы Этруск тіліндегі Uthuze сөзінен алынған деп есептеледі.

== Сипаттамасы ==
Дарес Фригиялықтың дерегіне сәйкес, Одиссей «берік, айлакер, көңілді, орта бойлы, шешен және дана» деп сипатталған.

Гомердің «Илиада» шығармасының III кітабында Приам оны «Агамемнонға қарағанда басымен аласа, бірақ кеудесі кең және иықтары зор» деп сипаттайды. Сондай-ақ, ол Одиссейді «қойлардың арасындағы қалың жүнді қошқарға» теңейді.&lt;ref&gt;Homer; Lattimore, Richmond; Martin, Richard P. (2011). ''The Iliad of Homer''. Chicago ; London: University of Chicago Press. pp. Book III Lines 192-199.&lt;/ref&gt;

== Шежіресі ==
Одиссейдің отбасы тарихы туралы мәлімет аз. Псевдо-Аполлодордың айтуынша, оның атасы немесе өгей атасы – Аркесий, ол Кефалдың ұлы және Эолдың немересі болған. Анасының атасы – Гермес пен Хионадан туған ұры Аутолик.&lt;ref&gt;Apollodorus, ''Bibliotheca'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022:text=Library:book=1:chapter=9&amp;highlight=autolycus Library 1.9.16]&lt;/ref&gt; Бұл шежіре бойынша Одиссей Олимп құдайы Герместің шөбересі болып саналады. Алайда, «Одиссеяда» Гермес Аутоликке ұрлық шеберлігін бергенімен, олардың туыстық байланысы туралы айтылмайды.&lt;ref&gt;Gantz, Timothy, ''Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources'', Baltimore, Johns Hopkins University Press, 1993.&lt;/ref&gt;

«Илиада» және «Одиссея» деректеріне сүйенсек, оның әкесі – Лаэрт, анасы – Антиклея.&lt;ref&gt;Homer does not list Laërtes as one of the Argonauts.&lt;/ref&gt; Бірақ Гомерлік емес дәстүрлерде,&lt;ref&gt;Spread by the powerful kings, // And by the child of the infamous Sisyphid line« (κλέπτουσι μύθους οἱ μεγάλοι βασιλῆς // ἢ τᾶς ἀσώτου Σισυφιδᾶν γενεᾶς): Chorus in ''Ajax'' 189–190, [http://classics.mit.edu/Sophocles/ajax.html translated]&lt;/ref&gt; Одиссейдің нағыз әкесі Сизиф болғаны туралы аңыздар кездеседі. Бұл аңыз бойынша, Лаэрт оны айлакер патшадан сатып алған.&lt;ref&gt;»Sold by his father Sisyphus« (οὐδ᾽ οὑμπολητὸς Σισύφου Λαερτίῳ): Philoctetes in ''Philoctetes'' 417, [http://classics.mit.edu/Sophocles/philoct.html translated]&lt;/ref&gt;

Одиссейдің Ктимена атты қарындасы болған, ол Самеге тұрмысқа шығып, Еврилохқа үйленген. Оны шошқа бақташы Эвмей еске алады, ол Одиссейдің жас кезінде онымен бірге өскенін айтады (Одиссея, 15-кітап).&lt;ref&gt;»[https://web.archive.org/web/20111004054530/http://records.viu.ca/~mcneil/lec/womenlec.htm Women in Homer's Odyssey]«. Records.viu.ca. 16 September 1997. Archived from the original on 4 October 2011.&lt;/ref&gt;

Өзінің Итакадағы шошқа бақташысына Одиссей қайыршы бейнесінде өзін басқа біреу ретінде таныстырады:

''»Мен кең Криттен шыққанмын деп мәлімдеймін, бай адамның ұлымын. Оның заңды әйелінен туған басқа да көптеген ұлдары болды; бірақ мені дүниеге әкелген анам – сатып алынған күң. Алайда, менің әкем Кастор, Хилакстың ұлы, мені өз ұлдарымен тең көріп, құрметтеді.&quot;''&lt;ref&gt;Hom. Od. 14.199–200. Quoted from Homer. The Odyssey with an English Translation by A.T. Murray, PH.D. in two volumes. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1919.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;{{Тексерілмеген мақала}}</text>
      <sha1>m7i91lnszgucoy2lwh2drxv0t700i85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евклид (архонт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761949</id>
    <revision>
      <id>3618298</id>
      <parentid>3487112</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Архонт болу кезі */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="3ou9t5vrik4b36z0vduphyrplqombp8" xml:space="preserve">'''Евклид''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грекше]]: Εὐκλείδης) б.з.д. 403 жылдың шілде/тамыз айынан бастап 402 жылдың маусым/шілде айына дейін [[Ежелгі Афина|Афинада]] [[эпоним архонты]] (жылға аты берілген жоғары лауазымды тұлға) болған. Оның қызметтегі кезеңі Афинаның ресми түрде [[Грек әліпбиінің тарихы|иониялық әліпбиді]] қабылдауымен ерекшеленеді. Бұл шешімге Евклидтің тікелей қатысы болуы мүмкін деген кейбір дәлелдер бар.

== Архонт болу кезі ==
Оның архонт болу кезінде Афина Афинаға тән көне аттикалық әліпбиден бас тартып, орнына иониялық әліпбиді ресми түрде қабылдады. Бұл әліпбиде [[эта]], [[фи]], [[пси]] және [[омега]] әріптері бар, бірақ [[хета]] әрпі жоқ. Иониялық әліпби бұған дейін бірнеше жыл бойы жазбалар мен өзге де мәтіндерде бейресми түрде қолданылып келген, бірақ дәл осы кезде ол афиналық ресми жазбалар үшін қабылданды.&lt;ref name=«:0»&gt;'Angour, A.J. (1999). «Archinus, Eucleides and the reform of the Athenian alphabet». ''Bulletin of the Institute of Classical Studies''. '''43''': 109–130.&lt;/ref&gt;

Евклид архонт болғанға дейінгі кейбір афиналық жазбаларда иониялық әліпби қолданылғанымен, ал одан кейін де біраз уақыт бойы көне аттикалық әліпби кездесетін болса да, көпшілік жазбалар дәл осы өзгеріске сәйкес келеді. Сондықтан Евклидтің архонттығы афиналық жазбаларды мерзімдеу үшін маңызды кезең болып саналады.&lt;ref&gt;Guarducci, Margherita. ''[https://books.google.kz/books?id=LWqkHLY78l0C&amp;redir_esc=y Epigrafia greca]'' [https://books.google.kz/books?id=LWqkHLY78l0C&amp;redir_esc=y (итальянша).]  Istituto poligrafico dello Stato, Libreria dello Sato.&lt;/ref&gt;

Тарихшы [[Феопомп (тарихшы)|Феопомптың]] айтуынша, жаңа әліпбиді енгізген жарлықты [[Архин]] қабылдатқан. Бұл шешім, шамасы, [[Пелопоннес соғысы]]ндағы Афинаның жеңілісінен кейін азаматтық алауыздықты тоқтату және конституцияны реформалау мақсатында қабылданған саяси қадамдармен байланысты болған.&lt;ref name=«:0» /&gt;

[[Арманд Д’Ангур]] өз зерттеуінде иониялық әліпби б.з.д. V ғасырдың соңындағы Афинадағы аристократиялық [[Олигархия|олигархтармен]] байланысты болғанын алға тартады. Оның пайымынша, бұл әліпбидің ресми түрде қабылдануы – [[Б.з.д. 411 жылғы Афинадағы төңкеріс|Төрт Жүздердің]] және [[Отыз Тиран]]ның қысқамерзімді олигархиялық билігін құлатқан жеңіске жеткен афиналық демократтардың татуласу саясатының бір бөлігі болған.

Сонымен қатар, Д’Ангур архонт Евклидті 408/7 ж. б.з.д. бір жарлықты иониялық әліпбимен қашатып жаздыруға жауапты хатшымен және [[Аристотель]]дің «[[Поэтика (Аристотель)|Поэтикасында]]&lt;nowiki/&gt;» (1458b5–15) поэтикалық өлшемге сай болу үшін [[дауысты дыбыстар]]дың ұзындығын өзгерткен ақындарды сынаған Евклидпен бір адам деп болжайды. Осыған сүйене отырып, Д’Ангур Евклидтің Архиннің жарлығын жеке өзі қолдағанын айтады.&lt;ref name=«:0» /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Грек әліпбиі]]
[[Санат:Ежелгі Грекия архонттары]]</text>
      <sha1>3ou9t5vrik4b36z0vduphyrplqombp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абылайхан Мұратбекұлы Жұмабек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764028</id>
    <revision>
      <id>3618401</id>
      <parentid>3499850</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="j6yjcvxd1lv7lgaqxvdcqr474o11qii" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Абылайхан Жұмабек
| туған күні = 19.10.2001
| позиция = шабуылшы
| азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
| молодёжные клубы = {{футбол карьерасы
|{{0|4}}—2017|{{ту|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|
}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2018—2022|{{ту|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|51 (10)
|2023—2024|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|18 (1)
|2024|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|19 (1)
|2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Тұран]]|0 (0)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2022|{{футбол|Қазақстан}} |2 (0)
}}
}}

'''Абылайхан Муратбекұлы Жұмабек'''; [[19 қазан]] [[2001 жыл]], [[Тараз]]) — қазақстандық футболшы, «Тұран» клубының шабуылшысы.

== Карьерасы ==

=== Халықаралық ===
2022 жылы 22 қыркүйекте [[Беларусь Ұлттық футбол құрамасы|Беларусь]] құрамасына қарсы [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23|УЕФА Ұлттар лигасы]] матчында тұңғыш рет құрама сапында ойнады. Бұл ойында 87-минутта алаңға шықты. Үш күннен соң сырт алаңда [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжанға]] қарсы ойында 39 минут ойнады.

== Жүлделері ==

=== Ұлттық ===
'''«Ақтөбе»'''

* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2023

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>j6yjcvxd1lv7lgaqxvdcqr474o11qii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтын белгі төсбелгісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764308</id>
    <revision>
      <id>3618032</id>
      <parentid>3586828</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Бошан Даниал 3005</username>
        <id>152939</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Алтын белгі&quot; төсбелгісінің карточкасы мен фотосуреті қосылған</comment>
      <origin>3618032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18599" sha1="6dq7qrf1t9mu3a7zowrqwgyfvl3przt" xml:space="preserve">{{Жүлде
 | атауы                    = «Алтын белгі» төсбелгісі 
 | суреті                   = [[Сурет: Altyn belgi 2.jpg|«Алтын белгі» төсбелгісі|centre|150px]]
 | фон түсі                 = 
 | шынайы атауы             =
 | мемлекет                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | түрі                     = төсбелгі
 | үшін марапатталған       = оқушы
 | негіз                    = 
 | жағдайы                  = 
 | тапсырушы                = Оқу-ағарту министрлігі 
 | негізделді               =
 | алғашқы иегері           =
 | соңғы иегері             =
 | барынша ұсынылған        = 
 | жоғары марапаты          = 
 | төменгі марапаты         = 
 | сайты                    = 
 | Commons                  = 
 }}

'''«Алтын белгі»''' — Қазақстан Республикасындағы жалпы орта білімді үздік аяқтаған оқушыларға берілетін ерекше мемлекеттік белгі. 

== Статистика ==
2020-2021 оқу жылында 9738 түлек &quot;Алтын белгі&quot; иегері атанды.  2019 жылы 7349, ал 2020 жылы 8615 оқушы марапатталған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=РЕКОРДНОЕ КОЛИЧЕСТВО ВЫПУСКНИКОВ СТАЛИ ОБЛАДАТЕЛЯМИ ЗНАКА «АЛТЫН БЕЛГI»|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/218443?lang=ru}}&lt;/ref&gt;. 

== Тарихы ==

=== 1997 жыл ===
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 22 шілдедегі №1146 қаулысымен «Жалпы білім беретін орта мектепті бітірушілерге арналған кеудеге тағатын «Алтын белгі» белгісі мен ерекше үлгідегі аттестат туралы ереже» бекітілді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалпы бiлiм беретiн орта мектептi бiтiрушiлерге арналған кеудеге тағатын &quot;Алтын белгi&quot; белгiсi мен ерекше үлгiдегi аттестат туралы ереженi бекiту туралы. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қаулысы 1997 жылғы 22 шiлде N 1146. Күші жойылды - ҚР Үкіметінің 1999.08.23. N 1219 қаулысымен.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P970001146_}}&lt;/ref&gt;.  

==== Марапаттау шарттары ====

* 5-сыныптан бастап 11-сыныпқа дейін барлық пәндерден тек «5» бағасын алу.
* Республикалық және халықаралық олимпиадалардың жүлдегері болу.
* Бітіру емтихандарын «өте жақсы» тапсыру және үлгілі мінез-құлық таныту.
* Белгі мен ерекше аттестатты облыстық және Алматы қалалық білім басқармаларының ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Білім және мәдениет министрлігі бекітті.
* Марапаттау салтанатты жағдайда мектеп директорымен жүргізілді.

==== Артықшылықтары ====

* «Алтын белгі» иегерлері мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылатын жоғары оқу орындарына қабылдау емтихандарынсыз түсу құқығына ие болды.

=== 1999 жыл ===
1999 жылғы 23 тамызда Қазақстан Республикасы Үкіметінің №219 қаулысымен «Алтын белгі» белгісі туралы  ереже бекітілді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Алтын белгі&quot; белгісі туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы 1999 жылғы 23 тамыз N 1219. Күші жойылды - ҚР Үкіметінің 2007 жылғы 21 желтоқсандағы N 1253 Қаулысымен.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P990001219_}}&lt;/ref&gt;.

==== Марапаттау шарттары ====

* Үміткер оқушы оқу кезеңінде негізгі және жоғары сатыларда барлық пәннен жылдық қорытынды бағалары «5» болуы тиіс.
* Жалпы орта білім курсы үшін мемлекеттік қорытынды аттестаттаудан тек «өте жақсы» деген баға алуы қажет.
* Марапаттау облыстық, Астана және Алматы қалаларының білім басқармаларының ұсынысы негізінде орталық уәкілетті органның бұйрығымен жүргізілді.
* Марапаттау салтанатты жағдайда өткізіледі.

==== Артықшылықтары ====

* «Алтын белгі» иегерлері мемлекеттік білім беру гранттарын (болмаған жағдайда білім беру кредиттерін) алуда басым құқыққа ие болды.
* Мемлекеттік емес жоғары оқу орындарына да мемлекеттік грант белгіленген мөлшерде берілді.
* Денсаулыққа қатысты арнайы талаптар қойылған мамандықтарға тек заңда белгіленген медициналық талаптарға сәйкес келген жағдайда ғана қабылданды.

==== Белгінің сипаттамасы ====

* 1999 жылғы №1219 қаулымен белгі сипаттамасы бекітілді (2005 жылы жаңа редакцияға өзгертілді):
* Диаметрі 30 мм.
* Материалы: Л-80 маркалы мыс пен мырыш қорытпасы.
* Алдыңғы бетінде лавр бұтағымен көмкерілген ашық кітап бейнеленген, үстінде «Алтын белгі» деген алтын түсті жазу орналасқан. Барлық элементтер бедер түрінде 1 мм алға шығыңқы жасалған.
* Артқы бетінде «Қазақстан Республикасы» деген жазумен көмкерілген Мемлекеттік елтаңба бейнеленген.

=== 2007 жыл ===
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 21 желтоқсандағы №1253 қаулысымен «Алтын белгі» белгісі туралы жаңа ереже бекітілді. Ол «Білім туралы» 2007 жылғы Заңға сәйкес әзірленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Алтын белгі&quot; белгісі туралы ережені бекіту туралы.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 21 желтоқсандағы N 1253 Қаулысы. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 23 сәуірдегі № 260 қаулысымен|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P070001253_}}&lt;/ref&gt; Осы кезден бастап Алтын белгіге үміткерлерге қойылатын талаптардан республикалық және халықаралық пәндік олимпиаданың жүлдегері болу жойылды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Алтын белгі» белгісі туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің
1999 жылғы 23 тамыздағы № 1219 Қаулысы
(ҚР Үкіметінің 16.08.99 ж. № 428; 2005.04.02. № 107 қаулыларымен енгізілген өзгерістерімен)|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=51014215&amp;pos=11;-35#pos=11;-35}}&lt;/ref&gt;. Бұл шешім жыл сайынғы Алтын белгі иелерінің санын күрт көбейтіп, белгінің құнсыздануына әкелді. 

==== Марапаттау шарттары ====

* Үміткер оқу кезеңінде негізгі орта және жалпы орта деңгейлерде барлық пәннен жылдық және қорытынды бағалары «5» болуы тиіс.
* Қорытынды аттестаттаудан тек «өте жақсы» деген баға алғандар марапатталады.
* 2012 жылғы түзетулермен ереже «Назарбаев Зияткерлік мектептері» түлектеріне де қолданылатын болды.

==== Марапаттау тәртібі ====

* Үміткерлерді облыстық, Астана және Алматы қалаларының білім басқармалары немесе республикалық білім беру ұйымдары ұсынады.
* Қорытынды шешім уәкілетті органның бұйрығымен қабылданады.
* Марапаттау салтанатты жағдайда өткізіледі.

==== Артықшылықтары ====

* «Алтын белгі» иегерлері конкурс кезінде мемлекеттік білім гранттарын алуға басым құқыққа ие.
* Сондай-ақ, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі және жоғары білім бойынша мемлекеттік тапсырыс шеңберінде оқуға қабылдануда артықшылық беріледі.
* Денсаулық жағдайына қатысты арнайы талаптары бар мамандықтарға тек медициналық сәйкестік болған жағдайда ғана қабылданады.

==== Белгінің сипаттамасы ====

* Диаметрі – 30 мм.
* Материалы – Л-80 маркалы мыс пен мырыш қорытпасы.
* Алдыңғы бетінде лавр бұтағымен көмкерілген ашық кітап және үстінде «Алтын белгі» жазуы бейнеленген (бедер түрінде 1 мм шығыңқы).
* Артқы бетінде «Қазақстан Республикасы» жазуымен көмкерілген Мемлекеттік елтаңба бейнеленген.

=== 2014 жыл ===
2014 жылғы 19 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің №532 бұйрығымен бекітілген «Алтын белгі» белгісі туралы Ереже оның қолданылу тәртібін айқындайды. Кейінгі жылдары Ережеге бірнеше рет өзгерістер енгізілді (2017, 2023, 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Алтын белгі&quot; белгісі туралы ережені бекіту туралы
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2014 жылғы 19 желтоқсандағы № 532 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы 21 қаңтарда № 10115 тіркелді.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14H0010115}}&lt;/ref&gt;.

==== Марапатталу шарттары ====

* Оқушы негізгі және жалпы орта білім беру кезеңінде барлық пәндер бойынша жылдық және қорытынды бағалары «5» болуы қажет.
* 10–11 (немесе 11–12) сыныптарда барлық тоқсандық бағалары «5» болуы тиіс.
* Марапаттау білім беру ұйымының немесе «Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымының басшысы бұйрығымен рәсімделеді.
* Марапаттау салтанатты жағдайда өткізіледі.

==== Артықшылықтары ====

* конкурс кезінде мемлекеттік білім беру гранттарын алуға;
* техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі және жоғары білім ұйымдарына мемлекеттік тапсырыс аясында қабылдануға басым құқық беріледі.

==== Белгінің сипаттамасы ====

* Диаметрі: 30 мм.
* Материалы: Л-80 мыс пен мырыштың арнайы қорытпасы.
* Алдыңғы бетінде лавр бұтағымен көмкерілген ашық кітап бейнесі орналасқан, үстіңгі жағында «Алтын белгі» деген алтын түсті жазу бар. Барлық элементтер бедер түрінде жасалған.
* Артқы бетінде «Қазақстан Республикасы» деген жазумен көмкерілген Мемлекеттік елтаңба бейнеленген.

=== Қоғамдағы орны ===
2017 жылдан бастап «Алтын белгі» төсбелгісін алу талаптарына өзгерістер енді. Сәйкесінше үміткерлер өз талаптарын растау үшін Ұлттық бірыңғай тестілеуден қажетті балл алу мен нәтиже көрсетуі талап етілмейтін болды. 

2020 жылғы COVID-19 пандемиясы кезінде 9 және 11-сынып оқушылары бітіру емтихандарын тапсырмағандықтан, &quot;Алтын белгі&quot; жылдық қорытынды бағаларының негізінде берілген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Биыл «Алтын белгі» қалай беріледі?|url=https://egemen.kz/article/230819-biyl-altyn-belgi-qalay-beriledi}}&lt;/ref&gt;. 

2021 жылғы тамыз кеңесінде «Алтын белгі» алуға қойылатын талаптар қатаңдатылды. Министрдің 10 мамырдағы бұйрығына сәйкес, үміткерлер 9-сыныпты ерекше аттестатпен аяқтап, 10–11-сыныптардағы барлық тоқсандарда тек «5» бағасын алуы тиіс. Сонымен қатар, математикадан емтихан Назарбаев Зияткерлік мектептері базасында өткізіледі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Требования для получения &quot;Алтын белгі&quot; ужесточили в Казахстане|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/trebovaniya-polucheniya-altyin-belg-ujestochili-kazahstane-468288/}}&lt;/ref&gt;.

2022 жылғы 10 қарашада Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі «Алтын белгі» төсбелгісін беру тәртібіне өзгерістер енгізді. Жаңа ережеге сәйкес, соңғы үш жыл ішінде жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық олимпиада жеңімпаздары болып табылатын және оқу үлгерімі «өте жақсы» бағаланған оқушылар «Алтын белгіге» үміткер болған жағдайда, қажет болғанда мектеп бітіру емтихандарынан босатылады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ПОБЕДИТЕЛЕЙ МЕЖДУНАРОДНЫХ ОЛИМПИАД - ОТЛИЧНИКОВ УЧЕБЫ, ПРЕТЕНДУЮЩИХ НА «АЛТЫН БЕЛГІ», ОСВОБОДЯТ ОТ СДАЧИ ВЫПУСКНЫХ ЭКЗАМЕНОВ В СЛУЧАЕ НЕОБХОДИМОСТИ|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/457017?lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің деректеріне сәйкес, «Алтын белгі» иегерлерінің барлығы білім грантына ие бола бермейді.

* 2024 жылы 6403 үміткердің 5419-ы грант алды (85%), яғни 15%-ы грантсыз қалды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Около тысячи обладателей знака &quot;Алтын белгі&quot; не получили гранты по итогам конкурса|url=https://informburo.kz/novosti/okolo-tysyaci-obladatelei-znaka-altyn-belgi-ne-polucili-granty-po-itogam-konkursa}}&lt;/ref&gt;.
* 2023 жылы 5904 үміткердің 5090-ы грантқа ие болды (86,2%).
* 2022 жылы бұл көрсеткіш 83%-ды құрады. 
&quot;Алтын белгі&quot; төсбелгісі Қазақстан ақша сарайында (монетный двор) дайындалады. Оның өндірісі және құны жыл сайын өзгеріп отырады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Сколько золота в &quot;Алтын белгі&quot;|url=https://ratel.kz/raw/skolko_zolota_v_altyn_belgi}}&lt;/ref&gt;.

* 2019 жыл: 7322 төсбелгіге 68,7 миллион теңге жұмсалды. Бір дананың бағасы — 9385,6 теңге.
* 2020 жыл: Төсбелгі саны 6993 данаға дейін қысқарғанымен, жалпы шығын 70,2 миллион теңгені құрады. Бір дананың бағасы — 10 046,4 теңгеге дейін өсті.
* 2021 жыл (жоспар): 8500 төсбелгі жасауға 91,4 миллион теңге бөлу жоспарланған. Бір дананың болжамды бағасы — 10 752 теңге.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан марапаттары]]</text>
      <sha1>6dq7qrf1t9mu3a7zowrqwgyfvl3przt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3618046</id>
      <parentid>3617728</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3618046</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="jzajrbmboab44xrd6y1kmb1qt9hn0z8" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 244044,
	&quot;pages&quot;: 667915,
	&quot;edits&quot;: 3614326,
	&quot;users&quot;: 178864,
	&quot;activeusers&quot;: 341,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8754
}</text>
      <sha1>jzajrbmboab44xrd6y1kmb1qt9hn0z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көктіқұдық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772182</id>
    <revision>
      <id>3618333</id>
      <parentid>3536851</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="nw68ghmlkyxtr7t8gxmej7n1paurlcy" xml:space="preserve">'''Көктіқұдық''' — [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]]ндағы құдық.

== Атаудың сөзжасамдық сипаты ==
Атау көкті (сын есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Атау құдық маңы көк шөпті болып келуіне байланысты қойылған.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Б.Ә.Көшімова |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғыстау өңірі жер-су атауларының түсіндірме сөздігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы=« Нұрлы әлем»|жыл=2010|томы= |беттері=|барлық беті=238|сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан құдықтары]]</text>
      <sha1>nw68ghmlkyxtr7t8gxmej7n1paurlcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Информатика тарихы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773107</id>
    <revision>
      <id>3618438</id>
      <parentid>3543857</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиеттер */</comment>
      <origin>3618438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66845" sha1="j9qaywvl82jn9u9kdlw7gpnrehjtny1" xml:space="preserve">Информатика тарихы қазіргі [[информатика]] ғылымы қалыптасқанға дейін әлдеқайда ертерек басталды және көбіне [[математика]] мен [[физика]] сияқты салалар аясында көрініс тапты. Алдыңғы ғасырлардағы ғылыми және техникалық жетістіктер кейіннен біз бүгін информатика деп атайтын пәннің негізін қалады.&lt;ref name=Tedre2014b&gt;{{cite book |last=Tedre |first=Matti |year=2014 |title=The Science of Computing: Shaping a Discipline |publisher=Chapman Hall}}&lt;/ref&gt; Механикалық өнертабыстар мен [[математика]]лық теориялардан бастап заманауи компьютерлік ұғымдар мен машиналарға дейінгі бұл эволюциялық үдеріс ірі академиялық саланың қалыптасуына, Батыс әлемінде ауқымды технологиялық серпіліске, сондай-ақ жаһандық сауда мен мәдениеттің дамуына негіз болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cs.uwaterloo.ca/~shallit/Courses/134/history.html|title=History of Computer Science|work=uwaterloo.ca}}&lt;/ref&gt;

== Тарихқа дейінгі кезең ==
[[Сурет:John Napier.JPG|left|thumb|[[Джон Непер]] (1550–1617), [[логарифм]]дерді ойлап тапқан ғалым.]]
Есептеулер жүргізу үшін қолданылған ең ерте белгілі құрал [[абак]] болып саналады. Ол б.з.д. 2700–2300 жылдар аралығында [[Шумер]]де жасалған.&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Boyer | first1 = Carl B. | last2 = Merzbach | first2 = Uta C. | author2-link = Uta Merzbach | title = A History of Mathematics | year = 1991 | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | edition = 2nd | isbn = 978-0-471-54397-8 | pages = [https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/252 252–253] | url = https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/252 }}&lt;/ref&gt; Шумер абагы алпыстық санау жүйесіндегі разрядтарды білдіретін қатар орналасқан бағандардан тұратын кесте түрінде болды.&lt;ref name=Ifrah2001&gt;{{cite book |last=Ifrah |first=Georges |year=2001 |title=The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-471-39671-0 |url=https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt; Алғашқы қолданылу тәсілі құм бетіне сызықтар жүргізіп, ұсақ тастарды орналастыруға негізделген. Қазіргі заманғы үлгідегі абактар бүгінгі күнге дейін есептеу құралы ретінде қолданылып келеді, соның ішінде [[қытай абагы]] кеңінен пайдаланылады.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bellos|first=Alex|url=https://www.theguardian.com/science/alexs-adventures-in-numberland/2012/oct/25/abacus-number-joy-japan|title=Abacus adds up to number joy in Japan|access-date=2013-06-25|location=London|work=The Guardian|date=2012-10-25}}&lt;/ref&gt;

Б.з.д. V ғасырда [[Ежелгі Үндістан]]да грамматик [[Панини]] санскрит тілінің грамматикасын қалыптастырды. Ол «Аштадхьяи» деп аталатын, 3959 ережеден тұратын еңбек болып саналады және жоғары деңгейде жүйеленген әрі техникалық сипатта болды. Панини метаережелерді, түрлендірулерді және [[рекурсия]] ұғымдарын қолданған.&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1016/0024-3841(78)90076-1| title = On the status of recursive rules in transformational grammar| journal = [[Lingua (journal)|Lingua]]| volume = 44| issue = 2–3| pages = 169–218| year = 1978| last1 = Sinha | first1 = A. C. }}&lt;/ref&gt;

Антикитера механизмі ежелгі механикалық аналогтық компьютерлердің бірі болып саналады.&lt;ref name=&quot;antikythera-mechanism&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.antikythera-mechanism.gr/project/overview|title=Project Overview|website=The Antikythera Mechanism Research Project|access-date=2023-07-06|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521123001/http://antikythera-mechanism.gr/project/overview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ол астрономиялық нысандардың орналасуын есептеу үшін жасалған. Құрылғы 1901 жылы [[Грекия]]дағы Антикитера аралы маңында, [[Кифира]] мен [[Крит]] аралдарының арасында суға батқан кеменің қалдықтарынан табылды және б.з.д. шамамен 100 жылмен мерзімделеді.&lt;ref name=&quot;antikythera-mechanism&quot;/&gt;

Механикалық аналогты есептеу құрылғылары мың жылдан кейін ортағасырлық ислам әлемінде қайта пайда болды. Оларды мұсылман [[астроном]]дары әзірледі, соның ішінде [[Әбу Райхан әл Бируни]] жасаған тісті механикалық астролябия және [[Жабир ибн Афлах]] құрастырған торкветум бар.&lt;ref name=usc&gt;{{cite web|url=http://islamicweb.com/begin/woi_knowledge.htm|title=Islam, Knowledge, and Science|publisher=Islamic Web|access-date=2017-11-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|first=R. P.|last=Lorch|title=The Astronomical Instruments of Jabir ibn Aflah and the Torquetum|journal=[[Centaurus (journal)|Centaurus]]|volume=20|issue=1|year=1976|pages=11–34|doi=10.1111/j.1600-0498.1976.tb00214.x|bibcode=1976Cent...20...11L}}&lt;/ref&gt; Саймон Сингхтің айтуынша, мұсылман математиктері криптография саласында да маңызды жетістіктерге жетті, атап айтқанда [[Әл Кинди]] әзірлеген криптоталдау мен жиілік талдауы әдістері осы кезеңде қалыптасты.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Simon Singh |author-link=Simon Singh |title=[[The Code Book]] |pages=14–20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://muslimheritage.com/al-kindi-cryptography/ |title= Al-Kindi, Cryptography, Codebreaking and Ciphers |date= 9 June 2003 |access-date=2023-08-25 }}&lt;/ref&gt; Бағдарламаланатын құрылғыларды да мұсылман инженерлері ойлап тапты, мысалы [[Бану Муса]] бауырлары жасаған автоматты флейташы.&lt;ref name=Koetsier&gt;{{Citation |last1=Koetsier |first1=Teun |year=2001 |title=On the prehistory of programmable machines: musical automata, looms, calculators |journal=Mechanism and Machine Theory |volume=36 |issue=5 |pages=589–603 |doi=10.1016/S0094-114X(01)00005-2 |postscript=.}}&lt;/ref&gt;

Ұқсас деңгейдегі технологиялық күрделілікке ие артефактілер XIV ғасырдағы [[Еуропа]]да да пайда болды, атап айтқанда механикалық астрономиялық сағаттар жасалды.&lt;ref name=insearchoflosttime&gt;{{cite journal | last1 = Marchant | first1 = Jo | title = In search of lost time | journal = Nature | volume =  444| issue = 7119| pages =  534–538| doi = 10.1038/444534a | pmid = 17136067 | date = November 2006 | bibcode = 2006Natur.444..534M | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

XVII ғасырдың басында [[Джон Непер]] есептеу мақсатында логарифмдерді ашқаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite journal |title=John Napier and the Invention of Logarithms, 1614 . E. W. Hobson |journal=Isis |date=October 1920 |volume=3 |issue=2 |pages=285–286 |doi=10.1086/357925 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; есептеу құралдарын жасау бағытында өнертапқыштар мен ғалымдар арасында айтарлықтай ілгерілеу кезеңі басталды. 1623 жылы [[Вильгельм Шиккард]] [[Иоганн Кеплер]]дің тапсырысы бойынша «Есептеу сағаты» деп аталған есептеу машинасын жобалады, алайда 1624 жылы жасалып жатқан үлгі өрттен жойылғаннан кейін жобаны тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1.6 Shickard's Calculating Clock {{!}} Bit by Bit|url=http://ds-wordpress.haverford.edu/bitbybit/bit-by-bit-contents/chapter-one/1-6-shickards-calculating-clock/|access-date=2021-03-17|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Шамамен 1640 жылы француздың көрнекті математигі [[Блез Паскаль]] ежелгі грек математигі Александриялық Герон сипаттаған жобаға негізделген механикалық қосу құрылғысын жасады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lecture.eingang.org/pascaline.html|title=History of Computing Science: The First Mechanical Calculator|work=eingang.org}}&lt;/ref&gt; Ал 1672 жылы [[Готфрид Вильгельм Лейбниц]] сатылы есептегішті ойлап тауып, оны 1694 жылы толық аяқтады.&lt;ref name=&quot;Meyer1925&quot;&gt;{{cite book |last=Kidwell |first=Peggy Aldritch |author-link= Peggy A. Kidwell |author2=Williams, Michael R. |title=The Calculating Machines: Their history and development |year=1992 |publisher=MIT Press|title-link=The Calculating Machines}}, p.38-42, translated and edited from {{cite book |last=Martin |first=Ernst |title=Die Rechenmaschinen und ihre Entwicklungsgeschichte |year=1925 |publisher=Pappenheim |location=Germany}}&lt;/ref&gt;

1837 жылы [[Чарльз Бэббидж]] алғаш рет Аналитикалық машинаның сипаттамасын ұсынды, ол қазіргі заманғы компьютердің алғашқы жобасы ретінде қабылданады. Аналитикалық машинада кеңейтілетін жад, арифметикалық құрылғы және логикалық өңдеу мүмкіндіктері қарастырылған, бұл оған циклдер мен шартты тармақталуды қамтитын бағдарламалау тілін орындауға мүмкіндік беретін еді. Машина ешқашан құрастырылмағанымен, оның жобасы жан-жақты зерттелген және Тьюрингке баламалы екені анықталған. Аналитикалық машинаның жад сыйымдылығы 1 килобайттан аз, ал тактілік жиілігі 10 [[герц]]тен төмен болар еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CS History|url=https://everythingcomputerscience.com/CSHistory.html|website=everythingcomputerscience.com|access-date=2020-05-01}}&lt;/ref&gt;

Алғашқы заманауи компьютерлерді жобалау үшін математика мен [[электроника]] теориясында елеулі жетістіктерге қол жеткізу қажет болды.

== Екілік логика ==
=== Готфрид Вильгельм Лейбниц ===
{{Негізгі мақала|Готфрид Вильгельм Лейбниц}}
[[Сурет:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|thumb|200x200px|[[Готфрид Вильгельм Лейбниц]] (1646–1716) [[екілік санау]] жүйесіне негізделген [[логика]]ны дамытты және сол үшін оны «информатика ғылымының негізін қалаушы» деп атайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2021: 375th birthday of Leibniz, father of computer science |url=https://people.idsia.ch/~juergen/leibniz-father-computer-science-375.html |website=people.idsia.ch}}&lt;/ref&gt;]]
1702 жылы [[Готфрид Вильгельм Лейбниц]] екілік санау жүйесі жөніндегі еңбектері арқылы [[логика]]ны формалды әрі математикалық мағынада дамытты. Ол екілік жүйені ықшамдап, логиканың негізгі ұғымдарын сипаттады, соның ішінде конъюнкция, дизъюнкция, терістеу, теңдік, қамту және бос жиын ұғымдары болды.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lande |first1=Daniel R. |title=Development of the Binary Number System and the Foundations of Computer Science |journal=The Mathematics Enthusiast |date=December 2014 |volume=11 |issue=3 |pages=513–540 |id={{ProQuest|1646358626}} |doi=10.54870/1551-3440.1315 |url=https://scholarworks.umt.edu/tme/vol11/iss3/6 }}&lt;/ref&gt; Лейбниц алгоритмдік ақпарат теориясы мен [[Лагранж интерполяциясы]]ның кейбір қағидаларын алдын ала болжады. Оның есептеу логикасы ({{lang-la|Calculus Ratiocinator}}) кейінірек әмбебап есептеу машинасы тұжырымдамасының қалыптасуына әсер етті. 1961 жылы Норберт Винер Лейбницті [[кибернетика]]ның рухани қамқоршысы ретінде қарастыруға болатынын атап өтті.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wiener |first1=Norbert |title=Cybernetics Or Control and Communication in the Animal and the Machine |date=1961 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-73009-9 |page=12 }}&lt;/ref&gt; Винердің айтуынша: «Есептеу машинасының жалпы идеясы Лейбництің Calculus Ratiocinator тұжырымдамасын механикаландырудан басқа нәрсе емес».&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wiener |first1=Norbert |title=Time, Communication, and the Nervous System |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |date=1948 |volume=50 |issue=4 Teleological |pages=197–220 |doi=10.1111/j.1749-6632.1948.tb39853.x |pmid=18886381 |bibcode=1948NYASA..50..197W }}&lt;/ref&gt; Дегенмен, есептеу үдерістерін толыққанды математикалық түрде модельдеуге мүмкіндік берген жүйе тек 1854 жылы [[Джордж Буль]]дің буль алгебрасын жариялауымен қалыптасты.&lt;ref name=&quot;Tedre2014&quot;&gt;{{cite book |last=Tedre |first=Matti |title=The Science of Computing: Shaping a Discipline |year=2014 |publisher=CRC Press }}&lt;/ref&gt;

Осы кезеңде екілік үлгіге негізделген алғашқы механикалық құрылғылар пайда болды. [[Өнеркәсіптік революция]] көптеген жұмыстардың механикаландырылуына түрткі болды, соның ішінде тоқыма өндірісі де бар. 1801 жылы [[Жозеф Мари Жаккард]]тың тоқыма станогында перфокарталар қолданылды: картадағы тесік екілік ''бірді'', ал тесіктің болмауы екілік ''нөлді'' білдірді. Жаккард станогы компьютер болмағанымен, ол машиналардың екілік жүйелер арқылы басқарылуы және екілік ақпаратты сақтай алатынын айқын көрсетті.&lt;ref name=&quot;Tedre2014&quot; /&gt;

== Пән ретінде қалыптасуы ==
=== Чарльз Бэббидж және Ада Лавлейс ===
[[Сурет:Portrait of Charles Babbage (4672397).jpg|left|thumb|329x329px|[[Чарльз Бэббидж]] (1791–1871), есептеу техникасының алғашқы пионерлерінің бірі.]]
[[Чарльз Бэббидж]] есептеу техникасының алғашқы пионерлерінің бірі ретінде жиі аталады. 1810 жылдардан бастап ол сандар мен кестелерді механикалық жолмен есептеу идеясын ұсынды. Осы ойды жүзеге асыру үшін Бэббидж сегіз ондық таңбаға дейінгі сандарды есептей алатын есептеуіш құрылғыны жобалады. Бұл идеяның сәттілігін жалғастыра отырып, ол жиырма ондық таңбаға дейінгі сандарды есептей алатын машинаны жасауға кірісті.
1830 жылдары Бэббидж арифметикалық амалдарды орындау үшін перфокарталарды қолданатын машинаның жобасын әзірледі. Бұл машина сандарды жад бірліктерінде сақтауы тиіс еді және онда тізбекті басқару жүйесі қарастырылды. Яғни бір операция екіншісінен кейін белгілі бір ретпен орындалып, машина міндетті түрде нәтижеге жетуі керек болатын.
Бұл құрылғы «Аналитикалық машина» деп аталды және ол қазіргі заманғы компьютердің алғашқы толыққанды тұжырымдамасы ретінде қарастырылады.&lt;ref name=&quot;Charles Babbage&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Charles Babbage|url=https://www.britannica.com/biography/Charles-Babbage|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online Academic Edition|date=3 July 2023 |publisher=Encyclopædia Britannica In.|access-date=2023-07-06}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет: Ada Byron daguerreotype by Antoine Claudet 1843 or 1850 - cropped.png|thumb|[[Ада Лавлейс]] (1815–1852), компьютерлердің болашақта символдарды өңдеу үшін қолданылатынын болжаған.]]
[[Ада Лавлейс]] (Августа Ада Байрон) компьютерлік бағдарламалаудың пионері ретінде танылады және математикадағы көрнекті тұлға саналады. Ол Чарльз Бэббидж жобалаған алғашқы механикалық компьютер болып есептелетін «Аналитикалық машина» үстінде жұмыс жүргізілген кезде оның көмекшісі болды.{{Sfn|Evans|2018|p=16}} Бэббиджбен бірлескен жұмысы барысында Ада Лавлейс [[Бернулли сандары]]н есептеуге арналған алғашқы компьютерлік алгоритмнің сипаттамасын жасады.{{Sfn|Evans|2018|p=21}} Дегенмен, бұл тұжырым даулы болып саналады, өйткені айырма машинасын және оған сәйкес айырмалық алгоритмдерді алғаш жобалаған Бэббидж болған, сондықтан кей зерттеушілер алғашқы алгоритм авторы ретінде соны атайды. Соған қарамастан, Лавлейстің ең маңызды үлестерінің бірі – болашақ компьютерлер тек математикалық есептеулермен шектелмей, символдарды, оның ішінде математикалық емес символдарды да өңдей алады деген болжамы.{{Sfn|Evans|2018|p=20}} Ол өз еңбегінің нақты нәтижелерін көзі тірісінде көре алмады, себебі «Аналитикалық машина» оның өмірінде жасалып бітпеді. Алайда 1840-жылдардан бастап жазылған еңбектері кейінгі кезеңде жоғары бағаланып, оның есептеу техникасы тарихындағы орны айқындалды.&lt;ref name=&quot;Ada Lovelace&quot;&gt;{{cite news|last=Isaacson|first=Betsy|title=Ada Lovelace, World's First Computer Programmer, Celebrated With Google Doodle|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/12/10/google-doodle-ada-lovelace_n_2270668.html|work=The Huffington Post|access-date=2013-02-20|date=2012-12-10}}&lt;/ref&gt;

=== Аналитикалық машинадан кейінгі алғашқы жобалар ===
[[Сурет:Leonardo_Torres_Quevedo_1912.png |thumb|left|upright=0.84|[[Леонардо Торрес Кеведо]] (1852–1936), қалқымалы үтірлі сандарды сақтаудың бірізді әрі жүйелі тәсілін ұсынды.]]
Бэббиджден кейін, бастапқыда оның бұрынғы еңбектерінен бейхабар болған ирландиялық [[Перси Ладгейт]] те осы бағытта жұмыс істеді. Ол Ирландияның Дублин қаласында астық саудагерінде қызмет еткен кеңсе қызметкері болған. Перси Ладгейт бағдарламаланатын механикалық компьютердің дербес жобасын ұсынды және оны 1909 жылы жарияланған еңбегінде сипаттады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scss.tcd.ie/SCSSTreasuresCatalog/miscellany/TCD-SCSS-X.20121208.002/TCD-SCSS-X.20121208.002.pdf/ |title=The John Gabriel Byrne Computer Science Collection |access-date=2019-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416071721/https://www.scss.tcd.ie/SCSSTreasuresCatalog/miscellany/TCD-SCSS-X.20121208.002/TCD-SCSS-X.20121208.002.pdf |archive-date=2019-04-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ingeniousireland.ie/2012/10/1909-a-novel-irish-computer/|title=1907: was the first portable computer design Irish?|date=17 October 2012|website=Ingenious Ireland}}&lt;/ref&gt;

Чарльз Бэббидждің еңбектерін жалғастырған тағы екі өнертапқыш [[Леонардо Торрес]] Кеведо мен [[Ваннивар Буш]] болды. Торрес Кеведо «Автоматика жөніндегі очерктер» атты еңбегінде (1914) тек оқуға арналған бағдарлама арқылы басқарылатын аналитикалық электромеханикалық машинаны жобалап, қалқымалы үтірлі арифметика ұғымын енгізді.&lt;ref name=&quot;LTQ1914es&quot;&gt;{{cite journal |author=L. Torres Quevedo |title=Ensayos sobre Automática – Su definicion. Extension teórica de sus aplicaciones |journal=Revista de la Academia de Ciencias Exacta, Revista 12 |pages=391–418| date=1914}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Torres Quevedo |first=Leonardo |url=https://quickclick.es/rop/pdf/publico/1914/1914_tomoI_2043_01.pdf |title=Automática: Complemento de la Teoría de las Máquinas |pages=575–583 |journal=Revista de Obras Públicas |volume=LXII |issue=2043 |date=19 November 1914}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-031-67482-2 |title=Numbers and Computers |series=Texts in Computer Science |date=2025 |isbn=978-3-031-67481-5 |first1=Ronald T |last1=Kneusel |pages=84–85 }}&lt;/ref&gt; 1920 жылы арифмометрдің ойлап табылғанына 100 жыл толуына орай ол Парижде электромеханикалық [[арифмометр]]ді таныстырды. Бұл құрылғы арифметикалық блоктан және командалар теріліп, нәтижелері автоматты түрде басып шығарылатын (қашықтан қосылуы мүмкін) жазу машинасынан тұрды.&lt;ref name=&quot;Randell1982p109&quot;&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-642-61812-3_7 |chapter=Electromechanical Calculating Machine |title=The Origins of Digital Computers |date=1982 |last1=Torres y Quevedo |first1=Leonardo |pages=109–120 |isbn=978-3-642-61814-7 }}&lt;/ref&gt; Ваннивар Буш 1936 жылы жариялаған «Аспаптық талдау» атты мақаласында Бэббидж жобасын жүзеге асыру үшін IBM перфокарталық машиналарын пайдалану мүмкіндігін қарастырды. Сол жылы ол электрондық цифрлық компьютерді құрастыру мәселелерін зерттеуге арналған Rapid Arithmetical Machine жобасын бастады.&lt;ref name=RANDELL&gt;{{ cite web|url=http://www.cs.ncl.ac.uk/publications/articles/papers/398.pdf |title=From Analytical Engine to Electronic Digital Computer: The Contributions of Ludgate, Torres, and Bush |last1=Randell |first1=Brian |author-link1=Brian Randell |access-date=9 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055055/http://www.cs.ncl.ac.uk/publications/articles/papers/398.pdf |archive-date=21 September 2013 }}&lt;/ref&gt;

=== Чарльз Сандерс Пирс және электрлік коммутациялық тізбектер ===
[[Сурет:Charles Sanders Peirce theb3558.jpg|thumb|221x221px|[[Чарльз Сандерс Пирс]] (1839–1914), логикалық операцияларды электрлік қосқыш тізбектер арқылы орындауға болатынын сипаттады.]]
1886 жылы жазған хатында [[Чарльз Сандерс Пирс]] логикалық операцияларды электрлік қосқыш тізбектер арқылы орындауға болатынын сипаттады.&lt;ref name=&quot;P2M&quot;&gt;Peirce, C. S., &quot;Letter, Peirce to [[Allan Marquand|A. Marquand]]&quot;, dated 1886, ''[[Charles Sanders Peirce bibliography#W|Writings of Charles S. Peirce]]'', v. 5, 1993, pp. 421–23. See [[Arthur W. Burks|Burks, Arthur W.]], &quot;Review: Charles S. Peirce, ''The new elements of mathematics''&quot;, ''Bulletin of the American Mathematical Society'' v. 84, n. 5 (1978), pp. 913–18, see 917. [https://projecteuclid.org/journals/bulletin-of-the-american-mathematical-society/volume-84/issue-5/Review-Charles-S-Peirce-The-new-elements-of-mathematics/bams/1183541145.full PDF].&lt;/ref&gt; 1880–1881 жылдары ол тек [[NOR]] қақпаларының өзі немесе балама түрде тек [[NAND]] қақпаларының өзі барлық басқа логикалық қақпалардың функцияларын қайта құруға жеткілікті екенін көрсетті, алайда бұл бағыттағы еңбектері 1933 жылға дейін жарияланбаған.&lt;ref&gt;Peirce, C. S. (manuscript winter of 1880–81), &quot;A Boolian Algebra with One Constant&quot;, published 1933 in ''[[Charles Sanders Peirce bibliography#CP|Collected Papers]]'' v. 4, paragraphs 12–20. Reprinted 1989 in ''[[Charles Sanders Peirce bibliography#W|Writings of Charles S. Peirce]]'' v. 4, pp. 218–21, Google [https://archive.org/details/writingsofcharle0002peir/page/218]. See Roberts, Don D. (2009), ''The Existential Graphs of Charles S. Peirce'', p. 131.&lt;/ref&gt; Бұл тұжырымның алғаш жарияланған дәлелін 1913 жылы [[Генри М. Шеффер]] ұсынды, сондықтан NAND логикалық операциясы кейде Шеффер штрихы деп аталады, ал логикалық NOR операциясы Пирс жебесі деп те аталады.&lt;ref name=&quot;BüningLettmann1999&quot;&gt;{{cite book|author1=Hans Kleine Büning|url=https://books.google.com/books?id=3oJE9yczr3EC&amp;pg=PA2|title=Propositional logic: deduction and algorithms|author2=Theodor Lettmann|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-63017-7|page=2}}&lt;/ref&gt; Осыған байланысты NAND және NOR қақпалары кейде әмбебап логикалық қақпалар деп аталады.&lt;ref name=&quot;Bird2007&quot;&gt;{{cite book|author=John Bird|url=https://books.google.com/books?id=1-fBmsEBNUoC&amp;pg=PA532|title=Engineering mathematics|publisher=Newnes|year=2007|isbn=978-0-7506-8555-9|page=532}}&lt;/ref&gt;

Уақыт өте келе логикалық операцияларды орындауда релелердің орнын электрондық шамдар басты. [[Ли де Форест]] 1907 жылы Флеминг шамына енгізген өзгерісі логикалық қақпа ретінде қолдануға мүмкіндік берді. [[Людвиг Витгенштейн]] 1921 жылы жарық көрген Tractatus Logico-Philosophicus еңбегінің 5.101 тезисінде 16 жолдан тұратын ақиқат кестесінің бір нұсқасын ұсынды. Сәйкестік тізбегінің өнертапқышы [[Вальтер Боте]] 1924 жылы алғашқы заманауи электрондық AND логикалық қақпасын жасағаны үшін 1954 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының бір бөлігін алды. [[Конрад Цузе]] 1935–1938 жылдары аралығында өзінің Z1 компьютері үшін электромеханикалық логикалық қақпаларды жобалап, құрастырды.

1930 жылдарға дейін және сол кезеңнің өзінде электр инженерлері математикалық және логикалық есептерді шешуге арналған электрондық тізбектерді құрастыра алды, алайда олардың көпшілігі мұны теориялық негізсіз, жүйесіз түрде жүзеге асырды. Бұл жағдай 1930 жылдары коммутациялық тізбектер теориясының қалыптасуымен өзгерді. 1934–1936 жылдары [[Акира Накасима]], [[Клод Шеннон]] және [[Виктор Шетаков]] екі мәнді булев алгебрасының коммутациялық тізбектердің жұмысын сипаттай алатынын көрсететін бірқатар еңбектер жариялады.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Yamada |first1=Akihiko |title=History of Research on Switching Theory in Japan |journal=IEEJ Transactions on Fundamentals and Materials |date=2004 |volume=124 |issue=8 |pages=720–726 |doi=10.1541/ieejfms.124.720 |bibcode=2004IJTFM.124..720Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://museum.ipsj.or.jp/en/computer/dawn/0002.html|title=Switching Theory/Relay Circuit Network Theory/Theory of Logical Mathematics|website=IPSJ Computer Museum|publisher=[[Information Processing Society of Japan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;historical&quot;&gt;{{cite report |first1=Radomir S |last1=Stanković |first2=Jaakko T |last2=Astola |first3=Mark G |last3=Karpovsky |title=Some historical remarks about the development and applications of switching |url=https://sites.bu.edu/mark/files/2018/02/200.pdf.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stanković-Astola_2008&quot;&gt;{{cite book |editor-first1=Radomir S.&lt;!-- Stanislav? --&gt; |editor-last1=Stanković |editor-link1=:de:Radomir S. Stanković |editor-first2=Jaakko Tapio |editor-last2=Astola |editor-link2=:fi:Jaakko Tapio Astola |date=2008 |isbn=978-952-15-1980-2 |volume=40 |issue=2 |url=http://ticsp.cs.tut.fi/reports/reprint-nakashima-rr.pdf |title=Reprints from the Early Days of Information Sciences: TICSP Series On the Contributions of Akira Nakashima to Switching Theory |series=Tampere International Center for Signal Processing (TICSP) Series |location=[[Tampere University of Technology]], Tampere, Finland |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308002559/http://ticsp.cs.tut.fi/reports/reprint-nakashima-rr.pdf |archive-date=2021-03-08}} (3+207+1 pages) [https://web.archive.org/web/20221026175726/http://ciitlab.elfak.ni.ac.rs/predavanja/09_Nakashima.mp4 10:00 min]&lt;/ref&gt; Электр қосқыштарының қасиеттерін логикалық операцияларды орындау үшін пайдалану идеясы барлық электрондық цифрлық компьютерлердің негізінде жатыр. Коммутациялық тізбектер теориясы қазіргі заманғы технологиялардың дерлік барлық салаларында цифрлық жүйелерді жобалау үшін қажетті математикалық негіз бен құралдарды қалыптастырды.&lt;ref name=&quot;Stanković-Astola_2008&quot;/&gt;

Бакалавриат деңгейіндегі философия сабағында оқып жүрген кезінде Шеннон Джордж Булдің еңбектерімен танысты және олардың логикалық есептерді шешу үшін сол кезде телефон коммутациясында қолданылған электромеханикалық релелерді ұйымдастыруға пайдалануға болатынын түсінді. Оның диссертациясы Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында және соғыстан кейін электр инженерлері қауымдастығына кеңінен танылғаннан кейін практикалық цифрлық тізбектерді жобалаудың негізіне айналды.&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.7551/mitpress/12274.003.0010 |chapter=A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits (1938) |title=Ideas That Created the Future |date=2021 |last1=Shannon |first1=Claude |pages=71–78 |isbn=978-0-262-36317-4 }}&lt;/ref&gt;

=== Алан Тьюринг және Тьюринг машинасы ===
[[Сурет:Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|right|[[Алан Тьюринг]], ағылшын компьютер ғалымы, математик, логик және криптоаналитик (шамамен 1930 жыл).]]
1920 жылдарға дейін «компьютер» (кейде ''computor'' деп те аталған) ұғымы есептеулер жүргізетін адам қызметкерлерді білдірді. Олар әдетте физиктің жетекшілігімен жұмыс істеді. Сауда саласында, мемлекеттік мекемелерде және ғылыми-зерттеу ұйымдарында мыңдаған осындай компьютерлер еңбек етті. Адам-компьютер болып қызмет атқарғандардың едәуір бөлігі әйелдер болды.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Light |first1=Jennifer S. |title=When Computers Were Women |journal=Technology and Culture |date=1999 |volume=40 |issue=3 |pages=455–483 |id={{Project MUSE|33396}} |doi=10.1353/tech.1999.0128 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kiesler |first1=Sara |last2=Sproull |first2=Lee |last3=Eccles |first3=Jacquelynne S. |title=Pool Halls, Chips, and War Games: Women in the Culture of Computing |journal=Psychology of Women Quarterly |date=December 1985 |volume=9 |issue=4 |pages=451–462 |doi=10.1111/j.1471-6402.1985.tb00895.x }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fritz |first1=W.B. |title=The women of ENIAC |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=Fall 1996 |volume=18 |issue=3 |pages=13–28 |doi=10.1109/85.511940 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gürer |first1=Denise |title=Pioneering women in computer science |journal=ACM SIGCSE Bulletin |date=June 2002 |volume=34 |issue=2 |pages=175–180 |doi=10.1145/543812.543853 }}&lt;/ref&gt; Олардың бір бөлігі күнтізбелер үшін астрономиялық есептеулер жүргізсе, енді біреулері әскери мақсаттағы баллистикалық кестелерді есептеді.{{Sfn|Grier|2013|p=138}}

1920 жылдардан кейін есептеу машинасы ұғымы адам-компьютердің жұмысын орындайтын кез келген құрылғыны білдіре бастады, әсіресе [[Чёрч-Тьюринг тезисі]]ндегі тиімді әдістерге сәйкес келетін машиналарды. Бұл тезиске сәйкес, егер математикалық әдіс қағаз бен қарындашты пайдалана отырып, адам қызметкер орындай алатындай нұсқаулар тізбегі түрінде сипатталса, қажет болғанша жалғастырылса және ешқандай тапқырлықты немесе интуицияны талап етпесе, онда ол тиімді әдіс болып саналады.

Үздіксіз мәндермен есептеу жүргізетін машиналар аналогтық түрге жатқызылды. Олар білік айналысының бұрышы немесе электрлік потенциалдар айырмасы сияқты үздіксіз сандық шамаларды бейнелейтін механикалық немесе электрлік тетіктерді пайдаланды.

Ал цифрлық машиналар аналогтық машиналардан айырмашылығы сандық мәннің нақты күйін көрсетуге және әрбір жеке цифрды сақтауға мүмкіндік берді. Жылдам жады құрылғылары ойлап табылғанға дейін цифрлық машиналарда айырма машиналары немесе релелер қолданылды.

1940 жылдардың соңынан бастап электрондық цифрлық машиналардың кеңінен таралуына байланысты ''computing machine'' деген тіркес біртіндеп ''computer'' атауымен алмастырылды. Бұл компьютерлер бұрын адам есепшілер орындаған есептеулерді жүзеге асыра алды.

Цифрлық машиналарда сақталатын мәндер аналогтық құрылғылардағыдай физикалық қасиеттерге тәуелді болмағандықтан, цифрлық техникаға негізделген логикалық компьютер «таза механикалық» түрде сипаттауға болатын кез келген әрекетті орындай алады. [[Алан Тьюринг]] ұсынған теориялық [[Тьюринг машинасы]] осындай құрылғылардың қасиеттерін зерттеу мақсатында жасалған гипотетикалық модель болып табылады.

Қазіргі компьютерлік ғылымның математикалық негіздері 1931 жылы [[Курт Гёдель]] ұсынған толық еместік теоремасымен қалана бастады. Бұл теоремада ол формал жүйе шеңберінде дәлелдеуге де, теріске шығаруға да болмайтын шектеулер бар екенін көрсетті. Соның нәтижесінде Гёдельдің және басқа да зерттеушілердің осы формал жүйелерді анықтау мен сипаттауға бағытталған еңбектері пайда болды, олардың қатарында [[mu-рекурсивті функция]]лар мен [[лямбда арқылы анықталатын функция]]лар сияқты ұғымдар бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gödel and the limits of logic|url=https://plus.maths.org/content/goumldel-and-limits-logic|date=2006-06-01|website=plus.maths.org|language=en|access-date=2020-05-01}}&lt;/ref&gt;

1936 жылы [[Алан Тьюринг]] пен [[Алонзо Чёрч]] бір-бірінен тәуелсіз түрде, сондай-ақ өзара байланысты еңбектерінде алгоритм ұғымын формал түрде анықтап, есептеудің мүмкін болатын шектерін және есептеуге арналған «таза механикалық» модельді ұсынды.&lt;ref name=&quot;church-turing-thesis&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Copeland|first=B. Jack|title=The Church-Turing Thesis|date=2019|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/church-turing/|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Spring 2019|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2020-05-01}}&lt;/ref&gt; Бұл көзқарас кейіннен [[Чёрч-Тьюринг тезисі]] деп аталды. Аталған тезис электронды компьютерлер сияқты механикалық есептеу құрылғыларының табиғатына қатысты гипотеза болып саналады. Тезиске сәйкес, егер жеткілікті уақыт пен жад көлемі қамтамасыз етілсе, принципті түрде орындалуы мүмкін кез келген есептеу компьютерде жұмыс істейтін алгоритм арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;church-turing-thesis&quot; /&gt;

1936 жылы [[Алан Тьюринг]] Тьюринг машиналары туралы өзінің іргелі еңбегін жариялады. Бұл абстрактілі цифрлық есептеу құрылғысы бүгінде әдетте әмбебап [[Тьюринг машинасы]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot;&gt;{{cite encyclopedia|section-url=http://plato.stanford.edu/entries/computing-history/#ACE|section=Turing's Automatic Computing Engine|title=The Modern History of Computing|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2017}}&lt;/ref&gt; Аталған модель қазіргі заманғы компьютердің негізгі қағидатын қалыптастырып, бүгінгі компьютерлердің басым көпшілігінде қолданылатын сақталатын бағдарлама тұжырымдамасының негізін қалады.

Бұл гипотетикалық машиналар есептеу мүмкіндіктерінің шектерін ескере отырып, нені есептеуге болатынын формалды әрі математикалық түрде анықтау мақсатында жасалды. Егер белгілі бір тапсырманы Тьюринг машинасы орындай алса, онда ол есеп Тьюринг бойынша есептелетін ({{lang-en|Turing computable}}) деп саналады.&lt;ref name=&quot;Turing – Stanford&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Barker-Plummer|first=David|title=Turing Machines|url=http://plato.stanford.edu/archives/win2012/entries/turing-machine/|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|access-date=2013-02-20|date=1995-09-14}}&lt;/ref&gt;

=== Кэтлин Бут және алғашқы ассемблер тілі ===
[[Кэтлин Бут]] [[Лондон университеті]]нің [[Биркбек колледжі]]нде жасалған [[Automatic Relay Calculator]] (ARC) машинасы үшін алғашқы ассемблер тілін жазды, сондай-ақ ассемблер мен автокодты жобалады.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Booth|first=Kathleen HV |title= Machine language for Automatic Relay Computer|work= Birkbeck College Computation Laboratory |publisher=University of London}}&lt;/ref&gt; Ол ARC, SEC ([[Simple Electronic Computer]]) және APE(X)C атты үш түрлі есептеу машинасын жобалауға қатысқан.

=== Алғашқы компьютерлік аппараттық құралдар ===
Әлемдегі алғашқы электрондық цифрлық компьютер [[Atanasoff-Berry computer]] 1939–1942 жылдар аралығында Айова штаты университетінің аумағында жасалды. Оны физика және математика профессоры [[Джон В. Атанасов]] пен инженерия мамандығының магистранты [[Клиффорд Берри]] құрастырған.

[[Сурет:Konrad Zuse (1992).jpg|thumb|left|177x177px|[[Конрад Цузе]], қазіргі заманғы компьютердің өнертапқышы ретінде танылған.&lt;ref name=Bellis&gt;{{cite web |url=https://www.thoughtco.com/konrad-zuse-modern-computer-4078237 |title=Biography of Konrad Zuse, Inventor and Programmer of Early Computers |last=Bellis |first=Mary |date=15 May 2019 |orig-date=First published 2006 at inventors.about.com/library/weekly/aa050298.htm |website=thoughtco.com |publisher=Dotdash Meredith |access-date=3 February 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213003237/https://www.thoughtco.com/konrad-zuse-modern-computer-4078237 |archive-date=13 December 2020 |quote=Konrad Zuse earned the semiofficial title of 'inventor of the modern computer'{{who|date=February 2023}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.computerhope.com/issues/ch001335.htm|title=Who is the Father of the Computer?|website=ComputerHope}}&lt;/ref&gt;]]

1941 жылы [[Конрад Цузе]] әлемдегі алғашқы жұмыс істейтін, бағдарламамен басқарылатын компьютер [[Z3]] моделін жасады. 1998 жылы бұл құрылғының теориялық тұрғыдан Тьюрингке толық сәйкес келетіні дәлелденді.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Rojas |first=R. |title=How to make Zuse's Z3 a universal computer |journal=IEEE Annals of the History of Computing |volume=20 |issue=3 |pages=51–54 |year=1998 |doi=10.1109/85.707574 |author-link=Raúl Rojas |bibcode=1998IAHC...20c..51R }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zib.de/zuse/Inhalt/Kommentare/Html/0684/universal2.html |title=How to Make Zuse's Z3 a Universal Computer |first=Raúl |last=Rojas |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714224748/http://www.zib.de/zuse/Inhalt/Kommentare/Html/0684/universal2.html |archive-date=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ Цузе S2 есептеу машинасын әзірледі. Ол процестерді басқаруға арналған алғашқы компьютер ретінде қарастырылады. 1941 жылы ол компьютер өндірісімен айналысқан ең алғашқы компаниялардың бірін құрды. Осы компания шығарған [[Z4]] компьютері әлемдегі алғашқы коммерциялық компьютер болды. 1946 жылы Конрад Цузе алғашқы жоғары деңгейлі бағдарламалау тілі Plankalkül-ді жобалады.&lt;ref name=&quot;HZ2010-11-18&quot;&gt;Talk given by [[Horst Zuse]] to the [[Computer Conservation Society]] at the [[Science Museum (London)]] on 18 November 2010&lt;/ref&gt;

1948 жылы Manchester Baby компьютері аяқталды. Ол жадында сақталған бағдарламаларды орындай алатын әлемдегі алғашқы электрондық цифрлық компьютер болды, қазіргі компьютерлердің басым бөлігі осы қағидаға негізделген.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot; /&gt; Бұл жобаның табысты іске асуына [[Макс Ньюман]] үшін [[Алан Тьюринг]] 1936 жылы жариялаған Тьюринг машиналары туралы іргелі еңбегінің және оның логика-математикалық үлесінің ықпалы шешуші рөл атқарды.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot; /&gt;

1950 жылы Ұлыбританияның [[Ұлттық физикалық зертхана]] (National Physical Laboratory) Pilot ACE деп аталған шағын ауқымды бағдарламаланатын компьютерді аяқтады. Ол Алан Тьюринг ұсынған тұжырымдамаларға негізделді. Жұмыс жылдамдығы 1 МГц болған Pilot Model ACE біраз уақыт бойы әлемдегі ең жылдам компьютер саналды.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8683369.stm|title=BBC News – How Alan Turing's Pilot ACE changed computing|date=May 15, 2010|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt; Тьюрингтің [[ACE]] жобасы қазіргі [[RISC]] архитектураларымен көп жағынан ұқсас болды және ол сол кезең үшін өте үлкен көлем саналатын, ерте [[Macintosh]] компьютерлерінің жад сыйымдылығына шамалас жоғары жылдамдықты жадты қарастырды.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot; /&gt; Егер Тьюрингтің ACE жобасы бастапқы жоспарға сай және толық көлемде іске асырылғанда, ол өз дәуіріндегі өзге алғашқы компьютерлерден мүлде бөлек деңгейде болар еді.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot; /&gt;

1950 жылдардың соңында пакеттік өңдеуді қолдайтын, оператордың тікелей араласуын барынша азайтып, тапсырмаларды автоматты түрде орындауға мүмкіндік берген алғашқы операциялық жүйе GM-NAA I/O жасалды. Бұл жүйе [[General Motors]] пен [[North American Aviation]] компаниялары тарапынан [[IBM 701]] компьютері үшін әзірленді.

1969 жылы екі компьютер арасында желі құру мақсатында Калифорния университеті, Лос-Анджелес пен Стэнфорд университеті зерттеу топтары бірлескен тәжірибе жүргізді. Алғашқы қосылу әрекеті кезінде жүйе істен шыққанына қарамастан, бұл жоба кейіннен Интернеттің қалыптасуына алып келген аса маңызды қадамдардың бірі болды.

Алғаш тіркелген нақты компьютерлік қате күйе көбелек болған. Ол [[Harvard Mark II]] есептеу машинасындағы релелердің арасына кіріп кеткен.&lt;ref name=&quot;mark-ii-bug&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.doncio.navy.mil/chips/ArticleDetails.aspx?ID=3489|title=The First &quot;Computer Bug&quot;|page=18|journal=CHIPS|volume=30|issue=1|date=January–March 2012|publisher=United States Navy|access-date=2023-12-03}}&lt;/ref&gt; «Bug» терминін енгізу көбіне, бірақ қате түрде, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің болашақ контр-адмиралы [[Грейс Хоппер]]ге телінеді. Ол бұл «қатені» 1945 жылғы 9 қыркүйекте тіркеді деген пікір бар. Алайда көптеген басқа дереккөздер бұл мәліметтерге қайшы келеді. Сол деректерге сәйкес, оқиға 1947 жылғы 9 қыркүйекте болған, сол күні операторлар бұл «инцидентті» жәндіктің өзімен бірге тіркеп, «нақты табылған алғашқы bug жағдайы» деген жазбаны қалдырған.&lt;ref name=&quot;mark-ii-bug&quot; /&gt;

=== Клод Шеннон және ақпарат теориясы ===
[[Сурет:C.E. Shannon. Tekniska museet 43069.jpg|left|thumb|177x177px|[[Клод Шеннон]] (1916–2001), ақпарат теориясының негізін қалаушы.]]
[[Клод Шеннон]] 1948 жылы жарияланған «Байланыстың математикалық теориясы» атты еңбегі арқылы ақпарат теориясының негізін қалады. Бұл жұмыста ол жіберуші таратқысы келген ақпаратты ең тиімді түрде кодтау мәселесіне ықтималдық теориясын қолданды. Аталған еңбек деректерді сығымдау мен [[криптография]]ны қоса алғанда, көптеген ғылыми бағыттардың теориялық негіздерінің бірі болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shannon|first=Claude Elwood|title=The mathematical theory of communication|date=1964|publisher=University of Illinois Press|others=Warren Weaver|isbn=0-252-72548-4|location=Urbana|oclc=2654027}}&lt;/ref&gt;

=== Норберт Винер және кибернетика ===
[[Сурет:Norbert Wiener.png|thumb|165x165px|[[Норберт Винер]] (1894–1964), «кибернетика» терминін енгізді.]]
Әуе шабуылына қарсы жүйелермен жүргізілген тәжірибелер барысында радар бейнелерін талдау арқылы жау ұшақтарын анықтау мәселесін зерттеген [[Норберт Винер]] «кибернетика» терминін грек тіліндегі «кормчий», «басқарушы» мағынасын білдіретін сөзден алып енгізді. Ол 1948 жылы «Кибернетика» атты еңбегін жариялады, бұл жұмыс кейін жасанды интеллекттің дамуына елеулі ықпал етті. Сондай-ақ Винер есептеу үдерістері, есептеу машиналары, жад құрылғылары мен басқа да танымдық ұқсастықтарды ми толқындарын талдаумен салыстыра отырып қарастырды.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Xiong|first1=Aiping|last2=Proctor|first2=Robert W.|date=2018|title=Information Processing: The Language and Analytical Tools for Cognitive Psychology in the Information Age|journal=Frontiers in Psychology |volume=9|article-number=1270|doi=10.3389/fpsyg.2018.01270|pmid=30135664|pmc=6092626 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Джон фон Нейман және фон Нейман архитектурасы ===
[[Сурет:JohnvonNeumann-LosAlamos.gif|left|thumb|260x260px|[[Джон фон Нейман]] (1903–1957), компьютерлердің [[фон Нейман архитектурасы]] деп аталатын архитектуралық моделін ұсынды.]]
[[Фон Нейман архитектурасы]] үш негізгі бөліктен тұрады: арифметикалық-логикалық құрылғы (АЛҚ), жад және нұсқауларды өңдеу блогы. Фон Нейман машинасының құрылымында нұсқауларды өңдеу блогы жадқа адрестер жібереді, ал жад өз кезегінде деректерді нұсқау алынған жағдайда қайтадан өңдеу блогына, ал мәлімет алынған жағдайда арифметикалық-логикалық құрылғыға бағыттайды.&lt;ref name=&quot;Von Neumann&quot;&gt;{{cite book|last=Cragon|first=Harvey G.|title=Computer Architecture and Implementation|url=https://archive.org/details/computerarchitec00crag_064|url-access=limited|year=2000|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-65168-4|pages=[https://archive.org/details/computerarchitec00crag_064/page/n10 1]–13}}&lt;/ref&gt;

=== Джон Маккарти, Марвин Минский және жасанды интеллект ===
[[Сурет:John McCarthy Stanford.jpg|thumb|[[Джон Маккарти]] (1927–2011), жасанды интеллект саласының негізін қалаушылардың бірі болып саналады.]]
[[Жасанды интеллект]] терминін Джон Маккарти өзі ұсынған. Бұл атау 1955 жылы Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence атты зерттеу жобасына арналған ұсынысты сипаттау үшін қолданылды және соның нәтижесінде информатикадағы жаңа ғылыми сала қалыптасты.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Moor |first1=James |title=The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty Years |journal=AI Magazine |date=15 December 2006 |volume=27 |issue=4 |pages=87–91 |id={{ProQuest|208119658}} |url=https://ojs.aaai.org/aimagazine/index.php/aimagazine/article/view/1911 }}&lt;/ref&gt; 1955 жылғы 31 тамызда [[Джон Маккарти]], [[Марвин Мински]], [[Натаниэл Рочестер]] және [[Клод Шеннон]] қатысқан бірлескен зерттеу жобасы ұсынылды. Жобаның ресми жұмысы 1956 жылы басталды. Зерттеушілер жасанды интеллекттің табиғатын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді деп санаған бірнеше негізгі бағыттарды қамтыды.

Джон Маккарти мен оның әріптестерінің автоматты есептеу машиналары туралы негізгі тұжырымы мынадай болды: егер қандай да бір тапсырманы машина орындай алса, онда дәл сол нәтижеге компьютерде де арнайы [[бағдарлама]] құрастыру арқылы қол жеткізуге болады. Сонымен қатар олар адам миының құрылымы мен қызметі тым күрделі екенін, оны тікелей машинаның өзімен емес, оны басқаратын бағдарлама арқылы да толық қайталау мүмкін емес екенін атап өтті. Ол кезеңде мұндай деңгейдегі күрделі бағдарламаларды жасауға қажетті білім мен теориялық негіз әлі қалыптаспаған еді.

Бұл тұжырымдаманың негізінде адамдардың өз тілін қалай түсінетіні, сөйлемдерді қандай құрылыммен құрайтыны, мағыналар мен ережелер жүйесін қалай қалыптастыратыны қарастырылып, осы үдерістер машиналық өңдеумен салыстырылды. Компьютерлер ақпаратты аппараттық деңгейде қабылдайды және өңдейді. Мұндай «тіл» [[екілік жүйе]]де, яғни 1 мен 0 арқылы жазылады. Бұл деректер компьютер белгілі бір аппараттық бөлікті іске қосып, нақты әрекеттерді орындауы үшін қажетті ережелер жиынтығын анықтайтын қатаң форматта берілуі тиіс.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Prudhomme|first=Gerard|title=Introduction to Assembly Language Programming|date=December 2018|publisher=Arcler Education Incorporated |isbn=978-1-77361-470-0|oclc=1089398724}}&lt;/ref&gt;

Минскийдің үдерісі жасанды [[нейрондық желілер]]ді адам миына ұқсас қасиеттерге ие болатындай етіп қалай ұйымдастыруға болатынын айқындауға бағытталды. Алайда ол тек ішінара нәтижелерге ғана қол жеткізіп, бұл идеяны дамыту үшін зерттеулерді одан әрі жалғастыру қажет болды.

Маккарти мен Шеннонның бұл теориядағы негізгі ойы — күрделі есептерді пайдалану арқылы машинаның тиімділігін математикалық теория мен есептеулер негізінде анықтау және өлшеу тәсілін әзірлеу еді.&lt;ref&gt;{{Cite book|first1=John|last1=McCarthy|author-link1=John McCarthy (computer scientist)|first2=Vladimir|last2=Lifschitz|author-link2=Vladimir Lifschitz|title=Artificial intelligence and mathematical theory of computation : papers in honor of John McCarthy|date=1991|publisher=Academic Press|isbn=0-12-450010-2|oclc=911282256}}&lt;/ref&gt; Дегенмен, олар да тек ішінара сынақ нәтижелерін ғана ала алды.

Өзін-өзі жетілдіру идеясының мәні — машинаның өзін өзгертетін кодты (self-modifying code) пайдалану арқылы «ақылдырақ» бола түсуі. Бұл тәсіл машинаның зияткерлік деңгейін арттыруға және есептеу жылдамдығын ұлғайтуға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Haenlein |first1=Michael |last2=Kaplan |first2=Andreas |title=A Brief History of Artificial Intelligence: On the Past, Present, and Future of Artificial Intelligence |journal=California Management Review |date=August 2019 |volume=61 |issue=4 |pages=5–14 |doi=10.1177/0008125619864925 }}&lt;/ref&gt; Топ мүшелері егер машина зерттеудің абстракциялар бөлігінде белгілі бір тапсырманы орындау үдерісін өзі жақсарта алса, осы құбылысты зерттеуге болады деп санады.

Зерттеу тобын бұл санаттағы жұмыстарды бірнеше ұсақ бағыттарға бөлуге болады деген ой мазалады. Мұндай бағыттарға [[жасанды интеллект]]ке қатысты сезімдік (сенсорлық) және басқа да ақпарат түрлерін зерттеу кірді. Компьютер ғылымында абстракциялар ұғымы математикамен және бағдарламалау тілдерімен байланысты қолданылады.&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-642-33475-7 |title=Theoretical Computer Science |series=Lecture Notes in Computer Science |date=2012 |volume=7604 |isbn=978-3-642-33474-0 |url=https://inria.hal.science/hal-01556209 |editor1-first=Jos C. M. |editor1-last=Baeten |editor2-first=Tom |editor2-last=Ball |editor3-first=Frank S. |editor3-last=Boer }}{{pn|date=March 2025}}&lt;/ref&gt;

Есептеуіш шығармашылық туралы олардың көзқарасы бағдарлама немесе машина адам ойлауына ұқсас тәсілдерге ие бола ала ма деген сұраққа негізделді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Creativity Post {{!}} What is Computational Creativity?|url=https://www.creativitypost.com/article/what_is_computational_creativity|access-date=2021-03-04|website=The Creativity Post|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олар машинаның адам санасы сияқты толық емес ақпараттың бір бөлігін алып, жетіспейтін деректерді толықтыру арқылы оны жақсарта ала ма екенін тексергісі келді. Егер мұндай машина мұны істей алса, онда нәтиженің қалай анықталғанын, яғни шешім қабылдау тетігінің қалай жұмыс істейтінін түсіндіру қажет деп есептеді.

== Әдебиет ==
* {{cite book |last=Tedre |first=Matti |date=2014 |title=The Science of Computing: Shaping a Discipline |publisher=Taylor and Francis / CRC Press |isbn=978-1-4822-1769-8}}
* Kak, Subhash : Computing Science in Ancient India; Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd (2001)
* [http://cs.joensuu.fi/pub/Dissertations/tedre.pdf The Development of Computer Science: A Sociocultural Perspective] Matti Tedre's Ph.D. Thesis, University of Joensuu (2006)
* {{cite book |last=Ceruzzi |first=Paul E. |author-link=Paul E. Ceruzzi |title=A History of a Modern Computing |date=1998 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-03255-1 |url=https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru }}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ақпараттық технологиялар]]
[[Санат:Технология тарихы]]
[[Санат:Математика тарихы]]</text>
      <sha1>j9qaywvl82jn9u9kdlw7gpnrehjtny1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иммобилайзер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773889</id>
    <revision>
      <id>3618336</id>
      <parentid>3547309</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10564" sha1="k25ns79blman9cwup8yj60gjoxrulg6" xml:space="preserve">'''Иммобилайзер (иммобилизатор)''' (ағылш. ''immobiliser'' — «қозғалыссыздандырғыш») — электрондық ұрлыққа қарсы құрылғының бір түрі. Ол автомобильдің немесе басқа көлік құралдарының кейбір модульдерін сенімді түрде бұғаттауға арналған.

== Иммобилайзердің функциялары ==
Иммобилайзердің негізгі міндеті — көлікті бөгде адамдардың басқаруына жол бермеу, соның ішінде ұрлау әрекеттері кезінде де. Иммобилайзерді қосу және өшіру тек көлік иесіне ғана қолжетімді болуы тиіс. Әдетте бұл мақсатта электрондық кодталған кілт қолданылады; қолмен код теру арқылы жұмыс істейтін үлгілер сирек кездеседі.

Көлікті іске қоспас бұрын, иесі кодталған кілтті арнайы ұяға салып, иммобилайзер жүйесіне кодты оқытуы және бұғаттауды өшіруі қажет немесе антенна аймағына жанаспайтын электрондық «белгіні» (тиісті чипі бар транспондерді) орналастырады. Қолмен код енгізілетін жүйелерде иммобилайзерді өшіру үшін иесі алдын ала орнатылған кодты енгізуі тиіс. Иммобилайзер бұзылған немесе рұқсатсыз ажыратылған жағдайда, автомобиль жүйелері бұғатталған күйінде қалады.

Иммобилайзерлердің дерлік барлық түрлерінде белгілі бір уақыт аралығында (тайм-аут) адамның әрекеті болмаған кезде автоматты түрде күзет режиміне көшу функциясы бар.

== Иммобилайзер түрлері ==

=== Штаттық иммобилайзер ===
Қазіргі заманғы автомобильдердің басым көпшілігі штаттық иммобилайзермен жабдықталған. Бұл электрондық құрылғы не сандық комбинацияны қабылдайды, не (көбінесе) иммобилайзер транспондерінен келетін сигналды таниды. Әдетте транспондер қозғалтқышты іске қосу кілтіне кіріктіріледі, ал одан алынған дұрыс жауап иммобилайзер мен қозғалтқышты басқару блогын байланыстыратын деректер шинасы арқылы іске қосуға рұқсат беретін сигналдардың берілуіне әкеледі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220619160615/https://www.ugona.net/article/immobilaizery-shtatnyi-i-dopolnitelnyi-sravnenie-sovremennykh-modelei-33.html Иммобилайзерлер: Стандартты және қосымша. Заманауи модельдерді салыстыру (''орыс тілінде'')] &lt;/ref&gt;.

Осылайша, тұтандыру құлпының механикалық кілті электрондық іске қосу бұғаттауымен толықтырылады. Арнайы білімсіз кілттер жоғалған (немесе ұрланған) жағдайда, қозғалтқышты іске қосу үшін басқару блогы — иммобилайзер — транспондер кешенін толық ауыстыру қажет болуы мүмкін (кейбір жағдайларда авторизация автомобильдің штаттық батырмалары арқылы құпия пароль енгізу арқылы жүзеге асады). Штаттық иммобилайзерлер статикалық немесе өзгермелі (плавающий) кодты транспондерге ие болуы мүмкін. Өзгермелі код радиосигналды іріктеу арқылы бұғаттауды айналып өту әрекеттерін қиындату үшін қолданылады, себебі рұқсат беру тізбегі үнемі өзгеріп отырады.

=== Қосымша иммобилайзерлер ===
Ұрылар штаттық ұрлыққа қарсы жүйелерді айналып өту тәсілдерін меңгергендіктен, көлік иелері көбіне өздерінің қосымша ұрлыққа қарсы жүйесін орнатады, оның құрамында жеке иммобилайзер блогы болады. Бұл қаскөйлердің жұмысын қиындатып, ұрлау процесін баяулатады. Кейбір қосымша иммобилайзерлер қозғалтқышты рұқсатсыз іске қосуға мүмкіндік береді, алайда біраз уақыттан кейін ол өздігінен өшіп қалады. Нәтижесінде ұры жолда өшіп қалған көлікпен қалып, жолдардағы бейнебақылаудан қашу үшін автомобильді тастап кетуі мүмкін.

Қосымша иммобилайзерлер радиосигналдар немесе сымдар арқылы басқарылатын қозғалтқышты ажырату құрылғылары болып табылады. Олардың құрамына қарапайым релелер де, сондай-ақ штаттық блоктарға ұқсастырылып жасырылған күрделі құрылғылар да кіруі мүмкін, бұл оларды табуды және ажыратуды қиындатады. Көп жағдайда (әсіресе автожүргізуі бар сигнализация орнатылғанда) штаттық иммобилайзердің жұмысы иммобилайзерді айналып өту құрылғысы арқылы басылады.

Электр тізбектерін үзуге негізделмейтін иммобилайзерлер де бар — '''CAN-иммобилайзер'''. Қозғалтқыштың жұмысы автомобильдің жергілікті CAN-шинасы арқылы белгілі бір хабарламаларды жіберу нәтижесінде бұғатталады. Қосымша құрылғылар (мысалы, электромагниттік клапандар) қолданылған жағдайда, электрлік емес жүйелердің жұмысы да бұғатталуы мүмкін.

== Иммобилайзерді айналып өту құрылғысы ==
Әдетте бұл штаттық транспондер түріндегі жасырын және қорғалған радиомодуль болып табылады (тұтандыру кілтіндегі штаттық транспондерлердің бірі), ол штаттық иммобилайзерден 10–20 см қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда штаттық иммобилайзердің жұмысы оны қайта бағдарламалау арқылы өзгертіледі, себебі қазіргі автомобильдерде оны қарапайым жолмен ажырату мүмкін емес.

== Иммобилайзердің артықшылықтары мен кемшіліктері ==
Сипаттамаларына байланысты иммобилайзерлер көлікті ұрлауды әртүрлі деңгейде қиындатады. Мысалы, статикалық кодты транспондер тәжірибелі ұры үшін айтарлықтай кедергі болмауы мүмкін; сондай-ақ штаттық орналасу мен электрониканың стандартты жұмысы да оның ісін жеңілдетеді. Қымбат автомобильдер, әдетте, ұрлауды қиындату үшін элементтері көп әрі күрделі иммобилайзерлермен жабдықталады.

Көптеген жүйелер аккумулятордың терең разрядталуы немесе қорек тізбегіндегі кедергілер салдарынан қозғалтқышты іске қоса алмау сияқты кемшіліктерге ие, сондай-ақ иммобилайзер деректерінің өшуі мүмкін. Бұл жағдайлар көлік иесі немесе жүргізушінің өзіне қиындық туғызады[2]. Жалпы алғанда, жүйенің күрделенуі сенімділікті төмендетеді және автомобильді жөндеу кезінде қосымша мәселелерге әкелуі мүмкін.

== Иммобилайзер мен автодабылдың айырмашылығы ==
Иммобилайзердің функциясы қозғалтқышты іске қосу мен оның жұмысын бұғаттаумен шектеледі. Ал автодабыл бұған қоса: есіктердің орталық құлпын басқарады, ұрлау әрекеті кезінде дабыл береді (екі контурлы жүйелерде иесіне хабарлайды), қозғалтқышты қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді, суық мезгілде қыздыру үшін автожүргізу функциясына ие және басқа да мүмкіндіктерді қамтиды. Осылайша, иммобилайзер (штаттық немесе қосымша) автодабыл орнатылған жағдайда оның құрамдас элементіне айналады.
{{Дереккөздер жетіспейді}}</text>
      <sha1>k25ns79blman9cwup8yj60gjoxrulg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618345</id>
      <parentid>3618336</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10546" sha1="9ou2fngcpeksm0vs7kzidijnz80nkll" xml:space="preserve">'''Иммобилайзер (иммобилизатор)''' (ағылш. ''immobiliser'' — «қозғалыссыздандырғыш») — электрондық ұрлыққа қарсы құрылғының бір түрі. Ол автомобильдің немесе басқа көлік құралдарының кейбір модульдерін сенімді түрде бұғаттауға арналған.

== Иммобилайзердің функциялары ==
Иммобилайзердің негізгі міндеті — көлікті бөгде адамдардың басқаруына жол бермеу, соның ішінде ұрлау әрекеттері кезінде де. Иммобилайзерді қосу және өшіру тек көлік иесіне ғана қолжетімді болуы тиіс. Әдетте бұл мақсатта электрондық кодталған кілт қолданылады; қолмен код теру арқылы жұмыс істейтін үлгілер сирек кездеседі.

Көлікті іске қоспас бұрын, иесі кодталған кілтті арнайы ұяға салып, иммобилайзер жүйесіне кодты оқытуы және бұғаттауды өшіруі қажет немесе антенна аймағына жанаспайтын электрондық «белгіні» (тиісті чипі бар транспондерді) орналастырады. Қолмен код енгізілетін жүйелерде иммобилайзерді өшіру үшін иесі алдын ала орнатылған кодты енгізуі тиіс. Иммобилайзер бұзылған немесе рұқсатсыз ажыратылған жағдайда, автомобиль жүйелері бұғатталған күйінде қалады.

Иммобилайзерлердің дерлік барлық түрлерінде белгілі бір уақыт аралығында (тайм-аут) адамның әрекеті болмаған кезде автоматты түрде күзет режиміне көшу функциясы бар.

== Иммобилайзер түрлері ==

=== Штаттық иммобилайзер ===
Қазіргі заманғы автомобильдердің басым көпшілігі штаттық иммобилайзермен жабдықталған. Бұл электрондық құрылғы не сандық комбинацияны қабылдайды, не (көбінесе) иммобилайзер транспондерінен келетін сигналды таниды. Әдетте транспондер қозғалтқышты іске қосу кілтіне кіріктіріледі, ал одан алынған дұрыс жауап иммобилайзер мен қозғалтқышты басқару блогын байланыстыратын деректер шинасы арқылы іске қосуға рұқсат беретін сигналдардың берілуіне әкеледі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220619160615/https://www.ugona.net/article/immobilaizery-shtatnyi-i-dopolnitelnyi-sravnenie-sovremennykh-modelei-33.html Иммобилайзерлер: Стандартты және қосымша. Заманауи модельдерді салыстыру (''орыс тілінде'')] &lt;/ref&gt;.

Осылайша, тұтандыру құлпының механикалық кілті электрондық іске қосу бұғаттауымен толықтырылады. Арнайы білімсіз кілттер жоғалған (немесе ұрланған) жағдайда, қозғалтқышты іске қосу үшін басқару блогы — иммобилайзер — транспондер кешенін толық ауыстыру қажет болуы мүмкін (кейбір жағдайларда авторизация автомобильдің штаттық батырмалары арқылы құпия пароль енгізу арқылы жүзеге асады). Штаттық иммобилайзерлер статикалық немесе өзгермелі (плавающий) кодты транспондерге ие болуы мүмкін. Өзгермелі код радиосигналды іріктеу арқылы бұғаттауды айналып өту әрекеттерін қиындату үшін қолданылады, себебі рұқсат беру тізбегі үнемі өзгеріп отырады.

=== Қосымша иммобилайзерлер ===
Ұрылар штаттық ұрлыққа қарсы жүйелерді айналып өту тәсілдерін меңгергендіктен, көлік иелері көбіне өздерінің қосымша ұрлыққа қарсы жүйесін орнатады, оның құрамында жеке иммобилайзер блогы болады. Бұл қаскөйлердің жұмысын қиындатып, ұрлау процесін баяулатады. Кейбір қосымша иммобилайзерлер қозғалтқышты рұқсатсыз іске қосуға мүмкіндік береді, алайда біраз уақыттан кейін ол өздігінен өшіп қалады. Нәтижесінде ұры жолда өшіп қалған көлікпен қалып, жолдардағы бейнебақылаудан қашу үшін автомобильді тастап кетуі мүмкін.

Қосымша иммобилайзерлер радиосигналдар немесе сымдар арқылы басқарылатын қозғалтқышты ажырату құрылғылары болып табылады. Олардың құрамына қарапайым релелер де, сондай-ақ штаттық блоктарға ұқсастырылып жасырылған күрделі құрылғылар да кіруі мүмкін, бұл оларды табуды және ажыратуды қиындатады. Көп жағдайда (әсіресе автожүргізуі бар сигнализация орнатылғанда) штаттық иммобилайзердің жұмысы иммобилайзерді айналып өту құрылғысы арқылы басылады.

Электр тізбектерін үзуге негізделмейтін иммобилайзерлер де бар — '''CAN-иммобилайзер'''. Қозғалтқыштың жұмысы автомобильдің жергілікті CAN-шинасы арқылы белгілі бір хабарламаларды жіберу нәтижесінде бұғатталады. Қосымша құрылғылар (мысалы, электромагниттік клапандар) қолданылған жағдайда, электрлік емес жүйелердің жұмысы да бұғатталуы мүмкін.

== Иммобилайзерді айналып өту құрылғысы ==
Әдетте бұл штаттық транспондер түріндегі жасырын және қорғалған радиомодуль болып табылады (тұтандыру кілтіндегі штаттық транспондерлердің бірі), ол штаттық иммобилайзерден 10–20 см қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда штаттық иммобилайзердің жұмысы оны қайта бағдарламалау арқылы өзгертіледі, себебі қазіргі автомобильдерде оны қарапайым жолмен ажырату мүмкін емес.

== Иммобилайзердің артықшылықтары мен кемшіліктері ==
Сипаттамаларына байланысты иммобилайзерлер көлікті ұрлауды әртүрлі деңгейде қиындатады. Мысалы, статикалық кодты транспондер тәжірибелі ұры үшін айтарлықтай кедергі болмауы мүмкін; сондай-ақ штаттық орналасу мен электрониканың стандартты жұмысы да оның ісін жеңілдетеді. Қымбат автомобильдер, әдетте, ұрлауды қиындату үшін элементтері көп әрі күрделі иммобилайзерлермен жабдықталады.

Көптеген жүйелер аккумулятордың терең разрядталуы немесе қорек тізбегіндегі кедергілер салдарынан қозғалтқышты іске қоса алмау сияқты кемшіліктерге ие, сондай-ақ иммобилайзер деректерінің өшуі мүмкін. Бұл жағдайлар көлік иесі немесе жүргізушінің өзіне қиындық туғызады[2]. Жалпы алғанда, жүйенің күрделенуі сенімділікті төмендетеді және автомобильді жөндеу кезінде қосымша мәселелерге әкелуі мүмкін.

== Иммобилайзер мен автодабылдың айырмашылығы ==
Иммобилайзердің функциясы қозғалтқышты іске қосу мен оның жұмысын бұғаттаумен шектеледі. Ал автодабыл бұған қоса: есіктердің орталық құлпын басқарады, ұрлау әрекеті кезінде дабыл береді (екі контурлы жүйелерде иесіне хабарлайды), қозғалтқышты қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді, суық мезгілде қыздыру үшін автожүргізу функциясына ие және басқа да мүмкіндіктерді қамтиды. Осылайша, иммобилайзер (штаттық немесе қосымша) автодабыл орнатылған жағдайда оның құрамдас элементіне айналады.

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>9ou2fngcpeksm0vs7kzidijnz80nkll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618348</id>
      <parentid>3618345</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10620" sha1="130mqju0w9ngujt27sscmyzzg2v7xwl" xml:space="preserve">'''Иммобилайзер (иммобилизатор)''' (ағылш. ''immobiliser'' — «қозғалыссыздандырғыш») — электрондық ұрлыққа қарсы құрылғының бір түрі. Ол автомобильдің немесе басқа көлік құралдарының кейбір модульдерін сенімді түрде бұғаттауға арналған.

== Иммобилайзердің функциялары ==
Иммобилайзердің негізгі міндеті — көлікті бөгде адамдардың басқаруына жол бермеу, соның ішінде ұрлау әрекеттері кезінде де. Иммобилайзерді қосу және өшіру тек көлік иесіне ғана қолжетімді болуы тиіс. Әдетте бұл мақсатта электрондық кодталған кілт қолданылады; қолмен код теру арқылы жұмыс істейтін үлгілер сирек кездеседі.

Көлікті іске қоспас бұрын, иесі кодталған кілтті арнайы ұяға салып, иммобилайзер жүйесіне кодты оқытуы және бұғаттауды өшіруі қажет немесе антенна аймағына жанаспайтын электрондық «белгіні» (тиісті чипі бар транспондерді) орналастырады. Қолмен код енгізілетін жүйелерде иммобилайзерді өшіру үшін иесі алдын ала орнатылған кодты енгізуі тиіс. Иммобилайзер бұзылған немесе рұқсатсыз ажыратылған жағдайда, автомобиль жүйелері бұғатталған күйінде қалады.

Иммобилайзерлердің дерлік барлық түрлерінде белгілі бір уақыт аралығында (тайм-аут) адамның әрекеті болмаған кезде автоматты түрде күзет режиміне көшу функциясы бар.

== Иммобилайзер түрлері ==

=== Штаттық иммобилайзер ===
Қазіргі заманғы автомобильдердің басым көпшілігі штаттық иммобилайзермен жабдықталған. Бұл электрондық құрылғы не сандық комбинацияны қабылдайды, не (көбінесе) иммобилайзер транспондерінен келетін сигналды таниды. Әдетте транспондер қозғалтқышты іске қосу кілтіне кіріктіріледі, ал одан алынған дұрыс жауап иммобилайзер мен қозғалтқышты басқару блогын байланыстыратын деректер шинасы арқылы іске қосуға рұқсат беретін сигналдардың берілуіне әкеледі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220619160615/https://www.ugona.net/article/immobilaizery-shtatnyi-i-dopolnitelnyi-sravnenie-sovremennykh-modelei-33.html Иммобилайзерлер: Стандартты және қосымша. Заманауи модельдерді салыстыру (''орыс тілінде'')] &lt;/ref&gt;.

Осылайша, тұтандыру құлпының механикалық кілті электрондық іске қосу бұғаттауымен толықтырылады. Арнайы білімсіз кілттер жоғалған (немесе ұрланған) жағдайда, қозғалтқышты іске қосу үшін басқару блогы — иммобилайзер — транспондер кешенін толық ауыстыру қажет болуы мүмкін (кейбір жағдайларда авторизация автомобильдің штаттық батырмалары арқылы құпия пароль енгізу арқылы жүзеге асады). Штаттық иммобилайзерлер статикалық немесе өзгермелі (плавающий) кодты транспондерге ие болуы мүмкін. Өзгермелі код радиосигналды іріктеу арқылы бұғаттауды айналып өту әрекеттерін қиындату үшін қолданылады, себебі рұқсат беру тізбегі үнемі өзгеріп отырады.

=== Қосымша иммобилайзерлер ===
Ұрылар штаттық ұрлыққа қарсы жүйелерді айналып өту тәсілдерін меңгергендіктен, көлік иелері көбіне өздерінің қосымша ұрлыққа қарсы жүйесін орнатады, оның құрамында жеке иммобилайзер блогы болады. Бұл қаскөйлердің жұмысын қиындатып, ұрлау процесін баяулатады. Кейбір қосымша иммобилайзерлер қозғалтқышты рұқсатсыз іске қосуға мүмкіндік береді, алайда біраз уақыттан кейін ол өздігінен өшіп қалады. Нәтижесінде ұры жолда өшіп қалған көлікпен қалып, жолдардағы бейнебақылаудан қашу үшін автомобильді тастап кетуі мүмкін.

Қосымша иммобилайзерлер радиосигналдар немесе сымдар арқылы басқарылатын қозғалтқышты ажырату құрылғылары болып табылады. Олардың құрамына қарапайым релелер де, сондай-ақ штаттық блоктарға ұқсастырылып жасырылған күрделі құрылғылар да кіруі мүмкін, бұл оларды табуды және ажыратуды қиындатады. Көп жағдайда (әсіресе автожүргізуі бар сигнализация орнатылғанда) штаттық иммобилайзердің жұмысы иммобилайзерді айналып өту құрылғысы арқылы басылады.

Электр тізбектерін үзуге негізделмейтін иммобилайзерлер де бар — '''CAN-иммобилайзер'''. Қозғалтқыштың жұмысы автомобильдің жергілікті CAN-шинасы арқылы белгілі бір хабарламаларды жіберу нәтижесінде бұғатталады. Қосымша құрылғылар (мысалы, электромагниттік клапандар) қолданылған жағдайда, электрлік емес жүйелердің жұмысы да бұғатталуы мүмкін.

== Иммобилайзерді айналып өту құрылғысы ==
Әдетте бұл штаттық транспондер түріндегі жасырын және қорғалған радиомодуль болып табылады (тұтандыру кілтіндегі штаттық транспондерлердің бірі), ол штаттық иммобилайзерден 10–20 см қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда штаттық иммобилайзердің жұмысы оны қайта бағдарламалау арқылы өзгертіледі, себебі қазіргі автомобильдерде оны қарапайым жолмен ажырату мүмкін емес.

== Иммобилайзердің артықшылықтары мен кемшіліктері ==
Сипаттамаларына байланысты иммобилайзерлер көлікті ұрлауды әртүрлі деңгейде қиындатады. Мысалы, статикалық кодты транспондер тәжірибелі ұры үшін айтарлықтай кедергі болмауы мүмкін; сондай-ақ штаттық орналасу мен электрониканың стандартты жұмысы да оның ісін жеңілдетеді. Қымбат автомобильдер, әдетте, ұрлауды қиындату үшін элементтері көп әрі күрделі иммобилайзерлермен жабдықталады.

Көптеген жүйелер аккумулятордың терең разрядталуы немесе қорек тізбегіндегі кедергілер салдарынан қозғалтқышты іске қоса алмау сияқты кемшіліктерге ие, сондай-ақ иммобилайзер деректерінің өшуі мүмкін. Бұл жағдайлар көлік иесі немесе жүргізушінің өзіне қиындық туғызады[2]. Жалпы алғанда, жүйенің күрделенуі сенімділікті төмендетеді және автомобильді жөндеу кезінде қосымша мәселелерге әкелуі мүмкін.

== Иммобилайзер мен автодабылдың айырмашылығы ==
Иммобилайзердің функциясы қозғалтқышты іске қосу мен оның жұмысын бұғаттаумен шектеледі. Ал автодабыл бұған қоса: есіктердің орталық құлпын басқарады, ұрлау әрекеті кезінде дабыл береді (екі контурлы жүйелерде иесіне хабарлайды), қозғалтқышты қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді, суық мезгілде қыздыру үшін автожүргізу функциясына ие және басқа да мүмкіндіктерді қамтиды. Осылайша, иммобилайзер (штаттық немесе қосымша) автодабыл орнатылған жағдайда оның құрамдас элементіне айналады.

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Үлгі:Автокөлік конструкциясы}}</text>
      <sha1>130mqju0w9ngujt27sscmyzzg2v7xwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618349</id>
      <parentid>3618348</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Автокөліктің электр жабдықтары|Автокөліктің электр жабдықтары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10695" sha1="hnwe7dsd9215xvft0p7henlx90xhfoz" xml:space="preserve">'''Иммобилайзер (иммобилизатор)''' (ағылш. ''immobiliser'' — «қозғалыссыздандырғыш») — электрондық ұрлыққа қарсы құрылғының бір түрі. Ол автомобильдің немесе басқа көлік құралдарының кейбір модульдерін сенімді түрде бұғаттауға арналған.

== Иммобилайзердің функциялары ==
Иммобилайзердің негізгі міндеті — көлікті бөгде адамдардың басқаруына жол бермеу, соның ішінде ұрлау әрекеттері кезінде де. Иммобилайзерді қосу және өшіру тек көлік иесіне ғана қолжетімді болуы тиіс. Әдетте бұл мақсатта электрондық кодталған кілт қолданылады; қолмен код теру арқылы жұмыс істейтін үлгілер сирек кездеседі.

Көлікті іске қоспас бұрын, иесі кодталған кілтті арнайы ұяға салып, иммобилайзер жүйесіне кодты оқытуы және бұғаттауды өшіруі қажет немесе антенна аймағына жанаспайтын электрондық «белгіні» (тиісті чипі бар транспондерді) орналастырады. Қолмен код енгізілетін жүйелерде иммобилайзерді өшіру үшін иесі алдын ала орнатылған кодты енгізуі тиіс. Иммобилайзер бұзылған немесе рұқсатсыз ажыратылған жағдайда, автомобиль жүйелері бұғатталған күйінде қалады.

Иммобилайзерлердің дерлік барлық түрлерінде белгілі бір уақыт аралығында (тайм-аут) адамның әрекеті болмаған кезде автоматты түрде күзет режиміне көшу функциясы бар.

== Иммобилайзер түрлері ==

=== Штаттық иммобилайзер ===
Қазіргі заманғы автомобильдердің басым көпшілігі штаттық иммобилайзермен жабдықталған. Бұл электрондық құрылғы не сандық комбинацияны қабылдайды, не (көбінесе) иммобилайзер транспондерінен келетін сигналды таниды. Әдетте транспондер қозғалтқышты іске қосу кілтіне кіріктіріледі, ал одан алынған дұрыс жауап иммобилайзер мен қозғалтқышты басқару блогын байланыстыратын деректер шинасы арқылы іске қосуға рұқсат беретін сигналдардың берілуіне әкеледі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220619160615/https://www.ugona.net/article/immobilaizery-shtatnyi-i-dopolnitelnyi-sravnenie-sovremennykh-modelei-33.html Иммобилайзерлер: Стандартты және қосымша. Заманауи модельдерді салыстыру (''орыс тілінде'')] &lt;/ref&gt;.

Осылайша, тұтандыру құлпының механикалық кілті электрондық іске қосу бұғаттауымен толықтырылады. Арнайы білімсіз кілттер жоғалған (немесе ұрланған) жағдайда, қозғалтқышты іске қосу үшін басқару блогы — иммобилайзер — транспондер кешенін толық ауыстыру қажет болуы мүмкін (кейбір жағдайларда авторизация автомобильдің штаттық батырмалары арқылы құпия пароль енгізу арқылы жүзеге асады). Штаттық иммобилайзерлер статикалық немесе өзгермелі (плавающий) кодты транспондерге ие болуы мүмкін. Өзгермелі код радиосигналды іріктеу арқылы бұғаттауды айналып өту әрекеттерін қиындату үшін қолданылады, себебі рұқсат беру тізбегі үнемі өзгеріп отырады.

=== Қосымша иммобилайзерлер ===
Ұрылар штаттық ұрлыққа қарсы жүйелерді айналып өту тәсілдерін меңгергендіктен, көлік иелері көбіне өздерінің қосымша ұрлыққа қарсы жүйесін орнатады, оның құрамында жеке иммобилайзер блогы болады. Бұл қаскөйлердің жұмысын қиындатып, ұрлау процесін баяулатады. Кейбір қосымша иммобилайзерлер қозғалтқышты рұқсатсыз іске қосуға мүмкіндік береді, алайда біраз уақыттан кейін ол өздігінен өшіп қалады. Нәтижесінде ұры жолда өшіп қалған көлікпен қалып, жолдардағы бейнебақылаудан қашу үшін автомобильді тастап кетуі мүмкін.

Қосымша иммобилайзерлер радиосигналдар немесе сымдар арқылы басқарылатын қозғалтқышты ажырату құрылғылары болып табылады. Олардың құрамына қарапайым релелер де, сондай-ақ штаттық блоктарға ұқсастырылып жасырылған күрделі құрылғылар да кіруі мүмкін, бұл оларды табуды және ажыратуды қиындатады. Көп жағдайда (әсіресе автожүргізуі бар сигнализация орнатылғанда) штаттық иммобилайзердің жұмысы иммобилайзерді айналып өту құрылғысы арқылы басылады.

Электр тізбектерін үзуге негізделмейтін иммобилайзерлер де бар — '''CAN-иммобилайзер'''. Қозғалтқыштың жұмысы автомобильдің жергілікті CAN-шинасы арқылы белгілі бір хабарламаларды жіберу нәтижесінде бұғатталады. Қосымша құрылғылар (мысалы, электромагниттік клапандар) қолданылған жағдайда, электрлік емес жүйелердің жұмысы да бұғатталуы мүмкін.

== Иммобилайзерді айналып өту құрылғысы ==
Әдетте бұл штаттық транспондер түріндегі жасырын және қорғалған радиомодуль болып табылады (тұтандыру кілтіндегі штаттық транспондерлердің бірі), ол штаттық иммобилайзерден 10–20 см қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда штаттық иммобилайзердің жұмысы оны қайта бағдарламалау арқылы өзгертіледі, себебі қазіргі автомобильдерде оны қарапайым жолмен ажырату мүмкін емес.

== Иммобилайзердің артықшылықтары мен кемшіліктері ==
Сипаттамаларына байланысты иммобилайзерлер көлікті ұрлауды әртүрлі деңгейде қиындатады. Мысалы, статикалық кодты транспондер тәжірибелі ұры үшін айтарлықтай кедергі болмауы мүмкін; сондай-ақ штаттық орналасу мен электрониканың стандартты жұмысы да оның ісін жеңілдетеді. Қымбат автомобильдер, әдетте, ұрлауды қиындату үшін элементтері көп әрі күрделі иммобилайзерлермен жабдықталады.

Көптеген жүйелер аккумулятордың терең разрядталуы немесе қорек тізбегіндегі кедергілер салдарынан қозғалтқышты іске қоса алмау сияқты кемшіліктерге ие, сондай-ақ иммобилайзер деректерінің өшуі мүмкін. Бұл жағдайлар көлік иесі немесе жүргізушінің өзіне қиындық туғызады[2]. Жалпы алғанда, жүйенің күрделенуі сенімділікті төмендетеді және автомобильді жөндеу кезінде қосымша мәселелерге әкелуі мүмкін.

== Иммобилайзер мен автодабылдың айырмашылығы ==
Иммобилайзердің функциясы қозғалтқышты іске қосу мен оның жұмысын бұғаттаумен шектеледі. Ал автодабыл бұған қоса: есіктердің орталық құлпын басқарады, ұрлау әрекеті кезінде дабыл береді (екі контурлы жүйелерде иесіне хабарлайды), қозғалтқышты қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді, суық мезгілде қыздыру үшін автожүргізу функциясына ие және басқа да мүмкіндіктерді қамтиды. Осылайша, иммобилайзер (штаттық немесе қосымша) автодабыл орнатылған жағдайда оның құрамдас элементіне айналады.

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Үлгі:Автокөлік конструкциясы}}

[[Санат:Автокөліктің электр жабдықтары]]</text>
      <sha1>hnwe7dsd9215xvft0p7henlx90xhfoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618350</id>
      <parentid>3618349</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:RFID|RFID]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10715" sha1="8aumg43xsb3w8d8gnmlvnw2grd7ewfu" xml:space="preserve">'''Иммобилайзер (иммобилизатор)''' (ағылш. ''immobiliser'' — «қозғалыссыздандырғыш») — электрондық ұрлыққа қарсы құрылғының бір түрі. Ол автомобильдің немесе басқа көлік құралдарының кейбір модульдерін сенімді түрде бұғаттауға арналған.

== Иммобилайзердің функциялары ==
Иммобилайзердің негізгі міндеті — көлікті бөгде адамдардың басқаруына жол бермеу, соның ішінде ұрлау әрекеттері кезінде де. Иммобилайзерді қосу және өшіру тек көлік иесіне ғана қолжетімді болуы тиіс. Әдетте бұл мақсатта электрондық кодталған кілт қолданылады; қолмен код теру арқылы жұмыс істейтін үлгілер сирек кездеседі.

Көлікті іске қоспас бұрын, иесі кодталған кілтті арнайы ұяға салып, иммобилайзер жүйесіне кодты оқытуы және бұғаттауды өшіруі қажет немесе антенна аймағына жанаспайтын электрондық «белгіні» (тиісті чипі бар транспондерді) орналастырады. Қолмен код енгізілетін жүйелерде иммобилайзерді өшіру үшін иесі алдын ала орнатылған кодты енгізуі тиіс. Иммобилайзер бұзылған немесе рұқсатсыз ажыратылған жағдайда, автомобиль жүйелері бұғатталған күйінде қалады.

Иммобилайзерлердің дерлік барлық түрлерінде белгілі бір уақыт аралығында (тайм-аут) адамның әрекеті болмаған кезде автоматты түрде күзет режиміне көшу функциясы бар.

== Иммобилайзер түрлері ==

=== Штаттық иммобилайзер ===
Қазіргі заманғы автомобильдердің басым көпшілігі штаттық иммобилайзермен жабдықталған. Бұл электрондық құрылғы не сандық комбинацияны қабылдайды, не (көбінесе) иммобилайзер транспондерінен келетін сигналды таниды. Әдетте транспондер қозғалтқышты іске қосу кілтіне кіріктіріледі, ал одан алынған дұрыс жауап иммобилайзер мен қозғалтқышты басқару блогын байланыстыратын деректер шинасы арқылы іске қосуға рұқсат беретін сигналдардың берілуіне әкеледі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220619160615/https://www.ugona.net/article/immobilaizery-shtatnyi-i-dopolnitelnyi-sravnenie-sovremennykh-modelei-33.html Иммобилайзерлер: Стандартты және қосымша. Заманауи модельдерді салыстыру (''орыс тілінде'')] &lt;/ref&gt;.

Осылайша, тұтандыру құлпының механикалық кілті электрондық іске қосу бұғаттауымен толықтырылады. Арнайы білімсіз кілттер жоғалған (немесе ұрланған) жағдайда, қозғалтқышты іске қосу үшін басқару блогы — иммобилайзер — транспондер кешенін толық ауыстыру қажет болуы мүмкін (кейбір жағдайларда авторизация автомобильдің штаттық батырмалары арқылы құпия пароль енгізу арқылы жүзеге асады). Штаттық иммобилайзерлер статикалық немесе өзгермелі (плавающий) кодты транспондерге ие болуы мүмкін. Өзгермелі код радиосигналды іріктеу арқылы бұғаттауды айналып өту әрекеттерін қиындату үшін қолданылады, себебі рұқсат беру тізбегі үнемі өзгеріп отырады.

=== Қосымша иммобилайзерлер ===
Ұрылар штаттық ұрлыққа қарсы жүйелерді айналып өту тәсілдерін меңгергендіктен, көлік иелері көбіне өздерінің қосымша ұрлыққа қарсы жүйесін орнатады, оның құрамында жеке иммобилайзер блогы болады. Бұл қаскөйлердің жұмысын қиындатып, ұрлау процесін баяулатады. Кейбір қосымша иммобилайзерлер қозғалтқышты рұқсатсыз іске қосуға мүмкіндік береді, алайда біраз уақыттан кейін ол өздігінен өшіп қалады. Нәтижесінде ұры жолда өшіп қалған көлікпен қалып, жолдардағы бейнебақылаудан қашу үшін автомобильді тастап кетуі мүмкін.

Қосымша иммобилайзерлер радиосигналдар немесе сымдар арқылы басқарылатын қозғалтқышты ажырату құрылғылары болып табылады. Олардың құрамына қарапайым релелер де, сондай-ақ штаттық блоктарға ұқсастырылып жасырылған күрделі құрылғылар да кіруі мүмкін, бұл оларды табуды және ажыратуды қиындатады. Көп жағдайда (әсіресе автожүргізуі бар сигнализация орнатылғанда) штаттық иммобилайзердің жұмысы иммобилайзерді айналып өту құрылғысы арқылы басылады.

Электр тізбектерін үзуге негізделмейтін иммобилайзерлер де бар — '''CAN-иммобилайзер'''. Қозғалтқыштың жұмысы автомобильдің жергілікті CAN-шинасы арқылы белгілі бір хабарламаларды жіберу нәтижесінде бұғатталады. Қосымша құрылғылар (мысалы, электромагниттік клапандар) қолданылған жағдайда, электрлік емес жүйелердің жұмысы да бұғатталуы мүмкін.

== Иммобилайзерді айналып өту құрылғысы ==
Әдетте бұл штаттық транспондер түріндегі жасырын және қорғалған радиомодуль болып табылады (тұтандыру кілтіндегі штаттық транспондерлердің бірі), ол штаттық иммобилайзерден 10–20 см қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда штаттық иммобилайзердің жұмысы оны қайта бағдарламалау арқылы өзгертіледі, себебі қазіргі автомобильдерде оны қарапайым жолмен ажырату мүмкін емес.

== Иммобилайзердің артықшылықтары мен кемшіліктері ==
Сипаттамаларына байланысты иммобилайзерлер көлікті ұрлауды әртүрлі деңгейде қиындатады. Мысалы, статикалық кодты транспондер тәжірибелі ұры үшін айтарлықтай кедергі болмауы мүмкін; сондай-ақ штаттық орналасу мен электрониканың стандартты жұмысы да оның ісін жеңілдетеді. Қымбат автомобильдер, әдетте, ұрлауды қиындату үшін элементтері көп әрі күрделі иммобилайзерлермен жабдықталады.

Көптеген жүйелер аккумулятордың терең разрядталуы немесе қорек тізбегіндегі кедергілер салдарынан қозғалтқышты іске қоса алмау сияқты кемшіліктерге ие, сондай-ақ иммобилайзер деректерінің өшуі мүмкін. Бұл жағдайлар көлік иесі немесе жүргізушінің өзіне қиындық туғызады[2]. Жалпы алғанда, жүйенің күрделенуі сенімділікті төмендетеді және автомобильді жөндеу кезінде қосымша мәселелерге әкелуі мүмкін.

== Иммобилайзер мен автодабылдың айырмашылығы ==
Иммобилайзердің функциясы қозғалтқышты іске қосу мен оның жұмысын бұғаттаумен шектеледі. Ал автодабыл бұған қоса: есіктердің орталық құлпын басқарады, ұрлау әрекеті кезінде дабыл береді (екі контурлы жүйелерде иесіне хабарлайды), қозғалтқышты қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді, суық мезгілде қыздыру үшін автожүргізу функциясына ие және басқа да мүмкіндіктерді қамтиды. Осылайша, иммобилайзер (штаттық немесе қосымша) автодабыл орнатылған жағдайда оның құрамдас элементіне айналады.

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Үлгі:Автокөлік конструкциясы}}

[[Санат:Автокөліктің электр жабдықтары]]
[[Санат:RFID]]</text>
      <sha1>8aumg43xsb3w8d8gnmlvnw2grd7ewfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618351</id>
      <parentid>3618350</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ұрлыққа қарсы жүйелер|Ұрлыққа қарсы жүйелер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10771" sha1="mj5zzok6kpp5l6rki7gjijwub0g6oez" xml:space="preserve">'''Иммобилайзер (иммобилизатор)''' (ағылш. ''immobiliser'' — «қозғалыссыздандырғыш») — электрондық ұрлыққа қарсы құрылғының бір түрі. Ол автомобильдің немесе басқа көлік құралдарының кейбір модульдерін сенімді түрде бұғаттауға арналған.

== Иммобилайзердің функциялары ==
Иммобилайзердің негізгі міндеті — көлікті бөгде адамдардың басқаруына жол бермеу, соның ішінде ұрлау әрекеттері кезінде де. Иммобилайзерді қосу және өшіру тек көлік иесіне ғана қолжетімді болуы тиіс. Әдетте бұл мақсатта электрондық кодталған кілт қолданылады; қолмен код теру арқылы жұмыс істейтін үлгілер сирек кездеседі.

Көлікті іске қоспас бұрын, иесі кодталған кілтті арнайы ұяға салып, иммобилайзер жүйесіне кодты оқытуы және бұғаттауды өшіруі қажет немесе антенна аймағына жанаспайтын электрондық «белгіні» (тиісті чипі бар транспондерді) орналастырады. Қолмен код енгізілетін жүйелерде иммобилайзерді өшіру үшін иесі алдын ала орнатылған кодты енгізуі тиіс. Иммобилайзер бұзылған немесе рұқсатсыз ажыратылған жағдайда, автомобиль жүйелері бұғатталған күйінде қалады.

Иммобилайзерлердің дерлік барлық түрлерінде белгілі бір уақыт аралығында (тайм-аут) адамның әрекеті болмаған кезде автоматты түрде күзет режиміне көшу функциясы бар.

== Иммобилайзер түрлері ==

=== Штаттық иммобилайзер ===
Қазіргі заманғы автомобильдердің басым көпшілігі штаттық иммобилайзермен жабдықталған. Бұл электрондық құрылғы не сандық комбинацияны қабылдайды, не (көбінесе) иммобилайзер транспондерінен келетін сигналды таниды. Әдетте транспондер қозғалтқышты іске қосу кілтіне кіріктіріледі, ал одан алынған дұрыс жауап иммобилайзер мен қозғалтқышты басқару блогын байланыстыратын деректер шинасы арқылы іске қосуға рұқсат беретін сигналдардың берілуіне әкеледі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220619160615/https://www.ugona.net/article/immobilaizery-shtatnyi-i-dopolnitelnyi-sravnenie-sovremennykh-modelei-33.html Иммобилайзерлер: Стандартты және қосымша. Заманауи модельдерді салыстыру (''орыс тілінде'')] &lt;/ref&gt;.

Осылайша, тұтандыру құлпының механикалық кілті электрондық іске қосу бұғаттауымен толықтырылады. Арнайы білімсіз кілттер жоғалған (немесе ұрланған) жағдайда, қозғалтқышты іске қосу үшін басқару блогы — иммобилайзер — транспондер кешенін толық ауыстыру қажет болуы мүмкін (кейбір жағдайларда авторизация автомобильдің штаттық батырмалары арқылы құпия пароль енгізу арқылы жүзеге асады). Штаттық иммобилайзерлер статикалық немесе өзгермелі (плавающий) кодты транспондерге ие болуы мүмкін. Өзгермелі код радиосигналды іріктеу арқылы бұғаттауды айналып өту әрекеттерін қиындату үшін қолданылады, себебі рұқсат беру тізбегі үнемі өзгеріп отырады.

=== Қосымша иммобилайзерлер ===
Ұрылар штаттық ұрлыққа қарсы жүйелерді айналып өту тәсілдерін меңгергендіктен, көлік иелері көбіне өздерінің қосымша ұрлыққа қарсы жүйесін орнатады, оның құрамында жеке иммобилайзер блогы болады. Бұл қаскөйлердің жұмысын қиындатып, ұрлау процесін баяулатады. Кейбір қосымша иммобилайзерлер қозғалтқышты рұқсатсыз іске қосуға мүмкіндік береді, алайда біраз уақыттан кейін ол өздігінен өшіп қалады. Нәтижесінде ұры жолда өшіп қалған көлікпен қалып, жолдардағы бейнебақылаудан қашу үшін автомобильді тастап кетуі мүмкін.

Қосымша иммобилайзерлер радиосигналдар немесе сымдар арқылы басқарылатын қозғалтқышты ажырату құрылғылары болып табылады. Олардың құрамына қарапайым релелер де, сондай-ақ штаттық блоктарға ұқсастырылып жасырылған күрделі құрылғылар да кіруі мүмкін, бұл оларды табуды және ажыратуды қиындатады. Көп жағдайда (әсіресе автожүргізуі бар сигнализация орнатылғанда) штаттық иммобилайзердің жұмысы иммобилайзерді айналып өту құрылғысы арқылы басылады.

Электр тізбектерін үзуге негізделмейтін иммобилайзерлер де бар — '''CAN-иммобилайзер'''. Қозғалтқыштың жұмысы автомобильдің жергілікті CAN-шинасы арқылы белгілі бір хабарламаларды жіберу нәтижесінде бұғатталады. Қосымша құрылғылар (мысалы, электромагниттік клапандар) қолданылған жағдайда, электрлік емес жүйелердің жұмысы да бұғатталуы мүмкін.

== Иммобилайзерді айналып өту құрылғысы ==
Әдетте бұл штаттық транспондер түріндегі жасырын және қорғалған радиомодуль болып табылады (тұтандыру кілтіндегі штаттық транспондерлердің бірі), ол штаттық иммобилайзерден 10–20 см қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда штаттық иммобилайзердің жұмысы оны қайта бағдарламалау арқылы өзгертіледі, себебі қазіргі автомобильдерде оны қарапайым жолмен ажырату мүмкін емес.

== Иммобилайзердің артықшылықтары мен кемшіліктері ==
Сипаттамаларына байланысты иммобилайзерлер көлікті ұрлауды әртүрлі деңгейде қиындатады. Мысалы, статикалық кодты транспондер тәжірибелі ұры үшін айтарлықтай кедергі болмауы мүмкін; сондай-ақ штаттық орналасу мен электрониканың стандартты жұмысы да оның ісін жеңілдетеді. Қымбат автомобильдер, әдетте, ұрлауды қиындату үшін элементтері көп әрі күрделі иммобилайзерлермен жабдықталады.

Көптеген жүйелер аккумулятордың терең разрядталуы немесе қорек тізбегіндегі кедергілер салдарынан қозғалтқышты іске қоса алмау сияқты кемшіліктерге ие, сондай-ақ иммобилайзер деректерінің өшуі мүмкін. Бұл жағдайлар көлік иесі немесе жүргізушінің өзіне қиындық туғызады[2]. Жалпы алғанда, жүйенің күрделенуі сенімділікті төмендетеді және автомобильді жөндеу кезінде қосымша мәселелерге әкелуі мүмкін.

== Иммобилайзер мен автодабылдың айырмашылығы ==
Иммобилайзердің функциясы қозғалтқышты іске қосу мен оның жұмысын бұғаттаумен шектеледі. Ал автодабыл бұған қоса: есіктердің орталық құлпын басқарады, ұрлау әрекеті кезінде дабыл береді (екі контурлы жүйелерде иесіне хабарлайды), қозғалтқышты қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді, суық мезгілде қыздыру үшін автожүргізу функциясына ие және басқа да мүмкіндіктерді қамтиды. Осылайша, иммобилайзер (штаттық немесе қосымша) автодабыл орнатылған жағдайда оның құрамдас элементіне айналады.

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Үлгі:Автокөлік конструкциясы}}

[[Санат:Автокөліктің электр жабдықтары]]
[[Санат:RFID]]
[[Санат:Ұрлыққа қарсы жүйелер]]</text>
      <sha1>mj5zzok6kpp5l6rki7gjijwub0g6oez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3618139</id>
      <parentid>3617773</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3618139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760356" sha1="7pyjdntiu07jyhsjul7vnvt9ygpmhop" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 71963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 113389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 270608]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 36099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 120727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 371478]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 82393]
|-
|4
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 128057]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 270239]
|-
|6
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 4999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13615]
|-
|7
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 9330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 14606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 20496]
|-
|8
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116771]
|-
|9
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83051]
|-
|10
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 107207]
|-
|11
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16853]
|-
|12
|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5703]
|-
|13
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50673]
|-
|14
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 85020]
|-
|15
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 4181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 8091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29702]
|-
|16
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 23484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 111969]
|-
|17
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72861]
|-
|18
|[[Жәңгір мектебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5209]
|-
|19
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 3536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27557]
|-
|20
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23125]
|-
|21
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60009]
|-
|22
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10405]
|-
|23
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23982]
|-
|24
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64232]
|-
|25
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23016]
|-
|26
|[[Бірқазандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5270]
|-
|27
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16816]
|-
|28
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21017]
|-
|29
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20552]
|-
|30
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10365]
|-
|31
|[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4577]
|-
|32
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7638]
|-
|33
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66548]
|-
|34
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15471]
|-
|35
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50740]
|-
|36
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 122238]
|-
|37
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100501]
|-
|38
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23655]
|-
|39
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 3003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22538]
|-
|40
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23335]
|-
|41
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5100]
|-
|42
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7979]
|-
|43
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6817]
|-
|44
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28905]
|-
|45
|[[Партизандық соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3717]
|-
|46
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8102]
|-
|47
|[[Халифат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5249]
|-
|48
|[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4798]
|-
|49
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84966]
|-
|50
|[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4328]
|-
|51
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60481]
|-
|52
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42924]
|-
|53
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 8101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 80888]
|-
|54
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24782]
|-
|55
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33269]
|-
|56
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10248]
|-
|57
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4235]
|-
|58
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38637]
|-
|59
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40531]
|-
|60
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6401]
|-
|61
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8375]
|-
|62
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27480]
|-
|63
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16498]
|-
|64
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7547]
|-
|65
|[[Құрбан айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 2585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 4565]
|-
|66
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7591]
|-
|67
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59429]
|-
|68
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40350]
|-
|69
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18243]
|-
|70
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 27135]
|-
|71
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15591]
|-
|72
|[[Нарықтық экономика қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2912]
|-
|73
|[[Франсиско Франко]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2800]
|-
|74
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11969]
|-
|75
|[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9642]
|-
|76
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22666]
|-
|77
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77646]
|-
|78
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29971]
|-
|79
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5696]
|-
|80
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26339]
|-
|81
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9649]
|-
|82
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11158]
|-
|83
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30636]
|-
|84
|[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2639]
|-
|85
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35412]
|-
|86
|[[Серік Қапшықбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2600]
|-
|87
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43416]
|-
|88
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16335]
|-
|89
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7766]
|-
|90
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64814]
|-
|91
|[[Гамета]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3119]
|-
|92
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39627]
|-
|93
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36772]
|-
|94
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5668]
|-
|95
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33353]
|-
|96
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16902]
|-
|97
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9527]
|-
|98
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40958]
|-
|99
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15682]
|-
|100
|[[Игельстром реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4487]
|-
|101
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59047]
|-
|102
|[[Азаматтық қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 5987]
|-
|103
|[[Вегетативтік көбею]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3271]
|-
|104
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48682]
|-
|105
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27862]
|-
|106
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62857]
|-
|107
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24089]
|-
|108
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46237]
|-
|109
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30299]
|-
|110
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21814]
|-
|111
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28023]
|-
|112
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8881]
|-
|113
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25119]
|-
|114
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8045]
|-
|115
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20795]
|-
|116
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8170]
|-
|117
|[[Изосызықтар тәсілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2140]
|-
|118
|[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2280]
|-
|119
|[[Ұлы жасақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5133]
|-
|120
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28412]
|-
|121
|[[Ыңғайлас салалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6826]
|-
|122
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10247]
|-
|123
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19694]
|-
|124
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3577]
|-
|125
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28363]
|-
|126
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16519]
|-
|127
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40312]
|-
|128
|[[Жасақ (Яса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 3995]
|-
|129
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9301]
|-
|130
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36834]
|-
|131
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12251]
|-
|132
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8828]
|-
|133
|[[Әмір Темір жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4996]
|-
|134
|[[Құрбандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3498]
|-
|135
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 9807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27664]
|-
|136
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17875]
|-
|137
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28097]
|-
|138
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10253]
|-
|139
|[[Дүниежүзілік тұқым қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2236]
|-
|140
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55029]
|-
|141
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15361]
|-
|142
|[[Александр Сергеевич Пушкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6203]
|-
|143
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10045]
|-
|144
|[[Экологиялық пирамида ережесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2953]
|-
|145
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29801]
|-
|146
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12384]
|-
|147
|[[Қабанбай (Үржар ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2003]
|-
|148
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10092]
|-
|149
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36077]
|-
|150
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16062]
|-
|151
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11175]
|-
|152
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31331]
|-
|153
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30748]
|-
|154
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 25375]
|-
|155
|[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2781]
|-
|156
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39767]
|-
|157
|[[Кенжебай Мәденов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2213]
|-
|158
|[[Сәукеле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4391]
|-
|159
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16252]
|-
|160
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23744]
|-
|161
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4698]
|-
|162
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24603]
|-
|163
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12463]
|-
|164
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55488]
|-
|165
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5133]
|-
|166
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35316]
|-
|167
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7878]
|-
|168
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 6789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24834]
|-
|169
|[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1925]
|-
|170
|[[Бір корпусты сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1804]
|-
|171
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9782]
|-
|172
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54282]
|-
|173
|[[Ағартушылық дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2879]
|-
|174
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27138]
|-
|175
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 6614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46877]
|-
|176
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6829]
|-
|177
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40872]
|-
|178
|[[Жүйке жасушалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6627]
|-
|179
|[[Александр Викторович Затаевич]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3168]
|-
|180
|[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2570]
|-
|181
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39562]
|-
|182
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21392]
|-
|183
|[[Сарқылатын ресурстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3381]
|-
|184
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6757]
|-
|185
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20899]
|-
|186
|[[Қазақ тілі тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4689]
|-
|187
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35856]
|-
|188
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13375]
|-
|189
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27864]
|-
|190
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26957]
|-
|191
|[[Экологиялық мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2517]
|-
|192
|[[Демікпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3365]
|-
|193
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10183]
|-
|194
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13401]
|-
|195
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4587]
|-
|196
|[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2203]
|-
|197
|[[Сыбаға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2951]
|-
|198
|[[Аманай мен Заманай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3340]
|-
|199
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8005]
|-
|200
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24863]
|-
|201
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24328]
|-
|202
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20371]
|-
|203
|[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1689]
|-
|204
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11387]
|-
|205
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36734]
|-
|206
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1717]
|-
|207
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26454]
|-
|208
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25384]
|-
|209
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 9555]
|-
|210
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6512]
|-
|211
|[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1953]
|-
|212
|[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5576]
|-
|213
|[[Орта білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2245]
|-
|214
|[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1642]
|-
|215
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4528]
|-
|216
|[[Қазақстанның кен ресурстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6272]
|-
|217
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30025]
|-
|218
|[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6196]
|-
|219
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5279]
|-
|220
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12523]
|-
|221
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 5594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 31733]
|-
|222
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6366]
|-
|223
|[[Сәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5181]
|-
|224
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15874]
|-
|225
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36468]
|-
|226
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5478]
|-
|227
|[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2492]
|-
|228
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15740]
|-
|229
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23057]
|-
|230
|[[Өсімдіктер систематикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4022]
|-
|231
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6620]
|-
|232
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20196]
|-
|233
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 12813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57492]
|-
|234
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32920]
|-
|235
|[[Күкірт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7669]
|-
|236
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 66029]
|-
|237
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6695]
|-
|238
|[[Сүйектің құрылысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3399]
|-
|239
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5603]
|-
|240
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16162]
|-
|241
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8354]
|-
|242
|[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4557]
|-
|243
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14077]
|-
|244
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4441]
|-
|245
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20057]
|-
|246
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34535]
|-
|247
|[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1471]
|-
|248
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5076]
|-
|249
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6011]
|-
|250
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17451]
|-
|251
|[[Әскери форма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1541]
|-
|252
|[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6142]
|-
|253
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23959]
|-
|254
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29472]
|-
|255
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7326]
|-
|256
|[[Жаһандық жылыну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2876]
|-
|257
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37241]
|-
|258
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26754]
|-
|259
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7868]
|-
|260
|[[Әбілқайыр хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4035]
|-
|261
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9776]
|-
|262
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13721]
|-
|263
|[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2982]
|-
|264
|[[Америка әсерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1755]
|-
|265
|[[Мақаншы ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3446]
|-
|266
|[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2346]
|-
|267
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17814]
|-
|268
|[[Жоғары молекулалы қосылыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3562]
|-
|269
|[[Еңбек тәрбиесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2079]
|-
|270
|[[Сперматозоид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3733]
|-
|271
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30023]
|-
|272
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16463]
|-
|273
|[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1527]
|-
|274
|[[Иван Васильевич Панфилов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2593]
|-
|275
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 5151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 30761]
|-
|276
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17340]
|-
|277
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10248]
|-
|278
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21346]
|-
|279
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11870]
|-
|280
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9978]
|-
|281
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7551]
|-
|282
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7553]
|-
|283
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2367]
|-
|284
|[[Ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5312]
|-
|285
|[[Атмосфераның ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2435]
|-
|286
|[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2874]
|-
|287
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32181]
|-
|288
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58541]
|-
|289
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12554]
|-
|290
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4687]
|-
|291
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23526]
|-
|292
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17353]
|-
|293
|[[Даладағы дабыл (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1393]
|-
|294
|[[Қабанбай (Жетісу облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1615]
|-
|295
|[[Әлеуметтік қақтығыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1898]
|-
|296
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18664]
|-
|297
|[[Салт етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4138]
|-
|298
|[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1425]
|-
|299
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 5054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 63666]
|-
|300
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23718]
|-
|301
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15830]
|-
|302
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7709]
|-
|303
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24345]
|-
|304
|[[Наурыз-думан әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1902]
|-
|305
|[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3661]
|-
|306
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 32072]
|-
|307
|[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1650]
|-
|308
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31980]
|-
|309
|[[Мұңал рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4003]
|-
|310
|[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4643]
|-
|311
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8019]
|-
|312
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22397]
|-
|313
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26510]
|-
|314
|[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4426]
|-
|315
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 12273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29522]
|-
|316
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12688]
|-
|317
|[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3471]
|-
|318
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23556]
|-
|319
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31970]
|-
|320
|[[Оптика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2588]
|-
|321
|[[Жанар Хамитова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2284]
|-
|322
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29391]
|-
|323
|[[Магмалық тау жыныстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5244]
|-
|324
|[[Қазақстан археологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5165]
|-
|325
|[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1445]
|-
|326
|[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2463]
|-
|327
|[[Қазақстан қор биржасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1973]
|-
|328
|[[Жақып Ақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5156]
|-
|329
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14465]
|-
|330
|[[Географиялық ақпараттық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7564]
|-
|331
|[[Атырау облысының климаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1610]
|-
|332
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7107]
|-
|333
|[[Бронх демікпесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 4014]
|-
|334
|[[Қазақ халқының дәстүрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2056]
|-
|335
|[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1820]
|-
|336
|[[Қазақ газеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1955]
|-
|337
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10532]
|-
|338
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25359]
|-
|339
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16664]
|-
|340
|[[Үйсін антропологиялық типі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1436]
|-
|341
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 4801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30357]
|-
|342
|[[Алаш автономиясының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4445]
|-
|343
|[[Балғабек Қыдырбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5659]
|-
|344
|[[Қонақжайлылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2183]
|-
|345
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4068]
|-
|346
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7921]
|-
|347
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19748]
|-
|348
|[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2361]
|-
|349
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47430]
|-
|350
|[[Антропология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3237]
|-
|351
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15316]
|-
|352
|[[Ауырсынуды басатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2174]
|-
|353
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18259]
|-
|354
|[[Balapan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3253]
|-
|355
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9765]
|-
|356
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 4861]
|-
|357
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9615]
|-
|358
|[[Салыстырмалы қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2092]
|-
|359
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20397]
|-
|360
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13732]
|-
|361
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11718]
|-
|362
|[[28 гвардияшы-панфиловшылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2150]
|-
|363
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2424]
|-
|364
|[[Қылмыстық процеске қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2257]
|-
|365
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4909]
|-
|366
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17823]
|-
|367
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19971]
|-
|368
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13936]
|-
|369
|[[Зәйтүн тұқымдасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1226]
|-
|370
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12236]
|-
|371
|[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1566]
|-
|372
|[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1659]
|-
|373
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15069]
|-
|374
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15290]
|-
|375
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11830]
|-
|376
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40953]
|-
|377
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3697]
|-
|378
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16873]
|-
|379
|[[Шежіре-и Түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2602]
|-
|380
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22113]
|-
|381
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23628]
|-
|382
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26525]
|-
|383
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16236]
|-
|384
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32356]
|-
|385
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13501]
|-
|386
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20154]
|-
|387
|[[Қазақ хандығы (телесериал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4427]
|-
|388
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19676]
|-
|389
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4000]
|-
|390
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12663]
|-
|391
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16954]
|-
|392
|[[Сексеуіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5889]
|-
|393
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22849]
|-
|394
|[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2096]
|-
|395
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15648]
|-
|396
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10492]
|-
|397
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17876]
|-
|398
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30548]
|-
|399
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5252]
|-
|400
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4761]
|-
|401
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10355]
|-
|402
|[[Бурабай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2875]
|-
|403
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18310]
|-
|404
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21367]
|-
|405
|[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2691]
|-
|406
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7402]
|-
|407
|[[Мәдениеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7332]
|-
|408
|[[Рай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5654]
|-
|409
|[[Қазақстан экономикасының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3568]
|-
|410
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17057]
|-
|411
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23514]
|-
|412
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19437]
|-
|413
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11656]
|-
|414
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11069]
|-
|415
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18534]
|-
|416
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12817]
|-
|417
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14533]
|-
|418
|[[Жатыр миомасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3836]
|-
|419
|[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2607]
|-
|420
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13032]
|-
|421
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14675]
|-
|422
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8604]
|-
|423
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13188]
|-
|424
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28550]
|-
|425
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16489]
|-
|426
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9070]
|-
|427
|[[Талқылау:Сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1013]
|-
|428
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6554]
|-
|429
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32399]
|-
|430
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9526]
|-
|431
|[[Эмбрион]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2451]
|-
|432
|[[Лифт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1176]
|-
|433
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 3964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21832]
|-
|434
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15507]
|-
|435
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 6943]
|-
|436
|[[Антропологиялық типтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1079]
|-
|437
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10246]
|-
|438
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15534]
|-
|439
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15770]
|-
|440
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19134]
|-
|441
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 3210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28752]
|-
|442
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13298]
|-
|443
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26934]
|-
|444
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17105]
|-
|445
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20592]
|-
|446
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7246]
|-
|447
|[[Есімді сөз тіркестері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3832]
|-
|448
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39836]
|-
|449
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3123]
|-
|450
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3180]
|-
|451
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6314]
|-
|452
|[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1254]
|-
|453
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17833]
|-
|454
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8419]
|-
|455
|[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2463]
|-
|456
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24084]
|-
|457
|[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4195]
|-
|458
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26322]
|-
|459
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31353]
|-
|460
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16696]
|-
|461
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9013]
|-
|462
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12750]
|-
|463
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24694]
|-
|464
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20733]
|-
|465
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9442]
|-
|466
|[[Экономикалық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1271]
|-
|467
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11267]
|-
|468
|[[Қылмыстық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4030]
|-
|469
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16507]
|-
|470
|[[Конор Макгрегор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1347]
|-
|471
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8827]
|-
|472
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16980]
|-
|473
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6503]
|-
|474
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21419]
|-
|475
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17405]
|-
|476
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16136]
|-
|477
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9930]
|-
|478
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6802]
|-
|479
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6071]
|-
|480
|[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3420]
|-
|481
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20151]
|-
|482
|[[Нивелир]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1877]
|-
|483
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9261]
|-
|484
|[[Ресми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5966]
|-
|485
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12568]
|-
|486
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17226]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19705]
|-
|488
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16007]
|-
|489
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3309]
|-
|490
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13762]
|-
|491
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15953]
|-
|492
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16714]
|-
|493
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16433]
|-
|494
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13167]
|-
|495
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13587]
|-
|496
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19039]
|-
|497
|[[Өздігінен тозаңдану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1111]
|-
|498
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3130]
|-
|499
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8864]
|-
|500
|[[Негізді тау жыныстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 908]
|-
|501
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 3984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28460]
|-
|502
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15892]
|-
|503
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18669]
|-
|504
|[[Жерлеу рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3818]
|-
|505
|[[Жылқы өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1732]
|-
|506
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4980]
|-
|507
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 8153]
|-
|508
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11304]
|-
|509
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1890]
|-
|510
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15884]
|-
|511
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10700]
|-
|512
|[[Ауа ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5550]
|-
|513
|[[Түр критерийлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1478]
|-
|514
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7356]
|-
|515
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8777]
|-
|516
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12783]
|-
|517
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4742]
|-
|518
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14909]
|-
|519
|[[Фототранзистор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 905]
|-
|520
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30507]
|-
|521
|[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1315]
|-
|522
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19482]
|-
|523
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16832]
|-
|524
|[[Қаһарлы күндер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2226]
|-
|525
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12414]
|-
|526
|[[Ысмайыл Ғаспыралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1949]
|-
|527
|[[316-атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1993]
|-
|528
|[[Параллелепипед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2899]
|-
|529
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12470]
|-
|530
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22330]
|-
|531
|[[Бақтыораз Бейсекбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3368]
|-
|532
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15350]
|-
|533
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17576]
|-
|534
|[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 841]
|-
|535
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19699]
|-
|536
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19454]
|-
|537
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9545]
|-
|538
|[[Ескертпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 911]
|-
|539
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23897]
|-
|540
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25680]
|-
|541
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5609]
|-
|542
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15482]
|-
|543
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8000]
|-
|544
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25507]
|-
|545
|[[Гастрит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3609]
|-
|546
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38135]
|-
|547
|[[Жалпақтал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1441]
|-
|548
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16094]
|-
|549
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3877]
|-
|550
|[[25 мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1200]
|-
|551
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8913]
|-
|552
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7897]
|-
|553
|[[Невралгия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1622]
|-
|554
|[[Әбілхайыр ханның тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1183]
|-
|555
|[[Қатерлі ісік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6403]
|-
|556
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6095]
|-
|557
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6387]
|-
|558
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14810]
|-
|559
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27229]
|-
|560
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12206]
|-
|561
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3853]
|-
|562
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11497]
|-
|563
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12092]
|-
|564
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12991]
|-
|565
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9431]
|-
|566
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5822]
|-
|567
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12186]
|-
|568
|[[Кіші Кордяга]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 811]
|-
|569
|[[Хантавирус инфекциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 805]
|-
|570
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11054]
|-
|571
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 20321]
|-
|572
|[[Назарбаев Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2732]
|-
|573
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6373]
|-
|574
|[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 781]
|-
|575
|[[Әдеби жанрлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6525]
|-
|576
|[[Табиғи қорлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1528]
|-
|577
|[[Көсемше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7242]
|-
|578
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12502]
|-
|579
|[[Сәукеле кигізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1064]
|-
|580
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8908]
|-
|581
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12161]
|-
|582
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18728]
|-
|583
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11665]
|-
|584
|[[Петров мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3060]
|-
|585
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18989]
|-
|586
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11290]
|-
|587
|[[Джек Лондон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2074]
|-
|588
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7447]
|-
|589
|[[Қазақстан Ғарыш Сапары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1733]
|-
|590
|[[Нанотехнология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4159]
|-
|591
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8956]
|-
|592
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17893]
|-
|593
|[[Айдау (Мұнай және газ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 931]
|-
|594
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16805]
|-
|595
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4234]
|-
|596
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11790]
|-
|597
|[[Қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1673]
|-
|598
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12577]
|-
|599
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7576]
|-
|600
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22847]
|-
|601
|[[Алтын белгі төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1281]
|-
|602
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3318]
|-
|603
|[[Көксағыз бақбағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1008]
|-
|604
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9418]
|-
|605
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6995]
|-
|606
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3625]
|-
|607
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9304]
|-
|608
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7207]
|-
|609
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11904]
|-
|610
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8996]
|-
|611
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17756]
|-
|612
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23723]
|-
|613
|[[Шек беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1908]
|-
|614
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9300]
|-
|615
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15012]
|-
|616
|[[Майкл Джексон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 3910]
|-
|617
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15911]
|-
|618
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20339]
|-
|619
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24898]
|-
|620
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9745]
|-
|621
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14190]
|-
|622
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16181]
|-
|623
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7287]
|-
|624
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6330]
|-
|625
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6621]
|-
|626
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10130]
|-
|627
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2934]
|-
|628
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20836]
|-
|629
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13074]
|-
|630
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8152]
|-
|631
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32538]
|-
|632
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6170]
|-
|633
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4585]
|-
|634
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9750]
|-
|635
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21572]
|-
|636
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10334]
|-
|637
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9344]
|-
|638
|[[Мезозой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3488]
|-
|639
|[[Іле Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4281]
|-
|640
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10596]
|-
|641
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11740]
|-
|642
|[[Алаштану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 953]
|-
|643
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6916]
|-
|644
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9356]
|-
|645
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4782]
|-
|646
|[[Бастың ауыруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 6282]
|-
|647
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2846]
|-
|648
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20060]
|-
|649
|[[Білім инновациялық лицейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3490]
|-
|650
|[[Құрбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3109]
|-
|651
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5745]
|-
|652
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5447]
|-
|653
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7658]
|-
|654
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12293]
|-
|655
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12730]
|-
|656
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13340]
|-
|657
|[[Электр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1973]
|-
|658
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11443]
|-
|659
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17305]
|-
|660
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11234]
|-
|661
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8436]
|-
|662
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10525]
|-
|663
|[[Сөздің қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 886]
|-
|664
|[[Популяция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4184]
|-
|665
|[[Эйфель мұнарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3505]
|-
|666
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5902]
|-
|667
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14400]
|-
|668
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12150]
|-
|669
|[[Абайдың философиялық көзқарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2739]
|-
|670
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21991]
|-
|671
|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3166]
|-
|672
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9991]
|-
|673
|[[Жай сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3007]
|-
|674
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12391]
|-
|675
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14753]
|-
|676
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19735]
|-
|677
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17195]
|-
|678
|[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 821]
|-
|679
|[[Күй (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2549]
|-
|680
|[[Сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3821]
|-
|681
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7606]
|-
|682
|[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5541]
|-
|683
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9408]
|-
|684
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8136]
|-
|685
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8774]
|-
|686
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 2866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17513]
|-
|687
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17181]
|-
|688
|[[Жолжазба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 712]
|-
|689
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15246]
|-
|690
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8721]
|-
|691
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13482]
|-
|692
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7300]
|-
|693
|[[Даңқ ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2076]
|-
|694
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3252]
|-
|695
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12204]
|-
|696
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11572]
|-
|697
|[[Аңыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3559]
|-
|698
|[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1276]
|-
|699
|[[Қосай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2769]
|-
|700
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7704]
|-
|701
|[[Бабалар сөзі (жинақ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3274]
|-
|702
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8410]
|-
|703
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3681]
|-
|704
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10574]
|-
|705
|[[Кірме сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5797]
|-
|706
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6979]
|-
|707
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 16971]
|-
|708
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9355]
|-
|709
|[[Сөздік қор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3695]
|-
|710
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8114]
|-
|711
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8657]
|-
|712
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8472]
|-
|713
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6174]
|-
|714
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6005]
|-
|715
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11668]
|-
|716
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10639]
|-
|717
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 2125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19341]
|-
|718
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8443]
|-
|719
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 15224]
|-
|720
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6187]
|-
|721
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24865]
|-
|722
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11685]
|-
|723
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9441]
|-
|724
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10900]
|-
|725
|[[Серке газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3688]
|-
|726
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11453]
|-
|727
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18773]
|-
|728
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3894]
|-
|729
|[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1713]
|-
|730
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22683]
|-
|731
|[[Гелиос]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1061]
|-
|732
|[[Қой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 6888]
|-
|733
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10867]
|-
|734
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6850]
|-
|735
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10514]
|-
|736
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13990]
|-
|737
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6607]
|-
|738
|[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2567]
|-
|739
|[[Иштуан Қоңыр Мандоки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 982]
|-
|740
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7368]
|-
|741
|[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1508]
|-
|742
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3290]
|-
|743
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6311]
|-
|744
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15358]
|-
|745
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13812]
|-
|746
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20669]
|-
|747
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8159]
|-
|748
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5623]
|-
|749
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9689]
|-
|750
|[[Картоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2250]
|-
|751
|[[Орман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4647]
|-
|752
|[[Жалаң сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2186]
|-
|753
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2788]
|-
|754
|[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3070]
|-
|755
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8679]
|-
|756
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9088]
|-
|757
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8292]
|-
|758
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24112]
|-
|759
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2632]
|-
|760
|[[Көпжылдық өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 708]
|-
|761
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2702]
|-
|762
|[[Көкбауыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 4033]
|-
|763
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7380]
|-
|764
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8030]
|-
|765
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9785]
|-
|766
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11741]
|-
|767
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10646]
|-
|768
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12340]
|-
|769
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5626]
|-
|770
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20433]
|-
|771
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3950]
|-
|772
|[[Деннис Тито]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 699]
|-
|773
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8211]
|-
|774
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11672]
|-
|775
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11058]
|-
|776
|[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 710]
|-
|777
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10874]
|-
|778
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7906]
|-
|779
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15468]
|-
|780
|[[Үрмелі музыка аспаптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3407]
|-
|781
|[[Жайылма сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2973]
|-
|782
|[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 792]
|-
|783
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16949]
|-
|784
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5556]
|-
|785
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10651]
|-
|786
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11010]
|-
|787
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5979]
|-
|788
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24600]
|-
|789
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7094]
|-
|790
|[[Әсет Болғанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1142]
|-
|791
|[[Ацетилсалицил қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2852]
|-
|792
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17474]
|-
|793
|[[Роман Васильевич Скляр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1501]
|-
|794
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13701]
|-
|795
|[[Лейкоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3091]
|-
|796
|[[Заң Шығару Бастамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 816]
|-
|797
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12173]
|-
|798
|[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5902]
|-
|799
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10521]
|-
|800
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13174]
|-
|801
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6137]
|-
|802
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9488]
|-
|803
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 5000]
|-
|804
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7041]
|-
|805
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12256]
|-
|806
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4030]
|-
|807
|[[Алюминий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5460]
|-
|808
|[[Литосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5744]
|-
|809
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14345]
|-
|810
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12799]
|-
|811
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8573]
|-
|812
|[[Желдірме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 827]
|-
|813
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7906]
|-
|814
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2330]
|-
|815
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13593]
|-
|816
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10754]
|-
|817
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 714]
|-
|818
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12731]
|-
|819
|[[Мұзды өлке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1275]
|-
|820
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12397]
|-
|821
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15410]
|-
|822
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5604]
|-
|823
|[[Нүктелі үтір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2061]
|-
|824
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8102]
|-
|825
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9379]
|-
|826
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 19]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 15238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17288]
|-
|827
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9650]
|-
|828
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24600]
|-
|829
|[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4808]
|-
|830
|[[Сақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1911]
|-
|831
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9640]
|-
|832
|[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 614]
|-
|833
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22642]
|-
|834
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7538]
|-
|835
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7735]
|-
|836
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4864]
|-
|837
|[[Эмбриология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1149]
|-
|838
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10595]
|-
|839
|[[Компьютерлік қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2944]
|-
|840
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11797]
|-
|841
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7338]
|-
|842
|[[Оксидтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6808]
|-
|843
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11575]
|-
|844
|[[Лексикалық мағына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1813]
|-
|845
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6218]
|-
|846
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11335]
|-
|847
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12585]
|-
|848
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2963]
|-
|849
|[[Нуклеин қышқылдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5303]
|-
|850
|[[Бүйрекүсті безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3453]
|-
|851
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14231]
|-
|852
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7864]
|-
|853
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9418]
|-
|854
|[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1145]
|-
|855
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11659]
|-
|856
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12141]
|-
|857
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7871]
|-
|858
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7494]
|-
|859
|[[Әскери қызмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3321]
|-
|860
|[[Барыс ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2766]
|-
|861
|[[Толеранттық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2823]
|-
|862
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6780]
|-
|863
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6792]
|-
|864
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3875]
|-
|865
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6835]
|-
|866
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18247]
|-
|867
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4798]
|-
|868
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15475]
|-
|869
|[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1009]
|-
|870
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7861]
|-
|871
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6600]
|-
|872
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16759]
|-
|873
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8162]
|-
|874
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 5856]
|-
|875
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10887]
|-
|876
|[[Қазақстанның автомобиль жолдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1708]
|-
|877
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1702]
|-
|878
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4332]
|-
|879
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10594]
|-
|880
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15847]
|-
|881
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19836]
|-
|882
|[[Жалмауыз кемпір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1595]
|-
|883
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6929]
|-
|884
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12293]
|-
|885
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4433]
|-
|886
|[[Тіршілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2538]
|-
|887
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3320]
|-
|888
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13220]
|-
|889
|[[Аусыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2359]
|-
|890
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3741]
|-
|891
|[[Жүзу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 94]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2857]
|-
|892
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7118]
|-
|893
|[[Айқындауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5765]
|-
|894
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4718]
|-
|895
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5866]
|-
|896
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7325]
|-
|897
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6581]
|-
|898
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6225]
|-
|899
|[[Адамаралық қарым-қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3786]
|-
|900
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12288]
|-
|901
|[[Көшбасшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4100]
|-
|902
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6897]
|-
|903
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12450]
|-
|904
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9350]
|-
|905
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9289]
|-
|906
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10194]
|-
|907
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 7889]
|-
|908
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7631]
|-
|909
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6626]
|-
|910
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6506]
|-
|911
|[[Плацента]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1434]
|-
|912
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12008]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4778]
|-
|914
|[[Ғұндар өркениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1934]
|-
|915
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8488]
|-
|916
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13302]
|-
|917
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8280]
|-
|918
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9874]
|-
|919
|[[Термометр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3560]
|-
|920
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14242]
|-
|921
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12609]
|-
|922
|[[Жекешелендіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1875]
|-
|923
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8977]
|-
|924
|[[Аналитикалық тәсіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4062]
|-
|925
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15971]
|-
|926
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10350]
|-
|927
|[[Конституциялық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3887]
|-
|928
|[[Халиди Құрбанғали]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1645]
|-
|929
|[[Василий Васильевич Радлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2571]
|-
|930
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5484]
|-
|931
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7978]
|-
|932
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13483]
|-
|933
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9716]
|-
|934
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11429]
|-
|935
|[[Ғылыми әдіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3520]
|-
|936
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12852]
|-
|937
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3325]
|-
|938
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14527]
|-
|939
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7015]
|-
|940
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 3970]
|-
|941
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16308]
|-
|942
|[[Уикипедия:Санаттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3576]
|-
|943
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5713]
|-
|944
|[[Заңды өкіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 832]
|-
|945
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9404]
|-
|946
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7188]
|-
|947
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14392]
|-
|948
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4617]
|-
|949
|[[Тырысқақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3538]
|-
|950
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3677]
|-
|951
|[[Әдет-ғұрыптар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2248]
|-
|952
|[[Абай лирикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2763]
|-
|953
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9291]
|-
|954
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12418]
|-
|955
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 1797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6651]
|-
|956
|[[Теңіз машығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514]
|-
|957
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4291]
|-
|958
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8927]
|-
|959
|[[Дәстүрлі билер соты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1283]
|-
|960
|[[Химиялық реакциялардың типтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2336]
|-
|961
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15782]
|-
|962
|[[Нұрлы көш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2234]
|-
|963
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5286]
|-
|964
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8176]
|-
|965
|[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1041]
|-
|966
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 2752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18450]
|-
|967
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2551]
|-
|968
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12616]
|-
|969
|[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9341]
|-
|970
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7371]
|-
|971
|[[Флеш-жад]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 856]
|-
|972
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6755]
|-
|973
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29791]
|-
|974
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6560]
|-
|975
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14149]
|-
|976
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5659]
|-
|977
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10557]
|-
|978
|[[Күш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5067]
|-
|979
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9365]
|-
|980
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 12104]
|-
|981
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5847]
|-
|982
|[[Ішкі қызмет жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1152]
|-
|983
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16704]
|-
|984
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12951]
|-
|985
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6490]
|-
|986
|[[Түрксіб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 7976]
|-
|987
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4592]
|-
|988
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 9962]
|-
|989
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10913]
|-
|990
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13072]
|-
|991
|[[Тұрлаулы мүшелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2463]
|-
|992
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5961]
|-
|993
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8154]
|-
|994
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12888]
|-
|995
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9288]
|-
|996
|[[Ортағасыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4356]
|-
|997
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7252]
|-
|998
|[[Сабақты етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2173]
|-
|999
|[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5938]
|-
|1000
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4735]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>7pyjdntiu07jyhsjul7vnvt9ygpmhop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүлнар Жақанқызы Жұманова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776138</id>
    <revision>
      <id>3617925</id>
      <parentid>3561969</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="q21w1cbmeotgvd7dg9d8fpgad6sqa9u" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Гүлнар Жақанқызы Жұманова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 22.01.1965 
 |Туған жері          = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}    
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Философия
 |Жұмыс орны          = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Философия ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Гүлнар Жақанқызы Жұманова''' ([[22 қаңтар]] [[1965 жыл|1965]]) — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент ([[1998 жыл|1998]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолдары ==
[[1965 жыл|1965]] жылы 22 қаңтарда [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылында туған.&lt;br&gt;

ҚазМУ–ды ([[1987 жыл|1987]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген. Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институтында (1987-[[1989 жыл|89]], қазіргі [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]]), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]нде ([[1993 жыл|1993]]-[[1996 жыл|96]]), ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің институтында (1996-[[1999 жыл|99]]), 1999 жылдан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы]]нда қызмет атқарады. 

== Ғылыми еңбектері ==
&quot;Религия в контексте национальной безопасности: теоретические и прикладные проблемы&quot; мамандығы бойынша докторлық диссертациясын жабық тақырып бойынша қорғады.&lt;br&gt;
60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 оқу құралының авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>q21w1cbmeotgvd7dg9d8fpgad6sqa9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ардақ Мелсқызы Есдәулетова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776202</id>
    <revision>
      <id>3617926</id>
      <parentid>3562423</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4020" sha1="otvdr3u93azmk8iw1hkch2ajq8y90uo" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ардақ Мелсқызы Есдәулетова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 05.02.1963  
 |Туған жері          = {{туғанжері|Өскемен|Өскеменде}} қаласы    
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Тарих
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Тарих ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Ғылыми сыйлықтар, ғылыми стипендиялар, гранттар ([[2016 жыл|2016]], [[2018 жыл|2018]]);
* &quot;Университеттің үздік оқытушысы&quot; (2016);
* &quot;ЕҰУ-не 25 жыл&quot; медалі ([[2022 жыл|2022]]).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Ардақ Мелсқызы Есдәулетова''' ([[5 ақпан]] [[1963 жыл|1963]]) — тарих ғылымының докторы ([[2011 жыл|2011]]), доцент, профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы 5 ақпанда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Өскемен]] қаласында туған.

ҚазМУ-ды ([[1986 жыл|1986]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген. Орта мектепте мұғалім (1986-[[1994 жыл|94]], [[Алматы]] қаласы), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] əскери институтында аға оқытушы ([[1995 жыл|1995]]-[[2001 жыл|2001]]). 2001 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде қызмет атқарады. 

== Ғылыми еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты дипломатиялық қызмет, ҚР сыртқы саясаты, АҚШ сыртқы саясаты, Еуропалық Одақ сыртқы саясаты, Еуразия кеңістігінің энергетикалық қауіпсіздігі мəселелерін зерттеуге арналған.&lt;br&gt;
&quot;Еуропалық Одақтың энергетикалық саясаты (1990 жылдың аяғы ХХІ ғасырдың басы)&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.&lt;br&gt;
40-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* Ғылыми сыйлықтар, ғылыми стипендиялар, гранттар ([[2016 жыл|2016]], [[2018 жыл|2018]]);
* &quot;Университеттің үздік оқытушысы&quot; (2016);
* &quot;ЕҰУ-не 25 жыл&quot; медалі ([[2022 жыл|2022]]).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* https://enu.kz/kz/portfolio/4c8a972af982b97dfd20265b85b38558284abee8b76b

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>otvdr3u93azmk8iw1hkch2ajq8y90uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776216</id>
    <revision>
      <id>3617929</id>
      <parentid>3562556</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="ksjz2s3ll9yk1coszz2b1y90zuj67lg" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 14.06.1964  
 |Туған жері          = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}} қаласы    
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = [[Қарағанды экономика университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Қарағанды кооперативтік институтын (қазіргі [[Қарағанды экономика университеті]]); Мəскеу кооператив институты; Мəскеу тұтыну кооперациясы университетінің аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева''' ([[14 маусым]] [[1964 жыл|1964]]) — педагогика ғылымының докторы ([[2011 жыл|2011]]), профессор ([[2005 жыл|2005]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1964 жыл|1964]] жылы 16 маусымда [[Қарағанды облысы]], [[Қарағанды]] қаласында туған.

Қарағанды кооперативтік институтын ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қарағанды экономика университеті]]), Мəскеу кооператив институтын ([[1986 жыл|1986]]), Мəскеу тұтыну кооперациясы университетінің аспирантурасын ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.&lt;br
Қарағанды кооператив институтында ассистент ([[1986 жыл|1986]]-[[1989 жыл|89]]), Қазақ тұтыну кооперациясы институтында аға оқытушы (1993-[[1994 жыл|94]]), доцент (1994), [[1996 жыл|1996]] жылдан Қарағанды экономикалық университетінде кафедра меңгерушісі.  

== Ғылыми еңбектері ==
&quot;Жоғары оқу орнында сапаны іштей қамтамасыз ету жүйесін қалыптастырудың ғылыми-теориялық негіздері&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
110-нан астам ғылыми жарияланымның авторы.&lt;br&gt;
Бірнеше грамоталармен марапатталған.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* https://famous-scientists.ru/anketa/esenbaeva-gulmira-ahmadievna-13840

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>ksjz2s3ll9yk1coszz2b1y90zuj67lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776220</id>
    <revision>
      <id>3617930</id>
      <parentid>3562588</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="nftsvhmr1mn6mhkiiadit7dh81ogwkp" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 30.10.1969  
 |Туған жері          = {{туғанжері|Қостанай облысы|Қостанай облысында}}     
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Экономика
 |Жұмыс орны          = [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Экономика ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Халықаралық аграрлық Білім академиясының академиясы; [[Қостанай ауыл шаруашылық институты]].
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова''' ([[30 қазан]] [[1969 жыл|1969]]) — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1969 жыл|1969]] жылы 30 қазанда [[Қостанай облысы]], [[Қостанай ауданы]], [[Жамбыл (Қостанай ауданы)|Жамбыл]] ауылында туған.

Халықаралық аграрлық Білім академиясының академиясын (2011), [[Қостанай ауыл шаруашылық институты]]н ([[1990 жыл|1990]]) бітірген. [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті|Қостанай инженер-экономикалық университеті]]нде қызмет атқарады.  

== Ғылыми еңбектері ==
&quot;Развитие организационно-правовых форм сельскохозяйственных предприятий Северного Казахстана (теория, методология, практика)&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.  

== Марапаттары ==
&quot;Халықаралық аграрлық жоғары мектебінің еңбек сіңірген қызметкері&quot; (2011).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* https://iel.ksu.edu.kz/ru/departments/buhgalterskij-uchet-i-upravlenie/sostav-pps/ismuratova-galiya-suindikovna/

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>nftsvhmr1mn6mhkiiadit7dh81ogwkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776672</id>
    <revision>
      <id>3618138</id>
      <parentid>3566240</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3618138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4161" sha1="2ms0lzxv1ws0zbpg0bjxskdfcacroil" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 14.08.1968     
 |Туған жері          = [[Ақмола облысы]], {{туғанжері|Бурабай ауданы|Бурабай ауданында}}, [[Наурызбай батыр ауылы|Наурызбай батыр]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор   
 |Альма-матер         = Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]), аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева''' — биология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). 

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1968 жыл|1968]] жылы 14 тамызда қазіргі [[Ақмола облысы]], [[Бурабай ауданы]], [[Наурызбай батыр ауылы|Наурызбай батыр]] ауылында туған.

Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін ([[2000 жыл|2000]], қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]), аспирантурасын ([[2006 жыл|2006]]) бітірген. 2006 жылдан осы университетте ассистент, аға оқытушы, &quot;[[Ботаника және фитоинтродукция институты|Ботаника жəне фотоинтродукция институты]]&quot; республикалық мемекеттік кəсіпорынның ғылыми хатшысы ([[2009 жыл|2009]]-[[2011 жыл|11]]), 2011 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінде доцент қызметін атқарады. 

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Алматы қаласы жағдайларында (Crataegus L. туысы өкілдерін мысал ретінде алғанда) ағаш өсімдіктерінің экологиялық рөлін жəне биологиялық тұрақтылығы мониторингінің ғылыми-əдістемелік негіздері&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
67 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 6 оқулық, электрондық оқулық, оқу құралының авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://kazatu.edu.kz/ru/pps/bauer-majra-sakibaevnahttps://www.kaznaru.edu.kz/kz/teachers/74 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті.]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>2ms0lzxv1ws0zbpg0bjxskdfcacroil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйел дирижёрлер (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777758</id>
    <revision>
      <id>3618191</id>
      <parentid>3613233</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Статистика */</comment>
      <origin>3618191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112096" sha1="f7da1at5rqeuygc4ztkonez3n5tklzx" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]]
'''Әйел дирижёрлер''' — музыка тарихындағы ұзақ уақыт бойы ер адамдар басым болған кәсіби саланың өкілдері. Дирижёрліктің алғашқы элементтері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер опералық, симфониялық, камералық, хор, әскери, үрмелі, эстрадалық және халық аспаптары оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы маусым айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. 

'''А'''

* '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерландт текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі маэстро [[Карл Мук]] сыныбының бірегей шәкірті. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №9 симфониясын дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы Нью-Йоркте әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Antonia Brico &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; American Female Conductor &amp; Musician &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында П.Чайковскийдің «Аққу көлі» балетімен дебют өткізді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна (Семëновна) Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған.  2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Rakitina &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alena Hron &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор Илья Александрович Мусинның сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап Хабаровсктағы өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Без фальши &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. Гштаадта дирижëр Неэме Ярви академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bio —  ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёры және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа]]&lt;nowiki/&gt;» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер]]&lt;nowiki/&gt;» туындыларына дирижëрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&amp;pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ә'''

* '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]&lt;nowiki/&gt;» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин», «Щелкунчик» опера-балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ ұлттық операларды «Қыз Жібек», «Абай», «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]&lt;nowiki/&gt;» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Б'''

* '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын Марëк Пияровский сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI)  оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бақыт ЖұмағалиқызыТұяқбаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда Пётр Чайковскийдің 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі  П.И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''В'''
* '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. Гиннестің рекордтар кітабына енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр және көркемдік жетекші. 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне астероид (9737) Dudarova есімі берілді және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейіндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар Израиль Гусман мен Маргарита Саморукова ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Симфонический оркестр&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;Концертный центр &quot;Череповец&quot;|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёры қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы мен Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, Беларусьтің Халық әртісі Александр Михайлович Анисимовтың қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Витезслава Капралова &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo &amp; decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Allen &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; composer / arranger - concert band Noten &amp; Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған Фульвио Фульгонио. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер Луиджи Кампольетти анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Г'''

* [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

* Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше) АҚШ, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIRIGENTIN &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Гүлдана Жеңісқызы Баритова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Грете Педерсен (1960) Норвегия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Artist-Portrait &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
*


'''Д'''

* Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дениола Кураджа ([[Албания]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=deniolakuraja.com &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Далия Андреевна Стасевская (Украина, Финляндия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дана Муриева (2000) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дана Муриева &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=HOME &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дебра Чеверино (1976) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Деляна Лазарова (Болгария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дора Христова (Болгария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дина Ардақ (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Е'''

* Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Елена Евстратенко (майор) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ë'''

* Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ж'''

* Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жуану Карнейру (Португалия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Carneiro &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''З'''

* Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&amp;id=558:zahia-ziouani&amp;catid=92|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – она во мне… &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''И'''

* Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Инма Шара (1972) Испания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Иман Аль-Джунайди ([[Мысыр]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exclusive &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; NileFM &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Иман Эль-Генеди (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=أول قائدة أوركسترا في مصر لـ&quot;العين الإخبارية&quot;: أنا صعيدية أحلم بالعالمية|url=https://al-ain.com/article/iman-egypt-conductor-orchestra|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Й'''

* Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''К'''

* Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катарина Морин (1994) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катарина Винкор (1995) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Wincor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Клер Жибо (1945) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Карина Канеллакис (1981) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kristiina Poska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катрине Виннес (Норвегия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NMH &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Каталин Кишш (Венгрия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&amp;q=Caroline+B.+Nichols&amp;pg=PT326&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=Caroline%20B.%20Nichols&amp;f=false|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Куми Нариман Вадиа (Үндістан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words &amp; Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Л'''

* Ламар Элиас ([[Палестина]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Летиция Труве (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия Амадио (1964) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Любовь Носова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиса Ксантопулу (1968) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''М'''

* Марин Олсоп (1956) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мари-Жанна Сереро (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Александровна Романова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Макраки (Греция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Эклунд (1973) Россия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Реммерт (1853–1941) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday &amp; Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мун-ëн Хо (1960) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мишель Рейкерс (майор) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мойца Лавренчич ([[Словения]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марлен Урбай (Куба) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Н'''

* Нил Вендитти (Түркия, Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Ракич ([[Сербия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nia Imani Franklin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&amp;lang=ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Натали Штуцман (1965) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нисан Ак (Түркия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nisan Ak &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нежат Амири ([[Иран]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Назанин Агахани (1980) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нварт Андреасян (Армения, Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нодока Окисава (Жапония) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''О'''

* Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Власова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Кротик (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''П'''

* Полина Лебедева (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Паниз Фарьюсефи (Иран) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Р'''

* [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розмари Йорганджи (Албания) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Росила Самир (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рут Райнхардт (Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''С'''

* Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sarah Caldwell &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Pioneer, Conductor, Producer &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Струнгару (Румыния) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Стефани Роудс Рассел (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сперанца Скаппуччи (Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сьюзен Хейг (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сайра Сиверсон (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сая Жұмашева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 


'''Т'''

* Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tianyi Lu &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''У'''

* Ульяна Созанская (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ф'''

* Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Х'''

* Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ц'''

* Цзяцзин Лай (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ч'''

* Чжэн Сяоин (1929) Қытай &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чаовэнь Тин (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Челси Галло (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ш'''

* Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шогуфа Сафи (Ауғанстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шайма Хусейн (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ы'''

* Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Э'''

* Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет А. Бейкер (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Этель Легинска (1886–1970) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethel Leginska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эсин Айдингоз (1993) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Esin Aydingoz &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Энн Ланди (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элиза Вегас (Вьетнам) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisa Vegas &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Статистика ==
2026 жылдың маусым айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақытта тізім жаңа есімдермен толықтырылып, мақалаға соңғы 300 есім енгізіледі.

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.
* Т.Н. Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.
* L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf
* KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991
* Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]]
[[Санат:Германия дирижерлері]]
[[Санат:Ресей дирижерлері]]
[[Санат:Әзербайжан дирижерлері]]</text>
      <sha1>f7da1at5rqeuygc4ztkonez3n5tklzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верхнедвинск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777972</id>
    <revision>
      <id>3618297</id>
      <parentid>3575089</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8862" sha1="1q7dn4eozmutkjym7wd5obevidughb6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Верхнедвинск
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Верхнядзвінск}})
 |сурет                   = BELARUS - VERHNEDVINSK (Верхнядзвінск). Downtown..jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =46 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =56 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Витебск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Верхнедвинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1386
 |бұрынғы атаулары        = Дрисса
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7,7
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 108
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6 883
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2151
 |пошта индексі           = 211631
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Верхнедвинск''' ({{lang-be|Верхнядзвінск}}) — [[Беларусь]]тің [[Витебск облысы]]ның солтүстік-батысындағы қала. [[Верхнедвинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/vierhnedvinsk/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьВерхнедвинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-1|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Верхнедвинск халқының саны 6 883 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://kartami.ru/naselenie/verhnedvinsk?ysclid=mng5rat5fp993997096|title=Население Верхнедвинска по состоянию на апрель 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-1|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Дрисса өзені мен Батыс Двинаның қосылатын жерінде орналасқан. 1962 жылға дейін Верхнедвинск Дрисса деп аталған. Верхнедвинскіден Минскіге дейінгі қашықтық – 264 км, ал [[Латвия]]мен шекараға дейін – 25 км. Мемлекеттік маңызы бар автомобиль жолдары: P117 (Ресей Федерациясының шекарасы (Кострово) – Кохановичи – Верхнедвинск) және P20 (Витебск – Полоцк – Латвия шекарасы (Григоровщина)) Верхнедвинск арқылы өтеді. Теміржол вокзалы қаладан 2 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=62_Verhnedvinsk|title=Города Беларуси→Верхнедвинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-1|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шежірелерде Дрисса 1386 жылдан бастап Полоцк княздігінің бөлігі ретінде танымал. 18 жылдың ғасырдың аяғында елді мекен Полоцкке бағынышты болды (ең жақын ірі қала ретінде), кейін ол Беларуссияның, содан кейін Витебск губерниясының уездік орталығына айналды. 1924 жылдан бастап ол аудан орталығы болды.

Бір кездері Дрисса әскери функцияларды атқарды. 14 ғасырдан бастап мұнда алдымен ағаштан, кейінірек тастан жасалған Дрисса қамалы тұрғызылды. Алайда, 17 ғасырға қарай ол тозып, кейін қала құрылысына арналған құрылыс материалдары ретінде толығымен бөлшектелді.Сондай-ақ, 1812 жылғы Отан соғысы кезінде Дриссада император Александр І барған орыс әскерлерінің бекіністі лагері болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9247-Verhnedvinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Верхнедвинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-1|lang=}}&lt;/ref&gt;

1941 жылдың 3 шілдесінен бастап бұл аймақ неміс оккупациясында болды. Қала 1944 жылдың 12 шілдесінде Қызыл Армиямен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың қыркүйегінде Дрисса Полоцк облысына, ал 1954 жылдың қаңтарында Витебск облысына қосылды. 1962 жылдың 25 желтоқсанында Дрисса қаласы Верхнедвинск болып өзгертілді.
1995 жылдың 20 қазанында Верхнедвинск ауданы мен Верхнедвинск қаласының әкімшілік бөлімшелері бірыңғай әкімшілік бөлімшеге — Верхнедвинск ауданына біріктірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Верхнедвинск ауылшаруашылық кәсіпорындары мен фермаларымен әйгілі, нәтижесінде тамақ өнеркәсібі, әсіресе ірімшік, кондитерлік өнімдер және нан-тоқаш өнімдерін өндіру жоғары деңгейде дамыған. Верхнедвинск - Сібір мен Қиыр Шығыстың ұлы ғылыми зерттеушісі Иван Черскийдің туған жері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Verhnedvinsk|title=Верхнедвинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-1|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-verhnedvinsk.htm|title=Карта Верхнедвинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-1|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада туризм саласында дамып келеді. Қалада қоғамдық орталық, кітапхана, өлкетану мұражайы, қолөнер орталығы, өнер мектебі, гимназия, орта мектеп, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=«packed» heights=«140»&gt;
VERHNEDVINSK. Railway terminal. (POLOTSK-DAUGAVPILS).jpg|Темір жол вокзалы
Vierchniadzvinsk museum 2.jpg|Тарихи-өлкетану мұражайы
Vierchniadzvinsk City Hall.jpg|Әкімшілік үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Витебск облысы}}

[[Санат:Витебск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1q7dn4eozmutkjym7wd5obevidughb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ең табысты фильмдер тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778463</id>
    <revision>
      <id>3618260</id>
      <parentid>3579018</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45038" sha1="l446vyvbtohs7g3n7qu1w61sub1j375" xml:space="preserve">[[Сурет:Poster - Gone With the Wind 01.jpg|thumb|upright=1|right|«[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]» жиырма бес жыл бойы ең табысты фильм рекордын иеленіп келді және инфляцияны есепке алғанда, ол тарихтағы кез келген басқа фильмнен көп табыс тапқан.]]
Фильмдер табысты [[кинопрокат]], бейнеөнімдерді сату мен жалға беру, [[мерчандайзинг]], сондай-ақ [[телевизия|телекөрсетілім]] мен [[Ағынды мультимедиа|стриминг]] құқықтарынан табады. Соған қарамастан, деректердің ашықтығы мен қалыптасқан дәстүрге байланысты, туындының коммерциялық жетістігін бағалауда кинотеатрлық кассалық түсім негізгі көрсеткіш болып қала береді. Бұл мақалада кинематограф тарихындағы ең табысты фильмдердің рейтингі (номиналды құны және [[инфляция]]ны ескергендегі нақты құны бойынша) ұсынылған.

Өзге дереккөздер айтылмаған жағдайда, барлық кестелер [[Box Office Mojo]] сайтындағы халықаралық кассалық көрсеткіштерге сүйеніп түзілген.

Бұрын мюзиклдер, соғыс фильмдері мен тарихи драмалар ең танымал жанрлар саналса, XXI ғасырда кассалық табыс жағынан кинофраншизалар алға шықты. Қазіргі уақытта олардың ішінде суперқаһармандар туралы туындылар көш бастап тұр. Тізімдегі фильмдердің басым бөлігі ремейктер мен сиквелдер болғанына қарамастан, рейтингтің ең жоғарғы сатысында «[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]» (2009) атты жеке туынды орналасқан.

Инфляция ХХ ғасырдың ортасындағы хит туындылардың табысын айтарлықтай «жеп қойғанымен», сол дәуірде басталған кейбір кинофраншизалар әлі де танымалдылығын жоғалтқан жоқ. Кезінде рекорд орнатқан ескі фильмдердің кейбірі қайта прокатқа шығу арқасында қазіргі блокбастерлермен әлі де иық тірестіріп келеді. Дегенмен, фильмдердің басым бөлігі бүгінгі билет бағасының тым қымбаттығына байланысты бұл бәсекеге төтеп бере алмайды. Соған қарамастан, инфляция деңгейін нақты есептесек, 1939 жылы жарық көрген «[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]» фильмі әлі күнге дейін әлемдік кино тарихындағы ең табысты туынды болып қала бермек.

== Ең табысты фильмдер ==
{{legend|#b6fcb6|Кестедегі фонның боялуы 2026 жылдың 3 сәуірінен басталатын аптада әлем кинотеатрларында көрсетіліп жатқан фильмдерді білдіреді}}
{| class=«wikitable sortable plainrowheaders sticky-header col4right col5center col6center»
|+ Ең кассалық  фильмдер&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office Grosses |url=https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |access-date=January 23, 2026 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229171304/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! Орын
! Шың
! class=«unsortable» | Атауы
! class=«unsortable» | Әлемдік түсім
! Жыл
! class=«unsortable» | {{abbr|Дер|Дереккөздер}}
|-
|1
|1
! scope=«row» | ''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]''
| $2,923,710,708
| 2009
| &lt;ref name=«avatar peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103063039/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=November 3, 2010 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|1
! scope=«row» | ''[[Кек алушылар: Финал]]''
| $2,797,501,328
| data-sort-value=«2019-04» | 2019
| &lt;ref name=«endgame» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Avengers: Endgame (2019) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4154796/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107074435/https://www.boxofficemojo.com/title/tt4154796/ |archive-date=January 7, 2023 |access-date=March 13, 2021 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«endgame peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023105800/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=October 23, 2019 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
|3
! scope=«row» | ''[[Аватар: Су жолы]]''
| $2,334,484,620
| data-sort-value=«2022-12» | 2022
| &lt;ref name=«avatar 2 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607035903/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=June 7, 2023 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|4
|1
! scope=«row» | ''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''
| $2,257,844,554{{Efn|name=Titanic}}
| 1997
| &lt;ref name=«titanic peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010716094602/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=July 16, 2001 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|5
|5
! scope=«row» | ''[[Нэчжа 2]]''
| $2,215,690,000{{Efn|name=NeZha2}}
| data-sort-value=«2025-01» | 2025
| &lt;ref name=«Ne Zha 2» group=«#»&gt;{{Cite web|title=Daily Box Office &gt; China|url=http://english.entgroup.cn/boxoffice/cn/daily/|website=Entgroup|access-date=September 26, 2025|archive-date=June 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630043415/http://english.entgroup.cn/boxoffice/cn/daily/|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«Ne Zha 2 Caixin» group=«#»&gt;{{cite web|title=Analysis: Why 'Ne Zha 2' Wasn't a Global Smash|date=Apr 10, 2025|publisher=Caixin|url=https://www.caixinglobal.com/2025-04-10/analysis-why-ne-zha-2-wasnt-a-global-smash-102307999.html|access-date=May 4, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|6
|3
! scope=«row» | ''[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]]''
| $2,068,223,624
| data-sort-value=«2015-12» | 2015
| &lt;ref name=«sw7» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Star Wars: The Force Awakens (2015) |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3305984517/ |access-date=August 15, 2016 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=November 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108072924/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3305984517/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«sw7 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405200403/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=April 5, 2016 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|4
! scope=«row» | ''[[Кек алушылар: Шексіздік соғысы]]''
| $2,048,359,754
| data-sort-value=«2018-04» | 2018
| &lt;ref name=«infinity war» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Avengers: Infinity War (2018) |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3915469317/ |access-date=January 13, 2019 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=February 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221190358/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3915469317/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«infinity war peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401194157/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=April 1, 2019 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|8
|6
! scope=«row» | ''[[Өрмекші-адам: Үйге қайтар жол жоқ]]''
| $1,922,598,800{{Efn|name=Spider-Man}}
| data-sort-value=«2021-12» | 2021
| &lt;ref name=«nwh» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Spider-Man: No Way Home (2021) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10872600/ |access-date=June 28, 2024 |website=[[Box Office Mojo]] |quote=All Releases: $1,922,598,800; Original Release: $1,912,233,593 |archive-date=August 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816132406/https://www.boxofficemojo.com/title/tt10872600/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«No Way Home peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220729144809/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=July 29, 2022 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|9
|9
! scope=«row» style=«background:#b6fcb6;» | ''[[Аңдар шаһары 2]]'' †
| $1,866,647,950
| data-sort-value=«2025-11» | 2025
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt26443597/|title=Zootopia 2 (2025)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=April 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|8
! scope=«row» | ''[[Ойжұмбақ 2]]''
| $1,698,863,816
| data-sort-value=«2024-06» | 2024
| &lt;ref name=«Inside Out 2» group=«#»&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt22022452/|title=Inside Out 2 (2024)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=January 13, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«inside out 2 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010002525/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=October 10, 2024 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|11
|3
! scope=«row» | ''[[Юра кезеңінің әлемі]]''
| $1,671,537,444
| data-sort-value=«2015-06» | 2015
| &lt;ref name=«jurassic world» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Jurassic World (2015) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0369610/ |access-date=March 7, 2022 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308034524/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0369610/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«jurassic world peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126172916/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=November 26, 2015 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|12
|7
! scope=«row» | ''[[Арыстан Патша (фильм, 2019)|Арыстан Патша]]''
| $1,656,943,394
| data-sort-value=«2019-07» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=The Lion King |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr403788293/ |access-date=January 8, 2020 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=November 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125003130/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr403788293/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«endgame peak» group=«#» /&gt;
|-
|13
|3
! scope=«row» | ''[[Кек алушылар (фильм, 2012)|Кек алушылар]]''
| $1,518,815,515
| data-sort-value=«2012-04» | 2012
| &lt;ref name=«avengers» group=«#»&gt;{{Cite web |title=The Avengers (2012) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0848228/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106134914/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0848228/?ref_=bo_cso_table_10 |archive-date=January 6, 2023 |access-date=January 18, 2023 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«avengers peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001185608/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=October 1, 2012 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|14
|4
! scope=«row» | ''[[Форсаж 7]]''
| $1,515,341,399
| data-sort-value=«2015-03» | 2015
| &lt;ref name=«fast7» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Furious 7 (2015) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2820852/ |access-date=January 9, 2023 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=November 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102171552/https://www.boxofficemojo.com/title/tt2820852/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«furious 7 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626115331/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=June 26, 2015 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|15
|11
! scope=«row» | ''[[Топ Ган: Мэверик]]''
| $1,495,696,292
| data-sort-value=«2022-05» | 2022
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=Top Gun: Maverick (2022) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1745960/ |access-date=June 8, 2023 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=March 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318133135/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1745960/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«Maverick peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229140535/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=December 29, 2022 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|16
! scope=«row» style=«background:#b6fcb6;» | ''[[Аватар: От пен күл]]'' †
| $1,485,943,609
| data-sort-value=«2025-12» | 2025
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1757678/|title=Avatar: Fire and Ash (2025)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=April 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|10
! scope=«row» | ''[[Мұзды өлке 2]]''
| $1,450,026,933
| data-sort-value=«2019-11» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=Frozen II |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2424210945/ |access-date=March 26, 2020 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=August 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812115935/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=untitleddisneyanimation3d.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«covid peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Top Lifetime Grosses – Worldwide |url=https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801201335/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=August 1, 2020 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
|18
|14
! scope=«row» | ''[[Барби (фильм)|Барби]]''
| $1,447,138,421
| data-sort-value=«2023-07» | 2023
| &lt;ref name=«Barbie» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Barbie (2023) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1517268/ |access-date=October 4, 2025 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=August 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230809155523/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1517268/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«barbie peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117194844/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=January 17, 2024 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|19
|5
! scope=«row» | ''[[Кек алушылар: Альтрон дәуірі]]''
| $1,402,809,540
| data-sort-value=«2015-04» | 2015
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=Avengers: Age of Ultron (2015) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2395427/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218222910/https://www.boxofficemojo.com/title/tt2395427/ |archive-date=December 18, 2022 |access-date=January 8, 2022 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«furious 7 peak» group=«#» /&gt;
|-
|20
|15
! scope=«row» | ''[[Супер Марио ағайындылар (мультфильм, 2023)|Супер Марио ағайындылар]]''
| $1,360,879,735
| data-sort-value=«2023-04» | 2023
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=The Super Mario Bros. Movie (2023) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6718170/ |access-date=November 5, 2025 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=April 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405235220/https://www.boxofficemojo.com/title/tt6718170/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«mario peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829100157/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=August 29, 2023 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|21
|9
! scope=«row» | ''[[Қара қабылан (фильм, 2018)|Қара қабылан]]''
| $1,347,280,838
| data-sort-value=«2018-02» | 2018
| &lt;ref name=«black panther» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Black Panther (2018) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1825683/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830210202/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1825683/ |archive-date=August 30, 2020 |access-date=October 29, 2018 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701190816/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=July 1, 2018 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|22
|3
! scope=«row» | ''[[Хәрри Поттер мен Ажал сыйлары: 2-бөлім]]''
| $1,342,351,173
| data-sort-value=«2011-07» | 2011
| &lt;ref name=«HP8 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031012438/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=October 31, 2011 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|23
|20
! scope=«row» | ''[[Дэдпул мен Росомаха]]''
| $1,338,073,645
| data-sort-value=«2024-07» | 2024
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6263850/|title=Deadpool &amp; Wolverine (2024)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=December 16, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«deadpool &amp; wolverine peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203000947/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=December 3, 2024 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|24
|9
! scope=«row» | ''[[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар]]''
| $1,332,539,889
| data-sort-value=«2017-12» | 2017
| &lt;ref name=«sw8» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Star Wars: The Last Jedi |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3764736517/ |access-date=May 21, 2018 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=December 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201181934/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3764736517/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«SW8 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427125111/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=April 27, 2018 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|25
|12
! scope=«row» | ''[[Юра кезеңінің әлемі 2]]''
| $1,308,476,166
| data-sort-value=«2018-06» | 2018
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=Jurassic World: Fallen Kingdom (2018) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4881806/ |access-date=December 29, 2025 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=August 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821181006/https://www.boxofficemojo.com/title/tt4881806/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«infinity war peak» group=«#» /&gt;
|-
|26
|5
! scope=«row» | ''[[Мұзды өлке]]''
| $1,274,219,009{{Efn|name=Frozen}}
| data-sort-value=«2013-11» | 2013
| &lt;ref name=«frozen peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702050222/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=July 2, 2014 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|27
|10
! scope=«row» | ''[[Сұлу мен Құбыжық (фильм, 2017)|Сұлу мен Құбыжық]]''
| $1,263,521,126
| data-sort-value=«2017-03» | 2017
| &lt;ref name=«beauty» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Beauty and the Beast (2017) |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1429688837/ |access-date=September 5, 2017 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=August 18, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818215205/https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;id=beautyandthebeast2017.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«Beauty peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211010216/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=December 11, 2017 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|28
|15
! scope=«row» | ''[[Суперотбасы 2]]''
| $1,242,805,359
| data-sort-value=«2018-06» | 2018
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=Incredibles 2 (2018) |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2507690501/ |access-date=March 25, 2019 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=October 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021134630/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2507690501/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«infinity war peak» group=«#» /&gt;
|-
|29
|11
! scope=«row» | ''[[Форсаж 8]]''
| $1,238,764,765{{Efn|name=Fast 8}}
| data-sort-value=«2017-04» | 2017
| &lt;ref group=«#»&gt;{{Cite web |title=The Fate of the Furious (2017) |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=furious8.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822151827/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=furious8.htm |archive-date=August 22, 2017 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«Beauty peak» group=«#» /&gt;
|-
|30
|5
! scope=«row» | ''[[Темір адам 3]]''
| $1,214,811,252
| data-sort-value=«2013-04» | 2013
| &lt;ref name=«iron man 3» group=«#»&gt;{{Cite web |title=Iron Man 3 (2013) |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1532659201/ |access-date=October 28, 2013 |website=[[Box Office Mojo]] |archive-date=December 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215142914/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=ironman3.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«iron man 3 peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221101228/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=February 21, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|31
|10
! scope=«row» | ''[[Миньондар]]''
| $1,159,444,662
| data-sort-value=«2015-06» | 2015
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2293640/ |title=Minions (2015) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=January 18, 2023 |archive-date=November 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102172543/https://www.boxofficemojo.com/title/tt2293640/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«jurassic world peak» group=«#» /&gt;
|-
|32
|12
! scope=«row» | ''[[Капитан Америка: Азамат соғысы]]''
| $1,153,337,496
| data-sort-value=«2016-05» | 2016
| &lt;ref group=«#» name=«civil war»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3498820/ |title=Captain America: Civil War (2016) |website=[[Box Office Mojo]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106231628/https://www.boxofficemojo.com/title/tt3498820/?ref_=bo_cso_table_25 |archive-date=January 6, 2023 |access-date=January 18, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«civil war peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801231148/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|33
|20
! scope=«row» | ''[[Аквамен (фильм)|Аквамен]]''
| $1,148,528,393
| data-sort-value=«2018-12» | 2018
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1477834/ |title=Aquaman (2018) |website=[[Box Office Mojo]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617133659/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1477834/ |archive-date=June 17, 2023 |access-date=January 18, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«infinity war peak» group=«#» /&gt;
|-
|34
|2
! scope=«row» | ''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]]''
| $1,147,997,407
| data-sort-value=«2003-12» | 2003
| &lt;ref group=«#» name=«lotr3»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0167260/ |title=The Lord of the Rings: The Return of the King |website=[[Box Office Mojo]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105035650/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=November 5, 2023 |access-date=November 7, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«ROTK peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20040605104640/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=June 5, 2004}}&lt;/ref&gt;
|-
|35
|24{{Efn|name=LOTR3}}
! scope=«row» | ''[[Өрмекші-адам: Үйден жырақта]]''
| $1,132,679,685
| data-sort-value=«2019-06» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6320628/|title=Spider-Man: Far From Home|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=June 28, 2024|archive-date=November 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102171746/https://www.boxofficemojo.com/title/tt6320628/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«endgame peak» group=«#» /&gt;
|-
|36
|23{{ref |LOTR3|RK}}
! scope=«row» | ''[[Капитан Марвел (фильм)|Капитан Марвел]]''
| $1,128,274,794
| data-sort-value=«2019-03» | 2019
| &lt;ref group=«#» name=«captain marvel»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3085718021/ |title=Captain Marvel (2019) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 21, 2019 |archive-date=February 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221190407/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3085718021/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«captain marvel peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723022509/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=July 23, 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|37
|5{{ref |LOTR3|RK}}
! scope=«row» | ''[[Трансформерлер: Айдың қараңғы беті]]''
| $1,123,794,079
| data-sort-value=«2011-06» | 2011
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1399103/ |title=Transformers: Dark of the Moon (2011) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=January 18, 2014 |archive-date=November 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102172332/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1399103/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«HP8 peak» group=«#» /&gt;
|-
|38
|7
! scope=«row» | ''[[Скайфолл]]''
| $1,108,594,137
| data-sort-value=«2012-10» | 2012
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1074638/ |title=Skyfall (2012) |website=[[Box Office Mojo]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006000634/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1074638/ |archive-date=October 6, 2025 |access-date=August 4, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«Skyfall peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303064100/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=March 3, 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|39
|10
! scope=«row» | ''[[Трансформерлар: Жойылу дәуірі]]''
| $1,104,054,072
| data-sort-value=«2014-06» | 2014
| &lt;ref group=«#» name=«transformers»&gt;{{cite web |title=Transformers: Age of Extinction |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2109248/ |access-date=May 17, 2015 |archive-date=November 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102172334/https://www.boxofficemojo.com/title/tt2109248/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«Transformers 4 peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102142043/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=November 2, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|40
|7
! scope=«row» | ''[[Қара сері: Жандану]]''
| $1,081,169,825{{Efn|name=Dark Knight Rises}}
| data-sort-value=«2012-07» | 2012
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1345836/ |url-status=unfit |title=The Dark Knight Rises (2012) |website=[[Box Office Mojo]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904154020/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1345836/ |archive-date=September 4, 2023 |access-date=November 7, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«Ice Age 3 peak» group=«#»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203161005/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=December 3, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|41
|31
! scope=«row» | ''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]]''
| $1,074,458,282
| data-sort-value=«2019-10» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7286456/|title=Joker (2019)|website=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801152417/https://www.boxofficemojo.com/title/tt7286456/|archive-date=August 1, 2023|access-date=November 30, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«covid peak» group=«#» /&gt;
|-
|42
|32
! scope=«row» | ''[[Жұлдызды соғыстар: Скайуокер. Жандану]]''
| $1,074,144,248
| data-sort-value=«2019-12» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3305145857/|title=Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=March 21, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230203110/https://www.boxofficemojo.com/release/rl3305145857/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«covid peak» group=«#» /&gt;
|-
|43
|30
! scope=«row» | ''[[Ойыншықтар хикаясы 4]]''
| $1,073,394,593
| data-sort-value=«2019-06» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3798500865/|title=Toy Story 4|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=December 7, 2019|archive-date=December 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214124143/https://www.boxofficemojo.com/release/rl3798500865/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«endgame peak» group=«#» /&gt;
|-
|44
|4{{Efn|name=TS3}}
! scope=«row» | ''[[Ойыншықтар хикаясы 3]]''
| $1,066,970,811
| data-sort-value=«2010-06» | 2010
| &lt;ref name=«toy story 3 peak» group=«#»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718213347/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=July 18, 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|45
|3
! scope=«row» | ''[[Кариб теңізінің қарақшылары: Өлген адамның сандығы]]''
| $1,066,179,747
| 2006
|&lt;ref group=«#» name=«POTC 2 peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20061201034741/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=December 1, 2006}}&lt;/ref&gt;
|-
|46
|44
! scope=«row» | ''[[Моана 2]]''
| $1,059,242,164
| data-sort-value=«2024-11» | 2024
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt13622970/|title=Moana 2 (2024)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=April 28, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«moana 2 peak» group=«#»&gt;{{Cite web |title=All Time Worldwide Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420160412/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |archive-date=April 20, 2025 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|47
|20
! scope=«row» | ''[[Күрескер-бір: Жұлдызды соғыстар хикаясы]]''
| $1,057,420,387
| data-sort-value=«2016-12» | 2016
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3748528/ |title=Rogue One: A Star Wars Story (2016) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=September 2, 2022 |archive-date=November 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105064554/https://www.boxofficemojo.com/title/tt3748528/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«rogue one peak»&gt;{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419162412/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archive-date=April 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|48
|34
! scope=«row» | ''[[Аладдин (фильм, 2019)|Аладдин]]''
| $1,050,693,953
| data-sort-value=«2019-05» | 2019
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3246360065/ |title=Aladdin (2019) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=November 2, 2019 |archive-date=June 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617090409/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=disneyfairytale22019.htm&amp;adjust_yr=1&amp;p=.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=«endgame peak» group=«#» /&gt;
|-
|49
|2
! scope=«row» | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп]]''
| $1,046,515,409
| 1999
| &lt;ref name=«titanic peak» group=«#» /&gt;
|-
|50
|6
! scope=«row» | ''[[Кариб теңізінің қарақшылары: Бейтаныс жағалауда]]''
| $1,045,713,802
| data-sort-value=«2011-05» | 2011
| &lt;ref group=«#»&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4117267969/ |title=Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=August 22, 2011 |archive-date=March 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323041910/https://www.boxofficemojo.com/release/rl4117267969/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=«#» name=«toy story 3 peak» /&gt;
|}

{{notelist|refs=
{{Efn|name=Titanic|«''Титаник''» фильміне қатысты [[Box Office Mojo]] және [[The Numbers]] сайттарындағы деректер қате. 2023 жылғы қайта көрсетілімге дейін екі ресурста да көрсеткіштер нақты цифрлардан асыра сілтеген. 2019 жылы Box Office Mojo «Титаниктің» алғашқы прокатта 1,843 млрд $, 2012 жылғы 3D қайта көрсетілімінде 344 млн $ жинағанын дұрыс көрсеткен, бірақ кейіннен 7-ден 14 млн-ға дейін қате сомалар қосылып кеткен.}}

{{Efn|name=NeZha2|[[Box Office Mojo]] сайтындағы «''Нэчжа 2''» фильмінің әлемдік кассалық жиыны қате. Ресурс фильм прокаты аяқталғаннан бері Қытайдағы жиын сомасын бірнеше рет өзгертті және ол қытайлық дереккөздердегі мәліметтермен сәйкес келмейді. Сонымен қатар Box Office Mojo-да Қытайдан тыс жерлердегі жиын туралы ақпарат толық емес, сондықтан нақты көрсеткіш ресми деректерден жоғары. Осы себепті мұндағы кассалық жиын балама дереккөздерден алынды.}}

{{Efn|name=Spider-Man|«''Өрмекші-адам: Үйге қайтар жол жоқ''» фильмінің әлемдік жиыны қате, себебі 2024 жылғы қайта көрсетілім сомасына Испаниядағы алғашқы прокаттың жиыны екі рет қосылып кеткен.}}

{{Efn|name=Frozen|[[Box Office Mojo]] 2014 жылдың тамызында «''Мұзды өлке''» фильмінің негізгі сомасын жаңартуды тоқтатты. Мұнда көрсетілген сома Жапония, Нигерия, Испания, Ұлыбритания және Германиядағы 2015 жылдың соңына дейінгі табыстарды қамтиды.}}

{{Efn|name=Fast 8|«''Форсаж 8''» фильмінің кассалық жиыны Box Office Mojo сайтының мұрағатталған нұсқасынан алынды, өйткені кейінгі деректерде Аргентина сияқты елдердің көрсеткіштері негізсіз төмендеп кеткен.}}

{{Efn|name=LOTR3|«''Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы''» фильмінің алғашқы кассалық жиыны 2020 жылдың басында түзетілді. Осы түзетудің нәтижесінде «''Өрмекші-адам: Үйден жырақта''», «''Капитан Марвел''» және «''Трансформерлар: Айдың қараңғы жағы''» фильмдері рейтнигте бір саты төмен орналасты.}}

{{Efn|name=Dark Knight Rises|«''Қара сері: Жандану''» фильмінің әлемдік жиыны қате, себебі 2024 жылғы қайта көрсетілім сомасына Аустралиядағы алғашқы прокат жиыны екі рет қосылған.}}

{{Efn|name=TS3|Box Office Mojo 2016 жылы Pixar фильмдерінің жиынын қайта қарап, «''Ойыншықтар хикаясы 3''» жиынын 1,067 млрд долларға дейін түзетті. Бұл оның «''Кариб теңізінің қарақшылары: Өлген адамның сандығын''» басып озып, 4-ші орынға шыққанын білдіреді.}}}}

== Инфляцияны есептегендегі ең табысты фильмдер ==
{| class=«wikitable sortable plainrowheaders»
|+ [[Инфляция]]ны ескере отырып есептелген ең кассалық фильмдер (2025 жылғы жағдай бойынша){{efn|Инфляцияны түзету [[Халықаралық валюта қоры]] жариялаған дамыған экономикалар үшін тұтыну бағаларының индексін қолдану арқылы жүзеге асырылады. Индекс 2014 жылдан бастап [[Гиннесс рекордтар кітабы]]нда жарияланған кестедегі жалпы сомаларға біркелкі қолданылады. Жоғарыдағы кестедегі сандар 2025 жылға дейінгі әрбір жылда орын алған инфляцияны есепке алады.}}
! scope=«col» | Орын
! scope=«col» | Фильм атауы
! scope=«col» data-sort-type=«currency» | Әлемдік түсім&lt;br /&gt;{{small|(2025 $ бағамымен)}}
! scope=«col» | Жылы
|-
| 1
! scope=«row» | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''{{efn|«Жел өтіндегі тағдырлар» үшін түзетілген кассалық жиынтық 1998 жылға дейінгі түпнұсқалық шығарылым мен қайта шығарылымдарды, сондай-ақ 2019 жылғы жиынтықты қамтиды. 2020-жылдардағы кейбір шектеулі қайта көрсетілімдер бұл есепке кірмеген.}}
| style=«text-align:right;» | $4,519,000,000
| style=«text-align:center;» | 1939
|-
| 2
! scope=«row» | ''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]''{{efn|«Аватардың» түзетілген сомасы түпнұсқалық прокат пен барлық төрт қайта шығарылымнан түскен табысты қамтиды (2010, 2020, 2021 және 2022 жылдардағы қайта көрсетілімдер).}}
| style=«text-align:right;» | $4,007,000,000
| style=«text-align:center;» | 2009
|-
| 3
! scope=«row» | ''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''{{efn|Бұл кестеге 2012 жылғы [[Үш өлшемді графика|3D]] форматындағы қайта шығарылымнан түскен $343,550,770, сондай-ақ 2017, 2020 және 2023 жылдардағы (25 жылдық мерейтой) қайта көрсетілімдердің табысы қосылған.}}
| style=«text-align:right;» | $3,313,000,000
| style=«text-align:center;» | 1997
|-
| 4
! scope=«row» | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]]''
| style=«text-align:right;» | $3,275,000,000
| style=«text-align:center;» | 1977
|-
| 5
! scope=«row» | ''[[Кек алушылар: Финал]]''{{efn|«Кек алушылар: Финал» фильмінің табысы 2020 жылғы индекс бойынша түзетілген.}}
| style=«text-align:right;» | $3,165,000,000
| style=«text-align:center;» | 2019
|-
| 6
! scope=«row» | ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''
| style=«text-align:right;» | $2,732,000,000
| style=«text-align:center;» | 1965
|-
| 7
! scope=«row» | ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''{{efn|Түзетілген табыс түпнұсқалық прокат пен барлық қайта шығарылымдарды (соның ішінде 1985, 2002, 2020 және 2022 жылдарды) қамтиды.}}
| style=«text-align:right;» | $2,674,000,000
| style=«text-align:center;» | 1982
|-
| 8
! scope=«row» | ''[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]]''
| style=«text-align:right;» | $2,535,000,000
| style=«text-align:center;» | 1956
|-
| 9
! scope=«row» | ''[[Доктор Живаго (фильм)|Доктор Живаго]]''
| style=«text-align:right;» | $2,403,000,000
| style=«text-align:center;» | 1965
|-
| 10
! scope=«row» | ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]''{{efn|«Жақтар» фильмінің сомасы түпнұсқалық табысты, ерте қайта шығарылымдарды және 2012-2024 жылдар аралығындағы кішігірім көрсетілімдерді, сондай-ақ 2025 жылғы 50 жылдық мерейтойлық прокатты қамтиды.}}
| style=«text-align:right;» | $2,384,000,000
| style=«text-align:center;» | 1975
|}
{{notelist}}

== Ескертпелер ==
{{reflist|group=#}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Фильмдер тізімі]]</text>
      <sha1>l446vyvbtohs7g3n7qu1w61sub1j375</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қозылар үнсіздігі (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779076</id>
    <revision>
      <id>3618263</id>
      <parentid>3584738</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22824" sha1="bm16809mucfw56vzaf88j04p35yw9v5" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы      = Қозылар үнсіздігі
 |Шынайы атауы       = {{lang-en|The Silence of the Lambs}}
 |Суреті             = The Silence of the Lambs.webp
 |Сурет ені          = 250
 |Сурет атауы        = Фильм постері
 |Жанры              = [[психологиялық триллер]]&lt;br&gt;[[қорқынышты фильм]]
 |Режиссёрі          = [[Джонатан Демми]]
 |Продюсері          = Кеннет Утт&lt;br&gt;Эдвард Саксон&lt;br&gt;Рональд Бозман
 |Сценарист          = [[Тед Тэлли]]&lt;br&gt;[[Томас Харрис]] &lt;small&gt;(роман)&lt;/small&gt;
 |Актерлер           = [[Энтони Хопкинс]]&lt;br&gt;[[Джоди Фостер]]&lt;br&gt;[[Скотт Гленн]]&lt;br&gt;[[Тед Левин]]
 |Операторы          = [[Так Фудзимото]]
 |Композиторы        = [[Говард Шор]]
 |Қоюшы суретші      = Кристи Зиа
 |Компания           = Strong Heart Production
 |Дистрибьютор       = [[Orion Pictures]]
 |Ұзақтығы           = 118 мин.
 |Бюджеті            = 19 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім              = 272,7 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Мемлекет           = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі               = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                = 1991
 |Алдыңғы фильм      = [[Қызыл айдаһар (фильм)|Қызыл айдаһар]]
 |Келесі фильм       = [[Ганнибал (фильм)|Ганнибал]]
 |imdb_id            = 0102926
 |Сайты              = 
}}
«'''Қозылар үнсіздігі'''» {{lang-en|The Silence of the Lambs}} — 1991 жылы жарық көрген америкалық психологиялық триллер. Режиссер [[Джонатан Демми]] бұл туындыны Томас Харристің 1988 жылғы аттас романының желісімен түсірген, сценарийін жазған — Тед Тэлли.

Сюжет орталығында [[Федералдық тергеу бюросы|ФТБ]] жас тыңшысы '''Кларисса Старлинг''' ([[Джоди Фостер]]) тұр. Ол өз құрбандарының терісін сыпыратын «Буффало Билл» (Тед Левин) лақап атымен танылған қауіпті қылмыскердің ізіне түседі. Қанішерді қолға түсіру үшін Кларисса түрмеде отырған данышпан психиатр әрі [[Каннибализм|адам етін жегіш]] маньяк '''Ганнибал Лектер'''ден ([[Энтони Хопкинс]]) көмек сұрауға мәжбүр болады.

«Orion Pictures» компаниясы тарапынан 1991 жылдың 14 ақпанында шығарылған бұл туынды 19 миллион доллар бюджетпен бүкіл әлем бойынша 272,7 миллион доллар табыс тауып, жылдың ең табысты бес фильмінің қатарына енді. Фильмнің тұсаукесері 41-ші [[Берлин кинофестивалі|Берлин халықаралық кинофестивалі]]нде өтіп, Джонатан Демми «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «[[Күміс аю]]» жүлдесін иеленді.

64-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде бұл туынды кино тарихындағы басты бес номинацияны («[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]», «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]», «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]», «[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]» және «[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]») бірдей жеңіп алған үшінші әрі әзірге соңғы фильм болды. Сонымен қатар, «Қозылар үнсіздігі» — осы күнге дейін «Үздік фильм» номинациясында жеңіске жеткен жалғыз [[қорқынышты фильм]] ретінде тарихта қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Why Trump keeps talking about fictional serial killer Hannibal Lecter|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/08/14/why-trump-keeps-talking-about-fictional-serial-killer-hannibal-lecter/|website=The Washington Post|date=2024-08-14|access-date=2024-08-14|archive-date=2024-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814143215/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/08/14/why-trump-keeps-talking-about-fictional-serial-killer-hannibal-lecter/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/jaws-get-6-horror-films-ever-nominated-oscars-best-picture-1088677/|title=‘Jaws’ to ‘Get Out’: The Only 6 Horror Films Ever Nominated for Oscar’s Best Picture|lang=en-US|first=Deirdre|last=Durkan|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2018-03-01|access-date=2024-12-20|archive-date=2024-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220191139/https://www.hollywoodreporter.com/lists/jaws-get-6-horror-films-ever-nominated-oscars-best-picture-1088677/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Киносыншылар, режиссерлер мен көрермендер «Қозылар үнсіздігін» әлемдік кино тарихындағы ең ұлы әрі ықпалды туындылардың бірі ретінде жиі атайды. 2018 жылы [[Empire]] журналы бұл фильмді барлық уақыттағы ең үздік 500 кинотуындының ішінде 48-ші орынға қойды. Фильм [[Internet Movie Database|IMDb]] сайтындағы [[IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм|ең жоғары бағаланған 250 фильмнің тізімі]]нде алғашқы жиырма бес фильмнің қатарына кіреді.

[[Америка кино институты]] бұл туындыны америкалық кинодағы [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік фильм|ең үздік фильмдер тізімі]]нде 65-ші орынға, ал [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы фильмдер]] рейтингінде 5-ші орынға жайғастырды. Сондай-ақ, Кларисса Старлинг пен Ганнибал Лектер кино әлеміндегі [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік қаһарман мен зұлым|ең ұлы қаһарман мен зұлымдар]]дың қатарына енді. 2011 жылы АҚШ-тың [[Конгресс кітапханасы]] фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық» тұрғыдан маңызды деп танып, оны сақтау үшін [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]не енгізді.&lt;ref name=«BBC2»&gt;{{cite news |date=December 28, 2011 |title=Silence of the Lambs added to U.S. film archive |publisher=[[BBC News]] |location=London |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16344420 |url-status=live |access-date=December 28, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228143947/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16344420 |archive-date=December 28, 2011}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
[[Федералдық тергеу бюросы|ФТБ]] белгісіз қанішер жасаған бірқатар аяусыз қылмыстарды зерттейді. Өлтірген әйелдерінің терісін сыпырып алатын әдеті үшін, қылмыскерге бизондарды аулаушы америкалық кәсіпкердің құрметіне «Буффало Билл» деген лақап ат беріледі. Тергеу тығырыққа тірелгенде, ФТБ басшылығы бұрынғы психиатр, аса қауіпті каннибал-қанішер Ганнибал Лектерден көмек сұрауды ұйғарады. Қазіргі таңда доктор Чилтонның қатаң бақылауындағы психиатриялық ауруханада отырған Лектермен сөйлесуге ФТБ академиясының курсанты Кларисса Старлинг жіберіледі.

Лектер мен Старлингтің арасында ерекше эмоционалды байланыс орнайды. Лектер қызбен психологиялық ойын бастайды: ол Клариссаға тергеуге көмектесу үшін оның жеке өмірінің ең құпия тұстарын айтып беруді талап етеді. Старлинг оған балалық шағындағы ауыр естеліктерін ақтарады: әкесінен қалай айырылғанын және асырап алған отбасынан сойысқа бара жатқан қозыны құтқарып қалу үшін қалай қашқанын баяндайды. Осы ашық сырласудың қайтарымы ретінде Лектер Клариссаға қылмыстық істегі түйінді тұстарды шешуге көмектесетін құнды бағыт-бағдар береді. Бұл бағыт-бағдар соңында оны «Буффало Биллдің» ізіне алып келеді.

Осы аралықта «Буффало Билл» сенатордың қызы Кэтринді ұрлап кетеді. Өз атын шығарғысы келген Чилтон Старлингтің Лектермен сөйлесуіне тыйым салады. Сенатор Лектермен келісімге келеді, бірақ күзет режимі жеңілдеген сәтте Ганнибал полицейлер мен жедел жәрдем бригадасын жайратып салып, түрмеден қашып шығады. Старлинг Лектердің нұсқауларына сүйене отырып, құрбандардың бірінің өткен өмірін зерттейді де, Биллдің оны бұрыннан танитынын түсінеді. Кларисса қанішердің өз құрбандарының терісінен киім тігіп жүргенін және оның тігіншілік өнерін жақсы меңгергенін түсінеді.

Бірінші құрбан туралы ақпарат іздеген агент Старлинг тағы бір куәгер тұруы тиіс үйге келеді. Бірақ ол жерде баяғыдан бері маньяк Джейм Гамб тұрып жатқан болып шығады. Кларисса оның бөлмесінен құрбандарының аузына салып кететін «[[Өлі бас]]» көбелегінің пілләсін және тігін құралдарын көргенде, қанішердің дәл алдында тұрғанын сезеді. Қылмыскердің ізіне түскен Старлинг жертөлеге түседі. Ол жерден үй иесінің мәйіті салынған ваннаны, теріден тігіліп жатқан костюмді және Гамбтың сүйікті итін кепілге алып, құдықтың ішінде отырған Кэтринді табады. Кенет маньяк жарықты өшіріп тастап, түнде көру құрылғысымен Старлингтің ту сыртынан көздейді. Алайда Кларисса қылмыскердің тапанша шүріппесін басқан дыбысына қарай оқ атып, «Буффало Биллді» мерт қылады.

Фильм соңында Лектер Клариссаға телефон соғып: «Қозылар үнсіз қалды ма?» — деп сұрайды. Бұл сұрақпен ол көп жылдан бері қыздың түсіне кіріп, жанын мазалаған қозылардың аянышты даусы ақыры басылды ма, яғни Кларисса бала кезгі қорқынышынан арылды ма дегенді меңзейді. Ганнибал оны бұдан былай мазаламайтынына уәде береді, бірақ кезекті құрбанының таңдалып қойғанын тұспалдайды. Тұтқаны қойған Лектер ұшақтан жаңа ғана түскен доктор Чилтонды көз жазбай бақылап, соңынан ереді.

== Рөлдерде  ==
{{div col|colwidth=22em}}
* [[Джоди Фостер]] — [[Кларисса Старлинг]]
** Маша Скоробогатов — жас Кларисса
* [[Энтони Хопкинс]] — доктор [[Ганнибал Лектер]]
* [[Скотт Гленн]] — [[Джек Кроуфорд]]
* [[Тед Левин]] — Джейм «Буффало Билл» Гамб
* [[Энтони Хилд]] — доктор [[Фредерик Чилтон]]
* [[Брук Смит (актриса)|Брук Смит]] — Кэтрин Мартин
* [[Дайан Бейкер]] — АҚШ сенаторы Рут Мартин
* [[Каси Леммонс]] — Арделия Мэпп
*  Чарльз Напьер — лейтенант Билл Бойл
* [[Трейси Уолтер]] — Ламар
* [[Роджер Корман]] — ФТБ директоры Хейден Берк
* [[Рон Вотер]] — Пол Крендлер
* Дэнни Дарст — сержант Тейт
* [[Фрэнки Фэйсон]] — Барни Мэттьюс
* [[Пол Лазар]] — Пилчер
* [[Дэн Батлер]] — Роден
* [[Крис Айзек]] — SWAT командирі
* Стюарт Рудин — Миггс
* Дарла — Прешес (ит)
* Синтия Эттингер — офицер Джейкобс
* Брент Хинкли — офицер Мюррей
* Алекс Коулман — сержант Джим Пембри
* Даниэль фон Барген — SWAT байланысшысы
* Гарри Нортап — мырза Биммель
* Лорен Розелли — Стейси Хабка
* [[Джордж Ромеро]] — түрме күзетшісі (титрда көрсетілмеген)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kennedy|first=Michael|title=Silence Of The Lambs: George Romero's Cameo Role Explained|url=https://screenrant.com/silence-lambs-movie-george-romero-cameo-role-explained/|website=[[Screen Rant]]|date=February 4, 2021|access-date=June 24, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://variety.com/2017/film/news/george-romero-dead-dies-night-of-the-living-dead-director-1202497068/|title=George A. Romero, 'Night of the Living Dead' Director, Dies at 77|first=Pat|last=Saperstein|date=July 16, 2017|magazine=[[Variety]]|access-date=June 24, 2021}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

== Марапаттары мен номинациялары ==
{| class=«wikitable» style=«font-size: 95%; width: 100%;» border=«2» cellpadding=«3»
|- align=«center»
! colspan=4 style=«background:#B0C4DE;» | Марапаттары мен номинациялары
|- align=«center»
! style=«background: #CCCCCC;» | Марапат
! style=«background: #CCCCCC;» | Санат
! style=«background: #CCCCCC;» | Номинант
! style=«background: #CCCCCC;» | Нәтиже
|-
|rowspan=«7»|[[Оскар сыйлығы|Оскар]]
|[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]
|Эдвард Саксон, Кеннет Утт, Рональд Бозман
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]
|[[Джонатан Демми]]
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]
|[[Энтони Хопкинс]]
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]
|[[Джоди Фостер]]
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]
|[[Тед Тэлли]]
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]]
|Крейг Маккей
|{{Номинация}}
|-
|[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]]
|Том Флайшман, Кристофер Ньюман
|{{Номинация}}
|-
|rowspan=«9»|[[BAFTA]]
|Үздік фильм
|Рональд Бозман, Эдвард Саксон, Кеннет Утт
|{{Номинация}}
|-
|Үздік режиссер
|Джонатан Демми
|{{Номинация}}
|-
|Үздік актер 
|Энтони Хопкинс
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік актриса
|Джоди Фостер
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік бейімделген сценарий
|Тед Тэлли
|{{Номинация}}
|-
|Үздік операторлық жұмыс
|Так Фудзимото
|{{Номинация}}
|-
|Үздік монтаж
|Крейг Маккей
|{{Номинация}}
|-
|Үздік фильм музыкасы
|[[Говард Шор]]
|{{Номинация}}
|-
|Үздік дыбыс
|Скип Ливсей, Кристофер Ньюман, Том Флайшман
|{{Номинация}}
|-
|rowspan=«5»|[[Алтын глобус]]
|Үздік фильм (драма)
|Кеннет Утт
|{{Номинация}}
|-
|Үздік режиссер
|Джонатан Демми
|{{Номинация}}
|-
|Үздік актер — драма
|Энтони Хопкинс
|{{Номинация}}
|-
|Үздік актриса — драма
|Джоди Фостер
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік сценарий
|Тед Тэлли
|{{Номинация}}
|-
|rowspan=«3»|[[Ұлттық киносыншылар кеңесі]]
|Үздік фильм
|
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік режиссер
|Джонатан Демми
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік көмекші актер 
|Энтони Хопкинс
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Америка режиссерлер гильдиясының сыйлығы|АҚШ режиссерлер гильдиясының сыйлығы]]
|Үздік режиссер (толықметражды фильм)
|Джонатан Демми
|{{Жеңіс}}
|-
|[[Америка сценарийшілер гильдиясының сыйлығы|АҚШ сценарийшілер гильдиясының сыйлығы]]
|Үздік бейімделген сценарий
|Тед Тэлли
|{{Жеңіс}}
|-
|rowspan=«6»|[[Сатурн марапаты|Сатурн]]
|Үздік қорқынышты фильм
|
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік актер 
|Энтони Хопкинс
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік актриса
|Джоди Фостер
|{{Номинация}}
|-
|Үздік сценарий
|Тед Тэлли
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік грим
|Карл Фуллертон, Нил Мартц
|{{Жеңіс}}
|-
|Үздік музыка
|Говард Шор
|{{Номинация}}
|}

== Маңыздылығы мен рейтингтер ==
[[Америка кино институты]] (AFI) «Қозылар үнсіздігі» фильмін және оның кейіпкерлерін келесі рейтингтерге енгізді:
* [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік фильм|100 жыл… 100 фильм]]: № 65 (1998 тізімі)
* [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шытырман оқиғалы фильм|100 жыл… 100 шытырман оқиғалы фильм]] (2001): № 5
* [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік қаһарман мен зұлым|100 жыл… 100 қаһарман мен зұлым]] (2003):
** Кларисса Старлинг — қаһармандар тізімінде № 6 орын
** Ганнибал Лектер — зұлымдар тізімінде № 1 орын
* [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік кино дәйексөзі|100 жыл… 100 дәйексөз]] (2005):
** «Бірде мені халық санағын жүргізуші тексермек болды. Мен оның бауырын фава бұршақтарымен және керемет Кьянтимен қосып жеп қойдым» ({{lang-en|«A census taker once tried to test me. I ate his liver with some fava beans and a nice Chianti»}}) — № 21 орын
* [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік фильм|100 жыл… 100 фильм (10 жылдық мерейтойлық басылым)]] (2007): № 74
* [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]] (2011)

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0102926}}  {{рейтинг-10|8.6}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:Джонатан Демми фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1991 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері]]
[[Санат:АҚШ триллер фильмдері]]
[[Санат:АҚШ криминалды фильмдері]]
[[Санат:АҚШ романдарының экрандаулары]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Orion Pictures фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>bm16809mucfw56vzaf88j04p35yw9v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елу бірінші штат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779536</id>
    <revision>
      <id>3617918</id>
      <parentid>3606003</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28504" sha1="pdwnfx1t3gwo5ahk5chuw546phjimzh" xml:space="preserve">'''Елу бірінші штат''' ({{lang-en|Fifty-first State}}) — [[АҚШ]].-тың қазіргі елу штатына қосымша ретінде штат мәртебесін алуға үміткер аумақтарға қатысты қолданылатын термин. 1959 жылы [[Аляска]] мен [[Гавайи]] штат мәртебесін алғанға дейін ''«қырық тоғызыншы штат»'' термині қолданылып келді.
[[Сурет:Flag of the United States (51 stars).svg|thumb|51 жұлдызды [[АҚШ]] туы]]
[[Сурет:Flag of the United States (51 stars, circle).svg|thumb|[[Пуэрто-Рико]]ға штат мәртебесін беруді жақтайтын [[Жаңа прогрессивті партия]] жасаған 51 жұлдызды [[АҚШ]]-тың баламалы туы]]
[[Сурет:Flag of the United States (51 stars, circular with a large star).svg|thumb|Бір үлкен жұлдыз бейнеленген нұсқасы]]
​Сонымен қатар, «елу бірінші штат» деп АҚШ-тың күшті саяси, экономикалық немесе мәдени ықпалына ұшыраған мемлекеттерді атайды; бұл терминді көбінесе тиісті ел қатты американизацияға ұшырап жатыр деп есептейтін адамдар қолданады. Бұл мағынада термин [[Пуэрто-Рико]]ға,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.golos-ameriki.ru/a/p-r-election/1543008.html |title=Пуэрто-Рико: 51-й штат США? |access-date=2016-08-26 |archive-date=2016-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920040915/http://www.golos-ameriki.ru/a/p-r-election/1543008.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Аустралия]]ға,&lt;ref&gt;{{cite web |author=John Pilger |url=http://www.informationclearinghouse.info/article17218.htm |title=Australia: the new 51st state |website=Information Clearing House |publisher= |date=2007-02-01 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113225353/http://www.informationclearinghouse.info/article17218.htm |archive-date=2008-01-13 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Мексика]]ға,&lt;ref&gt;[http://www.mexicothe51ststate.com/ Веб-сайт «Mexico, the 51st state»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129020752/http://www.mexicothe51ststate.com/ |date=2011-01-29 }}{{ref|en}}&lt;/ref&gt; [[Ирак]]қа,&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=James Fallows|бөлімі=The Fifty-First State?|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=The Atlantic|шынайы атауы=|сілтеме=https://www.theatlantic.com/doc/200211/fallows|уикитека=|жауапты=|басылым=magazine|орны=|баспасы=|жыл=2002|томы=|беттері=|барлық беті=|сериясы=|isbn=|тиражы=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Matthew Engel |url=https://www.theguardian.com/world/2003/mar/19/usa.iraq2 |title=Iraq, the 51st state |website= |publisher=[[Guardian]] |date=2003-03-19 |lang=en |access-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305030212/http://www.guardian.co.uk/world/2003/mar/19/usa.iraq2 |archive-date=2009-03-05 |url-status=}}&lt;/ref&gt; [[Ұлыбритания]]ға,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Larry Jaffee |url=http://promomagazine.com/othertactics/marketing_st_state/ |title=51st State? |website= |publisher=Promo |date=2008-01-01 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905184558/http://promomagazine.com/othertactics/marketing_st_state/ |archive-date=2008-09-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Израиль]]ге,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zman.com/news/2010/03/15/70006.html |title=Кто стоит за антиизраильской позицией Вашингтона? |website=ZMAN.com |date=2010-03-15 |access-date=2011-02-09 |archive-date=2010-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628220746/http://www.zman.com/news/2010/03/15/70006.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Канада]]ға және басқа да елдерге қатысты айтылады.

== Ықтимал кандидаттар ==
=== [[Вашингтон|​Колумбия округі]] ===
​Федералдық Колумбия округіне штат мәртебесін беруді, ең алдымен, округ тұрғындарының өздері қолдайды. Мұның басты себебі — [[АҚШ Конгресі]]не депутаттар тек штаттардан сайланады, соның салдарынан Колумбия округінің тұрғындары онда өз өкілдеріне ие емес. Колумбия округінен Өкілдер палатасына бір делегат жіберіледі, бірақ АҚШ Конституциясына сәйкес (1-бап, 2-бөлім), өкіл тек штат тұрғыны болуы тиіс болғандықтан, оның дауыс беру құқығы жоқ. Сонымен қатар округ халқының саны 600 000 адамды құрайды, бұл [[Вайоминг]] штатындағы халық санынан көп.

Округтің тағдыры Конгресте бірнеше рет талқыланды. Колумбия округінің штат мәртебесін алу жөніндегі талаптарына қатысты соңғы дауыс беру 1993 жылдың қарашасында өтті, бірақ жоба қабылданбады: 153 адам «жақтап», 277 адам «қарсы» дауыс берді.

​Колумбия округіне штат мәртебесін беру — жергілікті D.C. Statehood Green Party саяси партиясының бағдарламалық тармағы болып табылады.

2016 жылғы 8 қарашада АҚШ президентінің сайлауымен бірге өткізілген референдум нәтижесі бойынша Колумбия округіне АҚШ штаты мәртебесін беру туралы шешім қабылданды. Бұл шешімді АҚШ Конгресі қарастыруы тиіс. 2020 жылғы 26 маусымда [[АҚШ Өкілдер палатасы]] округке штат мәртебесін беруді жақтап дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В конгрессе США проголосовали за создание 51-го штата|url=https://iz.ru/1028527/2020-06-26/v-kongresse-ssha-progolosovali-za-sozdanie-51-go-shtata|publisher=Известия|date=2020-06-26|access-date=2020-06-26|lang=ru|archive-date=2020-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627082607/https://iz.ru/1028527/2020-06-26/v-kongresse-ssha-progolosovali-za-sozdanie-51-go-shtata|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Бұл шешімді Сенат бекітуі керек.

=== Солтүстік Вирджиния ===
​Солтүстік Вирджиния — Вирджиния штатының солтүстігіндегі аумақ. Бұл аймақтың өкілдері аймақтың қазіргі мәртебесі экономикалық тұрғыдан тиімсіз екенін, себебі Солтүстік [[Вирджиния]] штаттың қалған бөлігіне қарағанда әлдеқайда жылдам дамып жатқанын бірнеше рет айтқан болатын.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Drew Lindsay |url=https://www.washingtonian.com/2008/11/01/will-northern-virginia-become-the-51st-state/ |title=Will Northern Virginia Become the 51st State? |website= |publisher=Washingtonian |lang=en |date=2008-11-01 |access-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319233113/http://www.washingtonian.com/articles/people/9947.html |archive-date=2012-03-19 |url-status=}}&lt;/ref&gt;

[[​Джон Маккейн]]нің кеңесшісі Нэнси Пфотенхауэр штаттың солтүстік және оңтүстік бөліктерінің бір-бірінен қатты ерекшеленетінін атап өтті: Солтүстік Вирджинияда [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партияны]] қолдаушылар саны артып келеді, ал қалған бөлігі — «табиғаты жағынан көбірек „оңтүстіктік“».&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rebecca Sinderbrand |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/18/mccain-aide-defines-real-virginia/ |title=McCain aide defines ‘real Virginia’ |website= |publisher=[[CNN]] |date=2008-10-18 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303144926/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/18/mccain-aide-defines-real-virginia/ |archive-date=2009-03-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== [[Пуэрто-Рико]] ===
​Қазіргі уақытта Пуэрто-Рико АҚШ-тың басқаруындағы еркін қауымдасқан мемлекет болып табылады, ал пуэрторикалықтар АҚШ азаматтығына ие. Үш жарым миллион тұрғыны бар арал Конгресте дауыс беру құқығы жоқ бір ғана делегатпен ұсынылған; [[Партиялық ішкі сайлау|праймеризге]] қатысқанымен, [[АҚШ Сайлаушылар алқасы|Сайлаушылар алқасына]] өз өкілдерін жібермейді.

​Пуэрто-Рико мәртебесі ұзақ уақыт бойы талқыланып келеді. Бұл мәселе бойынша бірнеше рет референдум өткізілді, бірақ әр жолы статус-квоны сақтауды жақтаушылар аралдың Одаққа кіруін қолдайтындардан басым түсіп отырды.

Пуэрто-Риконың штатқа айналуын Пуэрто-Риконың [[Жаңа прогрессивті партия]]сы қолдайды.

​2012 жылғы 7 қарашада Пуэрто-Рико азаматтары референдумда 51-штат ретінде АҚШ-қа қосылуды жақтап дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121107_rn_puerto_rico_vote.shtml |title=В США может появиться новый штат — Пуэрто-Рико |publisher=[[Би-би-си|BBC]] |date=2012-11-07 |access-date=2013-01-02 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DSAWlbFS?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121107_rn_puerto_rico_vote.shtml |archive-date=2013-01-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

​2017 жылғы 11 маусымда өткен саяси мәртебе туралы референдумда [[пуэрторикалықтар]] АҚШ құрамына 51-штат ретінде кіруді қолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Пуэрториканцы высказались на референдуме за вхождение в состав США |url=https://ria.ru/world/20170612/1496313361.html |publisher=[[РИА Новости]] |date=2017-06-12 |access-date=2017-06-12 |lang=ru |archive-date=2017-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612022913/https://ria.ru/world/20170612/1496313361.html |url-status=}}&lt;/ref&gt;

== Басқа ұсыныстар ==
[[Сурет:Lincoln in WA and ID.svg|thumb|Шығыс Вашингтон және Айдахоның солтүстік бөлігі аумағындағы Линкольн]]
[[Сурет:Lincoln in TX.png|thumb|1869 жылы Техас штатының аумағында ұсынылған жоспарлы Линкольн штаты]]
=== Линкольн штаты ===
​1996, 1999 және 2005 жылдары Шығыс Вашингтон (Вашингтон штатының [[Каскад таулары]]нан шығысқа қарай жатқан бөлігі) мен [[Айдахо]]ның солтүстік бөлігі аумағында Линкольн штатын құру туралы ұсыныстар түсті. Бұдан әлдеқайда ерте, 1869 жылы Техас штаты аумағының бір бөлігін бөліп алып, Линкольн деп аталатын жаңа штат құру ұсынылған болатын, бірақ Конгресс бұл ұсынысты да, басқа да көптеген бастамалар сияқты қабылдамады.

=== Джефферсон штаты ===
[[Сурет:State of Jefferson.png|thumb|right|Джефферсон штаты. Қызыл түспен 1941 жылы ұсынылған аумақтар, қызғылт түспен қазіргі ұсыныстар белгіленген]]
1941 жылдың қазан айында [[Порт-Орфорд]] қаласының мэрі Гилберт Гейбл [[Орегон]] штатының [[Карри]], [[Джосефин]], [[Джэксон]] және [[Кламат]] округтері Калифорния штатының [[Дель-Норте]], [[Сискию]] және [[Модок]] округтерімен бірігуі керек деп мәлімдеді. Кейінірек бұл бірлестікке «Джефферсон» деп аталатын жаңа штат құру ұсынылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Christopher Hall |url=http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded |title=Jefferson County: The State that Almost Seceded |publisher=VIA Magazine |lang=en |date=2010-12-27 |access-date=2020-04-10 |archive-date=2010-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227093932/http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Абсарока ===
[[Сурет:Map of USA AB.png|thumb|left|АҚШ картасындағы Абсарока]]
Абсарока — [[Вайоминг]]тің солтүстігін, [[Монтана]]ның оңтүстігін және [[Оңтүстік Дакота]]ның батысын біріктіретін АҚШ-тағы аумақ. [[1939 жыл]]ы жергілікті белсенділер Абсароканың аталған штаттардан бөлінуін ([[сецессия]]сын) және оған АҚШ штаты мәртебесін беруді талап етті.

=== Нью-Йорк-Сити ===
​[[Нью-Йорк]] қаласына штат мәртебесін беру мәселесі бірнеше рет көтерілді. [[2008 жыл]]дың қаңтарында қалалық кеңестің мүшесі Питер Валлоне экономикалық себептерге байланысты Нью-Йорк штатынан бөлініп шығу туралы ұсыныс тастады.

=== Шығыс Орегон ===
​Шығыс Орегонда ([[Орегон]] штатының [[Каскад таулары]]нан шығысқа қарай [[Айдахо]] шекарасына дейінгі бөлігі) аймақты жеке штат ретінде бөліп шығаруды көздейтін қозғалыс бар.

=== Супериор ===
[[Сурет:Superior-Proposed-State-Expanded.png|thumb|200px|left|​Ықтимал Супериор штатының картасы. Қызыл түспен бірқатар сыншылар қолдайтын шекаралар, қызғылт түспен пікірталас тудыратын аумақтар белгіленген]]
​[[XIX ғасыр]]дың ортасынан бастап Мичиган көлінің Жоғарғы түбегі мен [[Висконсин]] штатының бір бөлігінде Супериор (сондай-ақ Сильвания немесе Онтонагон) штатын құру әрекеттері жасалып келеді. Бөлінуді жақтаушылар [[Мичиган]] штатының басшылығы түбек тұрғындарының мәселелеріне жеткілікті көңіл бөлмейтінін алға тартады.

=== Оңтүстік Юта ===
[[Юта]] штатынан сайланған конгрессмен Нил Хендриксон 2008 жылы Юта округінен оңтүстікке қарай орналасқан штат аумағын жеке штат ретінде бөліп шығару жобасын дайындады. Жоба АҚШ Конгресіне жіберу үшін жоспарланған болатын, бірақ штат деңгейінде-ақ қабылданбады.

=== Пасифика ===
[[Сурет:Pacific Islands as 51st state of the US.jpg|right|thumb|300px|​АҚШ-тың бірнеше бұрынғы және қазіргі Тынық мұхитындағы аумақтарын біртұтас штатқа біріктіру туралы гипотеза]]
​Ықтималдығы төмен басқа үміткерлер ретінде АҚШ-тың инкорпорацияланбаған аумақтары болып табылатын [[Гуам]] мен [[Америкалық Вирджин аралдары]]н атауға болады. Соңғысы географиялық жақындығына байланысты (бірақ тарихы, мәдениеті мен тілдері әртүрлі болса да) Пуэрто-Рикомен бірігіп, «Prusvi достастығы» (Пуэрто-Рико және Виргин аралдары) деп аталатын бірлестік құруы мүмкін. Пуэрто-Рико достастығы мен [[Америка Самоасы|Америкалық Самоа]] сияқты, Солтүстік Мариана аралдары да штат мәртебесін алуға талпынуы мүмкін; сондай-ақ АҚШ-тың Тынық мұхитындағы қазіргі немесе бұрынғы аумақтарын біріктіру үшін «Үлкен Гавайи» тұжырымдамасы ұсынылып жүр. Гуам мен [[Солтүстік Мариана аралдары]] [[Палау]], [[Микронезия Федерациялық Штаттары]] және [[Маршалл аралдары]]мен бірге бір штат болуы мүмкін (дегенмен соңғы үшеуі қазіргі уақытта «АҚШ-пен еркін қауымдастық» мәртебесіндегі жеке егемен мемлекеттер болып табылады). Мұндай штаттың халқы 2005–2007 жылдардағы бағалау бойынша 447 048 адамды (Вайоминг штатының халқынан сәл аз), ал аумағы 911,82 шаршы мильді (Род-Айленд штатынан сәл кіші) құрайтын еді. Америкалық Самоа бұл штаттың құрамына кірген жағдайда, халық саны 511 917 адамға, ал аумағы 988,65 шаршы мильге (2560,6 км²) дейін ұлғаяды.

=== Солтүстік Колорадо ===
​2013 жылғы маусымда [[CBS News]] телеарнасы [[Колорадо]]ның бірнеше округі штат құрамынан бөлініп, Солтүстік Колорадо штатын құруды қалайтынын, сондай-ақ бұл бастамаға Небрасканың кейбір округтері де қосылуы мүмкін екенін хабарлады. БАҚ Уэлд округі басшыларының бірі Дуглас Радемахердің мәлімдемесіне сілтеме жасады; ол штаттың заң шығарушы және атқарушы билігі консерваторлардың көзқарастары мен моральдық құндылықтарын бұдан былай білдірмейтінін, сондықтан әрекет ететін уақыт келгенін айтқан.

=== Лонг-Айленд ===
​2008 жылғы 28 наурызда Саффолк округінің қаржы бақылаушысы Джозеф Сависки [[Лонг-Айленд]]ті (нақтырақ айтқанда, [[Нассау]] және [[Саффолк]] округтерін) АҚШ-тың 51-штатына айналдыру жоспарын ұсынды. Савискидің пайымдауынша, бұл жағдайда Лонг-Айленд салық төлеушілерінің ақшасы бүкіл Нью-Йорк штатына бөлініп кетпей, Лонг-Айлендтің өзінде қалады. Болашақ штаттың халық саны 2,7 миллион адамды құрауы мүмкін. Алайда, қазірге дейін Нассау округінің билігі Нью-Йорк штаты тарапынан мақұлдануы тиіс бұл жоспарға қатысуға қызығушылық танытқан жоқ.

== АҚШ-тан тыс жерлердегі басқа да талпыныстар мен ұсыныстар ==
=== Рио-Гранде Республикасы ===
[[Сурет:Flag of the Republic of the Rio Grande.svg|thumb|right|135px|Рио-Гранде Республикасының туы]]
​Рио-Гранде Республикасы — Орталық Мексика үкіметіне қарсы күрескен көтерілісшілердің тәуелсіз мемлекеті болды. Көтеріліс 1840 жылдың 17 қаңтарынан 6 қарашасына дейін жалғасты. Кейіннен бұл аумақ АҚШ пен Мексика арасында бөліске түсті.

=== Юкатан Республикасы ===
[[Сурет:Flag_of_the_Republic_of_Yucatan.svg|thumb|right|135px|Юкатан Республикасының туы]]
​Мексика тарихындағы 1841 жылғы 16 наурыз бен 1848 жылғы 14 шілде аралығында мемлекет ретінде өмір сүрген бүлікшіл аумақ.

=== Сонора Республикасы ===
[[Сурет:Flag of the Republic of Sonora.svg|thumb|right|135px|Сонора Республикасының туы]]
​Мексика тарихындағы 1854 жылғы 10 қаңтар мен 1854 жылғы 8 мамыр аралығында мемлекет ретінде өмір сүрген бүлікшіл аумақ.

=== [[Филиппин]] ===
​1898 жылы [[Испан-Америка соғысы]]нан кейін, 1898 жылғы Париж бейбіт шартына сәйкес, Испания [[Филиппин]], [[Куба]], [[Гуам]] және [[Пуэрто-Рико]]ны Америка Құрама Штаттарына 20 миллион долларға берді. 1946 жылы Филиппинге тәуелсіздік берілді.

=== [[Гаити]] ===
Time журналының шолушысы Марк Томпсон [[Гаитидегі жер сілкінісі (2010)|2010 жылғы жер сілкінісінен]] кейін Гаитиге 51-штат болуды ұсынды. Жер сілкінісінен болған ауқымды қираулар Америка Құрама Штаттарының жедел әрі кең көлемді көмек көрсетуіне түрткі болды. Американдық әскерилер көмек жеткізу үшін Гаитидің әуе және теңіз порттарын шұғыл түрде пайдаланды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1953379_1953494_1954326,00.html |title=The U.S. Military in Haiti: A Compassionate Invasion |author=Mark Thompson |publisher=[[TIME]]|location=Washington |lang=en |date=2010-01-16 |access-date=2010-01-18 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119160129/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0%2C28804%2C1953379_1953494_1954326%2C00.html}}&lt;/ref&gt;

=== [[Гайана]] ===
​Гайананы Америка Құрама Штаттарымен интеграциялауға бағытталған «Guyana with the United States» атты ұйым бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.guyanausa.org/ |title=GuyanaUSA |access-date=2010-11-16 |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203221814/http://www.guyanausa.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
​2025 жылғы 6 қаңтарда [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] Канада [[АҚШ]]-тың 51-штаты бола алатынын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұны канадалықтардың өздері де қалайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2024/12/03/trump-canada-51st-state-joke-00192449|title=Does Trump want to annex Canada?|lang=en|first=Nick|last=Taylor-Vaisey|website=POLITICO|date=2024-12-03|access-date=2025-01-08|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115073626/https://www.politico.com/news/2024/12/03/trump-canada-51st-state-joke-00192449|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== [[Гренландия]] ===
​2025 жылғы 7 қаңтарда [[АҚШ президенті]] Дональд Трамп Гренландияны сатып алу ниетін мәлімдеді, бұған жауап ретінде [[Дания]] аралдың қорғанысын күшейте бастады. Өз кезегінде [[Гренландия премьер-министрі]] «Гренландия гренландтықтарға тиесілі» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Why is Donald Trump talking about annexing Greenland?|first=Miranda|last=Bryant|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/08/why-is-donald-trump-talking-about-annexing-greenland|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-01-08|access-date=2025-01-08|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Жаңа штаттарды қабылдау процедурасы ==
​АҚШ аумағы жергілікті сайлауда штат мәртебесіне қатысты консенсус (ортақ келісім) таныту арқылы процесті бастайды, содан кейін [[АҚШ Конгресі]]не ресми [[петиция]] тапсырады. Өкілді басқару формасы құрылып, конституция жобасы дайындалуы және ол АҚШ Конгресінің қарауына көпшілік дауыспен бекіту үшін ұсынылуы тиіс. Осыдан кейін АҚШ президенті жаңа штат құру туралы заңға қол қояды. Бұл шешім қайтарымсыз болып табылады. 1860–1861 жылдардағы сецессия мен [[Америкадағы азамат соғысы|АҚШ-тағы Азамат соғысынан]] кейін, 1869 жылы [[АҚШ Жоғарғы Соты]] Құрама Штаттар құрамына кіру «үзілмес байланыс» орнататынын және [[АҚШ Конституциясы]] штаттардың біржақты тәртіппен шығуына рұқсат бермейтінін қаулы етті.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thephilanews.com/RU/a-51st-u-s-state-it-could-happen-36942.htm |title=«51-й штат США? Вполне возможно!» // Philadelphia News, 1 січня 2013 |access-date=2024-05-04 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702184551/http://thephilanews.com/RU/a-51st-u-s-state-it-could-happen-36942.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[АҚШ әкімшілік бөлінуі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ саясаты]]
[[Санат:АҚШ саяси терминдері]]
[[Санат:АҚШ штаттары]]</text>
      <sha1>pdwnfx1t3gwo5ahk5chuw546phjimzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617919</id>
      <parentid>3617918</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3617919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28510" sha1="8m63eo39ojjz7fvr91co411dz4dw24s" xml:space="preserve">'''Елу бірінші штат''' ({{lang-en|Fifty-first State}}) — [[АҚШ|АҚШ-тың]] қазіргі елу штатына қосымша ретінде штат мәртебесін алуға үміткер аумақтарға қатысты қолданылатын термин. 1959 жылы [[Аляска]] мен [[Гавайи]] штат мәртебесін алғанға дейін ''«қырық тоғызыншы штат»'' термині қолданылып келді.
[[Сурет:Flag of the United States (51 stars).svg|thumb|51 жұлдызды [[АҚШ]] туы]]
[[Сурет:Flag of the United States (51 stars, circle).svg|thumb|[[Пуэрто-Рико]]ға штат мәртебесін беруді жақтайтын [[Жаңа прогрессивті партия]] жасаған 51 жұлдызды [[АҚШ]]-тың баламалы туы]]
[[Сурет:Flag of the United States (51 stars, circular with a large star).svg|thumb|Бір үлкен жұлдыз бейнеленген нұсқасы]]
​Сонымен қатар, «елу бірінші штат» деп АҚШ-тың күшті саяси, экономикалық немесе мәдени ықпалына ұшыраған мемлекеттерді атайды; бұл терминді көбінесе тиісті ел қатты американизацияға ұшырап жатыр деп есептейтін адамдар қолданады. Бұл мағынада термин [[Пуэрто-Рико]]ға,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.golos-ameriki.ru/a/p-r-election/1543008.html |title=Пуэрто-Рико: 51-й штат США? |access-date=2016-08-26 |archive-date=2016-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920040915/http://www.golos-ameriki.ru/a/p-r-election/1543008.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Аустралия]]ға,&lt;ref&gt;{{cite web |author=John Pilger |url=http://www.informationclearinghouse.info/article17218.htm |title=Australia: the new 51st state |website=Information Clearing House |publisher= |date=2007-02-01 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113225353/http://www.informationclearinghouse.info/article17218.htm |archive-date=2008-01-13 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Мексика]]ға,&lt;ref&gt;[http://www.mexicothe51ststate.com/ Веб-сайт «Mexico, the 51st state»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129020752/http://www.mexicothe51ststate.com/ |date=2011-01-29 }}{{ref|en}}&lt;/ref&gt; [[Ирак]]қа,&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=James Fallows|бөлімі=The Fifty-First State?|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=The Atlantic|шынайы атауы=|сілтеме=https://www.theatlantic.com/doc/200211/fallows|уикитека=|жауапты=|басылым=magazine|орны=|баспасы=|жыл=2002|томы=|беттері=|барлық беті=|сериясы=|isbn=|тиражы=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Matthew Engel |url=https://www.theguardian.com/world/2003/mar/19/usa.iraq2 |title=Iraq, the 51st state |website= |publisher=[[Guardian]] |date=2003-03-19 |lang=en |access-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305030212/http://www.guardian.co.uk/world/2003/mar/19/usa.iraq2 |archive-date=2009-03-05 |url-status=}}&lt;/ref&gt; [[Ұлыбритания]]ға,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Larry Jaffee |url=http://promomagazine.com/othertactics/marketing_st_state/ |title=51st State? |website= |publisher=Promo |date=2008-01-01 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905184558/http://promomagazine.com/othertactics/marketing_st_state/ |archive-date=2008-09-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Израиль]]ге,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zman.com/news/2010/03/15/70006.html |title=Кто стоит за антиизраильской позицией Вашингтона? |website=ZMAN.com |date=2010-03-15 |access-date=2011-02-09 |archive-date=2010-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628220746/http://www.zman.com/news/2010/03/15/70006.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Канада]]ға және басқа да елдерге қатысты айтылады.

== Ықтимал кандидаттар ==
=== [[Вашингтон|​Колумбия округі]] ===
​Федералдық Колумбия округіне штат мәртебесін беруді, ең алдымен, округ тұрғындарының өздері қолдайды. Мұның басты себебі — [[АҚШ Конгресі]]не депутаттар тек штаттардан сайланады, соның салдарынан Колумбия округінің тұрғындары онда өз өкілдеріне ие емес. Колумбия округінен Өкілдер палатасына бір делегат жіберіледі, бірақ АҚШ Конституциясына сәйкес (1-бап, 2-бөлім), өкіл тек штат тұрғыны болуы тиіс болғандықтан, оның дауыс беру құқығы жоқ. Сонымен қатар округ халқының саны 600 000 адамды құрайды, бұл [[Вайоминг]] штатындағы халық санынан көп.

Округтің тағдыры Конгресте бірнеше рет талқыланды. Колумбия округінің штат мәртебесін алу жөніндегі талаптарына қатысты соңғы дауыс беру 1993 жылдың қарашасында өтті, бірақ жоба қабылданбады: 153 адам «жақтап», 277 адам «қарсы» дауыс берді.

​Колумбия округіне штат мәртебесін беру — жергілікті D.C. Statehood Green Party саяси партиясының бағдарламалық тармағы болып табылады.

2016 жылғы 8 қарашада АҚШ президентінің сайлауымен бірге өткізілген референдум нәтижесі бойынша Колумбия округіне АҚШ штаты мәртебесін беру туралы шешім қабылданды. Бұл шешімді АҚШ Конгресі қарастыруы тиіс. 2020 жылғы 26 маусымда [[АҚШ Өкілдер палатасы]] округке штат мәртебесін беруді жақтап дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В конгрессе США проголосовали за создание 51-го штата|url=https://iz.ru/1028527/2020-06-26/v-kongresse-ssha-progolosovali-za-sozdanie-51-go-shtata|publisher=Известия|date=2020-06-26|access-date=2020-06-26|lang=ru|archive-date=2020-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627082607/https://iz.ru/1028527/2020-06-26/v-kongresse-ssha-progolosovali-za-sozdanie-51-go-shtata|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Бұл шешімді Сенат бекітуі керек.

=== Солтүстік Вирджиния ===
​Солтүстік Вирджиния — Вирджиния штатының солтүстігіндегі аумақ. Бұл аймақтың өкілдері аймақтың қазіргі мәртебесі экономикалық тұрғыдан тиімсіз екенін, себебі Солтүстік [[Вирджиния]] штаттың қалған бөлігіне қарағанда әлдеқайда жылдам дамып жатқанын бірнеше рет айтқан болатын.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Drew Lindsay |url=https://www.washingtonian.com/2008/11/01/will-northern-virginia-become-the-51st-state/ |title=Will Northern Virginia Become the 51st State? |website= |publisher=Washingtonian |lang=en |date=2008-11-01 |access-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319233113/http://www.washingtonian.com/articles/people/9947.html |archive-date=2012-03-19 |url-status=}}&lt;/ref&gt;

[[​Джон Маккейн]]нің кеңесшісі Нэнси Пфотенхауэр штаттың солтүстік және оңтүстік бөліктерінің бір-бірінен қатты ерекшеленетінін атап өтті: Солтүстік Вирджинияда [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партияны]] қолдаушылар саны артып келеді, ал қалған бөлігі — «табиғаты жағынан көбірек „оңтүстіктік“».&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rebecca Sinderbrand |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/18/mccain-aide-defines-real-virginia/ |title=McCain aide defines ‘real Virginia’ |website= |publisher=[[CNN]] |date=2008-10-18 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303144926/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/18/mccain-aide-defines-real-virginia/ |archive-date=2009-03-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== [[Пуэрто-Рико]] ===
​Қазіргі уақытта Пуэрто-Рико АҚШ-тың басқаруындағы еркін қауымдасқан мемлекет болып табылады, ал пуэрторикалықтар АҚШ азаматтығына ие. Үш жарым миллион тұрғыны бар арал Конгресте дауыс беру құқығы жоқ бір ғана делегатпен ұсынылған; [[Партиялық ішкі сайлау|праймеризге]] қатысқанымен, [[АҚШ Сайлаушылар алқасы|Сайлаушылар алқасына]] өз өкілдерін жібермейді.

​Пуэрто-Рико мәртебесі ұзақ уақыт бойы талқыланып келеді. Бұл мәселе бойынша бірнеше рет референдум өткізілді, бірақ әр жолы статус-квоны сақтауды жақтаушылар аралдың Одаққа кіруін қолдайтындардан басым түсіп отырды.

Пуэрто-Риконың штатқа айналуын Пуэрто-Риконың [[Жаңа прогрессивті партия]]сы қолдайды.

​2012 жылғы 7 қарашада Пуэрто-Рико азаматтары референдумда 51-штат ретінде АҚШ-қа қосылуды жақтап дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121107_rn_puerto_rico_vote.shtml |title=В США может появиться новый штат — Пуэрто-Рико |publisher=[[Би-би-си|BBC]] |date=2012-11-07 |access-date=2013-01-02 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DSAWlbFS?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121107_rn_puerto_rico_vote.shtml |archive-date=2013-01-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

​2017 жылғы 11 маусымда өткен саяси мәртебе туралы референдумда [[пуэрторикалықтар]] АҚШ құрамына 51-штат ретінде кіруді қолдады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Пуэрториканцы высказались на референдуме за вхождение в состав США |url=https://ria.ru/world/20170612/1496313361.html |publisher=[[РИА Новости]] |date=2017-06-12 |access-date=2017-06-12 |lang=ru |archive-date=2017-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612022913/https://ria.ru/world/20170612/1496313361.html |url-status=}}&lt;/ref&gt;

== Басқа ұсыныстар ==
[[Сурет:Lincoln in WA and ID.svg|thumb|Шығыс Вашингтон және Айдахоның солтүстік бөлігі аумағындағы Линкольн]]
[[Сурет:Lincoln in TX.png|thumb|1869 жылы Техас штатының аумағында ұсынылған жоспарлы Линкольн штаты]]
=== Линкольн штаты ===
​1996, 1999 және 2005 жылдары Шығыс Вашингтон (Вашингтон штатының [[Каскад таулары]]нан шығысқа қарай жатқан бөлігі) мен [[Айдахо]]ның солтүстік бөлігі аумағында Линкольн штатын құру туралы ұсыныстар түсті. Бұдан әлдеқайда ерте, 1869 жылы Техас штаты аумағының бір бөлігін бөліп алып, Линкольн деп аталатын жаңа штат құру ұсынылған болатын, бірақ Конгресс бұл ұсынысты да, басқа да көптеген бастамалар сияқты қабылдамады.

=== Джефферсон штаты ===
[[Сурет:State of Jefferson.png|thumb|right|Джефферсон штаты. Қызыл түспен 1941 жылы ұсынылған аумақтар, қызғылт түспен қазіргі ұсыныстар белгіленген]]
1941 жылдың қазан айында [[Порт-Орфорд]] қаласының мэрі Гилберт Гейбл [[Орегон]] штатының [[Карри]], [[Джосефин]], [[Джэксон]] және [[Кламат]] округтері Калифорния штатының [[Дель-Норте]], [[Сискию]] және [[Модок]] округтерімен бірігуі керек деп мәлімдеді. Кейінірек бұл бірлестікке «Джефферсон» деп аталатын жаңа штат құру ұсынылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Christopher Hall |url=http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded |title=Jefferson County: The State that Almost Seceded |publisher=VIA Magazine |lang=en |date=2010-12-27 |access-date=2020-04-10 |archive-date=2010-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227093932/http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Абсарока ===
[[Сурет:Map of USA AB.png|thumb|left|АҚШ картасындағы Абсарока]]
Абсарока — [[Вайоминг]]тің солтүстігін, [[Монтана]]ның оңтүстігін және [[Оңтүстік Дакота]]ның батысын біріктіретін АҚШ-тағы аумақ. [[1939 жыл]]ы жергілікті белсенділер Абсароканың аталған штаттардан бөлінуін ([[сецессия]]сын) және оған АҚШ штаты мәртебесін беруді талап етті.

=== Нью-Йорк-Сити ===
​[[Нью-Йорк]] қаласына штат мәртебесін беру мәселесі бірнеше рет көтерілді. [[2008 жыл]]дың қаңтарында қалалық кеңестің мүшесі Питер Валлоне экономикалық себептерге байланысты Нью-Йорк штатынан бөлініп шығу туралы ұсыныс тастады.

=== Шығыс Орегон ===
​Шығыс Орегонда ([[Орегон]] штатының [[Каскад таулары]]нан шығысқа қарай [[Айдахо]] шекарасына дейінгі бөлігі) аймақты жеке штат ретінде бөліп шығаруды көздейтін қозғалыс бар.

=== Супериор ===
[[Сурет:Superior-Proposed-State-Expanded.png|thumb|200px|left|​Ықтимал Супериор штатының картасы. Қызыл түспен бірқатар сыншылар қолдайтын шекаралар, қызғылт түспен пікірталас тудыратын аумақтар белгіленген]]
​[[XIX ғасыр]]дың ортасынан бастап Мичиган көлінің Жоғарғы түбегі мен [[Висконсин]] штатының бір бөлігінде Супериор (сондай-ақ Сильвания немесе Онтонагон) штатын құру әрекеттері жасалып келеді. Бөлінуді жақтаушылар [[Мичиган]] штатының басшылығы түбек тұрғындарының мәселелеріне жеткілікті көңіл бөлмейтінін алға тартады.

=== Оңтүстік Юта ===
[[Юта]] штатынан сайланған конгрессмен Нил Хендриксон 2008 жылы Юта округінен оңтүстікке қарай орналасқан штат аумағын жеке штат ретінде бөліп шығару жобасын дайындады. Жоба АҚШ Конгресіне жіберу үшін жоспарланған болатын, бірақ штат деңгейінде-ақ қабылданбады.

=== Пасифика ===
[[Сурет:Pacific Islands as 51st state of the US.jpg|right|thumb|300px|​АҚШ-тың бірнеше бұрынғы және қазіргі Тынық мұхитындағы аумақтарын біртұтас штатқа біріктіру туралы гипотеза]]
​Ықтималдығы төмен басқа үміткерлер ретінде АҚШ-тың инкорпорацияланбаған аумақтары болып табылатын [[Гуам]] мен [[Америкалық Вирджин аралдары]]н атауға болады. Соңғысы географиялық жақындығына байланысты (бірақ тарихы, мәдениеті мен тілдері әртүрлі болса да) Пуэрто-Рикомен бірігіп, «Prusvi достастығы» (Пуэрто-Рико және Виргин аралдары) деп аталатын бірлестік құруы мүмкін. Пуэрто-Рико достастығы мен [[Америка Самоасы|Америкалық Самоа]] сияқты, Солтүстік Мариана аралдары да штат мәртебесін алуға талпынуы мүмкін; сондай-ақ АҚШ-тың Тынық мұхитындағы қазіргі немесе бұрынғы аумақтарын біріктіру үшін «Үлкен Гавайи» тұжырымдамасы ұсынылып жүр. Гуам мен [[Солтүстік Мариана аралдары]] [[Палау]], [[Микронезия Федерациялық Штаттары]] және [[Маршалл аралдары]]мен бірге бір штат болуы мүмкін (дегенмен соңғы үшеуі қазіргі уақытта «АҚШ-пен еркін қауымдастық» мәртебесіндегі жеке егемен мемлекеттер болып табылады). Мұндай штаттың халқы 2005–2007 жылдардағы бағалау бойынша 447 048 адамды (Вайоминг штатының халқынан сәл аз), ал аумағы 911,82 шаршы мильді (Род-Айленд штатынан сәл кіші) құрайтын еді. Америкалық Самоа бұл штаттың құрамына кірген жағдайда, халық саны 511 917 адамға, ал аумағы 988,65 шаршы мильге (2560,6 км²) дейін ұлғаяды.

=== Солтүстік Колорадо ===
​2013 жылғы маусымда [[CBS News]] телеарнасы [[Колорадо]]ның бірнеше округі штат құрамынан бөлініп, Солтүстік Колорадо штатын құруды қалайтынын, сондай-ақ бұл бастамаға Небрасканың кейбір округтері де қосылуы мүмкін екенін хабарлады. БАҚ Уэлд округі басшыларының бірі Дуглас Радемахердің мәлімдемесіне сілтеме жасады; ол штаттың заң шығарушы және атқарушы билігі консерваторлардың көзқарастары мен моральдық құндылықтарын бұдан былай білдірмейтінін, сондықтан әрекет ететін уақыт келгенін айтқан.

=== Лонг-Айленд ===
​2008 жылғы 28 наурызда Саффолк округінің қаржы бақылаушысы Джозеф Сависки [[Лонг-Айленд]]ті (нақтырақ айтқанда, [[Нассау]] және [[Саффолк]] округтерін) АҚШ-тың 51-штатына айналдыру жоспарын ұсынды. Савискидің пайымдауынша, бұл жағдайда Лонг-Айленд салық төлеушілерінің ақшасы бүкіл Нью-Йорк штатына бөлініп кетпей, Лонг-Айлендтің өзінде қалады. Болашақ штаттың халық саны 2,7 миллион адамды құрауы мүмкін. Алайда, қазірге дейін Нассау округінің билігі Нью-Йорк штаты тарапынан мақұлдануы тиіс бұл жоспарға қатысуға қызығушылық танытқан жоқ.

== АҚШ-тан тыс жерлердегі басқа да талпыныстар мен ұсыныстар ==
=== Рио-Гранде Республикасы ===
[[Сурет:Flag of the Republic of the Rio Grande.svg|thumb|right|135px|Рио-Гранде Республикасының туы]]
​Рио-Гранде Республикасы — Орталық Мексика үкіметіне қарсы күрескен көтерілісшілердің тәуелсіз мемлекеті болды. Көтеріліс 1840 жылдың 17 қаңтарынан 6 қарашасына дейін жалғасты. Кейіннен бұл аумақ АҚШ пен Мексика арасында бөліске түсті.

=== Юкатан Республикасы ===
[[Сурет:Flag_of_the_Republic_of_Yucatan.svg|thumb|right|135px|Юкатан Республикасының туы]]
​Мексика тарихындағы 1841 жылғы 16 наурыз бен 1848 жылғы 14 шілде аралығында мемлекет ретінде өмір сүрген бүлікшіл аумақ.

=== Сонора Республикасы ===
[[Сурет:Flag of the Republic of Sonora.svg|thumb|right|135px|Сонора Республикасының туы]]
​Мексика тарихындағы 1854 жылғы 10 қаңтар мен 1854 жылғы 8 мамыр аралығында мемлекет ретінде өмір сүрген бүлікшіл аумақ.

=== [[Филиппин]] ===
​1898 жылы [[Испан-Америка соғысы]]нан кейін, 1898 жылғы Париж бейбіт шартына сәйкес, Испания [[Филиппин]], [[Куба]], [[Гуам]] және [[Пуэрто-Рико]]ны Америка Құрама Штаттарына 20 миллион долларға берді. 1946 жылы Филиппинге тәуелсіздік берілді.

=== [[Гаити]] ===
Time журналының шолушысы Марк Томпсон [[Гаитидегі жер сілкінісі (2010)|2010 жылғы жер сілкінісінен]] кейін Гаитиге 51-штат болуды ұсынды. Жер сілкінісінен болған ауқымды қираулар Америка Құрама Штаттарының жедел әрі кең көлемді көмек көрсетуіне түрткі болды. Американдық әскерилер көмек жеткізу үшін Гаитидің әуе және теңіз порттарын шұғыл түрде пайдаланды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1953379_1953494_1954326,00.html |title=The U.S. Military in Haiti: A Compassionate Invasion |author=Mark Thompson |publisher=[[TIME]]|location=Washington |lang=en |date=2010-01-16 |access-date=2010-01-18 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119160129/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0%2C28804%2C1953379_1953494_1954326%2C00.html}}&lt;/ref&gt;

=== [[Гайана]] ===
​Гайананы Америка Құрама Штаттарымен интеграциялауға бағытталған «Guyana with the United States» атты ұйым бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.guyanausa.org/ |title=GuyanaUSA |access-date=2010-11-16 |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203221814/http://www.guyanausa.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
​2025 жылғы 6 қаңтарда [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] Канада [[АҚШ]]-тың 51-штаты бола алатынын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұны канадалықтардың өздері де қалайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2024/12/03/trump-canada-51st-state-joke-00192449|title=Does Trump want to annex Canada?|lang=en|first=Nick|last=Taylor-Vaisey|website=POLITICO|date=2024-12-03|access-date=2025-01-08|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115073626/https://www.politico.com/news/2024/12/03/trump-canada-51st-state-joke-00192449|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== [[Гренландия]] ===
​2025 жылғы 7 қаңтарда [[АҚШ президенті]] Дональд Трамп Гренландияны сатып алу ниетін мәлімдеді, бұған жауап ретінде [[Дания]] аралдың қорғанысын күшейте бастады. Өз кезегінде [[Гренландия премьер-министрі]] «Гренландия гренландтықтарға тиесілі» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Why is Donald Trump talking about annexing Greenland?|first=Miranda|last=Bryant|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/08/why-is-donald-trump-talking-about-annexing-greenland|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-01-08|access-date=2025-01-08|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Жаңа штаттарды қабылдау процедурасы ==
​АҚШ аумағы жергілікті сайлауда штат мәртебесіне қатысты консенсус (ортақ келісім) таныту арқылы процесті бастайды, содан кейін [[АҚШ Конгресі]]не ресми [[петиция]] тапсырады. Өкілді басқару формасы құрылып, конституция жобасы дайындалуы және ол АҚШ Конгресінің қарауына көпшілік дауыспен бекіту үшін ұсынылуы тиіс. Осыдан кейін АҚШ президенті жаңа штат құру туралы заңға қол қояды. Бұл шешім қайтарымсыз болып табылады. 1860–1861 жылдардағы сецессия мен [[Америкадағы азамат соғысы|АҚШ-тағы Азамат соғысынан]] кейін, 1869 жылы [[АҚШ Жоғарғы Соты]] Құрама Штаттар құрамына кіру «үзілмес байланыс» орнататынын және [[АҚШ Конституциясы]] штаттардың біржақты тәртіппен шығуына рұқсат бермейтінін қаулы етті.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thephilanews.com/RU/a-51st-u-s-state-it-could-happen-36942.htm |title=«51-й штат США? Вполне возможно!» // Philadelphia News, 1 січня 2013 |access-date=2024-05-04 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702184551/http://thephilanews.com/RU/a-51st-u-s-state-it-could-happen-36942.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[АҚШ әкімшілік бөлінуі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ саясаты]]
[[Санат:АҚШ саяси терминдері]]
[[Санат:АҚШ штаттары]]</text>
      <sha1>8m63eo39ojjz7fvr91co411dz4dw24s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3617974</id>
      <parentid>3617614</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3617974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308698" sha1="4ep8tauwhicph8zpn3hocol95zrc5xo" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-14'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;981&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 981]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Рафаил Иосифович Розенсон]]
| data-sort-value=&quot;526&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 526]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;465&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 465]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;425&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 425]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;233&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 233]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;223&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 223]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;204&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 204]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;129&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 129]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Кюрасао]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 114]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 109]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;107&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 107]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 106]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 89]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 80]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Футболдан әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 79]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 77]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Толқын Забирова]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 74]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 63]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 61]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 60]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 59]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 58]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 55]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 55]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Рауан Кенжеханұлы]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 54]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 48]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 47]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 47]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Айбек Қалиев]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 47]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 46]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 45]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 45]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 45]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 41]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 40]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 39]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 36]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Бэкрумс (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 36]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 35]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 34]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 33]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 33]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 33]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Астана қаласының бас мешіті]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Уикипедия:Мақала сұранысы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 28]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 28]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 28]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 27]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Мстиславль]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8C 26]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Құйынды мекен (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 25]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D3%99%D0%B7%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 24]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 24]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[IC 544]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_544 24]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 24]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Батыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 23]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 23]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Дуа]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Мөңке би Тілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Ермұхамед Мәулен]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 22]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 22]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 22]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Қарақалпақтар]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 22]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Zheka Fatbelly]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 22]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 21]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Жекей Қалидолдаұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Гауһартас (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Ақпараттық қауіпсіздік]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 20]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Қайтадан (фильм, 2025)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Қатысушы:Орынбай Бекбол Орынбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Әнуар Боранбаев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Айбек Сейітов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Зұлбұхар Махсотулы Сүйнешов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D2%B1%D1%85%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Шығыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Қазақ өнері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 19]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Садық Ахметұлы Қойшыбаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Қарақалпақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Қызылорда]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 18]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 18]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Ауғанстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Нельсон Рокфеллер]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BE%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BA%D1%84%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 17]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Сона]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Байлар-Жандар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 17]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Ичисйе]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%B9%D0%B5 16]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Эйфель мұнарасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Еркектің жыныстық мүшесі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Мастопатия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Lada]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Lada 16]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Зу-Зу Күлпаш]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 16]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Бозжыра шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Азан шақырып ат қою]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 15]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Ноғай ордасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Жетімдер руы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Амангелді Дінұлы Ермегияев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%94%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Түменбай Қуандық]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Avşar Film]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Av%C5%9Far_Film 15]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Sәlem Entertainment]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 15]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Қызыл жебе (роман)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Баян-Өлгей аймағы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Уикипедия:Санаттар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Қорқай дұғасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Отвиль-ле-Дижон]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%BB%D0%B5-%D0%94%D0%B8%D0%B6%D0%BE%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Жаннат Жорақызы Қуанышева]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Шал мен теңіз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Қандала]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Жар-Жар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Өлі-тірі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Арқалық (қала)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Биология]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Шиқан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Төлеңгіттер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Тасаттық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Төртқара]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Абай ауданы (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Шеркеш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Кәкімбек Салықов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Османлы сұлтандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Нағашы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Алтайдан ауған ел]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB 14]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Қазақстан географиясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Фонетика]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Орда (музыкалық топ)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Оралды секс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Аборт]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Қарабура]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Үлгі:Еуропа елдері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Тұт]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Кете (ру)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Адам ата]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Құбылай хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Алаша (ру)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Саяси партия]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Атырау облысы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Әміре Қашаубаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Көкшетау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Жер асты суы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Ислам пайғамбарлары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Мастурбация]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Айыртау ауданы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[14 маусым]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=14_%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Қосай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Әл-Уақиға сүресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Сапарғали Жақышев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Бейбітшілік және келісім сарайы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Ба шаньюй]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%8E%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[:Санат:Ақтөбе облысы өзендері|Санат:Ақтөбе облысы өзендері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Жоңышқа]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Шығай хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Дауысты дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Есекжем]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Ұ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Әнго]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B3%D0%BE 12]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Бүлент Инал]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%98%D0%BD%D0%B0%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Кесірткелер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Қырғыздар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Көне түрік дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Екінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Мырзағали Құланұлы Айтжанов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Оқжетпес]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2018_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[АҚШ доллары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Тарақты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Ән-Нас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Сиыр малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Жай сөйлем және оның түрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Шакира]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Бекет Мырзағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Баба түкті Шашты Әзіз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Жай сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Қайрат (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Керейіт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Отқа май құю]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 12]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Парасат ордені]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Ұйқы безі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Латвия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Әлмерек абыз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Одағай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Шашыратқы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Жоңғар хандығы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Абылай хан алаңы (Бурабай)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%28%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Жаужүрек мың бала]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 11]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 11]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Ди шаньюй]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8_%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%8E%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[:Санат:Алфавит бойынша әндер|Санат:Алфавит бойынша әндер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 11]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Елім-ай (футбол клубы, 2022)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_2022%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Сығанақ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Жер сілкіну]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Корея Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Уикипедия:Елшілік]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 11]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Талибан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Ертіс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Батыс Қазақстан облысы мектептері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Адай көтерілісі (1870)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[I Сүлеймен]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Емшек]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 11]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Павлодар облысы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Заңғар Бейсембинов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[:Сурет:Құран Кәрім қазақша мағынасы және түсінігі.pdf|Сурет:Құран Кәрім қазақша мағынасы және түсінігі.pdf]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96.pdf 11]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Саңғыл]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Түркістан автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Қаршыға Ахмедьяров]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Заттыбек Көпбосынұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Мұхаррам]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Созақ ауданы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Медицина]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[:Санат:Қазақстан актерлері|Санат:Қазақстан актерлері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Цистит]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Жау тылындағы бала]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Бурабай ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[АҚШ президенттерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Минет]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Марокко]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%BE 11]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Дәуіт]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Тобыш]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 11]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Жаратылыстану ғылымдары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Луаньди]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%B4%D0%B8 11]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Аналды секс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Орталық жүйке жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Ағылшын тілі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Ортаққор]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[2026 жыл]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Құдалық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Тақиялы періште]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Кеуел]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%83%D0%B5%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[SCAT]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SCAT 11]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Алмат Бахытұлы Жұман]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Нияз Тілеуліұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Бұрыштық жылдамдық]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Sinegraf]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sinegraf 10]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Орбұлақ шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Қазақ хандарының шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[IC 3644]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_3644 10]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Жерлеу рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Бүйі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Ауыл (партия)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Нұралы хан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Дик Адвокат]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BA_%D0%90%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Доулоучу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%83%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%87%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Ойын өлеңдері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Үшқара тауы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Іш өту]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Құбыла]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Етістік]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 10]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Уикимедиа қоры]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Ермұрат Үсенов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%AE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Даниэла Гантухова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8D%D0%BB%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Жарқанаттар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Шыбын]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Тана]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Едіге]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Намазды бұзатын нәрселер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Доспамбет жырау]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Kapital.kz]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kapital.kz 10]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Грузия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Саңырауқұлақтар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Моңғол шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Тарбағатай тауы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Қазақстан өзбектерінің ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Сарыүйсін]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Жиенбет]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Өнеркәсіптің дамуы және оның шикізаттық бағыт-бағдары]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B8%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%82-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Бесжылдық жоспар (КСРО)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Портал:Шолу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Бәйдібек ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Ерте темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Маңғытай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Айша бибі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Бесеудің хаты]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Дамыған елдер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Сүндеттеу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Құлшығаш]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 10]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Эйраш (Аркуш-де-Валдевеш)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%88_%28%D0%90%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88-%D0%B4%D0%B5-%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%88%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Қармақшы ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Қанжығалы руы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Қатысушы талқылауы:1nter pares]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A1nter_pares 10]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Жәнібек Әлімханұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Ақселеу Сланұлы Сейдімбек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Қазақстан газеттері тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Ыстықкөл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Іштің қатуы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Талас шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Семей]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Абайдың философиялық көзқарасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Жиде]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Екібастұз]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 10]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Электромагниттік толқындар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Бәбісек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Атырау]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[BALA (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Сопылық]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Тәттібибі Тұрсынбаева]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Мәлік Ғабдуллин]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Дасбург]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3 9]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Шұбыртпалы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Ирандағы соғыс (2026)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Хо Жун]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Жәнібек хан (Алтын Орда)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Bozdağ Film]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Bozda%C4%9F_Film 9]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[IC 2798]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_2798 9]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Кірме сөздер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Лаошан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Индозух]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%B7%D1%83%D1%85 9]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Сен-Рош-сюр-Егренн]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%A0%D0%BE%D1%88-%D1%81%D1%8E%D1%80-%D0%95%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Үржар ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg|Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 9]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Қайып хан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Ислам күнтізбесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Еділ]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[ACE (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Мазһаб]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D2%BB%D0%B0%D0%B1 9]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Ас беру]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Үш Жүз партиясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Дәстүр (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Зейнеп Ахметова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Партиялық жүйе]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Италия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Могилёв-Подольский]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%B2-%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Жетісу]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Тұңғиықтар тұқымдасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D0%B8%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Крест жорықтары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Қазақ шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Қазақ тілінің батыс диалектісі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Әл-Кәусәр сүресі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Ерке Есмахан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Тоқтар Серіков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[NGC 1067]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=NGC_1067 9]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Елена Сергеевна Бейсембинова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Руслан Бөлебай]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Парфенон]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Тыштырма]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Рәбия сұлтан бегім]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Дешті-қыпшақ мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Ашамайлы Керей]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Эрнест Хемингуэй]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Мөде қаған]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Ауа райы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Үй қандаласы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Асхат Сергеевич Ниязов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Жұтқыншақ]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Мажарстан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Бағаналы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Үйсін руы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Луч (конструкторлық бюро)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D1%87_%28%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%8E%D1%80%D0%BE%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Футболдан 1930 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_1930_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Қызға қырық үйден тыйым]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Психология]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Бактериялар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Атырау облысының өсімдіктер дүниесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Канада]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Мамаш хан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Қарасай батыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Домалақ ана кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Зайсан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Жүсіп Ақшораев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Берел қорымы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Соңғы көш (роман)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[IC 3608]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_3608 9]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Қызылқұм (шөл)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%28%D1%88%D3%A9%D0%BB%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Сүлеймен сұлтан (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Бейсен Абайұлы Құранбек]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Көктал (тағам)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BB_%28%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Казталов ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Географиялық координаттар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Тарбағатай ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Қасымхан Сейітханұлы Бегманов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Алатау (қала)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Астана LRT]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 9]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Жезқазған]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Шілдехана]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Серік Тұрғынбеков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Ақ бантик әні]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D3%99%D0%BD%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Бөрте]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Ежелгі грек тілі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Қорқыт ата кітабы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Шегіртке]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 8]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[МузАРТ]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Септік]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Жөке ағашының саясында]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%A9%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[IC 3622]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_3622 8]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[УЕФА ұлттар лигасы 2024/25]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%95%D0%A4%D0%90_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B_2024%2F25 8]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Атығай]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 8]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Вильгельм II (Англия королі)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BC_II_%28%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%96%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 8]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Ләйля Ғалиқызы Ғалымжанова]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D1%8F_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Әзербайжан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Әл-Бақара сүресі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Білім экономикасы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 8]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Алтын Орда хандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Blur]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Blur 8]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Синтаксис]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 8]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Бекзат Алмахан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Қамшы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[:Санат:Азия елдері|Санат:Азия елдері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Сүйел]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB 8]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Манле]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B5 8]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Бурабай (көл)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[:Санат:Жапония аралдары|Санат:Жапония аралдары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 8]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Ресейдегі ислам]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 8]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Солтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Балағат сөз]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Қатысушы:Madi Dos]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMadi_Dos 8]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Виктор Алексеевич Ефимов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Марк Кукурелья]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%9A%D1%83%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Шақпақ ата мешіті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Ақпан төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Оңтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Кане-ан-Руссийон]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%BD-%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D0%BE%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Қыз ұзату]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 8]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Құрмет ордені]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Мұхтар Болатханұлы Тайжан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Кения ұлттық мұражайы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Ольга Юрьевна Орлова]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Омега Центавра]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B0_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер|Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Уикипедия:Жақсы мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Тіршілік]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Ғұмар Қараш]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 8]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Әзірет Сұлтан мешіті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Мәдениет]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 8]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Гомосексуалдылық]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Ғ]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92 8]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Әли ибн Әбу Талиб]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B1 8]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Лексика]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Желшешек]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Қаһарлы күндер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Серік Негимов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Трансмашхолдинг]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 8]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Куннилингус]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 8]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Қыстық]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Фетхуллаһ Гүлен]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%82%D1%85%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%BB_%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Сөз табы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Құлсары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Техельсберг-ам-Вёртер-Зе]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3-%D0%B0%D0%BC-%D0%92%D1%91%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80-%D0%97%D0%B5 8]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Сарысу ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Эволюция]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Бөкенбай Қараұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Baker Hughes]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Baker_Hughes 8]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Бақыт Қалсапарқызы Шадаева]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Әт-Тәкуир сүресі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Атаманның ақыры (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Халел Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Гаити]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B8%D1%82%D0%B8 8]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Рамадан (ру)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D1%83%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Асау жүрек]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Qazsport]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazsport 8]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Морфология (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Мең, Қал]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%BB 8]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Бата оқыр]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Барыс ордені]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Екпін]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Сен-Кантен-ла-Шабанн]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD-%D0%BB%D0%B0-%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Гамбург]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3 8]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Жетісу (Жетісу облысы)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Жәңгір-Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Төлек]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Обервиль-Бюрен]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%91%D1%8E%D1%80%D0%B5%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Уикипедия:Қолтаңба]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Күншілдік]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Герцшпрунг — Рассел диаграммасы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%88%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B3_%E2%80%94_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Қытай Халық Республикасының қалалары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Еуропа өзендері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Жылқы аурулары]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Yenlik]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Yenlik 8]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Airbus A318]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Airbus_A318 8]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Қыз жасауы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Тәңіршілдік]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 8]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Органикалық дүние]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5 8]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Жәңгір мектебі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Португалия]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Уәли хан]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Симон Сакагути]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%82%D0%B8 8]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Талқылау:IC 544]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3AIC_544 8]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;945&quot; | 945
| [[Мақаншы ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;946&quot; | 946
| [[Украина]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 8]
|-
| data-sort-value=&quot;947&quot; | 947
| [[Михаил Пантелеевич Карпенко]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 8]
|-
| data-sort-value=&quot;948&quot; | 948
| [[Біршоғыр (ауыл)]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%88%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 8]
|-
| data-sort-value=&quot;949&quot; | 949
| [[Сен-Жан-де-Сейрарг]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%96%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B5-%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%B3 8]
|-
| data-sort-value=&quot;950&quot; | 950
| [[Ескендір Зұлқарнайын]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8]
|-
| data-sort-value=&quot;951&quot; | 951
| [[NGC 4249]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=NGC_4249 8]
|-
| data-sort-value=&quot;952&quot; | 952
| [[Салалас құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8]
|-
| data-sort-value=&quot;953&quot; | 953
| [[Аусыл]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 8]
|-
| data-sort-value=&quot;954&quot; | 954
| [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;955&quot; | 955
| [[:Санат:Елдер бойынша қала тізімдері|Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;956&quot; | 956
| [[Қазақстан халық партиясы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;957&quot; | 957
| [[Солтүстік Корея]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 8]
|-
| data-sort-value=&quot;958&quot; | 958
| [[Қазақстан 2030]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 8]
|-
| data-sort-value=&quot;959&quot; | 959
| [[Зайсан ауданы]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8]
|-
| data-sort-value=&quot;960&quot; | 960
| [[Джимми Картер]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%BC%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80 8]
|-
| data-sort-value=&quot;961&quot; | 961
| [[Сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 8]
|-
| data-sort-value=&quot;962&quot; | 962
| [[Есентемір]]
| data-sort-value=&quot;8&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 8]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>4ep8tauwhicph8zpn3hocol95zrc5xo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әділет (партия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780934</id>
    <revision>
      <id>3618103</id>
      <parentid>3617506</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3618103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13845" sha1="934r6o4j9l18fda2im6ss3vda7jfmrz" xml:space="preserve">{{Партия
| партия атауы   = Әділет 
| шынайы атауы   = «Әділет» саяси партиясы
| логотипі       =Ädilet (political party) logo.svg 
| сурет атауы    =
| партия түсі    = purple
| басшысы        = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]
| негіздеуші     = [[Рауан Кенжеханұлы]]
| құрылуы        = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] &lt;small&gt;(құрылтай съезі)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] &lt;small&gt;(ресми тіркелуі)&lt;/small&gt;
| таратылуы      = 
| штаб-пәтері    = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1
| идеологиясы    = {{ublist
 |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы
 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау
}}
| интернационалы    = 
| одақтастар        = 
| мүшелер саны   = 180 мың
| жастар ұйымы      =
| Төменгі палатадағы орындар           = 
| Төменгі палатадағы орындар_параметр  = 
| Жоғарғы палатадағы орындар          = 
| Жоғарғы палатадағы орындар_параметр  = 
| ұраны             = 
| әнұраны           = 
| партиялық мөр     = 
| тұлғалар          = 
| ресми сайты       = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz]
}}

'''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')&lt;ref name=&quot;atm&quot;&gt;[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 &quot;Әділет&quot; партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]&lt;/ref&gt; — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.&lt;ref name=&quot;atm&quot; /&gt; Партия төрағасы — Президент Әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]].

Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда елдегі ең ірі саяси күш [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосты.

== Тарихы ==
2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.&lt;ref&gt;[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]&lt;/ref&gt; Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.&lt;ref&gt;[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа &quot;Әділет&quot; саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]&lt;/ref&gt; Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.&lt;ref&gt;[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]&lt;/ref&gt;

7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.&lt;ref name=&quot;turk&quot;&gt;[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]&lt;/ref&gt; Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.&lt;ref&gt;[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bes&quot;&gt;[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии &quot;Әділет&quot; вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]&lt;/ref&gt; Одан бөлек 
13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.&lt;ref name=&quot;prokadry&quot;&gt;[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]&lt;/ref&gt;

1 маусым күні «Әділет» саяси партиясын Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді. «Әділет» партиясының ресми түрде тіркелуіне байланысты партия төрағасы Айбек Дәдебай халыққа үндеу жасады.&lt;ref&gt;[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]&lt;/ref&gt;

Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]&lt;/ref&gt; 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.&lt;ref&gt;[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]&lt;/ref&gt;

== Басшылығы ==
Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. 2026 жылы сайланған партияның саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:&lt;ref name=&quot;prokadry&quot; /&gt;

{| class=wikitable style=text-align:center
! № !! Суреті !! Аты-жөні&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Туған жылы)&lt;/small&gt; !! Лауазымы
|-
| 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1980 туған)&lt;/small&gt; || «Әділет» партиясының төрағасы
|-
| 2 || || Гүлзира Атабаева&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1994 туған)&lt;/small&gt; || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры
|-
| 3 || || Ренат Бектұров&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1984 туған)&lt;/small&gt; || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы
|-
| 4 || || Белла Газдиева&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1983 туған)&lt;/small&gt; || филология ғылымдарының кандидаты
|-
| 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1976 туған)&lt;/small&gt; || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі
|-
| 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1982 туған)&lt;/small&gt; || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл
|-
| 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1979 туған)&lt;/small&gt; || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы
|-
| 8 || || Замира Кузиева&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1996 туған)&lt;/small&gt; || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры
|-
| 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1979 туған)&lt;/small&gt; || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы
|-
| 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры
|-
| 11 || || Ирина Тен&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992 туған)&lt;/small&gt; || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі
|-
| 12 || || Марат Шибұтов&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1977 туған)&lt;/small&gt; || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары
|-
| 13 || || Ләззат Шыңғысбаева&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1977 туған)&lt;/small&gt; || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы
|}

== Съездер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Съезі !! Күні !! Өткен орны
|-
|«Әділет» партиясының I құрылтай съезі:
|7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Әділет» партиясының II съезі:
|14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын барлық өңірде құру және есептік тіркеуден өткізу туралы шешім қабылданды.
|[[Астана]]
|}

== Сайлаулар ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан саяси партиялары]]</text>
      <sha1>934r6o4j9l18fda2im6ss3vda7jfmrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жарқыл биі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781175</id>
    <revision>
      <id>3618340</id>
      <parentid>3606703</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32123" sha1="2s2godfvbrwhfszvo9ld733klrg0qbv" xml:space="preserve">{{Кино
| Қазақша атауы    = Жарқыл биі
| Шынайы атауы     = {{lang-en|Flashdance}}
| Суреті           = Flashdance.jpg
| Сурет ені        = 
| Сурет атауы      = 
| Жанры            = [[Романтикалық фильм|романтикалық драма]]
| Режиссёрі        = [[Эдриан Лайн]]
| Продюсері        = [[Джерри Брукхаймер]]&lt;br&gt;[[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;Питер Губер&lt;br&gt;Том Джейкобсон&lt;br&gt;[[Линда Обст]]&lt;br&gt;Джон Питерс
| Композиторы      = [[Джорджо Мородер]]
| Қоюшы суретші    = 
| Негізі           = Морин Мардердің шынайы оқиғасы
| Сценарист        = Томас Хедли мл.&lt;br&gt;[[Джо Эстерхаз]]
| Актерлер         = [[Дженнифер Билз]]&lt;br&gt;Белинда Бауэр&lt;br&gt;[[Майкл Нури]]&lt;br&gt;[[Лилия Скала]]
| Операторы        = [[Дональд Питерман]]
| Компания         = Paramount Pictures
| Дистрибьютор     = 
| Ұзақтығы         = 95 мин
| Бюджеті          = 7 млн [[АҚШ доллары|$]]
| Түсім            = 217 млн [[АҚШ доллары|$]]
| Мемлекет         = {{USA}}
| Тілі             = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
| Жыл              = 1983
| Алдыңғы фильм    = 
| Келесі фильм     = 
| imdb_id          = 0085549
| Сайты            = 
| Ортаққор         = Flashdance
}}
'''«Жарқыл биі»''' ({{Lang-en|Flashdance}}) — режиссер [[Эдриан Лайн]]ның [[1983 жыл кинода|1983 жыл]]ғы [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] [[Романтикалық фильм|романтикалық драмасы]]. Фильм АҚШ-та 1983 жылғы 15 сәуірде прокатқа шықты.&lt;ref name=«AFICatalog»&gt;{{Cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57962|title=AFI{{!}}Catalog|author=|website=|date=|publisher=catalog.afi.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200731174726/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57962|archivedate=2020-07-31}}&lt;/ref&gt;

Фильм сюжеті бойынша [[Дженнифер Билз]] кәсіби [[Балет әртісі|балерина]] болуға ұмтылатын жас бишіні (Алекс) ойнайды, ал [[Майкл Нури]] оның жігіті және [[Питтсбург]]те ол күндіз жұмыс істейтін [[Металлургия комбинаты|болат қорыту зауыты]] иесінің рөлін сомдайды. Бұл продюсерлер [[Дон Симпсон]] мен [[Джерри Брукхаймер]]дің алғашқы бірлескен жұмысы болды. Алекстің күрделі би сахналары дублерлердің көмегімен түсірілген (Билздің басты дублері титрда көрсетілмеген француз актрисасы {{iw|Марин Джахан|Марин Джахан||Marine Jahan}} болды, ал [[брейк-данс]] қимылдарын биші [[Крэйзи Легс]] дублер ретінде орындады).&lt;ref name=«Borelli2014»&gt;{{cite book|last=DeFrantz|first=Thomas F|editor=Melissa Blanco Borelli|title=The Oxford Handbook of Dance and the Popular Screen|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qlrBAwAAQBAJ&amp;pg=PA117|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-989783-4|page=117|chapter=Hip-Hop in Hollywood: Encounter, Community, Resistance}}&lt;/ref&gt; [[Rock Steady Crew]] орындауындағы екі минуттық брейк-данс сахнасы 1970-жылдардың соңында бәсеңдеп қалған көше биіне деген қызығушылықты қайта жандандырды.&lt;ref name=«¡Mira!Spring1984»&gt;{{мақала| авторы= Mandalit del Barco|тақырыбы=Хип-хоп ура: Үлкен уақытқа серпіліс|шынайы атауы=Hip Hop Hooray: Breaking into the Big Time|сілтеме=https://legacy.npr.org/programs/morning/features/patc/breakdancing/article.html|тілі=en|басылым=¡Mira! (The Magazine of the South Bronx)|түрі=журнал|баспасы=Columbia University School of Journalism|жыл=1984, көктем|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328221220/https://legacy.npr.org/programs/morning/features/patc/breakdancing/article.html}}&lt;/ref&gt; Фильмнің арқасында брейк-данс алғаш рет [[Нью-Йорк]]тен тыс жерде таныстырылды.&lt;ref name=«kozo»&gt;{{cite web|url=https://www.globaldarkness.com/articles/history%20of%20breakdance.htm|title=B-Boying (Breaking)|author=Okumura, Kozo|publisher=Global Darkness|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=dead|accessdate=2023-04-10|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418191415/https://www.globaldarkness.com/articles/history%20of%20breakdance.htm|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильм кәсіби сыншылардың теріс пікірлерін тудырды, бірақ көрермендер арасында орасан зор жетістікке ие болды, 1983 жылы АҚШ-тағы ең кассалық үшінші фильм болды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?yr=1983&amp;p=.htm|title=1983 Yearly Box Office Results|publisher=[[Box Office Mojo]]|access-date=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-10|archivedate=2013-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116083650/http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?yr=1983&amp;p=.htm|lang=en}}&lt;/ref&gt; және бүкіл әлем бойынша 200 миллион доллардан астам қаражат жинады.&lt;ref&gt;[https://www.the-numbers.com/movies/1983/0FLDN.php Box Office Information for ''Flashdance''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224221947/https://www.the-numbers.com/movies/1983/0FLDN.php |date=2013-12-24 }}. The Numbers. Retrieved April 10, 2023.&lt;/ref&gt;{{sfn|Dick|2015|с=177}} [[Джорджо Мородер]] құрастырған саундтрек бірнеше хитті дүниеге әкелді, соның ішінде [[Майкл Сембелло]]ның орындауындағы «[[Маниак (Майкл Сембеллоның әні)|Maniac]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Оскар (1984)|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығына ие болған [[Айрин Кара]]ның орындауындағы «[[Flashdance… What a Feeling]]&lt;nowiki/&gt;» әндері бар.

== Сюжеті ==
18 жасар Александра «Алекс» Оуэнс ([[Дженнифер Билз]]) өзінің Грант атты [[питбул]]імен бірге [[Питтсбург]]тегі қайта жабдықталған қоймада тұрады. Күндіз ол болат қорыту зауытында дәнекерлеуші болып жұмыс істейді, ал кешке Mawby’s атты жергілікті гриль-барында биші болып қосымша табыс табады және кәсіби балерина болуға ұмтылады.

Алекстің бардағы әріптестері де үлкен шығармашылық жетістіктерге жетуді армандайды. Даяшы Джини ({{iw|Санни Джонсон|||Sunny Johnson}}) мәнерлеп сырғанаушы болу үшін жаттығады, ал оның сүйіктісі, аспаз Ричи ({{iw|Кайл Хеффнер|||Kyle T. Heffner}}), [[Стендап (жанр)|стендап-комик]] болудан үміттенеді.

Бірде Алекстің өнерін ол жұмыс істейтін болат қорыту зауытының иесі Ник Херли ([[Майкл Нури]]) байқап қалады. Алекстің өз қызметкерлерінің бірі екенін білген соң, Ник оның соңынан жүре бастайды, бірақ Алекс оның көңіл білдіруін қабылдамайды. Сонымен қатар, «Занзибар» стриптиз-клубының иесі Джонни Си ({{iw|Ли Винг|||Lee Ving}}) Алекс пен оның құрбысы Джиниге өз клубынан жұмыс ұсынады.

Алекстің тәлімгері, бұрынғы балерина Ханна Лонг ([[Лилия Скала]]), оған Питтсбург би консерваториясына өтініш беруге кеңес береді, бірақ бұрынғы би тәжірибесі мен білімінің болмауы оны өтініш бермей-ақ ол жерден кетуге мәжбүр етеді. Бір күні кешке бардан шығып бара жатқанда, Ричи мен Алекс Джонни Си мен оның оққағары Сесилдің шабуылына ұшырайды. Ник араласады, Алексті үйіне алып кетеді және олардың арасында романтикалық қарым-қатынас басталады.

Мәнерлеп сырғанау жарысы кезінде Джини өнер көрсету барысында екі рет құлап, спорттан кетуге шешім қабылдайды. Сәтсіздіктен және [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]те бағын сынауға бел буған сүйіктісі Ричидің кетіп қалуынан тауы шағылған Джини Джонни Симен кездесе бастайды және «Занзибарда» оның стриптизшілерінің бірі болып жұмыс істейді. Мұны білген Алекс оны тауып алып, «Занзибардан» алып кетеді.

Бір күні түнде балетте Никті бейтаныс әйелмен бірге көрген Алекс оның үйінің терезесін таспен сындырады, ал кейінірек оның бұрынғы әйелі ([[Белинда Бауэр]]) екенін біледі. Алекс пен Ник татуласады және ол консерваторияға түсуге батылдық жинайды. Қызға көмектескісі келген Ник оған тыңдалым ұйымдастыру үшін өзінің байланыстарын пайдаланады. Мұны білген Алекс Никке ашуланып, бастаған ісінен бас тартады, ал балерина Ханна кенеттен қайтыс болғаннан кейін мұңға батады, бірақ соңында тыңдалымға баруға бел буады.

Емтиханда Алекс алдымен қателік жібереді, бірақ содан кейін бойын жинап, өзі үйренген және жаттыққан қимылдардан, соның ішінде Питтсбург көшелерінде көрген [[брейк-данс]]тан тұратын би нөмірін сәтті аяқтайды. Қабылдау комиссиясының мүшелері оң әсер білдіреді, ал Алекс консерваториядан қуана шығып, өзін раушан гүл шоғымен күтіп тұрған Ник пен питбуль Грантты кездестіреді.

== Рөлдерде ==

* [[Дженнифер Билз]] — ''Александра «Алекс» Оуэнс'' (би сахналарын {{iw|Марин Джахан|||Marine Jahan}} дублер ретінде орындады)
* [[Майкл Нури]] — ''Ник Херли''
* [[Лилия Скала]] — ''Ханна Лонг''
* {{iw|Санни Джонсон|||Sunny Johnson}} — ''Джини Сабо''
* {{iw|Кайл Хеффнер|||Kyle T. Heffner}} — ''Ричи Блазек''
* {{iw|Ли Винг|||Lee Ving}} — ''Джонни Си''
* [[Рон Карабацос]] — ''Джейк Моуби''
* [[Белинда Бауэр]] — ''Кэти Херли''
* [[Мальколм Дэнар]] — ''Сесил''
* [[Филип Брунс]] — ''Фрэнк Сабо''
* [[Синтия Родес]] — ''Тина Тек''
* [[Миколе Меркурио]] — ''Розмари Сабо''
* [[Люси Ли Флиппин]] — ''секретарь''
* [[Дон Брокетт]] — ''Пит''
* [[Дурга МакБрум]] — ''Хилс''
* [[Стейси Пикрен]] — ''Марго''
* [[Боб Харкс]] — ''дін қызметшісі''
* [[Лиз Сагал]] — ''Санни''

== Фильмді жасаушылар ==

* Сценарий авторлары — [[Том Хедли]] мен [[Джо Эстерхаз]]
* Музыка — Джорджо Мородер
* Режиссёр — [[Эдриан Лайн]]
* Продюсерлер — [[Дон Симпсон]], [[Джерри Брукхаймер]], [[Том Джэйкобсон]], [[Линда Розен Обст]], [[Питер Гюбер]], [[Джон Питерс]]

== Музыкалық сүйемелдеу ==
Негізгі музыкалық тақырыпты — [[Айрин Кара]]ның орындауындағы «[[Flashdance… What a Feeling|What a Feeling]]&lt;nowiki/&gt;» әнін — [[Джорджо Мородер]] жазған. Осы әнді жазғаны үшін композитор «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм әні]]» номинациясында өзінің екінші «Оскар» сыйлығын, сонымен қатар екі «[[Алтын глобус]]&lt;nowiki/&gt;» иеленді.

* [[Майкл Сембелло]] мен {{iw|Деннис Маткоскидің|Деннис Маткоски|de|Dennis Matkosky}} «[[Маниак (Майкл Сембеллоның әні)|Maniac]]&lt;nowiki/&gt;» әні 1983 жылдың қыркүйегінде Billboard Hot 100 чартында бірінші орынға жетті.
* «Lady, Lady, Lady» әнін [[Джо Эспозито]] орындайды.
* «Gloria» және «Imagination» әндерін [[Лора Брэниган]] орындайды.
* «I’ll Be Here Where The Heart Is» әнін [[Ким Карнс]] орындайды.
* «[[I Love Rock ’n’ Roll]]&lt;nowiki/&gt;» әнін [[Джоан Джетт]] пен [[The Blackhearts]] тобы орындайды (жаттығу залында естіледі).
* «Manhunt» әнін {{iw|Карен Камон|||Karen Kamon}} орындайды.
* «Romeo» әнін [[Донна Саммер]] орындайды.

Саундтрек күйтабақ болып шығарылды.

== Өндіріс ==
[[Paramount]] басшылары картинаның әлеуетіне сенімді болмады және премьерасына дейін фильм құқықтарының 25%-ын сатып жіберді. Түсірілім 1982 жылғы 18 қазаннан 1982 жылғы 30 желтоқсанға дейін екі жарым айға созылды.&lt;ref name=«AFICatalog» /&gt;

«Жарқыл биі» сонымен қатар [[Дженнифер Билз]] үлкен ойығы бар толстовка киген фильм постерімен де жиі есте қалады. Билз толстовканың бұл танымал бейнесі кездейсоқ пайда болғанын айтты. Жуған кезде толстовка қатты кішірейіп кеткендіктен, актриса оны қайтадан кию үшін жоғарғы жағынан үлкен ойық кесіп алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com/entertainment/television/2011/02/16/jennifer_beals_from_ripped_sweats_to_dress_blues.html|title=Jennifer Beals: From ripped sweats to dress blues {{!}} The Star|publisher=thestar.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-19|archivedate=2019-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709015824/https://www.thestar.com/entertainment/television/2011/02/16/jennifer_beals_from_ripped_sweats_to_dress_blues.html}}&lt;/ref&gt;

=== Кастинг ===
Алекс Оуэнс рөліне [[Дженнифер Билз]], [[Деми Мур]] және [[Лесли Винг]] қарастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.suntimes.com/entertainment/television/3318625-421/beals-chicago-film-really-alfred.html|title=- Chicago Sun-Times|author=|website=|date=2012-07-23|publisher=web.archive.org|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-01-21|archivedate=2012-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723042024/http://www.suntimes.com/entertainment/television/3318625-421/beals-chicago-film-really-alfred.html}}&lt;/ref&gt;

Ник Херли рөлі бастапқыда [[Джин Симмон]]сқа ұсынылды, бірақ ол бұл оның «жын» бейнесіне қайшы келетіндіктен бас тартты. Бұл рөлге [[Пирс Броснан]], [[Роберт Де Ниро]], [[Ричард Гир]], [[Мел Гибсон]], [[Том Хэнкс]] және [[Джон Траволта]] да қарастырылды.

=== Түсірілім ===
Фильмдегі күңгірт жарық ішінара басты кейіпкердің билерінің көпшілігін дублер — француз актрисасы {{iw|Марин Джахан|||Marine Jahan}} орындағанымен түсіндіріледі.{{iw|Марин Джахан|||Marine Jahan}}&lt;ref name=&quot;«автоссылка1»&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1346&amp;dat=19830422&amp;id=VJEsAAAAIBAJ&amp;sjid=Y_sDAAAAIBAJ&amp;pg=6801,2303492|title=Lakeland Ledger - Google News мұрағатынан іздеу|author=|website=|date=|publisher=news.google.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2018-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180502134643/https://news.google.com/newspapers?nid=1346&amp;dat=19830422&amp;id=VJEsAAAAIBAJ&amp;sjid=Y_sDAAAAIBAJ&amp;pg=6801,2303492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/archive/hoofers-hidden-in-the-shadows-dream-of-the-limelight-vol-21-no-13/|title=Hoofers Hidden in the Shadows Dream of the Limelight|author=|website=|date=|publisher=PEOPLE.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2018-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621194157/https://people.com/archive/hoofers-hidden-in-the-shadows-dream-of-the-limelight-vol-21-no-13/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ew.com/article/2007/10/01/flashdance-collectors-edition-knockout/|title=The ''Flashdance'' collector's edition is a knockout|author=|website=|date=|publisher=EW.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2020-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806201017/https://ew.com/article/2007/10/01/flashdance-collectors-edition-knockout/}}&lt;/ref&gt;

Алекстің тыңдалым кезіндегі биіндегі соңғы секірісті кәсіби гимнаст [[Шэрон Шапиро]] орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://yahoo.com/entertainment/blogs/movie-talk/flashdance-30-years-later-b-boy-recalls-girling-170107851.html|title=‘Flashdance,’ 30 Years Later: B-Boy Recalls Girling Up for Final Scene|author=|website=|date=|publisher=yahoo.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2019-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209094646/https://www.yahoo.com/entertainment/blogs/movie-talk/flashdance-30-years-later-b-boy-recalls-girling-170107851.html}}&lt;/ref&gt;

Фильм продюсерлері дублерлерді пайдаланғандарын жасырмады, ал Марин Джахан есімінің аталмауы [[Paramount Pictures]] компаниясының соңғы титрларды қысқартып тастауымен байланысты болды.&lt;ref name=&quot;«автоссылка1»&quot; /&gt;

Түсірілімнің көп бөлігі [[Питтсбург]] маңында, [[Пенсильвания]] штатында жүргізілді.

== Сыны ==
Фильм сыншылардың жағымсыз пікірлеріне ие болды.

[[Rotten Tomatoes]] сайтында картина 41 сыншының рецензиясына негізделген 34% рейтингке ие, ал орташа бағасы 10-нан 4,7-ні құрайды. Сайттың сыни пікірінде былай делінген: «Стилі көп, бірақ мазмұны өте аз «Жарқыл биі» тартымды би нөмірлерімен мақтана алады және Дженнифер Билздің тамаша жұмысынан пайда көреді, бірақ оның баяндауы бірсарынды».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/flashdance|title=Flashdance (1983)|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2019-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212055858/https://www.rottentomatoes.com/m/flashdance/}}&lt;/ref&gt;

Сыншы [[Роджер Эберт]] бұл картинаны өзінің ең жек көретін фильмдер тізіміне енгізіп, былай деп мәлімдеді: «Дженнифер Билз өзін жайсыз сезінбеуі керек. Оның табиғи таланты бар, ол балғын әрі тартымды, оған тек нашар сценарийлерді електен өткізе алатын табиғи таланты бар агент табу керек».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/flashdance-1983|title=Flashdance movie review &amp; film summary (1983) {{!}} Roger Ebert|author=Roger Ebert|publisher=www.rogerebert.com|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2010-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623101748/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19830419%2FREVIEWS%2F304190301%2F1023}}&lt;/ref&gt;

== Мұрасы ==

=== Жалғасы ===
Картинаның жалғасы туралы талқылаулар болды, бірақ фильм бәрібір түсірілмеді. Билз түсірілім туралы ұсыныстан бас тартып, былай деді: «Бұл мені қаншалықты бай немесе танымал ететіні мені ешқашан қызықтырмады. Мен үлкен сомадағы ақшадан бас тарттым, ал менің агенттерім жай ғана жынданып кете жаздады».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.contactmusic.net/news-article/beals-turned-down-flashdance-sequel|title=Beals Turned Down Flashdance Sequel|author=|website=|date=2003-08-18|publisher=Contactmusic.com|lang=en|access-date=|accessdate=2020-01-21}}&lt;/ref&gt;

=== Музыкалық бейімделу ===
2001 жылдың наурызында фильм желісі бойынша [[Джорджо Мородер]]дің жаңа әндері енген бродвейлік музыкалық қойылым ұсынылды, бірақ ол бәрібір жарық көрмеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2001/legit/news/what-a-feeling-flashdance-fever-1117795691/|title=What a feeling: ‘Flashdance’ fever|author=Robert Hofler, Robert Hofler|date=2001-03-22|publisher=Variety|lang=en|access-date=|accessdate=2020-01-21}}&lt;/ref&gt;

2008 жылдың шілдесінде [[Плимут (Англия)|Плимут]]тағы [[Корольдік театр (Плимут)|Корольдік театр]]да «[[Flashdance The Musical]]&lt;nowiki/&gt;» мюзиклінің премьерасы өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&amp;story=E8821202487573|title=Flashdance Debuts in Plymouth, Sweeney Shouts {{!}} What's on Stage News {{!}} Whatsonstage|author=|website=|date=2008-10-19|publisher=web.archive.org|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-01-21|archivedate=2008-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081019014104/http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&amp;story=E8821202487573}}&lt;/ref&gt;

=== Басқасы ===
Әншілер [[Дженнифер Лопес]] пен [[Джери Халлиуэлл]] өздерінің музыкалық клиптерінде бұл картинаға құрмет көрсетті. Лопестің [[This Is Me… Then]] альбомындағы «[[I'm Glad]]&lt;nowiki/&gt;» клипі негізінен бүкіл фильмнің сюжетіне негізделген, ал Халлиуэллдің екінші альбомы ''[[Scream If You Wanna Go Faster]]''-дің алғашқы синглі — «[[It’s Raining Men]]&lt;nowiki/&gt;» нұсқасы культтік тыңдалым сахнасынан шабыт алады.

2018 жылғы «[[Дэдпул 2]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінің жарнамалық постері Дженнифер Билздің үстіне су құйылып, оның қолымен орындыққа тіреліп тұрған культтік сахнасын қайталайды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/news/deadpool-flashdance-new-sequel-poster/|title=Deadpool Does Flashdance In A New Sequel Poster|date=2018-02-06|publisher=Empire|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2022-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407085014/https://www.empireonline.com/movies/news/deadpool-flashdance-new-sequel-poster/}}&lt;/ref&gt;

== Сот істері ==
Фильм [[Морин Мардер]]дің шынайы оқиғасына негізделген. Картинадағы Алекс Оуэнс сияқты, ол да беделді би мектебіне түсуге ұмтылды. [[Том Хедли]] сценарийдің бастапқы нобайын жазды, ал 1982 жылғы 6 желтоқсанда Мардер [[Paramount Pictures]] компаниясына өзінің өмірлік тарихын экранда пайдалану құқығын беретін құжатқа қол қойды, ол үшін оған 2300 доллар мөлшерінде біржолғы өтемақы төленді.

Фильм бүкіл әлем бойынша 200 миллион доллардан астам қаражат жинады. 2006 жылдың маусымында [[Сан-Франциско]]дағы АҚШ-тың Тоғызыншы округтік [[Федералды округ бойынша АҚШ Апелляциялық соты|апелляциялық соты]] төменгі соттың Мардер 1982 жылы құжаттарға қол қойған кезде өзінің тарихын пайдалану құқығынан бас тартқан деген шешімін күшінде қалдырды. Сот сонымен қатар құжатқа қол қою кезінде Мардердің адвокаты қатысқанын атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/SAN-FRANCISCO-Inspiration-for-Flashdance-2517110.php|title=SAN FRANCISCO / Inspiration for 'Flashdance' loses appeal for more money|author=Suzanne Herel, Chronicle Staff Writer|website=|date=2006-06-13|publisher=SFGate|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2019-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190813120620/https://www.sfgate.com/bayarea/article/SAN-FRANCISCO-Inspiration-for-Flashdance-2517110.php}}&lt;/ref&gt;

=== Дженнифер Лопеске қарсы сот талабы ===
2003 жылы [[Дженнифер Лопес]]тің «I'm Glad» клипінде (режиссері [[Дэвид Лашапель]]) фильмдегі би нөмірлері пайдаланылғаннан кейін, Мардер Лопесті, [[Sony Corporation]] (клипті жасаушылар) және [[Paramount]] компаниясын сотқа берді.

Лопес өзінің «I'm Glad» бейнебаяны фильмге құрмет ретінде ойластырылғанын алға тартқанымен, 2003 жылдың мамырында Sony компаниясы Paramount-қа би нөмірлерін және фильмдегі басқа да материалдарды пайдаланғаны үшін лицензиялық алым төлеуге келісті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0085549/news|title=Flashdance (1983) - News - IMDb|author=|website=|date=|publisher=|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-01-21|archivedate=2019-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190909065758/https://www.imdb.com/title/tt0085549/news}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.davidlachapelle.com/press/nytimes2.shtml|title=D A V I D * L A C H A P E L L E|author=|website=|date=2006-10-19|publisher=web.archive.org|lang=en|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-01-21|archivedate=2006-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061019144646/http://www.davidlachapelle.com/press/nytimes2.shtml}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
'''Монографиялар:'''
* {{кітап|авторы=Bernard F. Dick|тақырыбы=Жұтылу: Paramount Pictures-тің өлімі және корпоративтік Голливудтың дүниеге келуі|шынайы атауы=Engulfed: The Death of Paramount Pictures and the Birth of Corporate Hollywood|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=-asfBgAAQBAJ&amp;pg=PA177|баспасы=University Press of Kentucky|жыл=2015|беттері=1|барлық беті=280|isbn=9780813159287|ref=Dick}}

'''Газеттер мен журналдардағы басылымдар:'''
* {{мақала|авторы=Cynthia Rose|тақырыбы=Соқыр жарқыл!|шынайы атауы=Blinding Flash!|сілтеме=https://www.worldradiohistory.com/UK/New-Musical-Express/1983/NME-1983-07-02.pdf|тілі=en|басылым=''[[New Musical Express]]''|түрі=magazine|орны=Лондон|баспасы=TI Media|жыл=1983, 2 шілде|беттері=20|issn=0028-6362|archive-date=2025-11-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20251130141327/https://www.worldradiohistory.com/UK/New-Musical-Express/1983/NME-1983-07-02.pdf|ref=Rose}}

[[Санат:Эдриан Лайн фильмдері]]
[[Санат:АҚШ мелодрама фильмдері]]
[[Санат:АҚШ музыкалық фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Джерри Брукхаймер продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Санат:1983 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Би туралы фильмдер]]
[[Санат:Джорджо Мородер музыкасы жазылған фильмдер]]
[[Санат:Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]</text>
      <sha1>2s2godfvbrwhfszvo9ld733klrg0qbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лора Брэниган</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781240</id>
    <revision>
      <id>3618387</id>
      <parentid>3604142</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Студиялық альбомдар */ орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9759" sha1="cb4jgvbgrjqvv1foe6wzyaz7nbxtedx" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Лора Брэниган
 |Шынайы есімі         = {{lang-en|Laura Branigan}}
 |Сурет                = Laura Branigan c. 1982.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = solo_singer
 |Туған кездегі есімі  = Laura Ann Branigan
 |Толық аты            = Laura Ann Branigan
 |Туған күні           = 3.7.1952
 |Туған жері           = [[Маунт-Киско]], [[Уэстчестер (округ, Нью-Йорк)|Уэстчестер]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні   = 26.8.2004
 |Қайтыс болған жері   = [[Ист-Куог]], [[Саутгемптон (Нью-Йорк)|Саутгемптон]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Белсенділік жылдары  = 1973—2004
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = [[әнші]]
 |Дауыс түрі           = [[меццо-сопрано]]
 |Аспаптары            = [[фортепиано]]
 |Жанрлары             = [[синти-поп]], [[поп-рок]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records]]
 |Марапаттары          = [[Billboard нұсқасы бойынша 1983 жылғы АҚШ-тың қорытынды әндер тізімі|Billboard нұсқасы бойынша 1983 жылғы АҚШ-тың үздік синглдері]]&lt;br&gt;[[Токио музыкалық фестивалі]] (1984)
 |Сайты                = [http://laurabraniganonline.com Ресми сайт]
 |Қолтаңбасы           = Laura Branigan Signature.svg
 |Commons              = Laura Branigan
}}
'''Лора Браниган''' ({{Lang-en|Laura Branigan}}, толық аты-жөні — '''Лаура Энн Браниган''', {{Lang-en|Laura Ann Branigan}}; [[3 шілде]] [[1952 жыл|1952]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pagesix.com/2015/08/24/laura-branigan-was-52-not-47-when-she-died/|title=Laura Branigan was 52, not 47, when she died|author=Richard Johnson|date=2015-08-24|publisher=Page Six|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-10-29|archivedate=2015-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905232504/http://pagesix.com/2015/08/24/laura-branigan-was-52-not-47-when-she-died/|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[26 тамыз]] [[2004 жыл|2004]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[әнші]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штатының тумасы. Оның орындауындағы [[Би музыкасы|би хиттері]] [[1980 жж.|1980-жылдары]] [[Германия]] мен [[континентальды Еуропа]]ның басқа да елдерінің радиоэфирлерінде үнемі ойналып тұрды.

== Өмірбаяны ==
1970–1972 жылдары [[Америкалық драмалық өнер академиясы]]нда оқыды. Браниган шығармашылық жолын [[мюзикл]]&lt;nowiki/&gt;дерде өнер көрсетуден бастаған. 1970-жылдары [[Леонард Коэн]]нің [[бэк-вокал]]исі болып жұмыс істеді.

Жеке мансабының басталуы сот процестерімен байланысты қиындықтар тудырды, бірақ 1982 жылға қарай бұл мәселелер артта қалып, Браниган би музыкасының дебюттік альбомын жарыққа шығарды. [[Atlantic Records]] компаниясының ұсынысымен Лаура туған жылын 1952 жылдан 1957 жылға өзгертті. «[[Gloria (Умберто Тоццидің әні)|Gloria]]&lt;nowiki/&gt;» әні [[Billboard Hot 100]] чартында екінші орынға көтеріліп, «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығына номинация алды, ал Германияда жылдың ең ірі хитіне айналып, [[еуродиско]] дәуірінің басталуына негіз қалады.

Егер Брэниганның АҚШ-тағы танымалдығы төмен болса, онда еуропалық нарықта ол онжылдықтың ең сәтті орындаушыларының бірі ретінде бекітілді. Оның визиттік карточкасы 1984 жылғы аттас альбомдағы [[диско]] және [[нью-вейв]] стиліндегі «[[Self Control]]&lt;nowiki/&gt;» хиті болды. Брэниганның музыкасы мен [[Имидж|сахналық бейнес]]і сол жылдардағы көптеген еуропалық жобалар үшін үлгі болды. 1984 жылы Брэниган Жапониядағы беделді [[Токио музыкалық фестивалі|Tokyo Music Festival]] музыкалық телефестивалінде «{{Iw|The Lucky One (Лаура Браниганның әні)|The Lucky One|en|The Lucky One}}» композициясымен жеңіске жетті.

1990-жылдары Брэниганның жаңа жазбалары тұрақсыз түрде пайда болды, мысалы, 1994 жылы [[Дэвид Хассельхофф]]пен бірге жазылған «[[Малибу құтқарушылары]]&lt;nowiki/&gt;» сериалының тақырыбы.

Осы жылдар ішінде ол ән айтуды азайтып, [[телехикая]]ларға көбірек түсе бастады. Оның [[Бродвей]]дегі «Love, Janis» мюзикліндегі [[Дженис Джоплин]] рөлін сомдауы жоғары бағаланды.

2004 жылы 26 тамызда [[Нью-Йорк]]тегі өз үйінде ұйықтап жатқан жерінде [[Бас ми қан тамырларының аневризмасы|ми аневризмасының жарылуы]]нан қайтыс болды. Браниганның денесі кремацияланып, күлі [[Лонг-Айленд]] бұғазының үстіне шашылды.

== Дискография ==
=== Студиялық альбомдар ===
{| class=«wikitable plainrowheaders»
! rowspan=«2» |Атауы
! rowspan=«2» |Шығарылған күні
! colspan=«9» |Чарттардағы ең жоғарғы орны
! rowspan=«2» |Марапаттар
|-
![[Billboard 200|US]]
![[ARIA Charts|AUS]]
![[Canadian Albums Chart|CAN]]
![[Media Control Charts|GER]]
![[VG lista|NOR]]
![[Жаңа Зеландия дыбыс жазу компанияларының қауымдастығы|NZ]]
![[Sverigetopplistan|SWE]]
![[Schweizer Hitparade|SWI]]
![[UK Albums Chart|UK]]
|-
! scope=«row» |''[[Branigan]]''
|Наурыз 1982
|34
|50
|14
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|{{Ту|АҚШ}} [[Америкалық дыбыс жазу компанияларының қауымдастығы|АҚШ]]: Алтын&lt;br&gt;{{Ту|Канада}} [[Канадалық дыбыс жазу компанияларының қауымдастығы|Канада]]: Алтын
|-
! scope=«row» |''[[Branigan 2]]''
|Наурыз 1983
|29
|30
|46
|—
|—
|11
|—
|—
|—
|{{Ту|АҚШ}} АҚШ: Алтын
|-
! scope=«row» |''[[Self Control (альбом)|Self Control]]''
|Сәуір 1984
|23
|29
|14
|5
|3
|38
|2
|3
|16
|{{Ту|АҚШ}} АҚШ: Платина&lt;br&gt;{{Ту|Канада}} Канада: Платина&lt;br&gt;{{Ту|Аустралия}} Аустралия: Платина&lt;br&gt;{{Ту|ГФР}} [[Германияның Федералдық дыбыс жазу индустриясы қауымдастығы|ГФР]]: Алтын&lt;br&gt;{{Ту|Ұлыбритания}} [[Британдық фонограмма өндірушілерінің қауымдастығы|Ұлыбритания]]: Алтын
|-
! scope=«row» |''[[Hold Me (Лора Брэниганның альбомы)|Hold Me]]''
|Шілде 1985
|71
|37
|43
|31
|12
|—
|7
|10
|64
|
|-
! scope=«row» |''[[Touch (Лора Брэниганның альбомы)|Touch]]''
|7 шілде 1987
|87
|68
|94
|—
|—
|—
|20
|24
|—
|
|-
! scope=«row» |''[[Laura Branigan (альбом)|Laura Branigan]]''
|21 наурыз 1990
|133
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
|-
! scope=«row» |''[[Over My Heart]]''
|17 тамыз 1993
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
|-
| colspan=«12» |«—» альбомның чарттарға енбегенін немесе бұл елде шығарылмағанын көрсетеді
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.laurabraniganonline.com/ Ресми сайт]{{ref-en}}

[[Санат:Америкалық драмалық өнер академиясының түлектері]]
[[Санат:Диско жанрындағы музыканттар]]
[[Санат:АҚШ театр актрисалары]]
[[Санат:Atlantic Records орындаушылары]]
[[Санат:АҚШ поп-әншілері]]
[[Санат:Ми тамырларының аневризмасынан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ми ішіне қан құйылудан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Күлі көкке ұшырылғандар]]
[[Санат:Нью-Йорк штатының әншілері]]
[[Санат:Лора Брэниган| ]]</text>
      <sha1>cb4jgvbgrjqvv1foe6wzyaz7nbxtedx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астана қаласы мектептерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781718</id>
    <revision>
      <id>3618209</id>
      <parentid>3613501</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <origin>3618209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128015" sha1="13neyyybzypk93dri8mwlwvrhw8n34r" xml:space="preserve">2026 жылғы дерек бойынша Астанада орналасқан мектептер тізімі.&lt;ref&gt;https://findh.org/939-spisok-obshheobrazovatelnyih-shkol-v-kazahstane.html?region=astana&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://egov.kz/cms/ru/articles/2Fspisok_wkol_rk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr?map=0&amp;_csrf-frontend=sMkcIBTj96L-AC-a7KTIxiJPXWYSAb51458oM3GbSxL-jW9nRKmGxJRrVu3Y6qawEysFJ11U2yDT0mlbINgJIg%3D%3D&amp;SchoolSearch%5Bsearchtext%5D=&amp;page=NaN&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/747403?lang=kk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://digitalbusiness.kz/2026-06-15/zolotaya-parta-kto-vladeet-samimi-dorogimi-chastnimi-shkolami-kazahstana-i-skolko-oni-zarabativayut/&lt;/ref&gt;

== Алматы ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983329?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://astana22.edupage.org/? № 22 мектеп-гимназия]||  Ж.Жирентаев, 16|| '''1992'''&lt;ref&gt;http://astana-school22.blogspot.com/2013/03/22.html&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Абылайхан даңғ., 16/1, 18, 20а, 20б, 24, 26, 26/1, 28, 32/1, 32/2, 36, 36 а, М.Жұмабаев көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 5/1, 6, 7/1, 9, 9/1, 9/2, 10,11, (12, 14, 14/1 ЕНУ жатақханасы), 12 а, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4,  18, 18/1; Жирентаев көшесі 9, 10, 13, 14, 15, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/2, 20/1, 21,22, 22/1; Петров көшесі 17, 19, 19/1, 21/2, 21/3, 23, 23/1, 23/2, 26, 28/1, 30/1, 31/1, 32, 32/1, 32/2, 34;  Кажымұқан көшесі 22, 26, 28, 13/1; Күйші Дина көшесі, 31. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 48 МЛ-ге).  . Күйші Дина көшесі 22, 22/1, 23, 23/1, 23/2, 24, 25, 25/1, 25/2, 26, 28, 28/1, 30, 30/1; Б.Майлин көшесі, 23, 29, 29/1, 30, 31, Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 51 МГ-ге) 
|-
| [https://28-school.edu.kz/?lang=ru № 28 мектеп-лицей]||  А.Петров, 8 || ||  қазақ, орыс|| || Қажымұқан көшесі: 2, 4, Тәуелсіздік даңғылы: 4/1, 4/3, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 21, 21/2, 21/4, 21/5, 21/6, 21/9, Петров көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 3, 4, 5, 5/2, 5/3, 7, 7/1, 10, 10/1, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2, 14/3, Күйші Дина көшесі: 1, 1/1, 3/1, 5, 5/1, 7, Еренқабырға көшесі: 10, 14/1, 14/2, 14/3, 14/5, 14/6, 16/1, «Энергетик» т.а.,. Амман көшесі: 21, 21а, 21б, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4
|-
| [https://29.astana-bilim.kz/?lang=kz № 29 орта мектеп]||  Жилой массив Железнодорожный, М. Горький, 22|| ||  қазақ, орыс|| || «Теміржолшылар» т.а.. 
|-
| [https://sh30astana.edu.kz/ru/about/about № 30 мектеп-гимназия]||  А.Петров, 11|| '''1978''' ||  қазақ, орыс|| || Петров көшесі: 9, 13, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 18/1, 20, 22. Қажымұқан көшесі: 6, 6/1, 8/1, 10/1, . К. Сәтпаев көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 5, 7, 7/1, 9, 9/1, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 11/5, 11Б
|-
| [https://32.astana-bilim.kz/ № 32 мектеп-гимназия]||  Абылайхан даңғылы, 25/3|| 1988||  қазақ, орыс|| || Абылай хан даңғылы: 17, 17/1, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 23, 25, 25/1, 25/2, 27/1, 27/4, 29/1, 29/2, 33, І. Жансүгіров көшесі: 4/1, 4/3, 4/4, 6/1, 6/2, 8/3, Күйші Дина көшесі: 35, 37, 39, 39/1, Манас көшесі: 3/1, 6, 6/1, 8, 9, 11/1, 11/2, 11/3, 13, 13/1, 13/2
|-
| [https://37mektep-ns.edu.kz/?page_id=10276&amp;lang=kk Сырбай Мәуленов атындағы № 37 мектеп-лицей]||  Күйші Дина 44/3|| 1993, 2017 жылы қосымша құрылыс||  қазақ, орыс|| || Күйші Дина көшесі: 36, 36/1, 36/2, 38, 40, 40/1, 42, 42/2, 44, 44А, 44/1, 44/2, 46, 46/1, 46/2, 46/3,. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 28, 30, 30/1, 32, 36/2, 36/3,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 5, 7, 7/1, 9, 11/2, 11/3, 17, 19,. Абылай хан даңғылы: 37, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 45А
|-
| № 38 мектеп-лицей ||  Мусрепова 8/2|| 01.01.1999||  қазақ|| || Ғ. Мүсірепов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/2, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 10, 10/2, 10/3, 12, 14, 14/1, Абылай хан даңғылы: 47, 55, 57, 57/1, 57/2, 59, 59/1, 59А, Ғ. Мұстафин көшесі: 1, 1/3, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, 5, 5/1, 7/1, 7/2, 9, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 38, 40, 42, 44, 46, VIP қалашығы, VIP елді мекені . (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ЖББМ-ке);. Ғ. Мүсірепов көшесі: 1, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9,. Абылай хан даңғылы: 49, 49/1, 49/2, 49/3, 51,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6А, 8, 8А, 8/1, 8/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ)
|-
| Ахмет Байтұрсынұлы атындағы № 48 мектеп-лицей ||  Жирентаев, 15/2|| 03.01.2003||  қазақ|| || Жирентаев көшесі: 9, 10, 13, 13/1, 14, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/3, 20/1, 21, 22, 22/1, Қажымұқан көшесі: 13/1, 18, 18/2, 22, 26, 28 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ);. Қажымұқан көшесі: 12, 12Б, 12В, 14, 14/1, 16, Қ. Сәтпаев көшесі: 4, 4/1, 4/2, 6, 6/1, 8, 10 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ).
|-
| Райымбек батыр атындағы № 50 Қазғарыш» мектеп-лицей  ||  ул. Куйши Дина, 6|| ||  қазақ|| || Б. Майлин көшесі: 3, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 8, 9, 11/1, 13, 14 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Тәуелсіздік даңғылы: 20, 22, 23, 23/1, 24А, 24Б, 25, 25-блок 1, 26, 26/1, 28, Күйші Дина көшесі: 2/1, 2/2, 4, 4а, 4/1, 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 28 МЛ-де);. Қ. Сәтпаев көшесі: 13, 13/3, 15, 17, 17/1, 17/2. Күйші Дина көшесі: 8, 8/1, 8/2, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 15. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ-да).
|-
| Мұстафа Шоқай атындағы № 51 мектеп-гимназия ||  Қараөткел, Аманат, 5|| 2005&lt;ref&gt;https://bilimdinews.kz/?p=271822&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Аманат көшесі  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 28, 30, 30/1, 32, 34, 36. Күншуақ көшесі  1, 2, 3, 4, 5/1, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Алтыбақан көшесі  1,5, 7, 9,  10, 10/1, 12, 19, 19/1. Ойтуған көшесі   3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 17/1, 17/2, 18, 19. Шашу көшесі 1, 2а, 2б, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Ошақты көшесі 5, 7а, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 19/1, 19а, 20, 21, 23, 24, 24а, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 40, 42, 44. Рудаки көшесі  2, 4, 6а, 10, 10а, 12, 14, 16, 18, 20, 22. Манатау көшесі   2а, 3, 3/1, 4, 5, 5/2, 6, 7, 8, 9, 11/1, 12, 13, 13/1, 15 ,17, 19, 21, 21/1, 23, 25, 27, 27а, 29. Сырымбет көшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 26/2, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 41. Қызылқұм таркөшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12. Бағаналы көшесі  2, 3, 5, 6, 6а, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 23, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44. Көкпар таркөшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22. Б.Момышұлы көшесі 16, 18, 18/1, 18/2, 20, 23, 23/2, 25, 27, 27а. М.Жұмабаев көшесі 17/1, 17/2, 17/3, 19/1, 21/1, 21/2, 21/4. Талғар көшесі   3, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 11 ,13,15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31. Қ.Сәтпаев көшесі 16/1, 16/3, 18, 19, 19/1, 20, 20/1, 20/2, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29/1; Б. Майлин көшесі 20/1, 20/2, 20/3, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29, 29/1, 31. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де);. Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ-да).
|-
| Бейімбет Майлин атындағы № 52 мектеп-гимназия  ||  Бурабай, 38|| 01.01.2006||  қазақ|| || Қобыланды батыр көшесі: 7, 7А, 7Б, 7В, 7Г, 7Д, 7Е, 7К, 7Л, 7М, 7Н, 4, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 34/1, Дегерес таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7/1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, Дегелен таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, Ақарыс көшесі: 1, 3, 4, 5, 5/1, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 29, 30, 34, 35, 36, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46/1, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 61/1, Бекарыс көшесі: 1/1, 2, 4, 5, 5/1, 8, 9/1, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 21/1, 22, 23, 24, 27, 28, 29, 30, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 48, 50, 54, Жанарыс көшесі: 1, 2, 3, 6, 7, 7А, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 24, 25, 27, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 46/1, 47, 49, 51/1, . Бұқтырма көшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 9, 10, 11, 11/1, 12, 14, 15, 15/1, 16, 17, 17/1, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27/1, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 40а, 41,42, 43, 45, 46, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 70, 72, 76/1. Ертіс көшесі: 2, 3/1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 11а, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 14, 15, 16, 16/1, 17/1, 18, 18/2, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64,  65,  66,  67,  68, 70. Жайық көшесі: 1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 12,13,14,14/1,16, 16/1, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 31, 33, 35, 37, 37/1. Бурабай көшесі:  1, 2, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 37, 37/1, 39, 41, 42, 43, 45, 46, 48, 52/1, 54, 56. Ыргыз көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 12, 14, 16, 19, 21, 21/1, 23. Есіл көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34/2, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 52а, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 58/1, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72,73, 74, 75, 76,77, 78. Жаркент көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46. ул.Шу: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 39, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63а, 67, 69, 71, 73, 75. Ғ.Мұстафин көшесі: 2, 6, 6/1, 8, 10, 10а, 14, 18, 20, 26, 26б, 32, 32/1, 34, 36, 42, 54, 56, 60/1, 62, 64, 66а. Сілеті көшесі: 3, 4, 4а, 5, 6, 6/1, 7, 8, 9, 12,14, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 28. Қозыбасы көшесі: 1, 3, 9, 13, 15, 19, 21, 23, 25, 27, 29. Ұ.Субханбердин көшесі: 14,18. Хантау көшесі: 2, 8, 10, 10а. Ш.Құдайбердіұлы даңғылы, 58. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да)
|-
| Бауыржан Момышұлы атындағы № 53 мектеп-лицей ||  Жилой массив Юго-Восток (правая сторона) . Қаркабат, 17|| 01.01.2006||  қазақ, орыс|| || Талғар көшесі 1,2,3-19 (тақ), Көкпар (барлығы),  Зеренді 1-41 (барлығы),  Көкорай  1-22 (барлығы), 23-41 (тақ), Қалба  2, 10-20 (тақ),  Жанкент  71-157 (тақ), 96-204 (жұп),  Құндызды  1-14 (барлығы), Қарқабат  1, 1/1, 3, 7, 9, 11, 13, 13/1, 17, Жайдарман таркөшесі 2-12, 12а (тақ), 3,  Ақберен  1,3,5,7, Нұрлы  1-14 (барлығы),  Келес таркөшесі (1-19 тақ), Ақсу-Аюлы  1-40 (барлығы),  Қосалқа, Кемел 2-18 (жұп), Аксұңқар 2-19 (барлығы),  Балқантау  110-126  (жұп), 180-нен жұп, 187-213 (тақ), Ақыртас  25-35 (тақ), Б.Момышұлы 4, 4/1, 6/1, 6/2, 6/3, 8/1, 10, 10/1, 10/2,12,14 (жұп), Қ.Сәтпаев көшесі  22-26/11 (жұп), 31, Берен көшесі 1-22; Шырайлы таркөшесі 1-13; Сайрам  таркөшесі 1, 3, 7, 9, 11 (барлығы); Кеген көшесі 1-12; Мерей таркөшесі, 2-12 (жұп); Керуен таркөшесі; Жаңаөзен таркөшесі 2-12, Аршын көшесі, 1-14, 14 а, 14 б; Қ.Сәтпаев көшесі, 33
|-
| [https://63.astana-bilim.kz/pasport?lang=kz № 63 мектеп-гимназия]||  жилой масив «Юго- Восток»                   (левая сторона) Лепсі 38|| 2010||  қазақ, орыс|| || Есіл, Шу, Лепсі, Іле, Еділ, Қошқарбаев көшесі, 68, 72, 80, 80/1, Астана- Қарағанды тасжолы, 23, 23/2 («Денсаулық Бақыт» ТК)  
|-
| [https://cdn1.kdt.kz/files/sites/1383501720745699/files/%D0%9C%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%9F%20%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%9E%D0%A0%D0%A2%D0%AB/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B.pdf?_t=1740043936 № 64 мектеп-лицей]|| ул.Г.Мусрепова 15|| 01.01.2010||  қазақ|| || Қ. Рысқұлбеков көшесі: 16, 16А, 16/1, 16/2, 16/3. Ғ. Мұстафин көшесі: 21, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4, 21/5, 21/6, 21/7, 13/1, 15/1, 15/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17 (1/17), 17 (2/17), 17 (3/17), 17 (2/10), 17 (4/10), 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 22/1, 22/2, . Махтумқұлы көшесі: 3, 3/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 114 ЖББМ-те);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 23, 25/1, 25/2, 25/3, 25/4, 29/1, 31, 31/1, 33. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ-де).
|-
| [https://70.astana-bilim.kz/mektep-tolkujaty?lang=kz № 70 мектеп-лицей]||  жилой массив Юго-Восток /правая сторона/, Майқайын 1|| 01.01.2012||  қазақ|| || Тәуелсіздік даңғылы: 31/2, 31/3, 31/4, 33, 33/1, 34/1, 34/2, 34/8, 34/9, 34/10, 39, 43, 43/3, 44/5, 45/1, 47а, 47/2, 47/3, 47/4, 49/1, 49/2, 49/4, 49/5, Б. Момышұлы даңғылы: 2/6, 2/7, 2/8, 2/9, 2/10, «Ақбұлақ» т.а.: 2, 3, 4, А. Тоқпанов көшесі: 8, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 8/6, Балталы көшесі: 14-20/1, Арқат таркөшесі: 7/1, Тарлан таркөшесі: 1-19, Шертер көшесі: 1-18, Майқайын көшесі: 1-18. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Б. Момышұлы даңғылы: 7, 9, 11, 13/1, 13/2, 13/3, 13А, 15А, 15/2, 15/3, 17, 17/2, 19, 19/1, 19/2, Тәуелсіздік даңғылы: 38/2. Жайдарман таркөшесі: 1, Арғанаты көшесі: 33-51 (тақ сандар), Балбырауын көшесі: барлық үйлер. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де)
|-
| № 92 мектеп-лицей&lt;ref&gt;https://92ml.edu.kz/o-shkole&lt;/ref&gt;||  Дауылпаз 1/1|| 2021 ||  қазақ, орыс|| || Б. Момышұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/4А, 2/4Б, Амман көшесі: 2, 2А, 2Б, 4, 6, Дауылпаз көшесі: 7/2, Ақыртас көшесі: 1-21, Балталы көшесі: 2-12, Дауылпаз көшесі: 2-14. Шарль де Голль көшесі: 11, Романтиктер көшесі: 27. Тәуелсіздік даңғылы: 40, 40/3А, 40/4, 40/6, 40/7, 40/8. Балқантау көшесі: 72/1, 74, 76, 78, 80, 84, 86, 88, 90, 90/1, 90/2, 96, 98, 100, 102, 106, 109, 163, 161, 159, 183, 181А, 179, 175, 169, 167, 165, 95, 97, 99, 10/1, 103, 105, 107, 109, 111, 113, 115, 117, 119, 121, 125, 127, 131, 133, 139, 141, 143, 145, 146, 147, Арғанаты көшесі: 1-19, 21, 23, 29, 31. Таскескен көшесі: 1-30, 32, 38, 40, 42, 46, 48, 50, 54, 56, 58, 60, 62, 64, 66, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 80, 84. Айнакөл көшесі: 103-163, Кеңгір көшесі: 1-19, 21, 23, 25. Қарасаз көшесі: 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, А.Тоқпанов көшесі, 20, 22
|-
| [https://114-astana.edu.kz/ № 114 жалпы білім беретін мектеп]||  Ілияс Жансүгірұлы көшесі, 1|| 2025|| ||  || Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/1, 2/2, 2/4, 2/6, 2/7, 3, 4, 4/3, 4/4, 5, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 24/1, Манас көшесі: 23/1, 23/5, 23/7, Абылай хан даңғылы: 2, 3, 3/1, 4, 4/2, 5/1, 5/2, 5/3, 5А, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 6/7, 9, 9/1, 9/2, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2;. Орыс тілінде оқытатын сыныптар:. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 21, 22/1, 22/2, Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17/3, 17/4, 17/6, 17-блок 1/10, 17-блок 1/17, 17-блок 2/17, 17-блок 3/17, 17-блок 4/10, 19/1, 19/2, 19/3, Қажымұқан көшесі: 13Б, 15
|-
| № 116 жалпы білім беретін мектеп ||  Юго-Восток (оң жақ), Мұқан Төлебаев көшесі, 3|| 2025|| ||  || Айнакөл көшесі: 1/1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 19, 21А, 22А, 23, 27, 28, 29, 29А, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 41, 42/1, 46, 47, 48, 50, 54, 54А, 56, 56/1, 58, 58/1, 60, 63, 65, 67, 69, 71, 73, 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95А, 97, 101, 103/1, Арқайым көшесі: 1, 7А, 11, М. Төлебаев көшесі: 4, 5, 5А, 5Б, Орхон көшесі: 2, 2А, 6/1, 8, 8А, 10, 12, 16, 29, 36, 37, 39, 41, 43, 44, 45, 46, 48, 49А, 55, 57, 57/2, 63, 65, 67, 69, 71, 73, Шаттық таркөшесі: 1, 1А, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 20/1, Қызылкөл таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 18/1, Теміртау таркөшесі: 1А, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 18/1, 19, Қызан таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, Сұлутөбе көшесі: 1, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27А, 29, 31, 33, 35, 37, 39, 41, 43, 45, Жалаңтөс көшесі: 2, 4, 6, 10, 10/1, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 22/1, Арал таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, Б. Момышұлы даңғылы: 22/2, 22/4, 22/5, 22/6, 22/7, 22/8, 22/9, 22/12, 24/18, 24/4, 24/5, 28/4, 28/5, 28/7, 28/8, 28/10, 28/12А, 28/15, 28/17, Майдақоңыр көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 20/2, 22, 22А, 24, 24А, 26, 30, 32, 34, 36, 54, 54/1, 56, 58, Бозторғай көшесі: 6, 8, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Ер Тарғын көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 8/1, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24, 25/1, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 46, 48, 49, 50, 51, Ер Көкше көшесі: 1, 3, 5, 11, 13, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 33, 33/1, 39, 43, 45, 47, 49, Ер Қосай көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 16/1, 22, 24, 26, 34, 36, 40, 42, 44, 46, 48, 50, 52, Р. Қошқарбаев даңғылы: 39, 41, 43, 43/2, 45, 45А, 45Б, 45/1, 54А, 56, 56/1, 60, Қордай көшесі: 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 25/1, 26, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36/1, 39а, 40,  41, 43, 44, 45, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, 58а, 59, 61, 63, 63/1, 65, 67, 69, 70, 71, 71/1, 71/2, 72, 73, 75, 77, 79,  Отыкен көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 15, 16, 17, 19, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 44, Құмкент көшесі: 3-58, 60, 62/1, 66, Сартай таркөшесі: 1-16, Сарыағаш таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7, 9, 10, 17, 19, Сарқан көшесі: 2-54, Түлкібас көшесі: 1-58/1, Мойынты көшесі: 1-56, Баянтау көшесі: 1-49, Алмалы өткелі: 3, 5, 7, Бөрілі көшесі: 2-52, Енесай көшесі: 2-16, Ө. Жәнібек көшесі: 42, 45,  Жанкент көшесі: 3-86, Масаты көшесі: 1-59, Бесбалық көшесі: 7-18, Ақкөл өткелі: 1-12, Қаратал көшесі: 1-34, Ақшатау өткелі: 1-11/1, Таскескен көшесі: 33-130, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы көшесі: 2-17, Шабыт таркөшесі: 4-6, М. Жұмабаева көшесі: 29/2-34/7А, Балқантау көшесі: 8-93, Бесшалқар көшесі: 2А-18, Обаган көшесі: 4-30, Коныраулы көшесі: 3-9, Абылай хан даңғылы: 52-64
|-
|'''[https://nurorda.edu.kz/ Школа-лицей «NURORDA»]'''
|Улица Касыма Аманжолова, 34
Юго-Восток (правая сторона) ж/м,
|2007
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://spectrum.edu.kz/ru Spectrum International School]'''
|Проспект Ракымжан Кошкарбаев, 11
Юго-Восток (правая сторона) ж/м
|2008
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://riviera.edu.kz/ Riviera International School]''' 
|Проспект Бауыржан Момышулы, 1/1
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://flagmanschool.edu.kz/ Физико-Технический Лицей Flagman Флагман] 
|Проспект Шакарим Кудайбердыулы, 22/1, 
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://miras-astana.kz/ Мирас Международная частная школа]
|Улица Куйши Дина, 34
|1999
|
|
|Жеке меншік
|}

== Байқоңыр ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983315?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [http://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-tolk-zhaty.html Жамбыл Жабаев атындағы № 4 мектеп-гимназия]||  Ш.Айманова 3 || 1907, 1919 қайта ашылу кеңес өкіметі, 1958 жңағимарат, 2003 жылы 700 орындық қосымша ғимарат салынды&lt;ref&gt;https://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-shezhiresi.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| Қазақ-татар медресесі, 1940 жылы Жамбыл атында
| С. Торайғыров көшесі: 1, 2, 3, 3/1, 4, 4А, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 4/6А, 4/6Б, 4/7, 4/8, 7/1, 7/2, 7/5, 7/6, 7/7, 36, 93А, 93Б. С. Сейфуллин көшесі: 33, 35, 40, 41, Республика даңғылы: 34/2, Қарағанды көшесі: 21, 21А, 21Б, 23, 25/3, 36, 36/1, 38. С. Рахымов көшесі: 91, Ш. Айманов көшесі: 1/1, 1/2, 1/3. Ж. Аймауытов көшесі: 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 3 МГ-де);. Ж. Аймауытов көшесі: 3/1, 3/4, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 8/2, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 9/8, 9/9, 9/10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4, 12/5, 33, 49Б, С. Рахымов көшесі: 115А, 115Б, 117А, 17/1, 123, Қарағанды көшесі: 51, 51/1, 51/2, 53, 55,. А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/5, 27/6, 27/7, 27/8, 27А, 27Б, 40/1, 40/2, 40/3, 40/4, 40/4А, 40/5, 40/7, 40/7А, 40/7Б, 40/8, 25/1, 29/1, 29/2, 29/3, 29/4, 29/5, 41А, 23/3, 30Б, 31/3А, 31/4, 31/5, 31/6, Ш. Айманов көшесі: 5/1, 5/2, 5/3, 5/3К2, 5/6, 5/7, 5/8, 10/1, 10/2, 10/3, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4А, 12/6А, 12/7, 12/5, 12/6, 12/8, 12/8А, 12/8Б, 12/9, 12/10, 12/11, 14/3, 14/4, 14/5, 14/7, 14/11, 14/10, 14/8А, 14/8Б, 14/1, 14/2, 49Б, Республика даңғылы: 38, 40,. Бөгенбай батыр даңғылы: 60/5, 60/6, С. Жүнісов көшесі: 18, 20, 20А, 20А/2, 20Б, 22, 22/2, 28, 29, 30, 31, 31А, 32, 32Б/2, 32Б/3, 33, 33А, 33Б, 34, 34Б, 35, 36, 37, 37А, 39, 41, 42, 43, 43А, 45, 47, 49, 44, 44/3, 44Б, 46В, 46В/2, 45А, 46/1, 46/2, 48/1, 48/2, 50, 52, 54, 56Б, 58Б, 60А, 60Б, 60В. Ш. Уәлиханов көшесі: 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2,. С. Торайғыров көшесі: 6/2, 6/3, 6/4, 10/1, 10/2, 11/4. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де).
|-
| [https://5.astana-bilim.kz/ № 5 гимназия]||  Ж. Тархана, 16|| '''''1965''''' ||  қазақ, орыс|| || Кравцов көшесі: 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9,. Пушкин көшесі: 1, 2, 2/1, 3/1, 4, 6, 6/1, 7, 9,. А.Жұбанов көшесі: 1, 3, 3/1, 3/2, 4, 5, 6, 9, . Брусиловский көшесі: 1/2, 1/3, 2, 3/1, 3/2, 3/3, 4. Макаренко таркөшесі: 4, 6, 8, 10, Янушкевич көшесі: 1, 1/2, Иманов көшесі: 44, 50/1, Жәнібек Тархан көшесі: 17
|-
| № 8 мектеп-лицей  || улица Сәкен Сейфуллин,50|| 2017 жылы жабылды?&lt;ref&gt;https://informburo.kz/novosti/v-astane-shkoly-8-zakryli-a-detey-otpravili-po-drugim-uchebnym-zavedeniyam.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Жангелдин көшесі: 33А-48/5, Әлімжанов көшесі: 45-77,. Қарағанды көшесі: 58/4-137, Толстой көшесі: 1-32, Асанқайғы көшесі: 75/1-146, Уәлиханов көшесі: 22/2-28/6,. С. Жүнісов көшесі: 72-110А, Лермонтов көшесі: 1-28, Абыралы таркөшесі, Жиенқұлов көшесі, Биші Қайың таркөшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де);. Тараз көшесі: 14-20/7, Абай көшесі: 50, 63, 65/2, 65/3, 67, 67/1, 67/2, 69/1, 69/2, 71/1, 73/2, 73/4,. А. Сембинов көшесі: 7, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 12/1-26/1. С. Сейфуллин көшесі: 44/2-61/1А, Күлтөбе таркөшесі: барлық үйлер, Ж. Омаров көшесі: 123-192,  Сырдария көшесі: 18-84, Садовая көшесі, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ЖББМ)
|-
| [https://10mektep-ns.edu.kz/mektep-tarihy/ Жұмабек Тәшенов атындағы № 10 мектеп-гимназия]||  улица Мәлік Ғабдуллин,7|| ||  қазақ, орыс|| || Республика даңғылы: 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6/1, 6/2, 8, 10, 10/1, 16, 16/1, 18А, 18Б, 18В,  Иманов көшесі: 6, 10, 10/1, 10А, 12, Бараев көшесі: 1, 3, 5, 9, 9/1, 13, Ғабдуллин көшесі: 1, 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 6/1, 6А, 6Б, 8Б, 9/1, 9/3, 10А, 10Б, 10/2, 10/3, 11, 12, 12/1, 12/2, 12Б,. Иманбаев көшесі: 1, 3, 5, 5Б, 9В, М. Мәметова көшесі: 11, 13, Ғұмар Қараш көшесі: 36, 38, Рамазан көшесі: 33
|-
| № 12 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Қамысты,7|| ||  қазақ, орыс|| || Көксенгір көшесі: 1, 1А, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 16А, 18, 2, 20, 20А, 21А, 22, 23, 29, 3, 30, 31, 32, 32А, 32Б, 33, 37, 37Б, 40, 40А, 44, 46, 47, 47/1, 49, 5, 50, 6, 61А, 9, 9/2, 5/3, 3/2, 1/1, 1/2, 11, 4, 41, 41А, Ойыл көшесі: 1А, 2, 2А, 3, 5, 6, 9, 9А, 10А, 11, 12, 13, 13/1, 14, 15, 16, 17, 19, 24/А, 25А,. Махат көшесі: 1, 6, 9, 13, 22, 28, 34, 38, 38А,. Шет көшесі: 3, 3/1, 1, 12, Айнатас көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15, Сандықтас таркөшесі: 2, 4, 5, 7,. Чехоев көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 10А, 10Б, 11, 13, 13А, 14А, 15, 15А, 19, 21, 26, 35, 36, 37, 39, Ырыс таркөшесі: 2, 3, 4, 5, 5А, 6, 6А, 9, 10, 14, 15А, 16, 17, 19, 23, 25, 26, 31, 31А, Дунаевский көшесі: 4, 5, 6, 7, 8, 8/1, 12, 14, 16, 18, 20, Жолымбет көшесі: 3, 4, 6, 8, 10, 10/1, 12, 13, 19,. Мұрадели көшесі: 1, 1/1, 1А, 6, 8, 9, 10, 11, 13, 12, 14,. Бестөбе көшесі: 1, 4, 5, 6, 7, 8, 13, 15, 18, 20, 24, 28, 28А,. Қамысты көшесі: 2, 3, 6, 7, 8, 10, 14, 15, 19, 20, 21, 26, 31/2, 37, 39, 38, 40/1, 40/2, 40/3, 45/2, 45/3, 47, 56, 58, 59, 62, 66, 69, 70, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 89, 89Б, 89В, 89Г, 93, 95, 101, 103, 110, Қайрақты таркөшесі: 1, 2, 3, 4, Хачатурян көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, Аққайың таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 12, 22. Балтақөл тұйығы: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 12А, 24
|-
| Төлеген Айбергенов атындағы № 16 орта мектеп || Кенесары,81|| 1979&lt;ref&gt;https://egemen.kz/article/374873-aqyn-tolegen-aybergenov-atyndaghy-mektepke-45-dgyl&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || ул. Пушкина 15, 15б, 25, 25/1, 25/3, 31/1, . ул.Янушкевича 9/2, 9/3, 9/4, 10, 14/1. Абай даңғылы, 92/1, 92/2, 92/3, 96; ул.А.Жубанова, 14/1, 14/2, 14/5,  16/1, 17/1, 17/2, 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/5, 21, 21а, 22/2, 23, 24, 25, 25/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 31/1, 54а. . ул.Брусиловского 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, 12/5, 12/5к2, 12/5к3, 12/5к4, 12/6, 13/1, 13/2, 13/3,13/4, 13/5, 13/6, 14/1, 14/2, 14/3, 15/1, 15/2, 15/3а, 15/4, 15/5, 15/7, 18, 18/1, 20, 22, 22а, 26, 28. ул.Циолковского 1, 1/1, 3. пер.Циолковского 4, 6, 6/2, 8, 10, 10/3, 45. ул.Бейсекбаева 11, 14, 14/2, 19, 21, 21/1.  ул.Кенесары   83/1, 85, 85/1, 85/3, 85/4, 87, 87/1, 87/2, 87/3, 87/4, 87/5, 87/6, 87/7, 89а, 89/1, 89/2, 89/3к3, 89/5, 89/6, 93; ул.Сембинова, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 20, 24, 24/1, 26, 26/1. ул.С.Сейфуллина, 54/2, 54/3, 54/5, 54/4, 54/6, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 56/4, 56/5, 56/7, 56а, 56/8, 56/9, 65, 65/1, 67, 69, 69/1, 69/2. ул.Егемен Казақстан,  6/1, 6/3, 6/4, 6/5, 8/1, 8/3, 8/4, 11, 12, 13. пр. Абая, 74а, 74/3, 74/4, 74/10, 76, 78, 80/1, 80/2, 87/1, 87/2, 88/1, 88/2, 92/1, 92/2, 92/3, 95, 95/1, 95/2, 96, 98б, 101, 101/1, 101/2. пер.Изобильный 1, 2-1, 2/2, 3, 4, 4-1, 5, 5/2, 6, 6/2, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, ул. Громовой 2, 5, 7, 9, 11; пер.Волгоградский 1,3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. пер.Одесский 1, 2/4, 3, 4 к2, 4 к4, 5, 6/1, 6/2, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1. пер.Севастопольский  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 24/1, 30, 32, 34, 34/3, 36, 36/3, 40; пер.Минский  19, 21а, 21/1,  23, 32.. пер.Чайковский, 1,1а, 1б, 2, 3, 5, 7, 9, 11,13, 19, 21, 23, 25. пер.Лихачева, 56а, 58а, 60а, 
|-
| [https://astana21.edupage.org/? № 21 орта мектеп]||  улица Кошке Кеменгерулы,4|| 1992&lt;ref&gt;https://edu-kz.com/mektep/shkola-21-v-astane&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Өндіріс көшесі: 1-27, 27-85, 27/1, 25/1, Бейнеу тұйығы. Теректі тұйығы, Сарыадыр тұйығы, Ақбидай көшесі: 11, 13, 14, 15, 29-47, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 18/1, 1-44, 17, 17/1, 17/2, 18, 21, 24, Суриков көшесі, Ақсу-Жабағалы көшесі, Сарытүбек көшесі: 1-33, Мұнайшылар көшесі: 21, 23-39, Матросов көшесі, Бектау көшесі, Көкшетау таркөшесі, Қостанай таркөшесі, Малахов көшесі: 23, 23А, 25, 25А, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39А. (орыс тілінде оқытатын 4 сыныптан бастап № 49 ОМ-те).
|-
| № 23 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,17|| '''01.01.1966'''&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr/view?id=000000031&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ағадыр көшесі: 38Б-52/1, Сарықұм көшесі: 4-18А, Ақсенгір көшесі: 1-15, Өндіріс көшесі: 1/2-4/1, Ақпан таркөшесі, Ақпан тұйығы, Қарағайлы таркөшесі,. Кеншалғын көшесі, Сартүбек көшесі, Үшқоңыр көшесі,. Семенов-Тяньшанский көшесі, Ақжелкен көшесі,. Кербұлақ таркөшесі, Шаған таркөшесі
|-
| [https://27.astana-bilim.kz/history?lang=kz № 27 мектеп-лицей]||  Таха Хусейн 5/1|| 1984||  қазақ, орыс|| || Тәшенов өткелі: 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 7, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 9, 10. Таха Хусейн көшесі: 1, 2/1, 3, 3/1, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/5, 4/6, 4/7, 4/8, 4/9, 4/10, Тәшенов көшесі: 2, 2А, 2/1, 2/2, 2/3, 6, 7/1, 8, 8А, 8/1, 9/2, 9/3, 10, 10/1, 11/1, 11/2, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 13/2, 14, 15, 17, 17/1, 17А, 19, 23, 23/1. Мақын таркөшесі, Астрахан таркөшесі, Балқаш таркөшесі,. Ақкент таркөшесі, Есіл таркөшесі, Кравцов көшесі: 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 10/6, 12/1, 12/2, 12/4, 14/1.. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 54 МЛ-де):. А. Бараев көшесі: 2, 2/1, 6, 6/1, 8/1, 10, 10/1, 10/2, 10/4, 10/5, 10/6, 12, 14, 14/1, Кравцов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4/1, 6,. Таха Хусейн көшесі: 13, 13/1, 15, 15/1, 15/2, 15/3, 15А, 15/4
|-
| [https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1 № 31 мектеп-гимназия]||  Кенесары, 49|| 1976&lt;ref&gt;https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Абай даңғылы: 28, 30, 32, 34, 40А, 41, 42А, 43, 44А, 45/1, 45/2, 46А, 49, 51, 51/2, 53/1, 57/1, 59, 59/1, 61, Отырар көшесі: 2, 2/1, 3, 4/1, 4/2, 4/3, 7, 8/2, 9, 10, 11, Республика даңғылы: 26, 26/1, 28, 30, Луи Пастер көшесі: 69, 73, 91, 93, 95, Кенесары көшесі: 42, 42/1, 44, 45, 46, 47, 50, 51, 54, 57/1, 61, 61/1, 63,  Ж. Омаров көшесі: 10, 100, Уәлиханов көшесі: 9, 9/1, 9/2, 13, 15, 19, Иманбаева көшесі: 9, 11, Иманов көшесі: 7, 9, 11, Баянауыл көшесі: 1, 71, Тараз көшесі: 9, 10/3, 11/1, Ғабдуллин көшесі: 16, 17/1, 18, 19, 19/1
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,23|| 2002||  қазақ|| || Тайбурыл көшесі 9а, 1, 7а, 7б, 13, 13/1, 13а, 15, 15/1, 16, 25, 28, 28а, 24, 30, 34, 34б, 36, 38а,38б, Ағадыр, Игілік, Майтөбе, Ашхабад, Ташкентская, Т.Шонанұлы, ул.Мұнайшылар, Жаңажол,  Көк тамыр, Ақсай, Гоголь,  Құрманғазы көшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 23 ОМ-те).
|-
| № 49 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс Переулок Сарыадыр,3|| '''2005''' &lt;ref&gt;https://www.instagram.com/tv/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Саржайлау көшесі: 1-54, Саржайлау тұйығы: 1-12, Тоқтаров көшесі: 1-69, Жетісай көшесі, Крылов көшесі:             1-10, Өзен көшесі: 1-33, Сүгіралы көшесі: 1-30, Үстірт көшесі: 1-14, Қатаркөл көшесі: 1-14, Қатаркөл тұйығы:              1-14, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 45-142, Қ. Кеменгерұлы тұйығы: 13-76, Теңіз тұйығы: 1-17, Шиелі көшесі: 1-36. Сусамыр көшесі: 1-60, Ақкөл көшесі: 1-20, Шыңғырлау көшесі: 1-20, Ынтымақ көшесі: 1-15, Жезкиік көшесі: 1-20. Қызылжар көшесі: 1-23, Төңкеріс көшесі: 1-33, Шортанды көшесі: 1-25, Киелісай көшесі: 1-20, Қамқалы көшесі: 1-22 (39-разъезд), Найзатас көшесі, Шардара көшесі: 1-25, 34-59. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 21 ОМ-де)
|-
| [https://54sl.edu.kz/kz/ Ақселеу Сейдімбек атындағы   № 54 мектеп-лицей]|| Ш.Иманбаев, 4|| ||  қазақ|| || Ж. Тархан көшесі: 1/7, 1/8, 1/9, А. Бараев көшесі: 18, 18/1, 18/2, 21, 25, Рамазан көшесі: 67, 70А, 72, 74, 774А, 78, 82А, 84Б, С. Рахымов көшесі: 4, 22. Ш. Уәлиханов көшесі: 1, 3, 3/1, 4/4, 4/5, 4/6, 5, Тараз көшесі: 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, Ғұмар Қараш көшесі: 68, 76, 78, 80, 82, 84, 87, 87/1, 91, 93, 95, 97, 99, Ағыбай батыр көшесі: 88, 92, 94, Иманбаев көшесі: 2, 5, 5Б, 7, 7Б, 7Г, 8, 8/1, 8/3. Ғабдуллин көшесі: 12, 12Б, 12/1, 12/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 10 МГ-де);. Иманбаева көшесі: 10, 10А,  Иманов көшесі: 16, 17, 18, 18Д, 18/1, 18/2, 26. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 31 МГ-де);. Ш. Уәлиханов көшесі: 5,  С. Рахымов көшесі: 36. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-те);. Кравцов көшесі: 1, 1/1, 1/2, Ж. Тархан көшесі: 2/6, 10, Асанқайғы көшесі: 1/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 5 гимназияда)
|-
| № 55 орта мектеп ||  Ж.Досмұхамедұлы 2|| ||  қазақ, орыс|| || Алтынқұм көшесі, Қыранқия таркөшесі: 1-11, Анар көшесі. Қарақұм көшесі, Шағыл көшесі, Әл-Фараби даңғылы: 11, 13/1, 17, 18, 18В, 19, 22, 25А, 26/6, 27/1, 28А, 30/1В, 35/1, 35/2, 47/1, 49, 49/3, 49/5, 53/2, 60, 64/1, 64/4, 68/1,. Сәдуақасов көшесі: 1, 1В, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 13А, 13Б, 14, 16, 17А, 18, 19, Ж. Досмұхамедұлы көшесі: 1Б, 4, 6, 8, 10, 12, Вячеслав көшесі, Сарысу көшесі, Ақжол көшесі, Жетіген көшесі: 35/1А, Угольный таркөшесі: 12А. 497 км: 1, 2, 3, 4
|-
| [https://abai87mg.edu.kz/ru Абай Құнанбаев атындағы № 87 мектеп-гимназия]|| улица Амангелді Иманов,37|| 2019&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/askar-mamin-otkryl-shkolu-gimnaziyu-no87-imeni-abaya-kunanbaeva-v-nur-sultane/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Кенесары көшесі: 64, 70, 74, 80, 82, Жұбанов көшесі: 10, 10А, 11/3, 11/4, 13/2, 13/3, 13/4, 15/1, Б. Бейсекбаев көшесі: 2, 8/1, 8/2, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2,. Брусиловский көшесі: 5, 6, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 11/1, Макаренко таркөшесі: 1, 4, 6, 8, 10, Мирный таркөшесі, Фестивальный таркөшесі, Дубинин таркөшесі,. Киевский таркөшесі, Төрткүл таркөшесі, Мырзашөл таркөшесі, Радищев таркөшесі, Ломоносов таркөшесі, . Чичерин таркөшесі, Кенесары көшесі: 64, 74, 80, 82, 84. Иманов көшесі: 41, 42, 44, 50/1,. Янушкевич көшесі: 3, 5, 7/2, 7/3, 8, 8/1, 8/2, . Ж. Тархан көшесі: 9, Пушкин көшесі: 13. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-де)
|-
| № 119 орта мектеп  || Аманкелді Иманов көшесі, 27а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/968167&lt;/ref&gt;|| ||  || Кенесары көшесі: 52, 54, 56, 56/1, 56/3, 56/4, 56/5, 56/6, 56/7, 56/8, 56/8А, 56/9, 58, 62, 65, 67/1, 67/2, 67/3, 67/5А, 69, 69А, 73, 73А, 77, 77А, Луи Пастер көшесі: 91, 93, 95, 97, 99, 101, 101А, 115, 117А, 119, 119/1, 121, 123, А. Әлімжанов көшесі: 13, 15, 15-1, 17, Отырар көшесі: 12/2, 14/2, 14/3, 14/9, 15/6, 15/8А, 15/8, 15/10, 15/11, 15/12, 15/13, 15/14, 16/4, 16/8, 16/9, 16/10, 18, Сырдария көшесі: 11, 12, 13, 13А, 14, Б. Бейсекбаев көшесі: 1, 3, 9, 9/3,. Асанқайғы көшесі: 1, 2, 2А, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 16, 18, 20/2, 22, 24, 26, 34, 70А, А. Иманов көшесі: 2/1, 2/2, 2/3, 26, 28/3, 28/5, 28/6, 30/2, 30/3, 30/4, 30/5, 30/6, 30/9, 30/10, 30/11, 30/12, 32, 32/1, 32/2, 34, 36, Иманов таркөшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16А, 17, 19, 21, 23, 25, 26, 27, 29, Ж. Тархан көшесі: 3/2, 3/3, 3/4, 3/5, 3/6, 3/7, 3/8, 3/9, 5, 5А, 5/1, 7, 7/1. А. Сембинов көшесі: 1/1, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7, 1/8, 2/1, 2/2, 2/3, 3/1, 3/3, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/4, 7, 10/1, 10/4, Кулибин таркөшесі: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 5/2, 7, Училищный таркөшесі: 3, 7, В. Перов таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17, 19, Сейхун таркөшесі: 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 35, 37, 41, Егемен Қазақстан көшесі: 1, 1А, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/7, 2/7А, 2/8, 3, 3/3, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 5, 5/7, 5/9, 5/10, 5/11, Гастелло таркөшесі: 2А, 3, 4, 7, 8, 9, 9А, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 15Б, 16, 17, 19, 21, 23. Ғұмар Қараш көшесі: 88, 90, 94, 94/2, . Баянауыл көшесі: 85А, 85/1, 87, 87А, 88А, 92, 94, 95А, 96, 97А, 98, 99, 99А, 101, 102, 104, 106, 113, 115, 117,. Тараз көшесі: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3/4, 3/7, 5/1, 5/2, 5/2Б, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 6, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 10/1, 10/2, 10/2А, 10/3, 11/1, Мұхамед-Хайдар Дулати көшесі: 74, 76, 78, 78/1, 80, 82, 84, 86, 98, 100, 102, 104, 106, 108, 111, 113, 119, 121, 123, Ш. Уәлиханов көшесі: 8/2, 8/3, 8/4, 10, 10/1, 12, Абай даңғылы: 52/2, 52/4, 54/1, 54/3А, 54/4, 66, 66/1, 66/2
|}

== Сарыарқа ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983284?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы
!Қызмет ету аймағы
|-
| Талғат Бигелдинов атындағы № 1 мектеп-лицей  ||  Желтоксан, 9 ||  1874, 2008&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/sh_1_astana_/?hl=ru#:~:text=%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B2%20150%20%D0%BB%D0%B5%D1%82%3A%20%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5,%D0%B8%D0%BC%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20(2023)%20%E2%9C%A8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://newtimes.kz/eksklyuziv/182408-ot-prikhodskogo-uchilishcha-do-litseia-150-letniaia-istoriia-shkoly-v-astane&lt;/ref&gt;
1989 жаңа екі ғимарат ескі ғимарт орнына салынды
|  орыс||1874 Бірінші приходское училище,
1992 математика-экономика лицейі №1
|мкр.Самал: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, Республика даңғылы: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 21, 23, 23/1, Ә.Мәмбетов көшесі: 2, 2/1, 4, 6, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 10, 12, 16, 20, Желтоқсан көшесі: 1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3, 3/1, 6, 7, 8, Бұхарбай батыр көшесі: 21, 24, 25, А.Иманов көшесі: 1, 2, 4, Ағыбай батыр көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 5, М.Әуезов көшесі: 1, 2, 4, Ғұмар Қараш көшесі: 3 '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 10 МГ-да);'''
Жеңіс даңғылы: 2, 4, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 8/1, 10, 

Кенесары көшесі: 16, 17/1, 19, 21, 22, 23, 24, 27, 29, 30, 43, Бейбітшілік көшесі: 1, 3, 5

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 56 МЛ-де)'''
|-
| [https://2schoolastana.edu.kz/kz/ Ғафу Қайырбеков атындағы № 2 мектеп-гимназия]||  Сейфуллина, д. 19 ||  01.01.1966&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/kz/school-registr/view?id=000000007&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Абай көшесі: 27, Бейбітшілік көшесі: 23, 27, 29, 31,

Жангелдин көшесі: 7, 8/1, 10, 11, 12, 14, 16, 20, 22, 

Желтоқсан көшесі: 12, 12А, 14, 15, 17, 18, 20/1, 22/1, 22/2, 23, 24/1, 26, 27, 27/1, 28, 29, 30, 30/1, 30/2, 33, 35

Жеңіс даңғылы: 16, 18а, 20, 23, 24, 24/1, 25, 26, 26а, 27/1, 28, Сейфуллин көшесі: 13/1, 22, 23, 24, 25, 26/1
Ж.Омарова көшесі: 53
|-
| [https://mektep3-bilim.edu.kz/ru/shkola/o-nas.html № 3 мектеп-гимназия]||  Республики, 35 ||  01.01.1941||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 25, 27, 29, 33, 34/2, 37, 39, 41/1, 43а, Абай даңғылы: 35, 37, Ж.Омаров көшесі: 64, Сейфуллин көшесі: 27/2, 29, 33, 34а, 34б, 35, М.Әуезов көшесі: 12/1, 15, 15/1, 16, 16/1, 17, 19, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, Жангелдин көшесі: 21, 26, 30, 32, А.Мәмбетов көшесі: 5, 5/1, 30, Бейбітшілік көшесі: 16/1, 20, 20а, 22, 24, 26, 28, Кенесары көшесі: 43
|-
| [https://gim6ast.edu.kz/kz/about № 6 гимназия]||  Бөгенбай даңғылы, 47/1  ||  ||  орыс||1990  жыл средней школы №7
1991 год - средняя школа №7 реорганизована в школу-гимназию №7
2001 Акмолинская школа-гимназия №7 переименована в &quot;Гимназию №6&quot;
2007 №6 переименована в &quot;Гимназию №6 имени Юрия Гурова

2008 год - произошло обрушение здания гимназии №6 им. Ю.Гурова по адресу Ауэзова 31

Коллектив учащихся и учеников был переведен в здание бывшего лицея №9 по адресу Сарыарка 20. 
|Жеңіс даңғылы: 34, Желтоқсан көшесі: 37, 37/1, 38/1, 40, 47, 49, 49/1, М.Әуезов көшесі: 29, 32, 32/1, 35, 
Бейбітшілік көшесі: 30, 32, 33, 34, 34/1, 35, 36, 

Республика даңғылы: 47, 49, Бөгенбай батыр даңғылы: 37, 39, 43/1, 43/2, 48, 50, 50/1, 52, Ы. Дүкенұлы көшесі: 1, 1а, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13 '''(қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 62 МЛ-де);''' 

Желтоқсан көшесі: 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, Бөгенбай батыр даңғылы: 36, 36а

('''қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 2 МГ-да)'''
|-
| Ғали Орманов атындағы № 7 мектеп-гимназия  ||  Бөгенбай Батыр даңғылы, 57  ||  1990&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1625&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 46, 48, 48/1, Бөгенбай батыр даңғылы: 53, 54, 54а, 55, 55/1, 56, 59, 61, 61а, 63, 65, 67, 67/1, 77/4, 81, Ш. Айманов көшесі: 9, 11, 16, 16/1, 18, 20, 22/1, Ы. Дүкенұлы көшесі: 15/1, 15/2, 16, 16/1, 17, 21, 21/1, 26, 28, 28/1, 30, 31/5, 32/1, 34, 34/1, 36, 37/1, 37/2, 37/3, 38, 38/1, Ш. Уәлиханов көшесі: 27, 27/1
'''Орыс тілінде оқытатын сыныптар:'''

Ж. Аймауытов көшесі: 8/2, 8/4, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 10/1, 10/2, 10/3, 7/3, 7/4, 7/5, 8/5, 9/8, 9/9, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, С. Рақымов көшесі: 109, 110, 111, 113, 113а, 113б, 115, 115/а, 115б, 117, 117а, 119, 119а, 123, А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27а, 27/3, 29, 29/1, 29/3, 29/4, 29/5, 29/6, 31, 31/1, 31/2, 31/3, 31/4, 31/5, 93, 93/1, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/4, 27/6, 27/5, 27/7, 27/8

Павлов көшесі: 21, 29, 31, 33, 34, 35, 35/1, 35/2, 37, 38, 38а, 40, 42, С.Жүнісов көшесі: 7, 7/1, 16а, 20а, 22/2, 19а, 27, 29, 30, 30б, 32, 32а, 32/1б, 33, 34, 34б, 35, 36, 37, 41, 43, 43а, 44, 45а, 46а, 46/1, 47, 48/1, 49, 50, 52, 54, 58б, 60 б, 7д (барлық үйлер)
|-
| [https://zerde.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 9 Зерде мамандандырылған мектебі]||  Сарыарка, 20 ||  2005 ||  қазақ, орыс||
|
|-
| Өзбекәлі Жәнібеков атындағы № 11 мектеп-лицей ||  Абая, 6 ||  ||  қазақ, орыс||
|Сарыарқа даңғылы: 11, 14, 16, 18, Кенесары көшесі: 1, 9, 13, 17/1, Күмісбеков көшесі: 1, 2, 4, Абай даңғылы: 8, 10, 10/1, 10/2, 18, Бигелдинов көшесі: 5, 7, 8, 9, 9а, 9/1, 10, 11, Айпара көшесі: 16, 17, Талшын көшесі: 13
|-
| № 12 балабақша-бастауыш мектеп кешені || Қамысты, 7 ||  ||  || 
|
|-
| [https://13.astana-bilim.kz/pasport?lang=ru № 13 орта мектеп]||   «Промышленный, Шалкөде 5 ||  1982|| || 
|
|-
| [https://14.astana-bilim.kz/ № 14 мектеп-гимназия]|| Московская, 23 ||  1974&lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9.]&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Ә.Молдағұлова көшесі: 4а-24/1, Жеңіс даңғылы: 50, 52, 54, 56, 57, 59, 61, 63, 65, 67, 69, 71, 71/1, 71/2, 73, 75, 75/1, 75/2, 77, 79/1, Карауыл көшесі, Хмельницкий көшесі, Затаевич көшесі, Мыңарал көшесі (барлық үйлер), Майқұтов көшесі, Маралды көшесі, Найзақара көшесі (барлық үйлер), Берел көшесі: 11/4-тен бастап соңына дейін, Бекетай көшесі: 7/2-ден бастап соңына дейін, Потанин көшесі (барлық үйлер), Керегетас көшесі, Дальний таркөшесі, Сеченов көшесі, 
Сарыбұлақ көшесі: 15а, 36, 38, 40, 42, 44, 44/3, 46, 48, 50, Мәскеу көшесі: 13/1, 13/3, 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, 15/5, 17/1, 21/4, 27, 29, 31
|-
| [https://astana-lizei15.edu.kz/ru/istoriya-shkoly/ № 15 мектеп-лицей]|| Сарыарка, 48/1,
немес Сарыарка 20
| 1956, 
жаңа ғимарат 1963&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/school15.astana/&lt;/ref&gt;
|  қазақ, орыс|| средней школы имени А. Матросова
|Мәскеу көшесі: 24, 26/1, 30/1, 32, А.Ділманов көшесі: 22/1, Сарыарқа даңғылы: 46, 48, 48/2, 48/3, 50, Бестерек көшесі: 3, 3а, 18, 21, 32, Жеңіс даңғылы: 37, 37/1, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 43/2, 43/3, 43/4, 45, 45/1, 45/2, 45/3, 49, 49/1, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 55, Бөгенбай батыр даңғылы: 31, 33, 35
|-
| [https://18.astana-bilim.kz/historia?lang=ru № 18 орта мектеп]|| Бөгенбай Батыр, 17 ||  '''1981''' ||  қазақ, орыс||
|Мәскеу көшесі: 4, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2, 13, 14/3, 16/2, 16/3, 18, 18/1, 18/2, 18/2а, 18/3, 20, 20/1, 20/2
Сарыбұлақ көшесі: 4а, 6, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 28а, 30, 34, Берел көшесі: 1-31, Бекетай көшесі: 1/4-6/4, Разинның 1-ші және 2-ші таркөшелері, 

Загородный таркөшесі, Шидерты таркөшесі, Домбыралы көшесі, С.Разин көшесі, Бестерек көшесі

Жамбыл көшесі: 31, 32, 34, 34а, 36, 36а, 36в, 36/1, 38, 40, 40/1, 42, 44, 45, 45а, 46, 48, 55, 57, 59, 58, 69, 71, 75/1, 75/2, 77, 79, 81-2/1, 83, Сарыарқа даңғылы: 32, 35, 35/1, 35/2, 35/3, 36/1, 38, 42, 39, 41, 43, Бөгенбай батыр даңғылы: 3в, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/6, 7, 7/1, 21, 21а, 23/1, 24/1, 24/2, 28, 30, 32, 32/1, 34, А.Жангелдин көшесі: 1а, 3, Щорс көшесі: барлық үйлер. 
|-
| № 19 орта мектеп ||  Тамшалы, 32 ??? || ||  қазақ, орыс||
|Герцен көшесі, Беляков көшесі, Күршім көшесі, Әулие ата көшесі: 1-64/1, /2, /3, 65-81, Шубин көшесі, Дулатов көшесі: 176, 177, 178, 180, 182, 184, Атакент көшесі,
Карбышева көшесі: 1-28/1, Жалаулы көшесі,Ойжайлау көшесі: 1-20, Кентау көшесі, Ақшағыл көшесі, Ынталы көшесі, Кеншілер көшесі, Тасқұдық көшесі, Ұялы көшесі, Жосалы көшесі, Жерұйық көшесі: 1-13б, Жуков көшесі: 1-20, 49-77, Придорожный көшесі, Шілікті көшесі, Төлебаев көшесі, Бесшатыр көшесі,

Тамшалы көшесі, Жароков көшесі, Медеу көшесі: 46-65, 46-111/1, Оқжетпес көшесі (Герценге, Шубинге дейін), Елек өткелі: 1, 1/3, 2/1, 6, 6/1, 8, 10, 12, 12/1, 12/2, 13, 14, 14а, 15, 16, 17, 17/1, 18, 19, 19а, 19/1, 25,

Р.Дүйсенбаев көшесі: 2-72, 22-ші көше: 2, 49-шы көше: 3-14, Күршім өткелі: 3-13, Ш.Бөкеева көшесі: 11-42/1б

Көктөрек көшесі: 1-41, Орда көшесі: 1-17/1
|-
| [https://20mektep.ucoz.com/index/0-2 '''Ш.Айманов''' '''атындағы''' № 20 орта мектеп]|| Қарталы, 62 ||  1960&lt;ref&gt;https://20mektep.ucoz.com/index/0-2&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Чехов таркөшесі, А.Чехов көшесі: 2-57, Мұзтау көшесі
Ш.Бейсекова көшесі: 7/1-13/9, С.Қожахметов көшесі,

Ақан сері көшесі: 1-10, Алқатерек таркөшесі, М.Жәлел көшесі (жұп сандар) '''(қазақ тілінде оқытатын 11 сыныптар № 58 МГ-да);'''

М.Дулатов көшесі (тақ сандар), Оғыланды көшесі, Абат-Байтақ көшесі, Оқжетпес көшесі: 2-86, К.Байсейітова көшесі: 33-90, Қарталы көшесі: 25-86,

Құрақты өткелі: 3-22, Суворов көшесі: 22-44

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 61 МЛ);'''

В.Бартольд көшесі, Шыршық таркөшесі, Қашаған көшесі, Сүмбе таркөшесі: 2-24, Тайсойған көшесі,

Қоянды таркөшесі, Орда көшесі (тақ сандар)

Қырыққыз таркөшесі, Қырат таркөшесі, Қараой таркөшесі, Мартылоги көшесі

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 19 ЖББМ-де).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://25.astana-bilim.kz/about?lang=ru № 25 жалпы білім беретін  мектеп]'''
|Ы.Алтынсарин 9
(улице Тимирязева, 17.)
|'''1965''' 
|қазақ, орыс
|'''Средняя школа № 25 имени Победы'''
| valign=&quot;top&quot; |Жеңіс даңғылы: 66, 70, 72, Біржан сал көшесі: 2, 6 ,8, 

Ә. Молдағұлова көшесі: 27а, 29, 29а, 29б, 29г, 33, 37,  37/1, 39, Бейбітшілік көшесі: 75, 77, 77а, 79, Алтынемел көшесі: 1, 3, 5, 7, 8,  Ы.Алтынсарин көшесі: 6, 6/1, 7, 7/2, 8, 10, 14, И.Құтпанұлы: 3-32,33, 33/1, І.Есенберлин  көшесі: 11, 11/1, 12, 13, 13/1, 14, 15, 15/1, 16,16/1, 18, 19, 20, 20/1, 21,  21/2, 22, 23, 23/1, 24, 26, 27/1, 28, 29, 30, 32, 38; Гете көшесі: 10, 22/1.

('''қазақ тілінде  оқытатын 4-11 сыныптар № 46 МЛ-де'''): Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 

Есенберлин  көшесі, 30, 32, 38, 

Республика  даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37,  37/1, 39
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://www.26astana-mektep.edu.kz/kz/o-shkole#:~:text=%D0%92%202016%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83%20%D0%93%D0%A3%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81,%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8%2C%2024. № 26 мектеп-гимназия]'''
|Конституция 24
|2016 жаңа мәртебе &lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/aset-isekeshev-otkryl-novuyu-stolichnuyu-shkolu-na-meste-avariynoy_a2943919&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|
| valign=&quot;top&quot; |Конституция көшесі: 18, 20, 20/2, 22, 

Қарасай батыр көшесі: 20, 22, 22/1, 22а, 22б, 22в, 22г,  24/1, 24/2, 26, 26/2, 29, 31. К.Байсейітова көшесі: 2, 4. 

Қарталы көшесі: 3а, 3/1, 5/1, 
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]|| Тайбурыл, 23 ||  2002 || || 
|
|-
| [https://35.astana-bilim.kz/about?lang=kz Нәзір Төреқұлов атындағы № 35 мектеп-лицей]||  Абая 9/1 ||  1991||  қазақ, орыс||
|Абай даңғылы: 1, 1/1, 1/2, 3, 3/3, 3/4, 3/5, 5, 5/1, 9, 11, 11/1, 15/1, 18, 21; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 8, Сейфуллин көшесі: 1, 2, 2в, 2/2, 3, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 6/1, 7,  8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 13/1, 14, 14/2, 14/3, 14/4, 18, 18/1, 18/2, 18/4, 18/5, 20, 23, Челюскинцев көшесі: 71, 73, 73а,75, 77, 79, 83/2, 84, 90, 94;  Ж.Омаров көшесі: 16, 18, 19а, 20, 20 б, 22, 24, 25, 27, 47А, Талшын көшесі: 14, 18, 41, 41а, Сарыарқа даңғылы: 15, 17, 19,  22/1, 24, 26/1, 28, Жеңіс даңғылы: 17, 17а, 17б, 17в, 19, 21, 23, 25, 27/1, 31, Ә.Жангелдин көшесі: 4, 6; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 9, 9/1, 9/2;  
|-
| [https://36mektep.edu.kz/# № 36 орта мектеп]|| Қарасай батыр, 7 ||  1936 ||  орыс||В 1936 году в Акмолинске построено двухэтажное здание школы, получившее номер 30, который она носила до 1958 года. 
В 1958 году школе присвоили №63, 
В 1977 году школе дали №107, 
В 1997 году она получила №36. 
В 1968 году к школе пристроили помещение, её площадь увеличилась вдвое.&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1682&lt;/ref&gt;
|Қарасай батыр көшесі: 2в, 6, 15, 16, 25, 25/1, 
Конституция көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 24/1, 26/1, Бұланты көшесі: 3, 4, 5, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, М.Дулатов көшесі:  2, 2а, 4, 4а, 6, 14, 18/2, 18а, 20, 22, 22/2, 24, 24/2; Жартас көшесі: 1, 2, 3/4, 7;  Ш.Бейсекова көшесі: 15/2, 15/2а, 15/3, 15/4, 15/5, 15/6, 15/7, 15/8, 15/9, 17/1, Гагарин көшесі,  Баркытбел таркөшесі, 28, С.Мұхамеджанов көшесі: 1-43, Абат-байтақ көшесі: 2-10/1, Ұланбел көшесі: 1-7, Есенберлин көшесі: 1, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Біржан сал көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, ул.Гете 1, 1/1а, 3, 4, 4 а, А.Диваев көшесі, К.Байсейітова көшесі: 3, Ақбұғы көшесі 1-8/1, Үшқара (барлық үйлер), Шынтас таркөшесі, 8а

('''қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 61 МЛ-де''')
|-
|''&lt;u&gt;[https://39.edu.kz/ № 39 кешкі (ауысымды) мектеп]&lt;/u&gt;''
|''&lt;u&gt;Ә.Молдағұлқызы, 22&lt;/u&gt;''
|2000?
|''&lt;u&gt;қазақ, орыс&lt;/u&gt;''
|2000 жылы «№ 1 кешкі мектеп»КМҚК «№ 39 кешкі (ауысымды) мектеп» КММ болып қайта құрылды.
|
|-
| [https://40.astana-bilim.kz/all?lang=kz Әлкей Марғұлан атындағы № 40 мектеп-лицей]|| Көктал кенті, Д.Бабатайұлы, 24 ||  1997||  қазақ||«Ишим Астана» АҚ ''№ 1 толық емес орта мектеп'' ''1997 жылдан''
«Көктал орта мектебі» 1998 бастап
|Ж.м. Көктал 1 мекенжайлары: Актау көшесі: 1-13,
Көкжиек көшесі: 1-6, Байқоныр көшесі: 1-58, Өркен көшесі: 1-18, Жетісу көшесі: 1-19, Болашақ көшесі: 13-120, Күлтұма көшесі: 1-29, Таңжарық көшесі: 1-30,

Жаңақоныс көшесі: 1-70, 70а, Ақтубек таркөшесі: 1-11

Мойнақ көшесі: 1-14, Жаркөл көшесі: 1-28, Нұра көшесі: 1-7, Сүйінбай ақын көшесі: 1-70, Жұмбақтас көшесі: 1-8, Шымбұлақ көшесі: 1-10, Көктөбе көшесі: 1-7, Келешек көшесі: 1-10, Береке көшесі: 1-10, Талас көшесі: 1-13, Тайтөбе көшесі: 1-19, Гагарин көшесі: 1-9

Бидайық көшесі: 1-14, Жаяу Мұса көшесі: 1-47, Шортанбай ақын көшесі: 1-26, Естай көшесі: 1-48, Базарлық көшесі: 1-18, Ақтолқын көшесі: 1-12, Бастаңғы көшесі: 1-8, Бақтыбай ақын көшесі: 1-4/1, Көкжиек көшесі: 1-18, Аққорған көшесі: 1-10, Кербез, Перне көшелері, Абайдың 150 жылдығы көшесі: 1-22/1, Басықара, Мөңкеұлы, Сұлама көшелері, Изенді, Сонар көшелері, Ақыт Үрімжіұлы, Сырғалы, Күршім көшелері, Бәсіре, Батығай көшелері, Майлыкожа ақын, Шөже ақын көшелері, Найзақоңыр, Сәйгүлік көшелері,

С-191, С-192 көшелері, Школьная, Новая көшелері, Алмалық көшесі, Нарын көшесі: 14-28, Сұлукөл көшесі: 15-35, Еңлік-Кебек, Ақ қайың көшелері,

Нұрбесік, Ардагерлер көшелері: 15-38, Дайрабай таркөшесі, Сұлукөл көшесі: 8, 14, 14/1, Шұғыла көшесі: 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 7, 8/1, 9, 10, 14а, 17, 18б

Титов көшесі: 4/1, 15-29, Қайыңды көшесі: 20-46

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 41 ЖББМ)'''
|-
| № 41 орта мектеп ||  Көктал кенті, Ардагерлер, 1а ||  05.01.1970||  орыс||
|Ардагерлер көшесі: 1-12, 12а-31, 32-38, Ақтау көшесі: 1, 3, 4, 5, 7, Д. Бабатайұлы көшесі: 1-29, Аққорған көшесі, Новостройка көшесі, Сұлукөл көшесі: 3, 5, 7, 7/1, 7/2, 9, 11, 13, Шыңғыстау көшесі: 1-17,
Болашақ көшесі: 1, 1в, 2, 2/2, 2а, 3-11, 13-120, Шұғыла көшесі: 1/1, 1/2, 2/1, 2/2, 2, 3, 3/2, 4/1, 4/2, 5, 6/1, 6/2, 7, 7/1, 7/2, 9/3, 9/4, 10/1, 10/2, 11-13/2, Көкжиек көшесі: 1/1, 1/2, 3/2, 5/3, 5/4, 5/5, 2/6, 2/7, 2/8, Титов көшесі: 2, 2а, 3-14, Қайыңды көшесі: 1-14а, 16, 18, 18/1, 18/2,

Алмалық көшесі: 2, 3, 4, Нарын көшесі: 1-12, 14-18,

12-1 көшесі: 4, 6, 8, 10, 12, 

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар''' 

'''№ 40 МЛ)'''
|-
| [https://komplex46.edu.kz/# № 46 балабақша-мектеп-гимназия кешені]|| А. Молдағұлов, 35  ||  1994 ||  орыс||Немецкий гуманитарный образовательный комплекс
|Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 
Есенберлин көшесі, 30, 32, 38, 

Республика даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37, 37/1, 39

'''(қазақ тілінде оқытатын 5-11 сыныптар''' 

'''№ 25 ЖББМ-ке)'''
|-
| № 47 балабақша-мектеп-гимназия кешені || С.Сейфуллин, 21 ||  1996 &lt;ref&gt;https://astanakids.kz/catalog/astana/gosudarstvennye-detskie-sady/42-gkkp-kgu-kompleks-detskiy-sad-shkola-gimnaziya-47&lt;/ref&gt;||  орыс||
| Қазақстан Республикасы және Орта Азиядағы украин тілі мен әдебиетін оқытатын жалғыз оқу орны.&lt;ref&gt;http://www.kompleks-47.edu.kz/kz/biz-turaly.html&lt;/ref&gt;
|-
| Қошке Кемеңгерұлы атындағы № 49 орта мектеп ||  Өндіріс, Сарыадыр, 3. ||  2005&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;|| || 
|
|-
| [https://sh56.edu.kz/ru Шәкәрім атындағы № 56 мектеп-лицей]|| Челюскинцев 29/1, Улица Тарас Шевченко 3?&lt;ref&gt;https://sh56.edu.kz/ru&lt;/ref&gt;||  2006&lt;ref&gt;https://www.sh56.edu.kz/ru/o-nas-292216&lt;/ref&gt;||  қазақ||
|Кенесары көшесі: 4, 4а, 4б, 6, 8, Шығанақ көшесі: 1, 1/1, 3,
Т.Шевченко көшесі: 4, 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 10/4,

Сарыарқа даңғылы: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 7/9,  Челюскинцев көшесі: 1, 5, Косыгин көшесі: 14, Тұран даңғылы: 3, 3в, 3д, 3/1, 3/2, 3/3, 3/4, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 5/7, 5/8, 5/9

«Газ аппаратурасы» т.а. үйлері,

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 11 МЛ);'''

Сарыарқа даңғылы: 8, 8/1, Жеңіс даңғылы: 1, 3, 5, 5/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №1 МЛ).'''
|-
| [https://58bilim.edu.kz/mektep-tarikhi/ Ілияс Жансүгіров атындағы№ 58 мектеп-гимназия]||  Акан сері, 22 ||  '''2007-2008'''||  қазақ||
|Талапкерская көшесі, Атбасарская көшесі,
Рауан таркөшесі, Қарталы көшесі: 5, 6, 8, 21/1, 95-150

А.Чехов көшесі: 56-68а, Сүмбе таркөшесі: 15-36б

М.Жалел көшесі: 47, 73-85, Ақан сері көшесі: 16, 18, 24, 24/1, 32, 40/8, 47/1, 59/1, К.Байсейітова көшесі: 92-126, Жарсуат таркөшесі, Маралсой таркөшесі, Коғалы таркөшесі, Желдірме таркөшесі, Асаукөк таркөшесі,

Д.Карбышев көшесі: 8/2, Фахд бен Абдулл Азиз көшесі, С.Мұхамеджанов көшесі: 44-110, Ш.Бейсекова көшесі: 3/1-5/10, Шақпақ көшесі (барлық үйлер) 

('''орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 20 ЖББМ''');

Н.Тілендиев даңғылы: 16/1 

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 18 ЖББМ);'''
|-
| № 60 мектеп-лицей  || Кубрина, 21/1 ||  2008 &lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB.]&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Кубрин көшесі: 2/1, 20/1, 22/1, 23/1, Боталы көшесі: 26, 26/1, 26/2, 26/3, 26/4, 26а, 26б, Абай таркөшесі: 2, 3, 4, 5/1, 5а, Абай даңғылы: 4а, Сарыарқа даңғылы: 29, 29/1, 31, 31/2, Күмісбеков көшесі: 9, 9/1, 9/2, 9а, 11, 12/2, 12/5, Б.Соқпақбаев көшесі: 1, 3, 4, 5, 6, Щорс көшесі: 12/2
|-
| [https://61astana-bilim.edu.kz/%d0%b1%d1%96%d0%b7-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ Қаныш Сәтбаев атындағы № 61 орта мектеп]||  Қарталы
улица Конституция,33??
| '''2008''' ||  қазақ||
|Қызылсу көшесі: 33-51, Аспара көшесі, Медеу көшесі: 10/1-31/3, 32-65, Өрнек көшесі, Қарталы көшесі: 1/1, 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 18, 18/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 8 март көшесі, Конституция көшесі: 21, 23, 25, 27, Ш.Бөкеева көшесі: 1-38/9, 40, Қазығұрт көшесі, Саққорған көшесі, Құрақты көшесі: 1-12, Карталинский таркөшесі, Суворов көшесі: 12, 14, 16
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 26 МГ);'''

К.Байсейітова көшесі: 7, 8, 10, 10/1, 11, 13/1-27/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 36 ЖББМ);'''

М.Дулатов көшесі: 54-64, Жидебай көшесі, Юбилейная көшесі, Жалын көшесі: 28-51, Медеу 32-65, Қарталы 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 20 ЖББМ).'''
|-
| [https://licei62.edu.kz/ru/o-shkole/nasha-istoriya № 62 мектеп-лицей]|| Московская, 41  ||  23.01.2009 ||  қазақ, орыс||
|М.Әуезов көшесі: 38/1, 39, 41/1, 41, 42, 42а, 43/1, 44, 45, 45/1, 47, 48, 50, 52а, 54, 55, 55/2, 56, 57, 57а, 57/1, 57/2, 57/3, 59, Бейбітшілік көшесі: 40, 42, 42а, 44, 44а, 45, 47, 48, 49/1, 50, 52, 54, 55, 56, 58, 61, 63, 65, 67, 69, 71 (59-жатақхана), Республика даңғылы: 55, 57, 61, 71, 71/1,
Ә.Молдағұлова көшесі: 30, 32, 34, 36, Желтоқсан көшесі: 48/1, Мәскеу көшесі: 38а, 38/1, Шеркала таркөшесі: 1-12/2, академик Скрябин бульвары: 6, Орлықөл көшесі: 15/2
|-
|'''[https://65.astana-bilim.kz/ Мағжан Жұмабаев атындағы № 65 мектеп-гимназия]'''
|улица Шәймерден Қосшығұлұлы,18/1
|2010
|қазақ, орыс
|
|Б.Соқпақбаев көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4, 18, 18/1, 18/2, 18/3, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 14, 16, 18, 1-ші Алматы көшесі (барлық үйлер), 
Е.Серкебаев көшесі: 3/1-12/7, С-303 көше: 2-2/5, Н.Тілендиев даңғылы, 1/2
|-
| [https://67gymnasium.edu.kz/kz/o-shkole Ілияс Есенберлин атындағы № 67 гимназия]|| 188, 23/1 улица Шәймерден Қосшығұлұлы,23/1 || '''''2011''''' ||  қазақ||
|Б.Соқпақбаев көшесі: 20, 20/1, 20/2, 20/3, 20/4, 20/5, 21, 21/1, 23, 23/1, 23/2, 23/3, 25, 25/1, 25/2, 27, 27/1, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 20, 20/1, 21, 21/1, 22, 22а, 22б, 22/1, 22/2, 23, 23/2, 24а, 24/1, 24/2, 24/3, 24/4, 25, 25/1
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 65 МГ);'''

Е.Серкебаев көшесі: 33, 33/1, 33/2, 33/3, 33/4

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 80 МГ)'''
|-
| [https://68gymnaziya.edu.kz/ Міржақып Дулатұлы атындағы № 68 мектеп-гимназия]||  Көктал, Құсмұрын, 2 ||  01.01.2011||  қазақ||
|Ақмола көшесі: 1-57, Ақтөбе 1-12, Ақсуат 1-21, Арқалық 1-66, Айыртау 1-4, Балқаш, Жезді 1-15, Зайсан 1-36, Құланөтпес 1-14, Кима 1-7, Қарасу 1-30, Қайнар 1-41, Кендала, Мойылды 1-30, Мыңжылқы 1-4, Моншақты 1-39, Тастық 1-22, Сарыөзен 1-27, Саумалкөл 1-4, 10, Сарыағаш, Ұлытау 1/1-29/1, Актөбе, Ақсу, Ақсуат, Арқалық, Айыртау, Балқаш, Жезді, Зайсан, Құланөтпес, Кима, Қарасу, Қайнар, Кендала, Мойылды, Мыңжылқы, Моншақты, Тастық, Сарыөзен, Саумалкөл, Сарыағаш, Ұлытау '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №41 ЖББМ).'''
|-
| [https://school80astana.edu.kz/ru Сәкен Сейфуллин атындағы № 80 мектеп-гимназия]|| 188, 17/2, улица Шәймерден Қосшығұлұлы,17/2 || ||  қазақ, орыс||
|Ш.Қосшығұлұлы көшесі 3/1, 3/2, 4, 6, 6/1, 7, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 13/1, 13/2, 13/4, 13/5, 13/6, 17, 17/1, 17/3, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, Жамбыл көшесі 8, 8/1, 8/2, 10, 15а, Е.Серкебаев көшесі 19/1, 21, 21а, 25, 31, Е-882 көшесі 3а, 5, 7, 15, 15а, Б.Соқпақбаев көшесі 10.
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''№ 105 жалпы білім беретін мектеп''' 

|Құсмұрын 2
|2024
|
|
|Ұлытау көшесі 44, 50, 50а, 50б, 50/1, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 51, 52, Қызбел көшесі, Бостандық көшесі, Ордабасы көшесі, Жарқайың көшесі, Ордабасы көшесі, Маятас көшесі, Баршын-Ұлытау көшесі, Наурыз-Ұлытау көшесі, Ақсу көшесі, Тарбағатай көшесі, Шаңтөбе көшесі, Торғай көшесі, Наурыз көшесі 54, Айдарлы көшесі, Шаңтөбе көшесі 11, 11/1, Тлендиев даңғылы 36, 38, 40, 42, 44, 44/1, 44а, 44/2, 46, 48, 50, 50/1, 50/2, 52, 52/2 '''(орыс тілінде оқытатын 6-11 сыныптар № 41 ЖББМ-те).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://106mektep.edu.kz/ № 106 жалпы білім беретін мектеп]'''  


|Бейбарыс Сұлтан, 15
|2024
|
|
|Қараменде би Шақаұлы көшесі 1, 3, 3/1, 3/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 11/1, 64, Бейбарыс Сұлтан көшесі 5, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 7, 9, 11, 12/1, 12/2, 12/3, 13, 13/1, 14, 23, 25, 25/1, 25а, 25/2, 25/3, 25/4, 27, 31, Е.Серкебаев көшесі 41, 43, 45, 47, Тлендиев даңғылы 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, Ч.Айтматов көшесі 77, 77/1, 77/2, 77/3, 77/4, 77/6, 77/7, 77/8, 77/9, 77/10, 77/11, 79, 79/1, Жайылма көшесі, Ж.Сейдалин көшесі, Бозбиік көшесі, Ақбөкен көшесі, Қызылкеніш көшесі, Сүйінбай ақын көшесі, &quot;Мирный дом&quot; тұрғын үй кешені, «Зеленая роща 1» СТ, «Зеленая роща 2» СТ, «Полянка» ПК, А.Тұрлыбаев көшесі 1-39, 150 жыл Абай көшесі 23-66, Арықты көшесі 4-28, Ж.Ақпаев көшесі 2-34, Қаражорға көшесі 1-13, Дәулеткерей көшесі 7, 8, 10, 11, 13, 15.
|-
| valign=&quot;top&quot; |[https://bilnurqyz.edupage.org/ Лицей-интернат &quot;Білім-инновация&quot; для одаренных девочек]
|Бердібек Соқпақбаев (ул 187) көшесі, 17
|2003&lt;ref&gt;https://bilnurqyz.edu.kz/ru/ru-about-us/&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|Казахско-турецкий лицей-интернат для девочек.
ГУ «Казахско-турецкий лицей-интернат для одарённых девочек» города Астана
|
|}

== Сарайшық ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983291?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| № 13 жалпы білім беретін мектеп ||  Жилой массив Промышленный улица Шалкөде,5|| 1962 &lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Шарбақты көшесі, 1-46, Көкарал көшесі, 1-44а, Бәйшешек көшесі, 1-80, Көкжелек көшесі, 1-52, Қапал батыр көшесі, 1-12, Балуан Шолақ көшесі, Шалқоде көшесі, 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, «Айсу» қонақ үйі, Атамұра көшесі, 1-36, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 1-37 («Шебсклад»), А-123 көшесі, 7-үй, (7-11 қазақ тілінде оқытатын сыныптар  № 57 ОМ-те)
|-
| [https://42.astana-bilim.kz/the_histony_of_the_scool?lang=kz № 42 жалпы білім беретін мектеп]||ЖМ Күйгенжар

Жанатұрмыс 6/2 
| 1992, жаңа ғимарат 2012||  қазақ|| || «Күйгенжар» т.а., 
|-
| № 43 мектеп-қосымша білім беру орталығы ||  ЖМ «Мичурино», Алаколь, 18|| ||  қазақ, орыс|| 2000 дейін Мичуринская '''средняя школа'''&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697&lt;/ref&gt;|| «Мичурино» т.а.
|-
| [https://44.astana-bilim.kz/passpoutschool?lang=ru Рақымжан Қошқарбаев атындағы № 44 жалпы білім беретін мектеп]||ж/м: Интернациональный,

Нурлыжол 8
| 1972, пристройка 2024||  қазақ, орыс|| || «Интернациональный» т.а.
|-
| [https://57-astana.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%85%d1%8b/ Мәшһүр Жүсіп атындағы № 57 жалпы білім беретін мектеп]||  Промышленный, Шарбакты 46|| 2007||  қазақ|| || Атамұра көшесі, 1-36, Шалқоде көшесі, 1, 1/2, 2, 2б, 2/1, 9, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, 105, 107, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 2-16/3 («Шебсклад», «Силикатчик»), Құлагер көшесі, 12/6, М.Толебаева көшесі, 25, Сарын көшесі, 1-82, Н.Ахметбеков көшесі, 1-48, Масаты көшесі, 1-62, Тайқазан көшесі, 1-60, Бұлбұл көшесі, 1-35, Сүтбұлақ көшесі, 1-10, А-98 көшесі, Мәшһүр Жүсіп көшесі, 13, 15, Бозінген көшесі, Енесай көшесі, Шалкөде көшесі, 1, 2, 2б, 3, А-123 көшесі, 7, 8 (ТК «Nur Ali Apartments»), А-91 көшесі, 17, А.Бөлекбаев көшесі, 22, Қордай көшесі, 97, 99, 100, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №13 ОМ-те), 
|-
| [https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html № 72 мектеп-лицей]|| А.Байтұрсынов, 25|| 2014||  қазақ, орыс|| || А. Байтұрсынұлы көшесі, 2, 12, 12/1, 17, 17/1, 17/2, 19, 23 блок А, 23 блок Б, 23/1 блок В, 23/2 блок Г, 27, 29а, 29б, 29/2, 31, 31а, Қ. Қуанышбаев көшесі, 14, 15, 15 блок А, 15 блок Б, Қ. Аманжолов көшесі, 32, 32/1,              Р. Қошқарбаев көшесі, 13, 15. 26а, 26б, 28, 32 блок К, 32 блок Л, 32/2 блок Е, 32/3 блок И, 32/4 блок Д, 34, 36, С. Нұрмағамбетов көшесі, 29, 31, 31а
|-
| [https://73.astana-bilim.kz/mekteptolkyzhaty?lang=kz № 73 мектеп-лицей]||  А191, 2|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Ж. Нәжімеденов көшесі, 12, 14, 14/1, 16, 16а, 16б, 16е, 20, К. Аманжолов көшесі, 20, 22, 22а, 24,, Ш. Қалдаяқов көшесі, 12, 15, 15/1, 17, 19, 19/1, 21, 21/1, 21/2, Депутаттық қалашық (К. Бекхожин, А. Байжанбаев, Ү. Құлымбетов, Аманжолов, Б. Қарашаұлы, М. Сағдиев, Қ. Оразалин, А.-23, А-24, Б. Әшімов, Қ. Мырзабеков көшелері), (орыс тілінде оқытатын сыныптар №113 ОМ-те);, Тәуелсіздік даңғылы, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 58, Райымбек батыр көшесі, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 91 МГ-ға)
|-
| Мұқағали Мақатаев атындағы № 74 мектеп-гимназия ||  Т. Жүргенов 29|| 01.09.2014||  қазақ|| || Қошқарбаев көшесі, 23, 25, 27, 27/1, 27/2, 29, 31, 37, 40, 40/1, 42, 44, 46, 46/1, 46/2, 48, 50, 50/1, 54а, 56, Қордай көшесі, 79, 79а, К. Әзірбаев көшесі, 2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 8, 10, 12, 47,  Т. Жүргенов көшесі, 34, Айнакөл көшесі, 62, 62/1, 66 , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, К. Әзірбаев көшесі, 37/1, А. Бөлекпаев көшесі, 9, 9/1, 13, 14, 15, 16, Т. Жүргенов көшесі, 27, 27/1, Байтұрсынұлы көшесі, 39, 39/1, 39/2, 39/3, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №83 МГ-да)
|-
| [https://83.astana-bilim.kz/about_school?lang=kz Ыбырай Алтынсарин атындағы № 83 мектеп-гимназия]||  А.Байтұрсынов, 35|| ''2016'' ||  қазақ, орыс|| || Байтұрсынұлы көшесі, 33, 33/1, 37, М. Жұмабаев көшесі, 39, К. Әзірбаев көшесі, 14, 14/1, 16, 20, А. Бөлекпаев көшесі, 1, 3, 4, 8, 10, 10/1, 12, Қошқарбаев көшесі, 40, 40/1
|-
| Мұхтар Әуезов атындағы № 86 мектеп-гимназия ||  Аманжол Бөлекбай 20|| 2018?&lt;ref&gt;https://enbek.kz/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B5/260696&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Х. Доспанова көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, Т. Жүргенов көшесі: 26 (1, 2, 3-блоктар), 28, 28/1, 30, 32,  А. Бөлекпаев көшесі: 17, 19, А. Байтұрсынұлы көшесі: 41 (1, 2, 3-блоктар), 43, 43 (1-блок), 43/2, 43/3, 43/4, А-75 көшесі: 2 (1, 2, 3, 4-блоктар) , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 83 МГ-да);, Қошқарбаев көшесі: 60, Орхон көшесі: 16, Қордай көшесі: 74, 76, 81, 82, 82а, 83, 85, 87, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, А. Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14а, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/3, 18, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те).
|-
| № 91 мектеп-гимназия ||  Храпатый, 10|| 2021&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/262086?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ш. Қалдаяқов көшесі 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 6,, А. Тыныбаев көшесі 2, 4, 5, 6, 6/1, 7, А-32 көшесі 1, 1/1, 3, 5, Панфилов көшесі 1, 1/2, 2, 3/1, 5, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, А. Храпатый көшесі 3, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 12, 13, 14, 15, 15/1, 17, 17/1, 19, 21, 21/1, 21/2, 23, 25, 25/1, 25/2
|-
| [https://93ml.edu.kz/ № 93 мектеп-лицей]||  Ж. Нәжімиденов, 24|| '''2022''' ||  қазақ|| || Ш.Қалдаяқов көшесі: 23, 23а, 23/1, 23/2, 24, 25, 25а, 26, 26/1, 28, 44, С.Нұрмағамбетов көшесі: 19, 21, 21/1, 23, 23/1, 25, 25/1, 27, 27/1, Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, А.Байтұрсынұлы көшесі: 4/1,  6, 8, 10/2, 10/3, Ж.Нәжімеденов көшесі: 5/1, 6, 26/1, 28, 28/1, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те):
|-
| [https://astana98mektep.edu.kz/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 98 мектеп-лицей]||  Ж.Нәжмиденов көшесі, 8|| 2018, 
2024
| ||  || Ж. Нәжімеденов көшесі: 2, 4, 4/1, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4; Ш. Қалдаяқов көшесі:,1, 3, 11, 13, Қ. Аманжолов көшесі, 26/1, 26/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 9/1, 9/2, 9/3, 11а.
|-
| № 102 жалпы білім беретін мектеп ||  Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 7|| 2024|| ||  || А.Байтұрсынұлы көшесі, 1, 3, 5, 9, Р.Қошқарбаев көшесі, 2, 8, 10, 10/1, Қ. Аманжолов көшесі, 28, 28/1, 28/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 11б, 11/1, 11/2, 11/3 
|-
| [https://www.102mektep.edu.kz/about-us/index.php № 112 жалпы білім беретін мектеп]||  А 102 көшесі, 39|| 2024 || ||  || А-108 көшесі: 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, А-130 көшесі: 1, 5, А-105 көшесі: 11, 20, 20/1, 20/2, А-102 көшесі: 4/5, 23, 27, 29, С.Шаймерденов көшесі: 4/2, , М.Төлебаев көшесі: 1, Қапал көшесі: 1/1, «Ақбидай» т.а. А-431 көшесі: 21
|-
| № 113 Жайлы жалпы білім беретін мектеп ||  Шәмші Қалдаяқов көшесі, 38|| 2025|| ||  || Ш.Калдаяқов көшесі: 27/4, 29, 34, 40, 40/1, 40/2, 44, 51, 55а, 58, 58/1, 58/2, 59а, 60а, 60б, 61,  Ж.Нәжімеденов көшесі: 7, 7а, 13, 13/1, 13/2, 15, 17, 19, 27, 29, 29/1, 29/2, 29/3, 31, 33, 34, 34а, 34/1, 34/2, 37, 39, 39/1, 44, 44а, 52а, 54/1, 62, 62 к1, 62 к2, 62 к3,  64, Т.Жүргенов көшесі: 3, 4, 5, 6, 10, 12, 14, 18, 18/2, 19, С.Шаймерденов көшесі: 4/3,  А-29 көшесі: 1, 4, 6, 11, 29а, А-42 көшесі: 15, 17, 19, 21, 23, А-52 көшесі: 8, 8/1, Қ.Ахмедияров көшесі: 3, 12, 14, 16, 20, 22, 34, 23-16 көше: 2/2, 2/3, 2/4, 2/7, 2/8, 2/9, 2/11, 2/12, 2/13, 8, 12, 16, Ә.Қайдаров көшесі: 1, 3, 8, А-39 көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, С.Мауленов көшесі: 2, 3, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 15, 17, 19, 18, 20, 20/1, 21, 27, 29, 31, 33, 37, О.Бөкей көшесі: 5, 10, Ұ.Қараманов көшесі: 2, 6, 20, Райымбек батыр көшесі: 31, 33, 41, 49, 51, 55, 57, 74, 76, 80, 80/1, 82, 82/1, 84, 86, 88, 94, 96, 98, ТК: «Zurich», «Florence», «Феникс», М.Жұмабаев көшесі, 38, «А-City» ТК, ул.М.Тынышбайұлы, 10, Орыс сыныптары: Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, Ш.Калдаяқов көшесі: 24, 26, 26/1, 28, А.Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/1, 16/3, 18, 20, 20/2, 20а, 36, 36а, 40, 67, С.Шаймерденов көшесі: 1, 8б, 8
|-
| [https://baitursynov.binom.edu.kz/ «А.Байтұрсынұлы атындағы Binom school»]||  Промышленный, Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 49а
| ||  ||  || А-91 көшесі: 12, 14, 16, А.Байтұрсынұлы көшесі: 20, 20а, 20/2,22, 30, 30/1, 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, 36, 36а, 38, 40, 47, 49, 49/1, 51, 53, 53/1, 61, 67, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, 6, А-92 көшесі: уч. 3, 5, С.Шаймерденов көшесі: 1, 2, 3, 5, 8, 8б, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, Малая, Веселая көшелері, , Bilim 1 - ул. Байтурсынова 30, Bilim 2 - ул. Байтурсынова 30/1, Birlik – Байтурсынова, Bailyq - Байтурсынова , Dauletti Qalashyq - Байтурсынова
|-
|[https://www.haileybury.kz/kz/astana Haileybury Astana]
|Улица Ивана Панфилова, 4
|2011
|
|
|жеке меншік
|}

== Есіл ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983308?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://www.24mektep.edu.kz/kz/mektep-turaly-794156 Жүсіпбек Аймауытов атындағы № 24 орта мектеп]||  Пригородный, улица Арнасай,127|| ||  қазақ, орыс|| || Пригородный т.а.,  «Авиатор» саяжай қоғамы, «Garden Village» коттедж кенті, , Е-761 көшесі, 4а, 4б, 4в, 4г., Е-699 көшесі, 8, 8/1, Арнасай көшесі, 5а, 5б, Сарытоғай көшесі, 3а
|-
| № 59 мектеп-лицей ||  Сауран 5/1|| жаңа корпус қосымша 2023&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/chetyre-shkoly-otkryli-v-astane/&lt;/ref&gt; ||  қазақ, орыс|| || Сауран көшесі5, 5а, 5б, 5г, 5д, 7, 7а, 7б, 7г, 9, 9а, 9б, 10б, 10в, 12/1, 12/2, 14; Октябрьдің 70-жылдығы көшесі 1а, 3, 6а, 6/1, 8/1, 72, 74, 77; Қабанбай батыр даңғылы, 40, 42, Алматы көшесі, 2, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 9, 11, Ақмешіт көшесі, 1, 5, 5а, 7, 7а, 7б, 7/1
|-
| [https://ibschool66.edu.kz/kz/mektep-tarihy-25105451 Дінмұхамед Қонаев № 66  мектеп-лицей]||  Д.Конаев 33/1|| 2011 ||  қазақ|| || Сарайшық көшесі, 2, 4, 5, 5а, 5б, 5в, 5г, 5е, 5д, 5/1, 6, 7, 7а, 7б, 7/1, 7/2, 7/3, 8, 9, 11, 11/1, 34; Қонаев көшесі, 29, Арай көшесі, 35/1, 35а, 35б;  , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 17 МГ-да);, Сарайшық көшесі, 36, 38, 40, , Қонаев көшесі, 12, 12/2,  14, 14/1, 14/2, 14а, 14б, 14д, 14г, 35, 35/1, Достық көшесі 13, 13/1, 13/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 МЛ-де)
|-
| [https://75shg-bilim.edu.kz/ № 75 мектеп-гимназия]||  Орынбор 28/1|| '''2014'''&lt;ref&gt;https://75shg-bilim.edu.kz/news/novaja-75-a-shkola&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі, 28, 30, Мәнгілік ел даңғылы, 28,  А.Бөкейхан көшесі, 14, 14а, 14б, 14в;, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: , Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғ., 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2., А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б.
|-
| [https://www.school-lyceum76.edu.kz/kz № 76 мектеп-лицей]|| Түркістан, 10/1|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғылы, 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да).
|-
| [https://77.astana-bilim.kz/m_tolkujat?lang=kz Фариза Оңғарсынова атындағы № 77 мектеп-гимназия]|| Мәңгілік ел, 22/1 || 2015||  қазақ|| || А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б, , (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да);, Түркістан көшесі, 4, 4а, 4/1,  Алматы көшесі,11, 13, Түркістан көшесі, 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі, 62, 62/3,64, 64/1  (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 ОМ).
|-
| № 82 «Дарын» мамандандырылған мектеп-лицей || Түркістан, 32/1|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4761974-v-astane-otkryt-specializirovannyjj.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Қазақ тілінде оқытатын бастауыш сыныптар:, Бұқар жырау көшесі, 36, 36а, 36б, 36/1, Ұлы Дала даңғылы, 65/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар «Қадыр Мырза әлі атындағы Binom school);, Жошы хан көшесі, 6, Ұлы Дала даңғылы, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| [https://sh84.edu.kz/ru Шейх Халифа бен Заид әл-Нахаян атындағы № 84 мектеп-лицей]||  Хусейн бен Талал, 7/1|| ||  қазақ, орыс|| || Мәңгілік ел даңғылы, 37, 37/1, 37/1 блок 1, 39, 41, 41/2, 41/3, 41/4, 41/5, 42, 45 блок H, блок J, блок G, 47 блок D, блок E, блок F, 48, 49 блок А, блок В, блок С,   , Бөкейхан көшесі, 28, 30. Түркістан, 18, 18/1, 20, 20/1, 28, 28/1, 28а, 28/2, 30, 30/1, 32, Бухар жырау көшесі, 19, 28, 28а, 28б, 30, 30/1, Ұлы дала даңғылы, 41, 41а, 41б, 41в,  41/2, 41/4, 41/3, 45, 45/1, 47, 47/1, Г.Алиева көшесі, 2, 4, 
|-
| [https://85astana-mektep.edu.kz/ Шейх Тәмим бен Хамад әл-Тәни атындағы № 85 мектеп-лицей]|| Қабанбай батыр 56/1   || 2018||  қазақ, орыс|| || Ұлы Дала даңғылы: 31, 31/1, 33, 33/1, 35, 37, 39, Қабанбай батыр даңғылы: 49, 49А, 51, 56, 56А, 56Б, Тұран даңғылы: 54, 56, 56/1, 58, 60, Бұқар жырау көшесі: 20, 20А, 20Б, 24, 26, 26/2, Г. Әлиев көшесі: 1, 3
|-
| [https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 Қадыр Мырза Әлі атындағы № 88 мектеп-лицей]||  31 көше
'''Е-321 көшесі, 18 ғимарат''';
| 2019||  қазақ, орыс|| || Е-321 көшесі: 22, Е-314 көшесі: 20/1, 22, Таунхаус «Ferdinand», «Gold Land» ТК, Коттеджді кент «Family Village», «Forest Park Village», «Family Town», «Vela village» ТК, Қабанбай батыр даңғылы, 57, 57/2, 59, 59/1, 59/2, 59/3, 59А, 59Б, 75а, Тұран даңғылы, 72, 72 к1, 72 к2, 83/1,89/3, ДО «Черемушки» (Солнечная, Рябиновая, Столичная көшелері), Маймекен көшесі: 2, 4, 6, 6/1, «Яссауи» ТК (Қабанбай батыр көшесі, 63), Е-103 көшесі, 1, 1/1,  3, 3/1, 3/2, 5, Әл Фараби даңғылы, 76
|-
| [https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru Дулат Бабатайұлы атындағы № 89 мектеп-лицей]||  Сауран, 5/1
'''Сауран 11.'''
| '''2020''' &lt;ref&gt;https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі: 12/1, 14А, 14Б, 14В, 14/2А, 14/2В, 14/2С, 14/2Е, 14/2F, 14/2Д, 16,, Сауран көшесі: 13, 15, 15/3, 15/4, 18, 18/1, 20, Ақмешіт көшесі: 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 13/1, 13/2, 13/3, 17, Қабанбай батыр даңғылы: 46, 46А, 46Б, 46/1, 48, 48/1, 48А, 48Б, 48/5, 48/7, 48/9, Орынбор көшесі: 1 (блок А, блок Б)
|-
| [https://95school.edu.kz/index.php/ru/ № 95 мектеп-лицей]||  Ұлы-Дала, 73/1|| ||  қазақ, орыс|| || Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, «Арнау» ТК: 1, 2, 3, 5, 6, 14, Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, 4, Ұлы Дала даңғылы: 73, 75, Әл-Фараби даңғылы: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Аңырақай көшесі: 1А, Е-767 көшесі: 11,, Е-669 көшесі: 13, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:, Әл-Фараби даңғылы: 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 17, 17/1, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, , Қ. Қайсенов көшесі: 2, Жошы хан көшесі: 6
|-
| [https://96mektep-astana.edu.kz/ru/glavnaya/ № 96 мектеп-гимназия]||  Г.Алиев, 10|| 2023 &lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/obshestvo/6446939-kak-vyglyadit-shkola-postroennaya-na-izyatye-u-korruptsionerov-dengi.html&lt;/ref&gt;|| ||  || Ұлы Дала даңғылы: 54, 56, 56/1, 56/2, 58, 58/1, Қабанбай батыр даңғылы: 58А, 58А к1, 58Б, 58Б к1, 58Б к2, 58Б к3, 58Б к4, 58Б к5, 58Б к6, 58Б к7, 60А/8, 60А/9, 60А/10, 60А/13, 60А/12, 60А/11, 60А/15, 60А/16, 60А/14, 60А/20, 60А/19, 60А/18, 60А/17, 60А/2, 60А/1, 60А, 60А/6, 60А/5, 60А/4, 60А/3, 60/10, 60/11, 60/12, 60/13, 60/16, 60/15, 60/14, 60, 60/1, 60/2, 60/3, 60/4, 60/5, 60/6, 60/7, 60/8, 60/9, 60/17, 60/18, 60/19, 60/20, 64, Т. Рысқұлов көшесі: 1, 1Б, 1Д, 1/1, 3, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 9, 9а, Г. Алиев көшесі: 10, 10/1, Түркістан көшесі: 34, 34А, 34Б, 34/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 50, 51, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 51/5, 51/6, 52 (блок В1, В2, В3), 53, 54, 54/1, 54/2, 56, 59, 61, Ә. Бөкейхан көшесі: 32, 38, 40, 42, 42/1, Тұран даңғылы: 83/1, Ақмешіт көшесі: 19А, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/6, 19/7, 19/8, 19/9, 19/10, 19/11, 19Б
|-
| № 99 орта мектеп  ||  Қабанбай батыр даңғылы, 38а|| 01.09.2024&lt;ref&gt;https://liter.kz/pervogo-sentiabria-v-astane-otkrylis-novye-komfortnye-shkoly-1725188582/&lt;/ref&gt;|| ||  || Қабанбай батыр даңғылы: 19 (блок D), 29, 29/1 (блок А, Б), 29/2, 29/4, 34/1, 38/1, 38/2, 38/3, Сығанақ көшесі: 21, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39/1, 41, 48, 48А, 54, 54/1, 58, 58/1, Сауран көшесі: 2, 3, 3/1, 4, 6, Достық көшесі: 1, 1А, 1/2, 5, 5/1, 5/2, 8, 8Б, 8/4, 10, 12, 12/1, Тұран даңғылы: 32/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Түркістан көшесі: 4, 4А, 4/1, Алматы көшесі: 11, 13, Түркістан көшесі: 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі: 62, 62/3, 64, 64/1
|-
| № 103 орта мектеп ||  Мәңгілік Ел даңғылы, 70|| 2024|| ||  || Е 495 көшесі: 8, Хусейн бен Талал көшесі: 28, 30, 52, Е 496 көшесі: 4, 7, 8, 9, 10, 10/1, 10/2, Мәңгілік Ел даңғылы: 68 блок А1, блок А3, блок В1, блок С1, 72, 72/1, 76, 86, «Аман», «Talmas» ТК
|-
| № 104 орта мектеп  || Жошы хан көшесі, 16|| 2024|| ||  || Мәңгілік Ел даңғылы: 36, 38, 40, 40А, 40/2,, Қаратөбе көшесі: 1, 3, 5, 6, 6/1, 6/1А, 7/2, 8, 10/1, 14/3, 16, 17, 18, 18/1, 19, 20Б, 21, Ақниет көшесі: 2, 2/1, 4/2, 5, 6, 8, 9, 10, Жиделі көшесі: 3 кв1, 5/1, 6, 7/1, 9Б, 9/1, 9/3, 11/2, 12, 15/1, 17, 18, 20, 20/1, 20/2, 22, 23/1, 23/2, 23/3, 24, 25, 25/1, 26, 27, 27/1, Ақселеу көшесі: 2, 4, 6, 8, 8/2, 8/3, 8/4, 9/1, 11, 15, Үшқопыр көшесі: 1, 1А, 1В, 2, 2/2, 3, 3Б, 3Г, 4, 5, 6, 7/1, 13А, 16, 36, Аққұм көшесі: 1Б, 1Д, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17А, 17/2, 17/3, 19, 20А, 21, 23, 25, 25/1, 25/2, 25/3, , Орынбор көшесі: 13, 22, Ұшқыштар көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 15/1, Орал көшесі: 1/1, 2, 3, 3А, 3Б, 4, 5,, Бағбан көшесі: 1, 2, 8/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 1Д, 40, 42, 42/1, 44, 44/1, 44/2, 44/3, 44/4, 46, Ұлы Дала даңғылы: 51, 53, 53/1, 55, 55/1, 55/2, Әлихан Бөкейхан көшесі: 3Б, 11, 11А, 11/1, 13, 15, 15/1, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 17, 17/1, 18, 19, 20, 21, 21/1, 21/2, 21/4, 21А, 21/3, 21/5, 24, 35, Жошы хан көшесі: 1, 1/1, 1/2, 7, 7/1, 7/2, 12, 12/3, 13, 14/1, 16/1, 17, 20, 23, 27, Бұқар жырау көшесі: 12/3, 23, 25/1 (блок 1, блок 2), 27, 32, 34, 34/2, 44-ші көше: 2А/2
|-
| Жайлы № 107 орта мектеп  ||  Қасым Қайсенов көшесі, 4/1|| 2024&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/desyat-komfortnih-shkol-otkrili-v-astane-b60912&lt;/ref&gt;|| ||  || Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1, 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, Қ. Қайсенов көшесі: 2, 4, 6, Бұқар жырау көшесі: 40, 42., (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| Средняя школа № 108 ||  Е 117 көшесі, 40а|| 2024&lt;ref&gt;https://ru.elordainfo.kz/index.php/novosti-stolicy-ru/komfortnaya-shkola-otkrylas-v-rayone-stolichnogo-zhk-ba-ystan&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-117 көшесі: 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 45, Е-767 көшесі: 11, Е-669 көшесі: 13, 13А, Аңырақай көшесі: 1А, Е-779 көшесі: 32, 32/1, «Тельман» т.а.
|-
| Средняя школа № 109  || Е 669 көшесі, 6|| 2025&lt;ref&gt;https://109school.edu.kz/ru/o-shkole/&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-669 көшесі: 4, Е-915 көшесі: 15, 17, 19, 21, Е-509 көшесі: 7, 9, 11, Е-511 көшесі: 38, 40
|-
| «Қ.Сәтбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 40а|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 21/1, 23, 25, 27, 27/1, 29, 30, 30/1, 30/3, 30/4, 32, 33, 34, 34/1, 34/2, 34/3, 34/4, 35, 36/2, 38/2, 40/2, 44, 44/1, 46, Ұлы Дала даңғылы: 80, 80/1, 82, 84, 86, 86/1, 88/1
|-
| «Қадыр Мырза-әлі атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 9/5|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 1, 3, 3/2, 5, 7, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 9/2, 11, 11/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 50, 50/1, 50/3, Бұқар жырау көшесі: 31, 31/1, 33, 33А, 33/1, 33/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1Бұқар жырау көшесі: 36, 36А, 36Б, 36/1, 40, 42, Қ. Қайсенов көшесі: 4, 6, Ұлы Дала даңғылы: 65/2
|-
| «Ә.Кекілбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі  ||  Тұрар Рысқұлов көшесі, 20|| 2022&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/novaya-shkola-binom-na-4000-mest-otkryilas-v-stolitse-487215/&lt;/ref&gt;|| ||  || Фариза Оңғарсынова көшесі: 6, 6/2, 8, 8/1, 8/2, 10, Т. Рысқұлов көшесі: 16, 16А, 16/2, 18, 18/1, 18/4, 18/5, Хусейн бен Талал көшесі: 39, 39/1, 39/2, 41, 41/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 56, 58, 60, 62, 62/1, 62/2, 62/3, 62/4, Әлихан Бөкейхан көшесі: 25, 25А, 25Б, 25В, 25Г, 27, 27А, 27/1, 27/2, 27/3, 27/3 (блок К2), 27/4, 29, 29/2, 29Б, 44, 46, 48, 52;, Тұрғын үй кешендері:BI Village Deluxe 3, BI Village Deluxe 4, White Hills, Bi Town, Deluxe Town, Коттеджді қалашықтар: Bi Village Comfort-2, Bi Village Comfort-3, Village Comfort-1,, Bi Village, Bi Village Deluxe-2, Bi Village Deluxe
|-
|[https://astanaboysbil.edupage.org/ Білім-инновация Астана, лицей-интернат]
|Тұрар Рысқұлов көшесі, 14
|
|
|
|
|-
|'''[https://agis.edu.kz/ Международная частная школа «Astana Garden International School»]''' 
|Улица Алихан Бокейхан, 34
|2017
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://quantumtech.edu.kz/ Quantum TECH School]'''
|Улица Турар Рыскулов, 9/1
|2024
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://le-astana.kz/ Экономический лицей]'''
|ЖК Олимп палас, улица Туркестан, 8/3
|1998
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://isa.nis.edu.kz/ International Steppe School of Astana]
|ул. Туркестан, 32/1
|2013
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://astana.fizmat.kz/ Республиканская физико-математическая школа] Астана филиалы
|Улица Туркестан, 2/1
|'''2016''' 
|
|
|
|}

== Нұра ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983303?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://17-astana-bilim.edu.kz/ Ақан Құрманов атындағы № 17 мектеп-гимназия]||  Қабанбай батыр, 9/1|| '''2002''' &lt;ref&gt;https://17-astana-bilim.edu.kz/kz/akparat-1222949&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || «Шұбар» ықшам ауданы: Қ. Ерімбет көшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 17, 19, 27, 29, 31, 37, 39, 41, 43, 45, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, С. Мендешев көшесі: 1-63,  Х. Досмұхамедұлы көшесі: 2-90, Е. Тайбеков көшесі: 3-96, Алпамыс батыр көшесі: 1-74, Митченко көшесі: 1-46, Н. Оңдасынова көшесі: 1-91, Темірқазық көшесі: 1-85, Қараөткел көшесі: 1-58, 58/1, Ж. Шарденов көшесі: 2-30/1, Айтансық көшесі: 1-12, Күмбел көшесі: 1, 1А-15, Жиембет жырау көшесі: 7-17А, Қарашаш ана көшесі: (барлығы), Арай көшесі: 1, 3, 5, 8А, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 31/1, 32, 34, 35, 35А, 35Б, 36, 38, 40, 42, 44, 48, 54, К. Тұрсынов көшесі: 4/1, 24А, 24/1-24/3, 30/1-30/3, 35, 37, Атасу көшесі: 3, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 22, 23, 23А, Балауса көшесі: 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 12, 14 (барлығы), Босаға көшесі: 3-15, Көктем көшесі: 1-16, Толағай көшесі: 1-29, Родниковая көшесі: 1/1, 1, 7, 13, 66, 97, 37, 35, 29, 29/1, 56, 58, 60, 62, 64, Адырна көшесі: 1-25, Космонавттар көшесі: 1-58, Зорге көшесі: 1-7, Мұқанов көшесі: 1-17, Наркескен көшесі: 1, 1/1-27, Көшек батыр көшесі: 7-22, Құлагер көшесі: 1А, 8А, 2А, 12, 13, 14, 15, 19, 54, Құлынды көшесі: 1-18, Қалқаман көшесі: 20А, 6А, 11, 14, 17, 9, 12, 15, 4, 62, 60, 59, Жеке батыр көшесі: 14, 16, 18, 20, 27, 29, 31, 33, 35, 39, 41, 43, 47, 49, 20, 21, Княгинин көшесі: 1-27, Хлудов көшесі: 1-22, Шанин көшесі: 2/7, 15, 19, 21, 25, 27, Меркі көшесі: 1-9, 10, 11, 20, Мақатаев көшесі: 3, 4, 6, 8, 13, 18/1, 21, 23, 25, Маржансу көшесі: 4-30, Тұрғын үй кешендері: «Арай-1», «Арай-2», «Арай-3», «Отырар», Қабанбай батыр даңғылы: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/6, 2/7, 4, 4/2, 5/1, 5/3, 6/2, 6/3, 6/5, 6/6, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/2, 9/3, 9/4, 11, 11/2, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, Тұран даңғылы: 9, 11, 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16/1, 19/1, 22, 22/1, Қ. Мұхамедханов көшесі: 1, 1/1, 1/2 
|-
| [https://33.edu.kz/%d0%b1%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b-%d0%b1%d0%b5%d1%82/ № 33 жалпы білім беретін мектеп]||  Әміре Қашаубаев көшесі, 28а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/1066274?lang=ru&lt;/ref&gt; || ||  || Көшелер: Айғыржал, Жантай батыр, Қамбар ата, Ойсыл қара, Шопан ата, Есет батыр, Мұхамет-Салық Бабажанов, Салбурын, Ақжайлау, Кейкі батыр, Жайлаукөл, Наурызбай батыр, Ақши, Ботақара, Сырым батыр, Малайсары батыр, Таукент, Мәді көшесі, 12-19 үйлер, Мұрын жырау, Омбы, Бойтұмар,У.Танашев, А.Қастеев, Сыпыра жырау, Шалкиіз жырау, 1-32 үйлер, Жасыбай, Байғозы батыр, Қапшағай, Алтын сақа, Байзақ датқа, Киікті, Ағанас, Ақтамберді жырау, Доспамбет жырау, 12-110 үйлер, Үмбетей жырау, Е-584 көшесі, 108 көше, Е-612 көшесі, Е-614 көшесі, Е-616 көшесі, Е-584 көшесі, Әмір Едіге, Р.Жаманова, У.Халфин, Е-588 көшесі, Н.Хикмет, Е-631 көшесі, Т.Шәмелов, Б.Күлманов, С.Абеев, Г.Байтасов, С.Ерубаев, Н.Байғанин, Бәйтерек, Е-805 көшесі, Е-806 көшесі, Е-807 көшесі, Е-575 көшесі, Е-576 көшесі, Е-816 көшесі, Е-582 көшесі, Ш.Руставели, А.Забикулин, С.Ниязбеков, К.Карбаев, Е-578 көшесі, Х.Есенжанова, Р.Есімжанова, Коттеджді қалашық: «Үркер»
|-
| № 45 жалпы білім беретін мектеп  ||  Жилой массив Заречное улица Ұшқыштар,8/1|| ||  қазақ, орыс|| || Қазыбек би көшесі, 35, 35/1, 35/2, 37, 41, 41/1; Төле би көшесі, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 16, 18, 20, 22, 24, 25, 25а, 25/1, 27, 27/1, 35/1, Тұран даңғылы, 57а, 57г, 57/3, 57/4, 57/5, 57/6, 57/7, 59/2 блок В, блок С, 59/3, 65а, 67, 71, Ұлы Дала даңғылы, 25, 27, 27/1, 29, 29/1, 38, 38а, 38/1, 40, Е-54 көше, 5
|-
| [https://69.astana-bilim.kz/tarih?lang=kz Кемел Ақышев атындағы № 69 мектеп-гимназия]||  Жилой массив Үркер, Исатай батыр, №141|| 2012-2013||  қазақ, орыс|| || Көшелер: Доспамбет жырау, Бекет ата, Қастек, Кенсай, Қармақшы, Қаракемер, Кумжарган, Белкарагай, Жанқожа батыр, Ақдала, Ақсуйек, Сыпатай батыр, Исатай батыр, Жумабай Шаяхметова, Батыр Баян, Махамбет, Қожаберген жырау, Сырым батыр, Шалкиіз жырау, Үкілі Ыбырай, Латиф Хамиди, Асы, Сексек ата, Қозыкөш, Исатай батыр, Оспан батыр, Миялы, Текес, Мади, Айғыржал, Зеңгі баба, Домбауыл, А.Кашаубаева, Кейкі батыр, Ойсыл қара, Шопан ата, Қамбар ата, Есет батыр, Таукент, Омбы.
|-
| [https://71.astana-bilim.kz/about_m?lang=kz № 71 мектеп-лицей]||  Проектная 200,  4|| 2013||  қазақ, орыс|| || Ш.Айтматов көшесі, 36, 36/1, 36/2, 36/4, 36/5, 36/6, 36/7; І. Омаров көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1, 21, 21/1; Күлтегін көшесі, 9, 10, 11, 11/1, 11а, 13; Сығанақ көшесі, 1, 
|-
| [https://78astana-bilim.edu.kz/mekteptarihy Смағұл Сәдуақасұлы атындағы № 78 мектеп-гимназия]||  Әзілхан Нұршайықов көшесі (Е 11), 8|| 2014||  қазақ|| || Ә.Нұршайықов көшесі, 6/1, 10, 10 блок1, 10 блок 2, Е-15 көше, 3, 5, 9, 9/1, 9/2, 9а, Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 31, 31а, 31б, 33, 34, 34/1, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, 12, Е-429 көше, 24, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 110 ЖББМ)
|-
| [https://79.astana-bilim.kz/ № 79 мектеп-лицей]||  ЖМ «Комсомольский», Мақсұт Нәрікбаев көшесі (Е-246), № 3|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Қ.Мұхамедханов көшесі, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 15, 17, 17/1, 19, 21, 21/2, 23, 23а, 25, Е-251 көшесі, 4, 4/1, 4/7, Қорғалжын тас жолы, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 8/1, 8/2, 11, 13/4, 15/1, М.Нәрікбаев көшесі, 4, 5, 6, 6а, 8, 9, 10, 12, 22, Е-489 көшесі, 3 блок 1, 3 блок 2, 4, 5, 6, Әйтеке би көшесі, 15, 16, Домалақ ана көшесі (барлық үйлер), Ақын Сара көшесі, Қарашаш ана көшесі, Баянсұлу көшесі, Тұмар ханым көшесі, Айша бибі көшесі, Ұмай ана көшесі (барлық үйлер), Жұбан ана көшесі (барлық үйлер), Ләйлі-Мәжнүн көшесі (барлық үйлер), Айғаным көшесі (барлық үйлер), Қыз Жібек көшесі (барлық үйлер), Ұлпан таркөшесі, «Қараөткел 1», «Қараөткел 2», «Қараөткел 3» т.а.
|-
|[https://81aes.edu.kz/ № 81 Astana English School халықаралық мамандандырылған гимназия]
|И.Омаров, № 2
ЖМ Батығай
|2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;
|қазақ
|
|жеке меншік?
|-
| [https://90gimnaziya.edu.kz/ Қайым Мұхамедханов атындағы № 90 гимназия]||  улица Мақсұт Нәрікбаев,3|| 2020 ||  қазақ|| || Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247 көшесі, Е-248 көшесі, Е-249 көшесі (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 100 ЖББМ);
|-
| Тұрсынбек Кәкішұлы атындағы № 94 мектеп-лицей, № 94 мектеп-гимназия ||  Сарыарка??Ш.Бөекеев 50??? (удалена) || ||  ||  || Е-584 к. 4, 6, 8, 10, Әмір Едіге к. 1-53, Роза Жаманова к. 5-12/4, 6/1-7/4. Уали Халфин к. 1-49. Е-588 к. 1г -12. Тұрмағамбет Ізтілеуов к. 6-38. Е-631к. Е-612 к. 12-33. Е-616 к. 1/1 а 26/4. Саттар Ерубаев к. 1-34. Тұяқберді Шамелов к. 1-34. Бақтыгерей Құлманов к. 1-62. Уали Халфин к. 1-49. Саят Абеев к. 17-49. Ғазиз Байтасов к.1-30. Назым Хикмет к. 1-82. Е-208 к. 1-49. Е-614 к. 1-49. Е-208 к. 1-49. Е-202 к. Е-204к. Е-205к. Рабиға Есімжанова к. Жаменке абыз к. Ұзак батыр к. Е-610 к. Нияз би к. Әшірбек Сығай к. Шолпан Жандарбекова к. Е-647к. Е-645 к. Е-646 к. Е-108 к. Е-648к. Е-1 к. Е-582 к. Е-575 к. Е-816к. Сабыр Ниязбеков к. Қайреден Карбаев к. Е-578 к. Е-577 к. Е-576 к. Нұрпейіс Байғанин к. Бәйтерек к. Е-805 к. Е-806 к. Е-807 к.Үмбетей жырау к.
|-
| [https://gymnasiumast97.kdt.kz/?lang=kz № 97 мектеп-гимназия]||  Тұран даңғылы, 42/1|| 2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/tri-novye-shkoly-otkryli-v-astane-v-chem-ih-osobennost-381140/&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 34а, 34б, 34/1а, 36/1, 38/1, 40/1, 40/2, 42, 44б, 44/2, 46а, 46Б, 46/4, 46/5, 46/6, 46Б/1, 46Б/2 Керей-Жәнібек хандар көшесі, 2, 2/1, 5, 6, 8/1, Қабанбай батыр даңғылы, 43 блок А, блок В, 43в, 43г блок Д, 45/3, 45/3 к1, 45/3 к2, 45/3 к3, 45/3 к2, Орынбор көшесі, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12 блок 1, 2, 3
|-
| [https://100mektep.edu.kz/ № 100 жалпы білім беретін мектеп]||  Е 535 көшесі, 1|| 2025&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-astane-otkrilas-shestnadtsataya-komfortnaya-shkola-bef763&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-535 көшесі, 2, 4, 6, 6/1, Қорғалжын тас жолы, 28, 30, Е-128 көшесі, 1, 7, 7/1, 7/2, 16а, «Onyx Comfort» ТК, Ш.Айтматов көшесі, 37 блок1, 2, 39 блок 1, 2, 38, 40, 40/1, 40/2, 41, 41/1, 41а, 41б, 41/1, 41/2, 41/3, 46, 53, 59, 60, 60/1, 60/2, 62, 62/1, 62/2, Қорғалжын тас жолы, 20/2, 20Б, Е-181 көшесі, 1, 1/1, 1/2, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 20, 20/1, 20/2, 28, 28а, 28б, Е-249 көшесі, 6, 8, 14, 14/1, 14/2, «Западный» саяжайы, І.Омаров көшесі, 23, 23/1, 25, 27, 27/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, 42/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247, Е-248, Е-249 көшелері
|-
| [https://mektep101.edu.kz/ № 101 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 57а|| 2024&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/press/news/details/812076&lt;/ref&gt;|| ||  || А.Бектұров көшесі, 1, 1а, 1/1, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, Тұран даңғылы, 37/9, 39, 39а, 39/1, 39/2, 39/3,41а, 41/1, 43, 43а, 43б, 43в, 43/1, 43/3, 43/5, 43/6, 37/9, 39, 39а, Төле би көшесі, 48, 48/1, 50, 52, 55, 57, 59; Е-899 көшесі, 1, 1/1, Сығанақ көшесі, 15, 15/1, 17 (б, п, р, с, н, у, л, ф, д, в, г, к, е), 28, 32, Е-67 көшесі, 6, 8.
|-
| [https://110mektep.edu.kz/ № 110 жалпы білім беретін мектеп]||  Е 17 көшесі, 4|| 2025|| ||  || Ж.Молдағалиев көшесі, 2, 2/1, 2/2, 3, 4, 4 к1, 4 к2, 5, 6, 6к1, 6к2, 7, 9, Күлтегін көшесі, корпус 1, корпус 2, 1, 2, 4, 5, Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, М.Мәметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, Е-15 көшесі, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 34/1, Е-15 көшесі, 3, 9, 9а, 9/1, 9/2, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, Ә.Нұршайықов көшесі, 10, 10 блок 1, 10 блок 2
|-
| [https://www.111mektep.edu.kz/ № 111 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 32|| 2024|| ||  || Р.Бағланова көшесі, 2, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, Қазбек би көшесі, 11, 11/1, 11/2, 11а, 11б, 13, 13а, 15, 19, 21, 23, 23/1, Тұран даңғылы, 55, 55е, 55к, 55/4, 55/6, 55/5, 55/7, 55/8, 55/10, 55/11, 55/12, 55/13, 52, 52/1, 52/2, 52/4, 52/5, 52/6, 52/7, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 57/1, Төле би көшесі, 19а, 28/1, 30, 43; Бұқар жырау көшесі, 57/6
|-
| «Ы.Алтынсарин атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Төле би көшесі, 42|| 2022&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/419767&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 45/1, 55/1, 55/2, 55/3, Қазбек би көшесі, 3, 3/1, 3/2, 5а,7, 7а, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 9/3, Р.Бағланова көшесі, 1, 3, 3/1, Төле би көшесі, 40, 44, 44/1, 44/2, А.Бектұров көшесі, 4, 4в, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 7, 9, 11, 11а, 11б, 11/1, 11/2, 17, 17/1, 17/2, 17/3, 19, Төле би көшесі, 46, 51, 53.
|-
| «А.Бөкейхан атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Шапық Шөкин көшесі, 5|| ||  ||  || М.Мәметова көшесі, 13, Е-18 көшесі, 1, 5, Ш.Чокин көшесі, 6, 9, Ж.Молдағалиев көшесі, 10, 13, Е-36 көшесі, 2, 2/1, 4, 6, 9, 9/1, 9/2, 11, Е-15 көше, 16, Е-18 көше, 1-үй; Е-35 көше, 13-үй
|-
| [https://115-astana.edu.kz/ № 115 жалпы білім беретін мектеп]||  Күлтегін көшесі, 18 стр|| 2025|| ||  || С.Асфендияров көшесі, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Сығанақ көшесі, 11, 13, Анет баба көшесі, 1, 3, 5, 7, 7/1, 7/2, А.Сейдімбек көшесі, 7, 7/1, 7/2, Күлтегін көшесі, 14, 15, 17, 19, 19/1, 21, 23, І.Омаров көшесі, 12в, Қ.Мұхамедханов көшесі, 10, 12, 12/3, 16/2, Әйтеке би көшесі, 3 блок А, 3 блок Б, 5, 7, 9, 11, Е-876 көшесі, 2, 4, 6
|-
| [https://shkola117.edu.kz/ № 117 жалпы білім беретін мектеп]||  Е-899 көшесі, 8|| 2025|| ||  || Қ.Мұхамедханов көшесі, 4 блок А, 4 блок В, 4Б блок А, 4Б блок Н, 4а, 4/1, 4/2, 4/3, 4В, 6, 6а, 6Б, 6/1, 8, Төле би көшесі, 54, 61, 63, 65, Анет баба көшесі, 2, 4, 6, 8, 9, 9/1а, 9/1Б, 9/1в, 9/2, 9/3, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 12, 13, 13/1, 13/2, Әйтеке би көшесі, 14, Е-900 көше, 2, 4, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 6, 8, 10; Е-899 көше, 3, 5а, 5/1, 5/1а, 5/3, 10
|-
| № 118 жалпы білім беретін мектеп ||  просп. Улы Дала, 11||  2026, ожидается|| ||  || Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, 22/1, 24, М. Маметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, 12, Е-15 көше, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Е-36 көше, 5; Ұлы Дала даңғылы, 10
|-
|«Дарынды ер балаларға арналған «Білім-инновация» лицей-интернаты»
|И.Омаров, 2???
|
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana/school-page/154?parent_menu=2&amp;menu=20 Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі]
|Хусейн бен Талал көшесі, 19
|'''''2010''''' 
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana-nura/school-page/60?parent_menu=2&amp;menu=20 НЗМ Астана-Нұра]
|Хусейн бен Талал көшесі, 21
|2008
|
|
|
|-
|'''[https://quantum.edu.kz/kk/ Quantum STEM School]'''
|Улица Е-899, 2
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.qsi.org/ Международная школа QSI]''' 
|Улица Умай ана, 8/1​улица Баян сулу, 15
|2005
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.alpamys.edu.kz/ Alpamys school]'''
|Кабанбай батыр проспект, 49/2
|2018
|
|
|жеке меншік
|-
|'''Школа Zialy Urpaq'''
|​Улица Дулыга, 21/2
|
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://neotechschool.kz/ Neotech Digital School]'''
|Улица Илияс Омаров, 10
|2021
|
|
|жеке меншік
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мектептері]]
[[Санат:Астана мектептері]]</text>
      <sha1>13neyyybzypk93dri8mwlwvrhw8n34r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618211</id>
      <parentid>3618209</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Есіл ауданы[45] */</comment>
      <origin>3618211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128375" sha1="os6scvn6ikp9dw9b41b8vceflsatm6v" xml:space="preserve">2026 жылғы дерек бойынша Астанада орналасқан мектептер тізімі.&lt;ref&gt;https://findh.org/939-spisok-obshheobrazovatelnyih-shkol-v-kazahstane.html?region=astana&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://egov.kz/cms/ru/articles/2Fspisok_wkol_rk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr?map=0&amp;_csrf-frontend=sMkcIBTj96L-AC-a7KTIxiJPXWYSAb51458oM3GbSxL-jW9nRKmGxJRrVu3Y6qawEysFJ11U2yDT0mlbINgJIg%3D%3D&amp;SchoolSearch%5Bsearchtext%5D=&amp;page=NaN&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/747403?lang=kk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://digitalbusiness.kz/2026-06-15/zolotaya-parta-kto-vladeet-samimi-dorogimi-chastnimi-shkolami-kazahstana-i-skolko-oni-zarabativayut/&lt;/ref&gt;

== Алматы ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983329?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://astana22.edupage.org/? № 22 мектеп-гимназия]||  Ж.Жирентаев, 16|| '''1992'''&lt;ref&gt;http://astana-school22.blogspot.com/2013/03/22.html&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Абылайхан даңғ., 16/1, 18, 20а, 20б, 24, 26, 26/1, 28, 32/1, 32/2, 36, 36 а, М.Жұмабаев көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 5/1, 6, 7/1, 9, 9/1, 9/2, 10,11, (12, 14, 14/1 ЕНУ жатақханасы), 12 а, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4,  18, 18/1; Жирентаев көшесі 9, 10, 13, 14, 15, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/2, 20/1, 21,22, 22/1; Петров көшесі 17, 19, 19/1, 21/2, 21/3, 23, 23/1, 23/2, 26, 28/1, 30/1, 31/1, 32, 32/1, 32/2, 34;  Кажымұқан көшесі 22, 26, 28, 13/1; Күйші Дина көшесі, 31. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 48 МЛ-ге).  . Күйші Дина көшесі 22, 22/1, 23, 23/1, 23/2, 24, 25, 25/1, 25/2, 26, 28, 28/1, 30, 30/1; Б.Майлин көшесі, 23, 29, 29/1, 30, 31, Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 51 МГ-ге) 
|-
| [https://28-school.edu.kz/?lang=ru № 28 мектеп-лицей]||  А.Петров, 8 || ||  қазақ, орыс|| || Қажымұқан көшесі: 2, 4, Тәуелсіздік даңғылы: 4/1, 4/3, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 21, 21/2, 21/4, 21/5, 21/6, 21/9, Петров көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 3, 4, 5, 5/2, 5/3, 7, 7/1, 10, 10/1, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2, 14/3, Күйші Дина көшесі: 1, 1/1, 3/1, 5, 5/1, 7, Еренқабырға көшесі: 10, 14/1, 14/2, 14/3, 14/5, 14/6, 16/1, «Энергетик» т.а.,. Амман көшесі: 21, 21а, 21б, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4
|-
| [https://29.astana-bilim.kz/?lang=kz № 29 орта мектеп]||  Жилой массив Железнодорожный, М. Горький, 22|| ||  қазақ, орыс|| || «Теміржолшылар» т.а.. 
|-
| [https://sh30astana.edu.kz/ru/about/about № 30 мектеп-гимназия]||  А.Петров, 11|| '''1978''' ||  қазақ, орыс|| || Петров көшесі: 9, 13, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 18/1, 20, 22. Қажымұқан көшесі: 6, 6/1, 8/1, 10/1, . К. Сәтпаев көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 5, 7, 7/1, 9, 9/1, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 11/5, 11Б
|-
| [https://32.astana-bilim.kz/ № 32 мектеп-гимназия]||  Абылайхан даңғылы, 25/3|| 1988||  қазақ, орыс|| || Абылай хан даңғылы: 17, 17/1, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 23, 25, 25/1, 25/2, 27/1, 27/4, 29/1, 29/2, 33, І. Жансүгіров көшесі: 4/1, 4/3, 4/4, 6/1, 6/2, 8/3, Күйші Дина көшесі: 35, 37, 39, 39/1, Манас көшесі: 3/1, 6, 6/1, 8, 9, 11/1, 11/2, 11/3, 13, 13/1, 13/2
|-
| [https://37mektep-ns.edu.kz/?page_id=10276&amp;lang=kk Сырбай Мәуленов атындағы № 37 мектеп-лицей]||  Күйші Дина 44/3|| 1993, 2017 жылы қосымша құрылыс||  қазақ, орыс|| || Күйші Дина көшесі: 36, 36/1, 36/2, 38, 40, 40/1, 42, 42/2, 44, 44А, 44/1, 44/2, 46, 46/1, 46/2, 46/3,. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 28, 30, 30/1, 32, 36/2, 36/3,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 5, 7, 7/1, 9, 11/2, 11/3, 17, 19,. Абылай хан даңғылы: 37, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 45А
|-
| № 38 мектеп-лицей ||  Мусрепова 8/2|| 01.01.1999||  қазақ|| || Ғ. Мүсірепов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/2, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 10, 10/2, 10/3, 12, 14, 14/1, Абылай хан даңғылы: 47, 55, 57, 57/1, 57/2, 59, 59/1, 59А, Ғ. Мұстафин көшесі: 1, 1/3, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, 5, 5/1, 7/1, 7/2, 9, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 38, 40, 42, 44, 46, VIP қалашығы, VIP елді мекені . (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ЖББМ-ке);. Ғ. Мүсірепов көшесі: 1, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9,. Абылай хан даңғылы: 49, 49/1, 49/2, 49/3, 51,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6А, 8, 8А, 8/1, 8/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ)
|-
| Ахмет Байтұрсынұлы атындағы № 48 мектеп-лицей ||  Жирентаев, 15/2|| 03.01.2003||  қазақ|| || Жирентаев көшесі: 9, 10, 13, 13/1, 14, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/3, 20/1, 21, 22, 22/1, Қажымұқан көшесі: 13/1, 18, 18/2, 22, 26, 28 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ);. Қажымұқан көшесі: 12, 12Б, 12В, 14, 14/1, 16, Қ. Сәтпаев көшесі: 4, 4/1, 4/2, 6, 6/1, 8, 10 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ).
|-
| Райымбек батыр атындағы № 50 Қазғарыш» мектеп-лицей  ||  ул. Куйши Дина, 6|| ||  қазақ|| || Б. Майлин көшесі: 3, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 8, 9, 11/1, 13, 14 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Тәуелсіздік даңғылы: 20, 22, 23, 23/1, 24А, 24Б, 25, 25-блок 1, 26, 26/1, 28, Күйші Дина көшесі: 2/1, 2/2, 4, 4а, 4/1, 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 28 МЛ-де);. Қ. Сәтпаев көшесі: 13, 13/3, 15, 17, 17/1, 17/2. Күйші Дина көшесі: 8, 8/1, 8/2, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 15. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ-да).
|-
| Мұстафа Шоқай атындағы № 51 мектеп-гимназия ||  Қараөткел, Аманат, 5|| 2005&lt;ref&gt;https://bilimdinews.kz/?p=271822&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Аманат көшесі  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 28, 30, 30/1, 32, 34, 36. Күншуақ көшесі  1, 2, 3, 4, 5/1, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Алтыбақан көшесі  1,5, 7, 9,  10, 10/1, 12, 19, 19/1. Ойтуған көшесі   3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 17/1, 17/2, 18, 19. Шашу көшесі 1, 2а, 2б, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Ошақты көшесі 5, 7а, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 19/1, 19а, 20, 21, 23, 24, 24а, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 40, 42, 44. Рудаки көшесі  2, 4, 6а, 10, 10а, 12, 14, 16, 18, 20, 22. Манатау көшесі   2а, 3, 3/1, 4, 5, 5/2, 6, 7, 8, 9, 11/1, 12, 13, 13/1, 15 ,17, 19, 21, 21/1, 23, 25, 27, 27а, 29. Сырымбет көшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 26/2, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 41. Қызылқұм таркөшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12. Бағаналы көшесі  2, 3, 5, 6, 6а, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 23, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44. Көкпар таркөшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22. Б.Момышұлы көшесі 16, 18, 18/1, 18/2, 20, 23, 23/2, 25, 27, 27а. М.Жұмабаев көшесі 17/1, 17/2, 17/3, 19/1, 21/1, 21/2, 21/4. Талғар көшесі   3, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 11 ,13,15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31. Қ.Сәтпаев көшесі 16/1, 16/3, 18, 19, 19/1, 20, 20/1, 20/2, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29/1; Б. Майлин көшесі 20/1, 20/2, 20/3, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29, 29/1, 31. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де);. Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ-да).
|-
| Бейімбет Майлин атындағы № 52 мектеп-гимназия  ||  Бурабай, 38|| 01.01.2006||  қазақ|| || Қобыланды батыр көшесі: 7, 7А, 7Б, 7В, 7Г, 7Д, 7Е, 7К, 7Л, 7М, 7Н, 4, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 34/1, Дегерес таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7/1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, Дегелен таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, Ақарыс көшесі: 1, 3, 4, 5, 5/1, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 29, 30, 34, 35, 36, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46/1, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 61/1, Бекарыс көшесі: 1/1, 2, 4, 5, 5/1, 8, 9/1, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 21/1, 22, 23, 24, 27, 28, 29, 30, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 48, 50, 54, Жанарыс көшесі: 1, 2, 3, 6, 7, 7А, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 24, 25, 27, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 46/1, 47, 49, 51/1, . Бұқтырма көшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 9, 10, 11, 11/1, 12, 14, 15, 15/1, 16, 17, 17/1, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27/1, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 40а, 41,42, 43, 45, 46, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 70, 72, 76/1. Ертіс көшесі: 2, 3/1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 11а, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 14, 15, 16, 16/1, 17/1, 18, 18/2, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64,  65,  66,  67,  68, 70. Жайық көшесі: 1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 12,13,14,14/1,16, 16/1, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 31, 33, 35, 37, 37/1. Бурабай көшесі:  1, 2, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 37, 37/1, 39, 41, 42, 43, 45, 46, 48, 52/1, 54, 56. Ыргыз көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 12, 14, 16, 19, 21, 21/1, 23. Есіл көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34/2, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 52а, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 58/1, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72,73, 74, 75, 76,77, 78. Жаркент көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46. ул.Шу: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 39, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63а, 67, 69, 71, 73, 75. Ғ.Мұстафин көшесі: 2, 6, 6/1, 8, 10, 10а, 14, 18, 20, 26, 26б, 32, 32/1, 34, 36, 42, 54, 56, 60/1, 62, 64, 66а. Сілеті көшесі: 3, 4, 4а, 5, 6, 6/1, 7, 8, 9, 12,14, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 28. Қозыбасы көшесі: 1, 3, 9, 13, 15, 19, 21, 23, 25, 27, 29. Ұ.Субханбердин көшесі: 14,18. Хантау көшесі: 2, 8, 10, 10а. Ш.Құдайбердіұлы даңғылы, 58. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да)
|-
| Бауыржан Момышұлы атындағы № 53 мектеп-лицей ||  Жилой массив Юго-Восток (правая сторона) . Қаркабат, 17|| 01.01.2006||  қазақ, орыс|| || Талғар көшесі 1,2,3-19 (тақ), Көкпар (барлығы),  Зеренді 1-41 (барлығы),  Көкорай  1-22 (барлығы), 23-41 (тақ), Қалба  2, 10-20 (тақ),  Жанкент  71-157 (тақ), 96-204 (жұп),  Құндызды  1-14 (барлығы), Қарқабат  1, 1/1, 3, 7, 9, 11, 13, 13/1, 17, Жайдарман таркөшесі 2-12, 12а (тақ), 3,  Ақберен  1,3,5,7, Нұрлы  1-14 (барлығы),  Келес таркөшесі (1-19 тақ), Ақсу-Аюлы  1-40 (барлығы),  Қосалқа, Кемел 2-18 (жұп), Аксұңқар 2-19 (барлығы),  Балқантау  110-126  (жұп), 180-нен жұп, 187-213 (тақ), Ақыртас  25-35 (тақ), Б.Момышұлы 4, 4/1, 6/1, 6/2, 6/3, 8/1, 10, 10/1, 10/2,12,14 (жұп), Қ.Сәтпаев көшесі  22-26/11 (жұп), 31, Берен көшесі 1-22; Шырайлы таркөшесі 1-13; Сайрам  таркөшесі 1, 3, 7, 9, 11 (барлығы); Кеген көшесі 1-12; Мерей таркөшесі, 2-12 (жұп); Керуен таркөшесі; Жаңаөзен таркөшесі 2-12, Аршын көшесі, 1-14, 14 а, 14 б; Қ.Сәтпаев көшесі, 33
|-
| [https://63.astana-bilim.kz/pasport?lang=kz № 63 мектеп-гимназия]||  жилой масив «Юго- Восток»                   (левая сторона) Лепсі 38|| 2010||  қазақ, орыс|| || Есіл, Шу, Лепсі, Іле, Еділ, Қошқарбаев көшесі, 68, 72, 80, 80/1, Астана- Қарағанды тасжолы, 23, 23/2 («Денсаулық Бақыт» ТК)  
|-
| [https://cdn1.kdt.kz/files/sites/1383501720745699/files/%D0%9C%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%9F%20%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%9E%D0%A0%D0%A2%D0%AB/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B.pdf?_t=1740043936 № 64 мектеп-лицей]|| ул.Г.Мусрепова 15|| 01.01.2010||  қазақ|| || Қ. Рысқұлбеков көшесі: 16, 16А, 16/1, 16/2, 16/3. Ғ. Мұстафин көшесі: 21, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4, 21/5, 21/6, 21/7, 13/1, 15/1, 15/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17 (1/17), 17 (2/17), 17 (3/17), 17 (2/10), 17 (4/10), 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 22/1, 22/2, . Махтумқұлы көшесі: 3, 3/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 114 ЖББМ-те);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 23, 25/1, 25/2, 25/3, 25/4, 29/1, 31, 31/1, 33. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ-де).
|-
| [https://70.astana-bilim.kz/mektep-tolkujaty?lang=kz № 70 мектеп-лицей]||  жилой массив Юго-Восток /правая сторона/, Майқайын 1|| 01.01.2012||  қазақ|| || Тәуелсіздік даңғылы: 31/2, 31/3, 31/4, 33, 33/1, 34/1, 34/2, 34/8, 34/9, 34/10, 39, 43, 43/3, 44/5, 45/1, 47а, 47/2, 47/3, 47/4, 49/1, 49/2, 49/4, 49/5, Б. Момышұлы даңғылы: 2/6, 2/7, 2/8, 2/9, 2/10, «Ақбұлақ» т.а.: 2, 3, 4, А. Тоқпанов көшесі: 8, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 8/6, Балталы көшесі: 14-20/1, Арқат таркөшесі: 7/1, Тарлан таркөшесі: 1-19, Шертер көшесі: 1-18, Майқайын көшесі: 1-18. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Б. Момышұлы даңғылы: 7, 9, 11, 13/1, 13/2, 13/3, 13А, 15А, 15/2, 15/3, 17, 17/2, 19, 19/1, 19/2, Тәуелсіздік даңғылы: 38/2. Жайдарман таркөшесі: 1, Арғанаты көшесі: 33-51 (тақ сандар), Балбырауын көшесі: барлық үйлер. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де)
|-
| № 92 мектеп-лицей&lt;ref&gt;https://92ml.edu.kz/o-shkole&lt;/ref&gt;||  Дауылпаз 1/1|| 2021 ||  қазақ, орыс|| || Б. Момышұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/4А, 2/4Б, Амман көшесі: 2, 2А, 2Б, 4, 6, Дауылпаз көшесі: 7/2, Ақыртас көшесі: 1-21, Балталы көшесі: 2-12, Дауылпаз көшесі: 2-14. Шарль де Голль көшесі: 11, Романтиктер көшесі: 27. Тәуелсіздік даңғылы: 40, 40/3А, 40/4, 40/6, 40/7, 40/8. Балқантау көшесі: 72/1, 74, 76, 78, 80, 84, 86, 88, 90, 90/1, 90/2, 96, 98, 100, 102, 106, 109, 163, 161, 159, 183, 181А, 179, 175, 169, 167, 165, 95, 97, 99, 10/1, 103, 105, 107, 109, 111, 113, 115, 117, 119, 121, 125, 127, 131, 133, 139, 141, 143, 145, 146, 147, Арғанаты көшесі: 1-19, 21, 23, 29, 31. Таскескен көшесі: 1-30, 32, 38, 40, 42, 46, 48, 50, 54, 56, 58, 60, 62, 64, 66, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 80, 84. Айнакөл көшесі: 103-163, Кеңгір көшесі: 1-19, 21, 23, 25. Қарасаз көшесі: 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, А.Тоқпанов көшесі, 20, 22
|-
| [https://114-astana.edu.kz/ № 114 жалпы білім беретін мектеп]||  Ілияс Жансүгірұлы көшесі, 1|| 2025|| ||  || Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/1, 2/2, 2/4, 2/6, 2/7, 3, 4, 4/3, 4/4, 5, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 24/1, Манас көшесі: 23/1, 23/5, 23/7, Абылай хан даңғылы: 2, 3, 3/1, 4, 4/2, 5/1, 5/2, 5/3, 5А, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 6/7, 9, 9/1, 9/2, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2;. Орыс тілінде оқытатын сыныптар:. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 21, 22/1, 22/2, Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17/3, 17/4, 17/6, 17-блок 1/10, 17-блок 1/17, 17-блок 2/17, 17-блок 3/17, 17-блок 4/10, 19/1, 19/2, 19/3, Қажымұқан көшесі: 13Б, 15
|-
| № 116 жалпы білім беретін мектеп ||  Юго-Восток (оң жақ), Мұқан Төлебаев көшесі, 3|| 2025|| ||  || Айнакөл көшесі: 1/1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 19, 21А, 22А, 23, 27, 28, 29, 29А, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 41, 42/1, 46, 47, 48, 50, 54, 54А, 56, 56/1, 58, 58/1, 60, 63, 65, 67, 69, 71, 73, 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95А, 97, 101, 103/1, Арқайым көшесі: 1, 7А, 11, М. Төлебаев көшесі: 4, 5, 5А, 5Б, Орхон көшесі: 2, 2А, 6/1, 8, 8А, 10, 12, 16, 29, 36, 37, 39, 41, 43, 44, 45, 46, 48, 49А, 55, 57, 57/2, 63, 65, 67, 69, 71, 73, Шаттық таркөшесі: 1, 1А, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 20/1, Қызылкөл таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 18/1, Теміртау таркөшесі: 1А, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 18/1, 19, Қызан таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, Сұлутөбе көшесі: 1, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27А, 29, 31, 33, 35, 37, 39, 41, 43, 45, Жалаңтөс көшесі: 2, 4, 6, 10, 10/1, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 22/1, Арал таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, Б. Момышұлы даңғылы: 22/2, 22/4, 22/5, 22/6, 22/7, 22/8, 22/9, 22/12, 24/18, 24/4, 24/5, 28/4, 28/5, 28/7, 28/8, 28/10, 28/12А, 28/15, 28/17, Майдақоңыр көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 20/2, 22, 22А, 24, 24А, 26, 30, 32, 34, 36, 54, 54/1, 56, 58, Бозторғай көшесі: 6, 8, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Ер Тарғын көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 8/1, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24, 25/1, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 46, 48, 49, 50, 51, Ер Көкше көшесі: 1, 3, 5, 11, 13, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 33, 33/1, 39, 43, 45, 47, 49, Ер Қосай көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 16/1, 22, 24, 26, 34, 36, 40, 42, 44, 46, 48, 50, 52, Р. Қошқарбаев даңғылы: 39, 41, 43, 43/2, 45, 45А, 45Б, 45/1, 54А, 56, 56/1, 60, Қордай көшесі: 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 25/1, 26, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36/1, 39а, 40,  41, 43, 44, 45, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, 58а, 59, 61, 63, 63/1, 65, 67, 69, 70, 71, 71/1, 71/2, 72, 73, 75, 77, 79,  Отыкен көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 15, 16, 17, 19, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 44, Құмкент көшесі: 3-58, 60, 62/1, 66, Сартай таркөшесі: 1-16, Сарыағаш таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7, 9, 10, 17, 19, Сарқан көшесі: 2-54, Түлкібас көшесі: 1-58/1, Мойынты көшесі: 1-56, Баянтау көшесі: 1-49, Алмалы өткелі: 3, 5, 7, Бөрілі көшесі: 2-52, Енесай көшесі: 2-16, Ө. Жәнібек көшесі: 42, 45,  Жанкент көшесі: 3-86, Масаты көшесі: 1-59, Бесбалық көшесі: 7-18, Ақкөл өткелі: 1-12, Қаратал көшесі: 1-34, Ақшатау өткелі: 1-11/1, Таскескен көшесі: 33-130, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы көшесі: 2-17, Шабыт таркөшесі: 4-6, М. Жұмабаева көшесі: 29/2-34/7А, Балқантау көшесі: 8-93, Бесшалқар көшесі: 2А-18, Обаган көшесі: 4-30, Коныраулы көшесі: 3-9, Абылай хан даңғылы: 52-64
|-
|'''[https://nurorda.edu.kz/ Школа-лицей «NURORDA»]'''
|Улица Касыма Аманжолова, 34
Юго-Восток (правая сторона) ж/м,
|2007
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://spectrum.edu.kz/ru Spectrum International School]'''
|Проспект Ракымжан Кошкарбаев, 11
Юго-Восток (правая сторона) ж/м
|2008
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://riviera.edu.kz/ Riviera International School]''' 
|Проспект Бауыржан Момышулы, 1/1
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://flagmanschool.edu.kz/ Физико-Технический Лицей Flagman Флагман] 
|Проспект Шакарим Кудайбердыулы, 22/1, 
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://miras-astana.kz/ Мирас Международная частная школа]
|Улица Куйши Дина, 34
|1999
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://bluesail.edu.kz/ Blue sail Astana]
|просп. Абылай Хана, 28/1
|1992&lt;ref&gt;https://bluesail.edu.kz/&lt;/ref&gt;
|
|
|Жеке меншік
|}

== Байқоңыр ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983315?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [http://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-tolk-zhaty.html Жамбыл Жабаев атындағы № 4 мектеп-гимназия]||  Ш.Айманова 3 || 1907, 1919 қайта ашылу кеңес өкіметі, 1958 жңағимарат, 2003 жылы 700 орындық қосымша ғимарат салынды&lt;ref&gt;https://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-shezhiresi.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| Қазақ-татар медресесі, 1940 жылы Жамбыл атында
| С. Торайғыров көшесі: 1, 2, 3, 3/1, 4, 4А, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 4/6А, 4/6Б, 4/7, 4/8, 7/1, 7/2, 7/5, 7/6, 7/7, 36, 93А, 93Б. С. Сейфуллин көшесі: 33, 35, 40, 41, Республика даңғылы: 34/2, Қарағанды көшесі: 21, 21А, 21Б, 23, 25/3, 36, 36/1, 38. С. Рахымов көшесі: 91, Ш. Айманов көшесі: 1/1, 1/2, 1/3. Ж. Аймауытов көшесі: 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 3 МГ-де);. Ж. Аймауытов көшесі: 3/1, 3/4, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 8/2, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 9/8, 9/9, 9/10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4, 12/5, 33, 49Б, С. Рахымов көшесі: 115А, 115Б, 117А, 17/1, 123, Қарағанды көшесі: 51, 51/1, 51/2, 53, 55,. А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/5, 27/6, 27/7, 27/8, 27А, 27Б, 40/1, 40/2, 40/3, 40/4, 40/4А, 40/5, 40/7, 40/7А, 40/7Б, 40/8, 25/1, 29/1, 29/2, 29/3, 29/4, 29/5, 41А, 23/3, 30Б, 31/3А, 31/4, 31/5, 31/6, Ш. Айманов көшесі: 5/1, 5/2, 5/3, 5/3К2, 5/6, 5/7, 5/8, 10/1, 10/2, 10/3, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4А, 12/6А, 12/7, 12/5, 12/6, 12/8, 12/8А, 12/8Б, 12/9, 12/10, 12/11, 14/3, 14/4, 14/5, 14/7, 14/11, 14/10, 14/8А, 14/8Б, 14/1, 14/2, 49Б, Республика даңғылы: 38, 40,. Бөгенбай батыр даңғылы: 60/5, 60/6, С. Жүнісов көшесі: 18, 20, 20А, 20А/2, 20Б, 22, 22/2, 28, 29, 30, 31, 31А, 32, 32Б/2, 32Б/3, 33, 33А, 33Б, 34, 34Б, 35, 36, 37, 37А, 39, 41, 42, 43, 43А, 45, 47, 49, 44, 44/3, 44Б, 46В, 46В/2, 45А, 46/1, 46/2, 48/1, 48/2, 50, 52, 54, 56Б, 58Б, 60А, 60Б, 60В. Ш. Уәлиханов көшесі: 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2,. С. Торайғыров көшесі: 6/2, 6/3, 6/4, 10/1, 10/2, 11/4. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де).
|-
| [https://5.astana-bilim.kz/ № 5 гимназия]||  Ж. Тархана, 16|| '''''1965''''' ||  қазақ, орыс|| || Кравцов көшесі: 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9,. Пушкин көшесі: 1, 2, 2/1, 3/1, 4, 6, 6/1, 7, 9,. А.Жұбанов көшесі: 1, 3, 3/1, 3/2, 4, 5, 6, 9, . Брусиловский көшесі: 1/2, 1/3, 2, 3/1, 3/2, 3/3, 4. Макаренко таркөшесі: 4, 6, 8, 10, Янушкевич көшесі: 1, 1/2, Иманов көшесі: 44, 50/1, Жәнібек Тархан көшесі: 17
|-
| № 8 мектеп-лицей  || улица Сәкен Сейфуллин,50|| 2017 жылы жабылды?&lt;ref&gt;https://informburo.kz/novosti/v-astane-shkoly-8-zakryli-a-detey-otpravili-po-drugim-uchebnym-zavedeniyam.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Жангелдин көшесі: 33А-48/5, Әлімжанов көшесі: 45-77,. Қарағанды көшесі: 58/4-137, Толстой көшесі: 1-32, Асанқайғы көшесі: 75/1-146, Уәлиханов көшесі: 22/2-28/6,. С. Жүнісов көшесі: 72-110А, Лермонтов көшесі: 1-28, Абыралы таркөшесі, Жиенқұлов көшесі, Биші Қайың таркөшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де);. Тараз көшесі: 14-20/7, Абай көшесі: 50, 63, 65/2, 65/3, 67, 67/1, 67/2, 69/1, 69/2, 71/1, 73/2, 73/4,. А. Сембинов көшесі: 7, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 12/1-26/1. С. Сейфуллин көшесі: 44/2-61/1А, Күлтөбе таркөшесі: барлық үйлер, Ж. Омаров көшесі: 123-192,  Сырдария көшесі: 18-84, Садовая көшесі, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ЖББМ)
|-
| [https://10mektep-ns.edu.kz/mektep-tarihy/ Жұмабек Тәшенов атындағы № 10 мектеп-гимназия]||  улица Мәлік Ғабдуллин,7|| ||  қазақ, орыс|| || Республика даңғылы: 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6/1, 6/2, 8, 10, 10/1, 16, 16/1, 18А, 18Б, 18В,  Иманов көшесі: 6, 10, 10/1, 10А, 12, Бараев көшесі: 1, 3, 5, 9, 9/1, 13, Ғабдуллин көшесі: 1, 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 6/1, 6А, 6Б, 8Б, 9/1, 9/3, 10А, 10Б, 10/2, 10/3, 11, 12, 12/1, 12/2, 12Б,. Иманбаев көшесі: 1, 3, 5, 5Б, 9В, М. Мәметова көшесі: 11, 13, Ғұмар Қараш көшесі: 36, 38, Рамазан көшесі: 33
|-
| № 12 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Қамысты,7|| ||  қазақ, орыс|| || Көксенгір көшесі: 1, 1А, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 16А, 18, 2, 20, 20А, 21А, 22, 23, 29, 3, 30, 31, 32, 32А, 32Б, 33, 37, 37Б, 40, 40А, 44, 46, 47, 47/1, 49, 5, 50, 6, 61А, 9, 9/2, 5/3, 3/2, 1/1, 1/2, 11, 4, 41, 41А, Ойыл көшесі: 1А, 2, 2А, 3, 5, 6, 9, 9А, 10А, 11, 12, 13, 13/1, 14, 15, 16, 17, 19, 24/А, 25А,. Махат көшесі: 1, 6, 9, 13, 22, 28, 34, 38, 38А,. Шет көшесі: 3, 3/1, 1, 12, Айнатас көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15, Сандықтас таркөшесі: 2, 4, 5, 7,. Чехоев көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 10А, 10Б, 11, 13, 13А, 14А, 15, 15А, 19, 21, 26, 35, 36, 37, 39, Ырыс таркөшесі: 2, 3, 4, 5, 5А, 6, 6А, 9, 10, 14, 15А, 16, 17, 19, 23, 25, 26, 31, 31А, Дунаевский көшесі: 4, 5, 6, 7, 8, 8/1, 12, 14, 16, 18, 20, Жолымбет көшесі: 3, 4, 6, 8, 10, 10/1, 12, 13, 19,. Мұрадели көшесі: 1, 1/1, 1А, 6, 8, 9, 10, 11, 13, 12, 14,. Бестөбе көшесі: 1, 4, 5, 6, 7, 8, 13, 15, 18, 20, 24, 28, 28А,. Қамысты көшесі: 2, 3, 6, 7, 8, 10, 14, 15, 19, 20, 21, 26, 31/2, 37, 39, 38, 40/1, 40/2, 40/3, 45/2, 45/3, 47, 56, 58, 59, 62, 66, 69, 70, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 89, 89Б, 89В, 89Г, 93, 95, 101, 103, 110, Қайрақты таркөшесі: 1, 2, 3, 4, Хачатурян көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, Аққайың таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 12, 22. Балтақөл тұйығы: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 12А, 24
|-
| Төлеген Айбергенов атындағы № 16 орта мектеп || Кенесары,81|| 1979&lt;ref&gt;https://egemen.kz/article/374873-aqyn-tolegen-aybergenov-atyndaghy-mektepke-45-dgyl&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || ул. Пушкина 15, 15б, 25, 25/1, 25/3, 31/1, . ул.Янушкевича 9/2, 9/3, 9/4, 10, 14/1. Абай даңғылы, 92/1, 92/2, 92/3, 96; ул.А.Жубанова, 14/1, 14/2, 14/5,  16/1, 17/1, 17/2, 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/5, 21, 21а, 22/2, 23, 24, 25, 25/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 31/1, 54а. . ул.Брусиловского 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, 12/5, 12/5к2, 12/5к3, 12/5к4, 12/6, 13/1, 13/2, 13/3,13/4, 13/5, 13/6, 14/1, 14/2, 14/3, 15/1, 15/2, 15/3а, 15/4, 15/5, 15/7, 18, 18/1, 20, 22, 22а, 26, 28. ул.Циолковского 1, 1/1, 3. пер.Циолковского 4, 6, 6/2, 8, 10, 10/3, 45. ул.Бейсекбаева 11, 14, 14/2, 19, 21, 21/1.  ул.Кенесары   83/1, 85, 85/1, 85/3, 85/4, 87, 87/1, 87/2, 87/3, 87/4, 87/5, 87/6, 87/7, 89а, 89/1, 89/2, 89/3к3, 89/5, 89/6, 93; ул.Сембинова, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 20, 24, 24/1, 26, 26/1. ул.С.Сейфуллина, 54/2, 54/3, 54/5, 54/4, 54/6, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 56/4, 56/5, 56/7, 56а, 56/8, 56/9, 65, 65/1, 67, 69, 69/1, 69/2. ул.Егемен Казақстан,  6/1, 6/3, 6/4, 6/5, 8/1, 8/3, 8/4, 11, 12, 13. пр. Абая, 74а, 74/3, 74/4, 74/10, 76, 78, 80/1, 80/2, 87/1, 87/2, 88/1, 88/2, 92/1, 92/2, 92/3, 95, 95/1, 95/2, 96, 98б, 101, 101/1, 101/2. пер.Изобильный 1, 2-1, 2/2, 3, 4, 4-1, 5, 5/2, 6, 6/2, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, ул. Громовой 2, 5, 7, 9, 11; пер.Волгоградский 1,3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. пер.Одесский 1, 2/4, 3, 4 к2, 4 к4, 5, 6/1, 6/2, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1. пер.Севастопольский  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 24/1, 30, 32, 34, 34/3, 36, 36/3, 40; пер.Минский  19, 21а, 21/1,  23, 32.. пер.Чайковский, 1,1а, 1б, 2, 3, 5, 7, 9, 11,13, 19, 21, 23, 25. пер.Лихачева, 56а, 58а, 60а, 
|-
| [https://astana21.edupage.org/? № 21 орта мектеп]||  улица Кошке Кеменгерулы,4|| 1992&lt;ref&gt;https://edu-kz.com/mektep/shkola-21-v-astane&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Өндіріс көшесі: 1-27, 27-85, 27/1, 25/1, Бейнеу тұйығы. Теректі тұйығы, Сарыадыр тұйығы, Ақбидай көшесі: 11, 13, 14, 15, 29-47, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 18/1, 1-44, 17, 17/1, 17/2, 18, 21, 24, Суриков көшесі, Ақсу-Жабағалы көшесі, Сарытүбек көшесі: 1-33, Мұнайшылар көшесі: 21, 23-39, Матросов көшесі, Бектау көшесі, Көкшетау таркөшесі, Қостанай таркөшесі, Малахов көшесі: 23, 23А, 25, 25А, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39А. (орыс тілінде оқытатын 4 сыныптан бастап № 49 ОМ-те).
|-
| № 23 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,17|| '''01.01.1966'''&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr/view?id=000000031&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ағадыр көшесі: 38Б-52/1, Сарықұм көшесі: 4-18А, Ақсенгір көшесі: 1-15, Өндіріс көшесі: 1/2-4/1, Ақпан таркөшесі, Ақпан тұйығы, Қарағайлы таркөшесі,. Кеншалғын көшесі, Сартүбек көшесі, Үшқоңыр көшесі,. Семенов-Тяньшанский көшесі, Ақжелкен көшесі,. Кербұлақ таркөшесі, Шаған таркөшесі
|-
| [https://27.astana-bilim.kz/history?lang=kz № 27 мектеп-лицей]||  Таха Хусейн 5/1|| 1984||  қазақ, орыс|| || Тәшенов өткелі: 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 7, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 9, 10. Таха Хусейн көшесі: 1, 2/1, 3, 3/1, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/5, 4/6, 4/7, 4/8, 4/9, 4/10, Тәшенов көшесі: 2, 2А, 2/1, 2/2, 2/3, 6, 7/1, 8, 8А, 8/1, 9/2, 9/3, 10, 10/1, 11/1, 11/2, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 13/2, 14, 15, 17, 17/1, 17А, 19, 23, 23/1. Мақын таркөшесі, Астрахан таркөшесі, Балқаш таркөшесі,. Ақкент таркөшесі, Есіл таркөшесі, Кравцов көшесі: 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 10/6, 12/1, 12/2, 12/4, 14/1.. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 54 МЛ-де):. А. Бараев көшесі: 2, 2/1, 6, 6/1, 8/1, 10, 10/1, 10/2, 10/4, 10/5, 10/6, 12, 14, 14/1, Кравцов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4/1, 6,. Таха Хусейн көшесі: 13, 13/1, 15, 15/1, 15/2, 15/3, 15А, 15/4
|-
| [https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1 № 31 мектеп-гимназия]||  Кенесары, 49|| 1976&lt;ref&gt;https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Абай даңғылы: 28, 30, 32, 34, 40А, 41, 42А, 43, 44А, 45/1, 45/2, 46А, 49, 51, 51/2, 53/1, 57/1, 59, 59/1, 61, Отырар көшесі: 2, 2/1, 3, 4/1, 4/2, 4/3, 7, 8/2, 9, 10, 11, Республика даңғылы: 26, 26/1, 28, 30, Луи Пастер көшесі: 69, 73, 91, 93, 95, Кенесары көшесі: 42, 42/1, 44, 45, 46, 47, 50, 51, 54, 57/1, 61, 61/1, 63,  Ж. Омаров көшесі: 10, 100, Уәлиханов көшесі: 9, 9/1, 9/2, 13, 15, 19, Иманбаева көшесі: 9, 11, Иманов көшесі: 7, 9, 11, Баянауыл көшесі: 1, 71, Тараз көшесі: 9, 10/3, 11/1, Ғабдуллин көшесі: 16, 17/1, 18, 19, 19/1
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,23|| 2002||  қазақ|| || Тайбурыл көшесі 9а, 1, 7а, 7б, 13, 13/1, 13а, 15, 15/1, 16, 25, 28, 28а, 24, 30, 34, 34б, 36, 38а,38б, Ағадыр, Игілік, Майтөбе, Ашхабад, Ташкентская, Т.Шонанұлы, ул.Мұнайшылар, Жаңажол,  Көк тамыр, Ақсай, Гоголь,  Құрманғазы көшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 23 ОМ-те).
|-
| № 49 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс Переулок Сарыадыр,3|| '''2005''' &lt;ref&gt;https://www.instagram.com/tv/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Саржайлау көшесі: 1-54, Саржайлау тұйығы: 1-12, Тоқтаров көшесі: 1-69, Жетісай көшесі, Крылов көшесі:             1-10, Өзен көшесі: 1-33, Сүгіралы көшесі: 1-30, Үстірт көшесі: 1-14, Қатаркөл көшесі: 1-14, Қатаркөл тұйығы:              1-14, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 45-142, Қ. Кеменгерұлы тұйығы: 13-76, Теңіз тұйығы: 1-17, Шиелі көшесі: 1-36. Сусамыр көшесі: 1-60, Ақкөл көшесі: 1-20, Шыңғырлау көшесі: 1-20, Ынтымақ көшесі: 1-15, Жезкиік көшесі: 1-20. Қызылжар көшесі: 1-23, Төңкеріс көшесі: 1-33, Шортанды көшесі: 1-25, Киелісай көшесі: 1-20, Қамқалы көшесі: 1-22 (39-разъезд), Найзатас көшесі, Шардара көшесі: 1-25, 34-59. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 21 ОМ-де)
|-
| [https://54sl.edu.kz/kz/ Ақселеу Сейдімбек атындағы   № 54 мектеп-лицей]|| Ш.Иманбаев, 4|| ||  қазақ|| || Ж. Тархан көшесі: 1/7, 1/8, 1/9, А. Бараев көшесі: 18, 18/1, 18/2, 21, 25, Рамазан көшесі: 67, 70А, 72, 74, 774А, 78, 82А, 84Б, С. Рахымов көшесі: 4, 22. Ш. Уәлиханов көшесі: 1, 3, 3/1, 4/4, 4/5, 4/6, 5, Тараз көшесі: 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, Ғұмар Қараш көшесі: 68, 76, 78, 80, 82, 84, 87, 87/1, 91, 93, 95, 97, 99, Ағыбай батыр көшесі: 88, 92, 94, Иманбаев көшесі: 2, 5, 5Б, 7, 7Б, 7Г, 8, 8/1, 8/3. Ғабдуллин көшесі: 12, 12Б, 12/1, 12/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 10 МГ-де);. Иманбаева көшесі: 10, 10А,  Иманов көшесі: 16, 17, 18, 18Д, 18/1, 18/2, 26. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 31 МГ-де);. Ш. Уәлиханов көшесі: 5,  С. Рахымов көшесі: 36. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-те);. Кравцов көшесі: 1, 1/1, 1/2, Ж. Тархан көшесі: 2/6, 10, Асанқайғы көшесі: 1/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 5 гимназияда)
|-
| № 55 орта мектеп ||  Ж.Досмұхамедұлы 2|| ||  қазақ, орыс|| || Алтынқұм көшесі, Қыранқия таркөшесі: 1-11, Анар көшесі. Қарақұм көшесі, Шағыл көшесі, Әл-Фараби даңғылы: 11, 13/1, 17, 18, 18В, 19, 22, 25А, 26/6, 27/1, 28А, 30/1В, 35/1, 35/2, 47/1, 49, 49/3, 49/5, 53/2, 60, 64/1, 64/4, 68/1,. Сәдуақасов көшесі: 1, 1В, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 13А, 13Б, 14, 16, 17А, 18, 19, Ж. Досмұхамедұлы көшесі: 1Б, 4, 6, 8, 10, 12, Вячеслав көшесі, Сарысу көшесі, Ақжол көшесі, Жетіген көшесі: 35/1А, Угольный таркөшесі: 12А. 497 км: 1, 2, 3, 4
|-
| [https://abai87mg.edu.kz/ru Абай Құнанбаев атындағы № 87 мектеп-гимназия]|| улица Амангелді Иманов,37|| 2019&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/askar-mamin-otkryl-shkolu-gimnaziyu-no87-imeni-abaya-kunanbaeva-v-nur-sultane/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Кенесары көшесі: 64, 70, 74, 80, 82, Жұбанов көшесі: 10, 10А, 11/3, 11/4, 13/2, 13/3, 13/4, 15/1, Б. Бейсекбаев көшесі: 2, 8/1, 8/2, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2,. Брусиловский көшесі: 5, 6, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 11/1, Макаренко таркөшесі: 1, 4, 6, 8, 10, Мирный таркөшесі, Фестивальный таркөшесі, Дубинин таркөшесі,. Киевский таркөшесі, Төрткүл таркөшесі, Мырзашөл таркөшесі, Радищев таркөшесі, Ломоносов таркөшесі, . Чичерин таркөшесі, Кенесары көшесі: 64, 74, 80, 82, 84. Иманов көшесі: 41, 42, 44, 50/1,. Янушкевич көшесі: 3, 5, 7/2, 7/3, 8, 8/1, 8/2, . Ж. Тархан көшесі: 9, Пушкин көшесі: 13. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-де)
|-
| № 119 орта мектеп  || Аманкелді Иманов көшесі, 27а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/968167&lt;/ref&gt;|| ||  || Кенесары көшесі: 52, 54, 56, 56/1, 56/3, 56/4, 56/5, 56/6, 56/7, 56/8, 56/8А, 56/9, 58, 62, 65, 67/1, 67/2, 67/3, 67/5А, 69, 69А, 73, 73А, 77, 77А, Луи Пастер көшесі: 91, 93, 95, 97, 99, 101, 101А, 115, 117А, 119, 119/1, 121, 123, А. Әлімжанов көшесі: 13, 15, 15-1, 17, Отырар көшесі: 12/2, 14/2, 14/3, 14/9, 15/6, 15/8А, 15/8, 15/10, 15/11, 15/12, 15/13, 15/14, 16/4, 16/8, 16/9, 16/10, 18, Сырдария көшесі: 11, 12, 13, 13А, 14, Б. Бейсекбаев көшесі: 1, 3, 9, 9/3,. Асанқайғы көшесі: 1, 2, 2А, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 16, 18, 20/2, 22, 24, 26, 34, 70А, А. Иманов көшесі: 2/1, 2/2, 2/3, 26, 28/3, 28/5, 28/6, 30/2, 30/3, 30/4, 30/5, 30/6, 30/9, 30/10, 30/11, 30/12, 32, 32/1, 32/2, 34, 36, Иманов таркөшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16А, 17, 19, 21, 23, 25, 26, 27, 29, Ж. Тархан көшесі: 3/2, 3/3, 3/4, 3/5, 3/6, 3/7, 3/8, 3/9, 5, 5А, 5/1, 7, 7/1. А. Сембинов көшесі: 1/1, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7, 1/8, 2/1, 2/2, 2/3, 3/1, 3/3, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/4, 7, 10/1, 10/4, Кулибин таркөшесі: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 5/2, 7, Училищный таркөшесі: 3, 7, В. Перов таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17, 19, Сейхун таркөшесі: 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 35, 37, 41, Егемен Қазақстан көшесі: 1, 1А, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/7, 2/7А, 2/8, 3, 3/3, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 5, 5/7, 5/9, 5/10, 5/11, Гастелло таркөшесі: 2А, 3, 4, 7, 8, 9, 9А, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 15Б, 16, 17, 19, 21, 23. Ғұмар Қараш көшесі: 88, 90, 94, 94/2, . Баянауыл көшесі: 85А, 85/1, 87, 87А, 88А, 92, 94, 95А, 96, 97А, 98, 99, 99А, 101, 102, 104, 106, 113, 115, 117,. Тараз көшесі: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3/4, 3/7, 5/1, 5/2, 5/2Б, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 6, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 10/1, 10/2, 10/2А, 10/3, 11/1, Мұхамед-Хайдар Дулати көшесі: 74, 76, 78, 78/1, 80, 82, 84, 86, 98, 100, 102, 104, 106, 108, 111, 113, 119, 121, 123, Ш. Уәлиханов көшесі: 8/2, 8/3, 8/4, 10, 10/1, 12, Абай даңғылы: 52/2, 52/4, 54/1, 54/3А, 54/4, 66, 66/1, 66/2
|}

== Сарыарқа ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983284?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы
!Қызмет ету аймағы
|-
| Талғат Бигелдинов атындағы № 1 мектеп-лицей  ||  Желтоксан, 9 ||  1874, 2008&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/sh_1_astana_/?hl=ru#:~:text=%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B2%20150%20%D0%BB%D0%B5%D1%82%3A%20%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5,%D0%B8%D0%BC%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20(2023)%20%E2%9C%A8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://newtimes.kz/eksklyuziv/182408-ot-prikhodskogo-uchilishcha-do-litseia-150-letniaia-istoriia-shkoly-v-astane&lt;/ref&gt;
1989 жаңа екі ғимарат ескі ғимарт орнына салынды
|  орыс||1874 Бірінші приходское училище,
1992 математика-экономика лицейі №1
|мкр.Самал: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, Республика даңғылы: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 21, 23, 23/1, Ә.Мәмбетов көшесі: 2, 2/1, 4, 6, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 10, 12, 16, 20, Желтоқсан көшесі: 1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3, 3/1, 6, 7, 8, Бұхарбай батыр көшесі: 21, 24, 25, А.Иманов көшесі: 1, 2, 4, Ағыбай батыр көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 5, М.Әуезов көшесі: 1, 2, 4, Ғұмар Қараш көшесі: 3 '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 10 МГ-да);'''
Жеңіс даңғылы: 2, 4, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 8/1, 10, 

Кенесары көшесі: 16, 17/1, 19, 21, 22, 23, 24, 27, 29, 30, 43, Бейбітшілік көшесі: 1, 3, 5

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 56 МЛ-де)'''
|-
| [https://2schoolastana.edu.kz/kz/ Ғафу Қайырбеков атындағы № 2 мектеп-гимназия]||  Сейфуллина, д. 19 ||  01.01.1966&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/kz/school-registr/view?id=000000007&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Абай көшесі: 27, Бейбітшілік көшесі: 23, 27, 29, 31,

Жангелдин көшесі: 7, 8/1, 10, 11, 12, 14, 16, 20, 22, 

Желтоқсан көшесі: 12, 12А, 14, 15, 17, 18, 20/1, 22/1, 22/2, 23, 24/1, 26, 27, 27/1, 28, 29, 30, 30/1, 30/2, 33, 35

Жеңіс даңғылы: 16, 18а, 20, 23, 24, 24/1, 25, 26, 26а, 27/1, 28, Сейфуллин көшесі: 13/1, 22, 23, 24, 25, 26/1
Ж.Омарова көшесі: 53
|-
| [https://mektep3-bilim.edu.kz/ru/shkola/o-nas.html № 3 мектеп-гимназия]||  Республики, 35 ||  01.01.1941||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 25, 27, 29, 33, 34/2, 37, 39, 41/1, 43а, Абай даңғылы: 35, 37, Ж.Омаров көшесі: 64, Сейфуллин көшесі: 27/2, 29, 33, 34а, 34б, 35, М.Әуезов көшесі: 12/1, 15, 15/1, 16, 16/1, 17, 19, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, Жангелдин көшесі: 21, 26, 30, 32, А.Мәмбетов көшесі: 5, 5/1, 30, Бейбітшілік көшесі: 16/1, 20, 20а, 22, 24, 26, 28, Кенесары көшесі: 43
|-
| [https://gim6ast.edu.kz/kz/about № 6 гимназия]||  Бөгенбай даңғылы, 47/1  ||  ||  орыс||1990  жыл средней школы №7
1991 год - средняя школа №7 реорганизована в школу-гимназию №7
2001 Акмолинская школа-гимназия №7 переименована в &quot;Гимназию №6&quot;
2007 №6 переименована в &quot;Гимназию №6 имени Юрия Гурова

2008 год - произошло обрушение здания гимназии №6 им. Ю.Гурова по адресу Ауэзова 31

Коллектив учащихся и учеников был переведен в здание бывшего лицея №9 по адресу Сарыарка 20. 
|Жеңіс даңғылы: 34, Желтоқсан көшесі: 37, 37/1, 38/1, 40, 47, 49, 49/1, М.Әуезов көшесі: 29, 32, 32/1, 35, 
Бейбітшілік көшесі: 30, 32, 33, 34, 34/1, 35, 36, 

Республика даңғылы: 47, 49, Бөгенбай батыр даңғылы: 37, 39, 43/1, 43/2, 48, 50, 50/1, 52, Ы. Дүкенұлы көшесі: 1, 1а, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13 '''(қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 62 МЛ-де);''' 

Желтоқсан көшесі: 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, Бөгенбай батыр даңғылы: 36, 36а

('''қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 2 МГ-да)'''
|-
| Ғали Орманов атындағы № 7 мектеп-гимназия  ||  Бөгенбай Батыр даңғылы, 57  ||  1990&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1625&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 46, 48, 48/1, Бөгенбай батыр даңғылы: 53, 54, 54а, 55, 55/1, 56, 59, 61, 61а, 63, 65, 67, 67/1, 77/4, 81, Ш. Айманов көшесі: 9, 11, 16, 16/1, 18, 20, 22/1, Ы. Дүкенұлы көшесі: 15/1, 15/2, 16, 16/1, 17, 21, 21/1, 26, 28, 28/1, 30, 31/5, 32/1, 34, 34/1, 36, 37/1, 37/2, 37/3, 38, 38/1, Ш. Уәлиханов көшесі: 27, 27/1
'''Орыс тілінде оқытатын сыныптар:'''

Ж. Аймауытов көшесі: 8/2, 8/4, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 10/1, 10/2, 10/3, 7/3, 7/4, 7/5, 8/5, 9/8, 9/9, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, С. Рақымов көшесі: 109, 110, 111, 113, 113а, 113б, 115, 115/а, 115б, 117, 117а, 119, 119а, 123, А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27а, 27/3, 29, 29/1, 29/3, 29/4, 29/5, 29/6, 31, 31/1, 31/2, 31/3, 31/4, 31/5, 93, 93/1, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/4, 27/6, 27/5, 27/7, 27/8

Павлов көшесі: 21, 29, 31, 33, 34, 35, 35/1, 35/2, 37, 38, 38а, 40, 42, С.Жүнісов көшесі: 7, 7/1, 16а, 20а, 22/2, 19а, 27, 29, 30, 30б, 32, 32а, 32/1б, 33, 34, 34б, 35, 36, 37, 41, 43, 43а, 44, 45а, 46а, 46/1, 47, 48/1, 49, 50, 52, 54, 58б, 60 б, 7д (барлық үйлер)
|-
| [https://zerde.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 9 Зерде мамандандырылған мектебі]||  Сарыарка, 20 ||  2005 ||  қазақ, орыс||
|
|-
| Өзбекәлі Жәнібеков атындағы № 11 мектеп-лицей ||  Абая, 6 ||  ||  қазақ, орыс||
|Сарыарқа даңғылы: 11, 14, 16, 18, Кенесары көшесі: 1, 9, 13, 17/1, Күмісбеков көшесі: 1, 2, 4, Абай даңғылы: 8, 10, 10/1, 10/2, 18, Бигелдинов көшесі: 5, 7, 8, 9, 9а, 9/1, 10, 11, Айпара көшесі: 16, 17, Талшын көшесі: 13
|-
| № 12 балабақша-бастауыш мектеп кешені || Қамысты, 7 ||  ||  || 
|
|-
| [https://13.astana-bilim.kz/pasport?lang=ru № 13 орта мектеп]||   «Промышленный, Шалкөде 5 ||  1982|| || 
|
|-
| [https://14.astana-bilim.kz/ № 14 мектеп-гимназия]|| Московская, 23 ||  1974&lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9.]&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Ә.Молдағұлова көшесі: 4а-24/1, Жеңіс даңғылы: 50, 52, 54, 56, 57, 59, 61, 63, 65, 67, 69, 71, 71/1, 71/2, 73, 75, 75/1, 75/2, 77, 79/1, Карауыл көшесі, Хмельницкий көшесі, Затаевич көшесі, Мыңарал көшесі (барлық үйлер), Майқұтов көшесі, Маралды көшесі, Найзақара көшесі (барлық үйлер), Берел көшесі: 11/4-тен бастап соңына дейін, Бекетай көшесі: 7/2-ден бастап соңына дейін, Потанин көшесі (барлық үйлер), Керегетас көшесі, Дальний таркөшесі, Сеченов көшесі, 
Сарыбұлақ көшесі: 15а, 36, 38, 40, 42, 44, 44/3, 46, 48, 50, Мәскеу көшесі: 13/1, 13/3, 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, 15/5, 17/1, 21/4, 27, 29, 31
|-
| [https://astana-lizei15.edu.kz/ru/istoriya-shkoly/ № 15 мектеп-лицей]|| Сарыарка, 48/1,
немес Сарыарка 20
| 1956, 
жаңа ғимарат 1963&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/school15.astana/&lt;/ref&gt;
|  қазақ, орыс|| средней школы имени А. Матросова
|Мәскеу көшесі: 24, 26/1, 30/1, 32, А.Ділманов көшесі: 22/1, Сарыарқа даңғылы: 46, 48, 48/2, 48/3, 50, Бестерек көшесі: 3, 3а, 18, 21, 32, Жеңіс даңғылы: 37, 37/1, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 43/2, 43/3, 43/4, 45, 45/1, 45/2, 45/3, 49, 49/1, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 55, Бөгенбай батыр даңғылы: 31, 33, 35
|-
| [https://18.astana-bilim.kz/historia?lang=ru № 18 орта мектеп]|| Бөгенбай Батыр, 17 ||  '''1981''' ||  қазақ, орыс||
|Мәскеу көшесі: 4, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2, 13, 14/3, 16/2, 16/3, 18, 18/1, 18/2, 18/2а, 18/3, 20, 20/1, 20/2
Сарыбұлақ көшесі: 4а, 6, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 28а, 30, 34, Берел көшесі: 1-31, Бекетай көшесі: 1/4-6/4, Разинның 1-ші және 2-ші таркөшелері, 

Загородный таркөшесі, Шидерты таркөшесі, Домбыралы көшесі, С.Разин көшесі, Бестерек көшесі

Жамбыл көшесі: 31, 32, 34, 34а, 36, 36а, 36в, 36/1, 38, 40, 40/1, 42, 44, 45, 45а, 46, 48, 55, 57, 59, 58, 69, 71, 75/1, 75/2, 77, 79, 81-2/1, 83, Сарыарқа даңғылы: 32, 35, 35/1, 35/2, 35/3, 36/1, 38, 42, 39, 41, 43, Бөгенбай батыр даңғылы: 3в, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/6, 7, 7/1, 21, 21а, 23/1, 24/1, 24/2, 28, 30, 32, 32/1, 34, А.Жангелдин көшесі: 1а, 3, Щорс көшесі: барлық үйлер. 
|-
| № 19 орта мектеп ||  Тамшалы, 32 ??? || ||  қазақ, орыс||
|Герцен көшесі, Беляков көшесі, Күршім көшесі, Әулие ата көшесі: 1-64/1, /2, /3, 65-81, Шубин көшесі, Дулатов көшесі: 176, 177, 178, 180, 182, 184, Атакент көшесі,
Карбышева көшесі: 1-28/1, Жалаулы көшесі,Ойжайлау көшесі: 1-20, Кентау көшесі, Ақшағыл көшесі, Ынталы көшесі, Кеншілер көшесі, Тасқұдық көшесі, Ұялы көшесі, Жосалы көшесі, Жерұйық көшесі: 1-13б, Жуков көшесі: 1-20, 49-77, Придорожный көшесі, Шілікті көшесі, Төлебаев көшесі, Бесшатыр көшесі,

Тамшалы көшесі, Жароков көшесі, Медеу көшесі: 46-65, 46-111/1, Оқжетпес көшесі (Герценге, Шубинге дейін), Елек өткелі: 1, 1/3, 2/1, 6, 6/1, 8, 10, 12, 12/1, 12/2, 13, 14, 14а, 15, 16, 17, 17/1, 18, 19, 19а, 19/1, 25,

Р.Дүйсенбаев көшесі: 2-72, 22-ші көше: 2, 49-шы көше: 3-14, Күршім өткелі: 3-13, Ш.Бөкеева көшесі: 11-42/1б

Көктөрек көшесі: 1-41, Орда көшесі: 1-17/1
|-
| [https://20mektep.ucoz.com/index/0-2 '''Ш.Айманов''' '''атындағы''' № 20 орта мектеп]|| Қарталы, 62 ||  1960&lt;ref&gt;https://20mektep.ucoz.com/index/0-2&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Чехов таркөшесі, А.Чехов көшесі: 2-57, Мұзтау көшесі
Ш.Бейсекова көшесі: 7/1-13/9, С.Қожахметов көшесі,

Ақан сері көшесі: 1-10, Алқатерек таркөшесі, М.Жәлел көшесі (жұп сандар) '''(қазақ тілінде оқытатын 11 сыныптар № 58 МГ-да);'''

М.Дулатов көшесі (тақ сандар), Оғыланды көшесі, Абат-Байтақ көшесі, Оқжетпес көшесі: 2-86, К.Байсейітова көшесі: 33-90, Қарталы көшесі: 25-86,

Құрақты өткелі: 3-22, Суворов көшесі: 22-44

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 61 МЛ);'''

В.Бартольд көшесі, Шыршық таркөшесі, Қашаған көшесі, Сүмбе таркөшесі: 2-24, Тайсойған көшесі,

Қоянды таркөшесі, Орда көшесі (тақ сандар)

Қырыққыз таркөшесі, Қырат таркөшесі, Қараой таркөшесі, Мартылоги көшесі

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 19 ЖББМ-де).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://25.astana-bilim.kz/about?lang=ru № 25 жалпы білім беретін  мектеп]'''
|Ы.Алтынсарин 9
(улице Тимирязева, 17.)
|'''1965''' 
|қазақ, орыс
|'''Средняя школа № 25 имени Победы'''
| valign=&quot;top&quot; |Жеңіс даңғылы: 66, 70, 72, Біржан сал көшесі: 2, 6 ,8, 

Ә. Молдағұлова көшесі: 27а, 29, 29а, 29б, 29г, 33, 37,  37/1, 39, Бейбітшілік көшесі: 75, 77, 77а, 79, Алтынемел көшесі: 1, 3, 5, 7, 8,  Ы.Алтынсарин көшесі: 6, 6/1, 7, 7/2, 8, 10, 14, И.Құтпанұлы: 3-32,33, 33/1, І.Есенберлин  көшесі: 11, 11/1, 12, 13, 13/1, 14, 15, 15/1, 16,16/1, 18, 19, 20, 20/1, 21,  21/2, 22, 23, 23/1, 24, 26, 27/1, 28, 29, 30, 32, 38; Гете көшесі: 10, 22/1.

('''қазақ тілінде  оқытатын 4-11 сыныптар № 46 МЛ-де'''): Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 

Есенберлин  көшесі, 30, 32, 38, 

Республика  даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37,  37/1, 39
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://www.26astana-mektep.edu.kz/kz/o-shkole#:~:text=%D0%92%202016%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83%20%D0%93%D0%A3%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81,%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8%2C%2024. № 26 мектеп-гимназия]'''
|Конституция 24
|2016 жаңа мәртебе &lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/aset-isekeshev-otkryl-novuyu-stolichnuyu-shkolu-na-meste-avariynoy_a2943919&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|
| valign=&quot;top&quot; |Конституция көшесі: 18, 20, 20/2, 22, 

Қарасай батыр көшесі: 20, 22, 22/1, 22а, 22б, 22в, 22г,  24/1, 24/2, 26, 26/2, 29, 31. К.Байсейітова көшесі: 2, 4. 

Қарталы көшесі: 3а, 3/1, 5/1, 
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]|| Тайбурыл, 23 ||  2002 || || 
|
|-
| [https://35.astana-bilim.kz/about?lang=kz Нәзір Төреқұлов атындағы № 35 мектеп-лицей]||  Абая 9/1 ||  1991||  қазақ, орыс||
|Абай даңғылы: 1, 1/1, 1/2, 3, 3/3, 3/4, 3/5, 5, 5/1, 9, 11, 11/1, 15/1, 18, 21; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 8, Сейфуллин көшесі: 1, 2, 2в, 2/2, 3, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 6/1, 7,  8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 13/1, 14, 14/2, 14/3, 14/4, 18, 18/1, 18/2, 18/4, 18/5, 20, 23, Челюскинцев көшесі: 71, 73, 73а,75, 77, 79, 83/2, 84, 90, 94;  Ж.Омаров көшесі: 16, 18, 19а, 20, 20 б, 22, 24, 25, 27, 47А, Талшын көшесі: 14, 18, 41, 41а, Сарыарқа даңғылы: 15, 17, 19,  22/1, 24, 26/1, 28, Жеңіс даңғылы: 17, 17а, 17б, 17в, 19, 21, 23, 25, 27/1, 31, Ә.Жангелдин көшесі: 4, 6; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 9, 9/1, 9/2;  
|-
| [https://36mektep.edu.kz/# № 36 орта мектеп]|| Қарасай батыр, 7 ||  1936 ||  орыс||В 1936 году в Акмолинске построено двухэтажное здание школы, получившее номер 30, который она носила до 1958 года. 
В 1958 году школе присвоили №63, 
В 1977 году школе дали №107, 
В 1997 году она получила №36. 
В 1968 году к школе пристроили помещение, её площадь увеличилась вдвое.&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1682&lt;/ref&gt;
|Қарасай батыр көшесі: 2в, 6, 15, 16, 25, 25/1, 
Конституция көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 24/1, 26/1, Бұланты көшесі: 3, 4, 5, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, М.Дулатов көшесі:  2, 2а, 4, 4а, 6, 14, 18/2, 18а, 20, 22, 22/2, 24, 24/2; Жартас көшесі: 1, 2, 3/4, 7;  Ш.Бейсекова көшесі: 15/2, 15/2а, 15/3, 15/4, 15/5, 15/6, 15/7, 15/8, 15/9, 17/1, Гагарин көшесі,  Баркытбел таркөшесі, 28, С.Мұхамеджанов көшесі: 1-43, Абат-байтақ көшесі: 2-10/1, Ұланбел көшесі: 1-7, Есенберлин көшесі: 1, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Біржан сал көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, ул.Гете 1, 1/1а, 3, 4, 4 а, А.Диваев көшесі, К.Байсейітова көшесі: 3, Ақбұғы көшесі 1-8/1, Үшқара (барлық үйлер), Шынтас таркөшесі, 8а

('''қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 61 МЛ-де''')
|-
|''&lt;u&gt;[https://39.edu.kz/ № 39 кешкі (ауысымды) мектеп]&lt;/u&gt;''
|''&lt;u&gt;Ә.Молдағұлқызы, 22&lt;/u&gt;''
|2000?
|''&lt;u&gt;қазақ, орыс&lt;/u&gt;''
|2000 жылы «№ 1 кешкі мектеп»КМҚК «№ 39 кешкі (ауысымды) мектеп» КММ болып қайта құрылды.
|
|-
| [https://40.astana-bilim.kz/all?lang=kz Әлкей Марғұлан атындағы № 40 мектеп-лицей]|| Көктал кенті, Д.Бабатайұлы, 24 ||  1997||  қазақ||«Ишим Астана» АҚ ''№ 1 толық емес орта мектеп'' ''1997 жылдан''
«Көктал орта мектебі» 1998 бастап
|Ж.м. Көктал 1 мекенжайлары: Актау көшесі: 1-13,
Көкжиек көшесі: 1-6, Байқоныр көшесі: 1-58, Өркен көшесі: 1-18, Жетісу көшесі: 1-19, Болашақ көшесі: 13-120, Күлтұма көшесі: 1-29, Таңжарық көшесі: 1-30,

Жаңақоныс көшесі: 1-70, 70а, Ақтубек таркөшесі: 1-11

Мойнақ көшесі: 1-14, Жаркөл көшесі: 1-28, Нұра көшесі: 1-7, Сүйінбай ақын көшесі: 1-70, Жұмбақтас көшесі: 1-8, Шымбұлақ көшесі: 1-10, Көктөбе көшесі: 1-7, Келешек көшесі: 1-10, Береке көшесі: 1-10, Талас көшесі: 1-13, Тайтөбе көшесі: 1-19, Гагарин көшесі: 1-9

Бидайық көшесі: 1-14, Жаяу Мұса көшесі: 1-47, Шортанбай ақын көшесі: 1-26, Естай көшесі: 1-48, Базарлық көшесі: 1-18, Ақтолқын көшесі: 1-12, Бастаңғы көшесі: 1-8, Бақтыбай ақын көшесі: 1-4/1, Көкжиек көшесі: 1-18, Аққорған көшесі: 1-10, Кербез, Перне көшелері, Абайдың 150 жылдығы көшесі: 1-22/1, Басықара, Мөңкеұлы, Сұлама көшелері, Изенді, Сонар көшелері, Ақыт Үрімжіұлы, Сырғалы, Күршім көшелері, Бәсіре, Батығай көшелері, Майлыкожа ақын, Шөже ақын көшелері, Найзақоңыр, Сәйгүлік көшелері,

С-191, С-192 көшелері, Школьная, Новая көшелері, Алмалық көшесі, Нарын көшесі: 14-28, Сұлукөл көшесі: 15-35, Еңлік-Кебек, Ақ қайың көшелері,

Нұрбесік, Ардагерлер көшелері: 15-38, Дайрабай таркөшесі, Сұлукөл көшесі: 8, 14, 14/1, Шұғыла көшесі: 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 7, 8/1, 9, 10, 14а, 17, 18б

Титов көшесі: 4/1, 15-29, Қайыңды көшесі: 20-46

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 41 ЖББМ)'''
|-
| № 41 орта мектеп ||  Көктал кенті, Ардагерлер, 1а ||  05.01.1970||  орыс||
|Ардагерлер көшесі: 1-12, 12а-31, 32-38, Ақтау көшесі: 1, 3, 4, 5, 7, Д. Бабатайұлы көшесі: 1-29, Аққорған көшесі, Новостройка көшесі, Сұлукөл көшесі: 3, 5, 7, 7/1, 7/2, 9, 11, 13, Шыңғыстау көшесі: 1-17,
Болашақ көшесі: 1, 1в, 2, 2/2, 2а, 3-11, 13-120, Шұғыла көшесі: 1/1, 1/2, 2/1, 2/2, 2, 3, 3/2, 4/1, 4/2, 5, 6/1, 6/2, 7, 7/1, 7/2, 9/3, 9/4, 10/1, 10/2, 11-13/2, Көкжиек көшесі: 1/1, 1/2, 3/2, 5/3, 5/4, 5/5, 2/6, 2/7, 2/8, Титов көшесі: 2, 2а, 3-14, Қайыңды көшесі: 1-14а, 16, 18, 18/1, 18/2,

Алмалық көшесі: 2, 3, 4, Нарын көшесі: 1-12, 14-18,

12-1 көшесі: 4, 6, 8, 10, 12, 

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар''' 

'''№ 40 МЛ)'''
|-
| [https://komplex46.edu.kz/# № 46 балабақша-мектеп-гимназия кешені]|| А. Молдағұлов, 35  ||  1994 ||  орыс||Немецкий гуманитарный образовательный комплекс
|Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 
Есенберлин көшесі, 30, 32, 38, 

Республика даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37, 37/1, 39

'''(қазақ тілінде оқытатын 5-11 сыныптар''' 

'''№ 25 ЖББМ-ке)'''
|-
| № 47 балабақша-мектеп-гимназия кешені || С.Сейфуллин, 21 ||  1996 &lt;ref&gt;https://astanakids.kz/catalog/astana/gosudarstvennye-detskie-sady/42-gkkp-kgu-kompleks-detskiy-sad-shkola-gimnaziya-47&lt;/ref&gt;||  орыс||
| Қазақстан Республикасы және Орта Азиядағы украин тілі мен әдебиетін оқытатын жалғыз оқу орны.&lt;ref&gt;http://www.kompleks-47.edu.kz/kz/biz-turaly.html&lt;/ref&gt;
|-
| Қошке Кемеңгерұлы атындағы № 49 орта мектеп ||  Өндіріс, Сарыадыр, 3. ||  2005&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;|| || 
|
|-
| [https://sh56.edu.kz/ru Шәкәрім атындағы № 56 мектеп-лицей]|| Челюскинцев 29/1, Улица Тарас Шевченко 3?&lt;ref&gt;https://sh56.edu.kz/ru&lt;/ref&gt;||  2006&lt;ref&gt;https://www.sh56.edu.kz/ru/o-nas-292216&lt;/ref&gt;||  қазақ||
|Кенесары көшесі: 4, 4а, 4б, 6, 8, Шығанақ көшесі: 1, 1/1, 3,
Т.Шевченко көшесі: 4, 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 10/4,

Сарыарқа даңғылы: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 7/9,  Челюскинцев көшесі: 1, 5, Косыгин көшесі: 14, Тұран даңғылы: 3, 3в, 3д, 3/1, 3/2, 3/3, 3/4, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 5/7, 5/8, 5/9

«Газ аппаратурасы» т.а. үйлері,

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 11 МЛ);'''

Сарыарқа даңғылы: 8, 8/1, Жеңіс даңғылы: 1, 3, 5, 5/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №1 МЛ).'''
|-
| [https://58bilim.edu.kz/mektep-tarikhi/ Ілияс Жансүгіров атындағы№ 58 мектеп-гимназия]||  Акан сері, 22 ||  '''2007-2008'''||  қазақ||
|Талапкерская көшесі, Атбасарская көшесі,
Рауан таркөшесі, Қарталы көшесі: 5, 6, 8, 21/1, 95-150

А.Чехов көшесі: 56-68а, Сүмбе таркөшесі: 15-36б

М.Жалел көшесі: 47, 73-85, Ақан сері көшесі: 16, 18, 24, 24/1, 32, 40/8, 47/1, 59/1, К.Байсейітова көшесі: 92-126, Жарсуат таркөшесі, Маралсой таркөшесі, Коғалы таркөшесі, Желдірме таркөшесі, Асаукөк таркөшесі,

Д.Карбышев көшесі: 8/2, Фахд бен Абдулл Азиз көшесі, С.Мұхамеджанов көшесі: 44-110, Ш.Бейсекова көшесі: 3/1-5/10, Шақпақ көшесі (барлық үйлер) 

('''орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 20 ЖББМ''');

Н.Тілендиев даңғылы: 16/1 

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 18 ЖББМ);'''
|-
| № 60 мектеп-лицей  || Кубрина, 21/1 ||  2008 &lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB.]&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Кубрин көшесі: 2/1, 20/1, 22/1, 23/1, Боталы көшесі: 26, 26/1, 26/2, 26/3, 26/4, 26а, 26б, Абай таркөшесі: 2, 3, 4, 5/1, 5а, Абай даңғылы: 4а, Сарыарқа даңғылы: 29, 29/1, 31, 31/2, Күмісбеков көшесі: 9, 9/1, 9/2, 9а, 11, 12/2, 12/5, Б.Соқпақбаев көшесі: 1, 3, 4, 5, 6, Щорс көшесі: 12/2
|-
| [https://61astana-bilim.edu.kz/%d0%b1%d1%96%d0%b7-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ Қаныш Сәтбаев атындағы № 61 орта мектеп]||  Қарталы
улица Конституция,33??
| '''2008''' ||  қазақ||
|Қызылсу көшесі: 33-51, Аспара көшесі, Медеу көшесі: 10/1-31/3, 32-65, Өрнек көшесі, Қарталы көшесі: 1/1, 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 18, 18/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 8 март көшесі, Конституция көшесі: 21, 23, 25, 27, Ш.Бөкеева көшесі: 1-38/9, 40, Қазығұрт көшесі, Саққорған көшесі, Құрақты көшесі: 1-12, Карталинский таркөшесі, Суворов көшесі: 12, 14, 16
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 26 МГ);'''

К.Байсейітова көшесі: 7, 8, 10, 10/1, 11, 13/1-27/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 36 ЖББМ);'''

М.Дулатов көшесі: 54-64, Жидебай көшесі, Юбилейная көшесі, Жалын көшесі: 28-51, Медеу 32-65, Қарталы 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 20 ЖББМ).'''
|-
| [https://licei62.edu.kz/ru/o-shkole/nasha-istoriya № 62 мектеп-лицей]|| Московская, 41  ||  23.01.2009 ||  қазақ, орыс||
|М.Әуезов көшесі: 38/1, 39, 41/1, 41, 42, 42а, 43/1, 44, 45, 45/1, 47, 48, 50, 52а, 54, 55, 55/2, 56, 57, 57а, 57/1, 57/2, 57/3, 59, Бейбітшілік көшесі: 40, 42, 42а, 44, 44а, 45, 47, 48, 49/1, 50, 52, 54, 55, 56, 58, 61, 63, 65, 67, 69, 71 (59-жатақхана), Республика даңғылы: 55, 57, 61, 71, 71/1,
Ә.Молдағұлова көшесі: 30, 32, 34, 36, Желтоқсан көшесі: 48/1, Мәскеу көшесі: 38а, 38/1, Шеркала таркөшесі: 1-12/2, академик Скрябин бульвары: 6, Орлықөл көшесі: 15/2
|-
|'''[https://65.astana-bilim.kz/ Мағжан Жұмабаев атындағы № 65 мектеп-гимназия]'''
|улица Шәймерден Қосшығұлұлы,18/1
|2010
|қазақ, орыс
|
|Б.Соқпақбаев көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4, 18, 18/1, 18/2, 18/3, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 14, 16, 18, 1-ші Алматы көшесі (барлық үйлер), 
Е.Серкебаев көшесі: 3/1-12/7, С-303 көше: 2-2/5, Н.Тілендиев даңғылы, 1/2
|-
| [https://67gymnasium.edu.kz/kz/o-shkole Ілияс Есенберлин атындағы № 67 гимназия]|| 188, 23/1 улица Шәймерден Қосшығұлұлы,23/1 || '''''2011''''' ||  қазақ||
|Б.Соқпақбаев көшесі: 20, 20/1, 20/2, 20/3, 20/4, 20/5, 21, 21/1, 23, 23/1, 23/2, 23/3, 25, 25/1, 25/2, 27, 27/1, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 20, 20/1, 21, 21/1, 22, 22а, 22б, 22/1, 22/2, 23, 23/2, 24а, 24/1, 24/2, 24/3, 24/4, 25, 25/1
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 65 МГ);'''

Е.Серкебаев көшесі: 33, 33/1, 33/2, 33/3, 33/4

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 80 МГ)'''
|-
| [https://68gymnaziya.edu.kz/ Міржақып Дулатұлы атындағы № 68 мектеп-гимназия]||  Көктал, Құсмұрын, 2 ||  01.01.2011||  қазақ||
|Ақмола көшесі: 1-57, Ақтөбе 1-12, Ақсуат 1-21, Арқалық 1-66, Айыртау 1-4, Балқаш, Жезді 1-15, Зайсан 1-36, Құланөтпес 1-14, Кима 1-7, Қарасу 1-30, Қайнар 1-41, Кендала, Мойылды 1-30, Мыңжылқы 1-4, Моншақты 1-39, Тастық 1-22, Сарыөзен 1-27, Саумалкөл 1-4, 10, Сарыағаш, Ұлытау 1/1-29/1, Актөбе, Ақсу, Ақсуат, Арқалық, Айыртау, Балқаш, Жезді, Зайсан, Құланөтпес, Кима, Қарасу, Қайнар, Кендала, Мойылды, Мыңжылқы, Моншақты, Тастық, Сарыөзен, Саумалкөл, Сарыағаш, Ұлытау '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №41 ЖББМ).'''
|-
| [https://school80astana.edu.kz/ru Сәкен Сейфуллин атындағы № 80 мектеп-гимназия]|| 188, 17/2, улица Шәймерден Қосшығұлұлы,17/2 || ||  қазақ, орыс||
|Ш.Қосшығұлұлы көшесі 3/1, 3/2, 4, 6, 6/1, 7, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 13/1, 13/2, 13/4, 13/5, 13/6, 17, 17/1, 17/3, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, Жамбыл көшесі 8, 8/1, 8/2, 10, 15а, Е.Серкебаев көшесі 19/1, 21, 21а, 25, 31, Е-882 көшесі 3а, 5, 7, 15, 15а, Б.Соқпақбаев көшесі 10.
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''№ 105 жалпы білім беретін мектеп''' 

|Құсмұрын 2
|2024
|
|
|Ұлытау көшесі 44, 50, 50а, 50б, 50/1, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 51, 52, Қызбел көшесі, Бостандық көшесі, Ордабасы көшесі, Жарқайың көшесі, Ордабасы көшесі, Маятас көшесі, Баршын-Ұлытау көшесі, Наурыз-Ұлытау көшесі, Ақсу көшесі, Тарбағатай көшесі, Шаңтөбе көшесі, Торғай көшесі, Наурыз көшесі 54, Айдарлы көшесі, Шаңтөбе көшесі 11, 11/1, Тлендиев даңғылы 36, 38, 40, 42, 44, 44/1, 44а, 44/2, 46, 48, 50, 50/1, 50/2, 52, 52/2 '''(орыс тілінде оқытатын 6-11 сыныптар № 41 ЖББМ-те).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://106mektep.edu.kz/ № 106 жалпы білім беретін мектеп]'''  


|Бейбарыс Сұлтан, 15
|2024
|
|
|Қараменде би Шақаұлы көшесі 1, 3, 3/1, 3/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 11/1, 64, Бейбарыс Сұлтан көшесі 5, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 7, 9, 11, 12/1, 12/2, 12/3, 13, 13/1, 14, 23, 25, 25/1, 25а, 25/2, 25/3, 25/4, 27, 31, Е.Серкебаев көшесі 41, 43, 45, 47, Тлендиев даңғылы 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, Ч.Айтматов көшесі 77, 77/1, 77/2, 77/3, 77/4, 77/6, 77/7, 77/8, 77/9, 77/10, 77/11, 79, 79/1, Жайылма көшесі, Ж.Сейдалин көшесі, Бозбиік көшесі, Ақбөкен көшесі, Қызылкеніш көшесі, Сүйінбай ақын көшесі, &quot;Мирный дом&quot; тұрғын үй кешені, «Зеленая роща 1» СТ, «Зеленая роща 2» СТ, «Полянка» ПК, А.Тұрлыбаев көшесі 1-39, 150 жыл Абай көшесі 23-66, Арықты көшесі 4-28, Ж.Ақпаев көшесі 2-34, Қаражорға көшесі 1-13, Дәулеткерей көшесі 7, 8, 10, 11, 13, 15.
|-
| valign=&quot;top&quot; |[https://bilnurqyz.edupage.org/ Лицей-интернат &quot;Білім-инновация&quot; для одаренных девочек]
|Бердібек Соқпақбаев (ул 187) көшесі, 17
|2003&lt;ref&gt;https://bilnurqyz.edu.kz/ru/ru-about-us/&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|Казахско-турецкий лицей-интернат для девочек.
ГУ «Казахско-турецкий лицей-интернат для одарённых девочек» города Астана
|
|}

== Сарайшық ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983291?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| № 13 жалпы білім беретін мектеп ||  Жилой массив Промышленный улица Шалкөде,5|| 1962 &lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Шарбақты көшесі, 1-46, Көкарал көшесі, 1-44а, Бәйшешек көшесі, 1-80, Көкжелек көшесі, 1-52, Қапал батыр көшесі, 1-12, Балуан Шолақ көшесі, Шалқоде көшесі, 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, «Айсу» қонақ үйі, Атамұра көшесі, 1-36, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 1-37 («Шебсклад»), А-123 көшесі, 7-үй, (7-11 қазақ тілінде оқытатын сыныптар  № 57 ОМ-те)
|-
| [https://42.astana-bilim.kz/the_histony_of_the_scool?lang=kz № 42 жалпы білім беретін мектеп]||ЖМ Күйгенжар

Жанатұрмыс 6/2 
| 1992, жаңа ғимарат 2012||  қазақ|| || «Күйгенжар» т.а., 
|-
| № 43 мектеп-қосымша білім беру орталығы ||  ЖМ «Мичурино», Алаколь, 18|| ||  қазақ, орыс|| 2000 дейін Мичуринская '''средняя школа'''&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697&lt;/ref&gt;|| «Мичурино» т.а.
|-
| [https://44.astana-bilim.kz/passpoutschool?lang=ru Рақымжан Қошқарбаев атындағы № 44 жалпы білім беретін мектеп]||ж/м: Интернациональный,

Нурлыжол 8
| 1972, пристройка 2024||  қазақ, орыс|| || «Интернациональный» т.а.
|-
| [https://57-astana.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%85%d1%8b/ Мәшһүр Жүсіп атындағы № 57 жалпы білім беретін мектеп]||  Промышленный, Шарбакты 46|| 2007||  қазақ|| || Атамұра көшесі, 1-36, Шалқоде көшесі, 1, 1/2, 2, 2б, 2/1, 9, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, 105, 107, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 2-16/3 («Шебсклад», «Силикатчик»), Құлагер көшесі, 12/6, М.Толебаева көшесі, 25, Сарын көшесі, 1-82, Н.Ахметбеков көшесі, 1-48, Масаты көшесі, 1-62, Тайқазан көшесі, 1-60, Бұлбұл көшесі, 1-35, Сүтбұлақ көшесі, 1-10, А-98 көшесі, Мәшһүр Жүсіп көшесі, 13, 15, Бозінген көшесі, Енесай көшесі, Шалкөде көшесі, 1, 2, 2б, 3, А-123 көшесі, 7, 8 (ТК «Nur Ali Apartments»), А-91 көшесі, 17, А.Бөлекбаев көшесі, 22, Қордай көшесі, 97, 99, 100, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №13 ОМ-те), 
|-
| [https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html № 72 мектеп-лицей]|| А.Байтұрсынов, 25|| 2014||  қазақ, орыс|| || А. Байтұрсынұлы көшесі, 2, 12, 12/1, 17, 17/1, 17/2, 19, 23 блок А, 23 блок Б, 23/1 блок В, 23/2 блок Г, 27, 29а, 29б, 29/2, 31, 31а, Қ. Қуанышбаев көшесі, 14, 15, 15 блок А, 15 блок Б, Қ. Аманжолов көшесі, 32, 32/1,              Р. Қошқарбаев көшесі, 13, 15. 26а, 26б, 28, 32 блок К, 32 блок Л, 32/2 блок Е, 32/3 блок И, 32/4 блок Д, 34, 36, С. Нұрмағамбетов көшесі, 29, 31, 31а
|-
| [https://73.astana-bilim.kz/mekteptolkyzhaty?lang=kz № 73 мектеп-лицей]||  А191, 2|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Ж. Нәжімеденов көшесі, 12, 14, 14/1, 16, 16а, 16б, 16е, 20, К. Аманжолов көшесі, 20, 22, 22а, 24,, Ш. Қалдаяқов көшесі, 12, 15, 15/1, 17, 19, 19/1, 21, 21/1, 21/2, Депутаттық қалашық (К. Бекхожин, А. Байжанбаев, Ү. Құлымбетов, Аманжолов, Б. Қарашаұлы, М. Сағдиев, Қ. Оразалин, А.-23, А-24, Б. Әшімов, Қ. Мырзабеков көшелері), (орыс тілінде оқытатын сыныптар №113 ОМ-те);, Тәуелсіздік даңғылы, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 58, Райымбек батыр көшесі, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 91 МГ-ға)
|-
| Мұқағали Мақатаев атындағы № 74 мектеп-гимназия ||  Т. Жүргенов 29|| 01.09.2014||  қазақ|| || Қошқарбаев көшесі, 23, 25, 27, 27/1, 27/2, 29, 31, 37, 40, 40/1, 42, 44, 46, 46/1, 46/2, 48, 50, 50/1, 54а, 56, Қордай көшесі, 79, 79а, К. Әзірбаев көшесі, 2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 8, 10, 12, 47,  Т. Жүргенов көшесі, 34, Айнакөл көшесі, 62, 62/1, 66 , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, К. Әзірбаев көшесі, 37/1, А. Бөлекпаев көшесі, 9, 9/1, 13, 14, 15, 16, Т. Жүргенов көшесі, 27, 27/1, Байтұрсынұлы көшесі, 39, 39/1, 39/2, 39/3, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №83 МГ-да)
|-
| [https://83.astana-bilim.kz/about_school?lang=kz Ыбырай Алтынсарин атындағы № 83 мектеп-гимназия]||  А.Байтұрсынов, 35|| ''2016'' ||  қазақ, орыс|| || Байтұрсынұлы көшесі, 33, 33/1, 37, М. Жұмабаев көшесі, 39, К. Әзірбаев көшесі, 14, 14/1, 16, 20, А. Бөлекпаев көшесі, 1, 3, 4, 8, 10, 10/1, 12, Қошқарбаев көшесі, 40, 40/1
|-
| Мұхтар Әуезов атындағы № 86 мектеп-гимназия ||  Аманжол Бөлекбай 20|| 2018?&lt;ref&gt;https://enbek.kz/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B5/260696&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Х. Доспанова көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, Т. Жүргенов көшесі: 26 (1, 2, 3-блоктар), 28, 28/1, 30, 32,  А. Бөлекпаев көшесі: 17, 19, А. Байтұрсынұлы көшесі: 41 (1, 2, 3-блоктар), 43, 43 (1-блок), 43/2, 43/3, 43/4, А-75 көшесі: 2 (1, 2, 3, 4-блоктар) , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 83 МГ-да);, Қошқарбаев көшесі: 60, Орхон көшесі: 16, Қордай көшесі: 74, 76, 81, 82, 82а, 83, 85, 87, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, А. Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14а, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/3, 18, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те).
|-
| № 91 мектеп-гимназия ||  Храпатый, 10|| 2021&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/262086?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ш. Қалдаяқов көшесі 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 6,, А. Тыныбаев көшесі 2, 4, 5, 6, 6/1, 7, А-32 көшесі 1, 1/1, 3, 5, Панфилов көшесі 1, 1/2, 2, 3/1, 5, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, А. Храпатый көшесі 3, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 12, 13, 14, 15, 15/1, 17, 17/1, 19, 21, 21/1, 21/2, 23, 25, 25/1, 25/2
|-
| [https://93ml.edu.kz/ № 93 мектеп-лицей]||  Ж. Нәжімиденов, 24|| '''2022''' ||  қазақ|| || Ш.Қалдаяқов көшесі: 23, 23а, 23/1, 23/2, 24, 25, 25а, 26, 26/1, 28, 44, С.Нұрмағамбетов көшесі: 19, 21, 21/1, 23, 23/1, 25, 25/1, 27, 27/1, Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, А.Байтұрсынұлы көшесі: 4/1,  6, 8, 10/2, 10/3, Ж.Нәжімеденов көшесі: 5/1, 6, 26/1, 28, 28/1, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те):
|-
| [https://astana98mektep.edu.kz/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 98 мектеп-лицей]||  Ж.Нәжмиденов көшесі, 8|| 2018, 
2024
| ||  || Ж. Нәжімеденов көшесі: 2, 4, 4/1, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4; Ш. Қалдаяқов көшесі:,1, 3, 11, 13, Қ. Аманжолов көшесі, 26/1, 26/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 9/1, 9/2, 9/3, 11а.
|-
| № 102 жалпы білім беретін мектеп ||  Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 7|| 2024|| ||  || А.Байтұрсынұлы көшесі, 1, 3, 5, 9, Р.Қошқарбаев көшесі, 2, 8, 10, 10/1, Қ. Аманжолов көшесі, 28, 28/1, 28/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 11б, 11/1, 11/2, 11/3 
|-
| [https://www.102mektep.edu.kz/about-us/index.php № 112 жалпы білім беретін мектеп]||  А 102 көшесі, 39|| 2024 || ||  || А-108 көшесі: 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, А-130 көшесі: 1, 5, А-105 көшесі: 11, 20, 20/1, 20/2, А-102 көшесі: 4/5, 23, 27, 29, С.Шаймерденов көшесі: 4/2, , М.Төлебаев көшесі: 1, Қапал көшесі: 1/1, «Ақбидай» т.а. А-431 көшесі: 21
|-
| № 113 Жайлы жалпы білім беретін мектеп ||  Шәмші Қалдаяқов көшесі, 38|| 2025|| ||  || Ш.Калдаяқов көшесі: 27/4, 29, 34, 40, 40/1, 40/2, 44, 51, 55а, 58, 58/1, 58/2, 59а, 60а, 60б, 61,  Ж.Нәжімеденов көшесі: 7, 7а, 13, 13/1, 13/2, 15, 17, 19, 27, 29, 29/1, 29/2, 29/3, 31, 33, 34, 34а, 34/1, 34/2, 37, 39, 39/1, 44, 44а, 52а, 54/1, 62, 62 к1, 62 к2, 62 к3,  64, Т.Жүргенов көшесі: 3, 4, 5, 6, 10, 12, 14, 18, 18/2, 19, С.Шаймерденов көшесі: 4/3,  А-29 көшесі: 1, 4, 6, 11, 29а, А-42 көшесі: 15, 17, 19, 21, 23, А-52 көшесі: 8, 8/1, Қ.Ахмедияров көшесі: 3, 12, 14, 16, 20, 22, 34, 23-16 көше: 2/2, 2/3, 2/4, 2/7, 2/8, 2/9, 2/11, 2/12, 2/13, 8, 12, 16, Ә.Қайдаров көшесі: 1, 3, 8, А-39 көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, С.Мауленов көшесі: 2, 3, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 15, 17, 19, 18, 20, 20/1, 21, 27, 29, 31, 33, 37, О.Бөкей көшесі: 5, 10, Ұ.Қараманов көшесі: 2, 6, 20, Райымбек батыр көшесі: 31, 33, 41, 49, 51, 55, 57, 74, 76, 80, 80/1, 82, 82/1, 84, 86, 88, 94, 96, 98, ТК: «Zurich», «Florence», «Феникс», М.Жұмабаев көшесі, 38, «А-City» ТК, ул.М.Тынышбайұлы, 10, Орыс сыныптары: Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, Ш.Калдаяқов көшесі: 24, 26, 26/1, 28, А.Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/1, 16/3, 18, 20, 20/2, 20а, 36, 36а, 40, 67, С.Шаймерденов көшесі: 1, 8б, 8
|-
| [https://baitursynov.binom.edu.kz/ «А.Байтұрсынұлы атындағы Binom school»]||  Промышленный, Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 49а
| ||  ||  || А-91 көшесі: 12, 14, 16, А.Байтұрсынұлы көшесі: 20, 20а, 20/2,22, 30, 30/1, 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, 36, 36а, 38, 40, 47, 49, 49/1, 51, 53, 53/1, 61, 67, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, 6, А-92 көшесі: уч. 3, 5, С.Шаймерденов көшесі: 1, 2, 3, 5, 8, 8б, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, Малая, Веселая көшелері, , Bilim 1 - ул. Байтурсынова 30, Bilim 2 - ул. Байтурсынова 30/1, Birlik – Байтурсынова, Bailyq - Байтурсынова , Dauletti Qalashyq - Байтурсынова
|-
|[https://www.haileybury.kz/kz/astana Haileybury Astana]
|Улица Ивана Панфилова, 4
|2011
|
|
|жеке меншік
|}

== Есіл ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983308?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://www.24mektep.edu.kz/kz/mektep-turaly-794156 Жүсіпбек Аймауытов атындағы № 24 орта мектеп]||  Пригородный, улица Арнасай,127|| ||  қазақ, орыс|| || Пригородный т.а.,  «Авиатор» саяжай қоғамы, «Garden Village» коттедж кенті, , Е-761 көшесі, 4а, 4б, 4в, 4г., Е-699 көшесі, 8, 8/1, Арнасай көшесі, 5а, 5б, Сарытоғай көшесі, 3а
|-
| № 59 мектеп-лицей ||  Сауран 5/1|| жаңа корпус қосымша 2023&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/chetyre-shkoly-otkryli-v-astane/&lt;/ref&gt; ||  қазақ, орыс|| || Сауран көшесі5, 5а, 5б, 5г, 5д, 7, 7а, 7б, 7г, 9, 9а, 9б, 10б, 10в, 12/1, 12/2, 14; Октябрьдің 70-жылдығы көшесі 1а, 3, 6а, 6/1, 8/1, 72, 74, 77; Қабанбай батыр даңғылы, 40, 42, Алматы көшесі, 2, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 9, 11, Ақмешіт көшесі, 1, 5, 5а, 7, 7а, 7б, 7/1
|-
| [https://ibschool66.edu.kz/kz/mektep-tarihy-25105451 Дінмұхамед Қонаев № 66  мектеп-лицей]||  Д.Конаев 33/1|| 2011 ||  қазақ|| || Сарайшық көшесі, 2, 4, 5, 5а, 5б, 5в, 5г, 5е, 5д, 5/1, 6, 7, 7а, 7б, 7/1, 7/2, 7/3, 8, 9, 11, 11/1, 34; Қонаев көшесі, 29, Арай көшесі, 35/1, 35а, 35б;  , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 17 МГ-да);, Сарайшық көшесі, 36, 38, 40, , Қонаев көшесі, 12, 12/2,  14, 14/1, 14/2, 14а, 14б, 14д, 14г, 35, 35/1, Достық көшесі 13, 13/1, 13/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 МЛ-де)
|-
| [https://75shg-bilim.edu.kz/ № 75 мектеп-гимназия]||  Орынбор 28/1|| '''2014'''&lt;ref&gt;https://75shg-bilim.edu.kz/news/novaja-75-a-shkola&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі, 28, 30, Мәнгілік ел даңғылы, 28,  А.Бөкейхан көшесі, 14, 14а, 14б, 14в;, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: , Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғ., 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2., А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б.
|-
| [https://www.school-lyceum76.edu.kz/kz № 76 мектеп-лицей]|| Түркістан, 10/1|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғылы, 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да).
|-
| [https://77.astana-bilim.kz/m_tolkujat?lang=kz Фариза Оңғарсынова атындағы № 77 мектеп-гимназия]|| Мәңгілік ел, 22/1 || 2015||  қазақ|| || А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б, , (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да);, Түркістан көшесі, 4, 4а, 4/1,  Алматы көшесі,11, 13, Түркістан көшесі, 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі, 62, 62/3,64, 64/1  (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 ОМ).
|-
| № 82 «Дарын» мамандандырылған мектеп-лицей || Түркістан, 32/1|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4761974-v-astane-otkryt-specializirovannyjj.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Қазақ тілінде оқытатын бастауыш сыныптар:, Бұқар жырау көшесі, 36, 36а, 36б, 36/1, Ұлы Дала даңғылы, 65/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар «Қадыр Мырза әлі атындағы Binom school);, Жошы хан көшесі, 6, Ұлы Дала даңғылы, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| [https://sh84.edu.kz/ru Шейх Халифа бен Заид әл-Нахаян атындағы № 84 мектеп-лицей]||  Хусейн бен Талал, 7/1|| ||  қазақ, орыс|| || Мәңгілік ел даңғылы, 37, 37/1, 37/1 блок 1, 39, 41, 41/2, 41/3, 41/4, 41/5, 42, 45 блок H, блок J, блок G, 47 блок D, блок E, блок F, 48, 49 блок А, блок В, блок С,   , Бөкейхан көшесі, 28, 30. Түркістан, 18, 18/1, 20, 20/1, 28, 28/1, 28а, 28/2, 30, 30/1, 32, Бухар жырау көшесі, 19, 28, 28а, 28б, 30, 30/1, Ұлы дала даңғылы, 41, 41а, 41б, 41в,  41/2, 41/4, 41/3, 45, 45/1, 47, 47/1, Г.Алиева көшесі, 2, 4, 
|-
| [https://85astana-mektep.edu.kz/ Шейх Тәмим бен Хамад әл-Тәни атындағы № 85 мектеп-лицей]|| Қабанбай батыр 56/1   || 2018||  қазақ, орыс|| || Ұлы Дала даңғылы: 31, 31/1, 33, 33/1, 35, 37, 39, Қабанбай батыр даңғылы: 49, 49А, 51, 56, 56А, 56Б, Тұран даңғылы: 54, 56, 56/1, 58, 60, Бұқар жырау көшесі: 20, 20А, 20Б, 24, 26, 26/2, Г. Әлиев көшесі: 1, 3
|-
| [https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 Қадыр Мырза Әлі атындағы № 88 мектеп-лицей]||  31 көше
'''Е-321 көшесі, 18 ғимарат''';
| 2019||  қазақ, орыс|| || Е-321 көшесі: 22, Е-314 көшесі: 20/1, 22, Таунхаус «Ferdinand», «Gold Land» ТК, Коттеджді кент «Family Village», «Forest Park Village», «Family Town», «Vela village» ТК, Қабанбай батыр даңғылы, 57, 57/2, 59, 59/1, 59/2, 59/3, 59А, 59Б, 75а, Тұран даңғылы, 72, 72 к1, 72 к2, 83/1,89/3, ДО «Черемушки» (Солнечная, Рябиновая, Столичная көшелері), Маймекен көшесі: 2, 4, 6, 6/1, «Яссауи» ТК (Қабанбай батыр көшесі, 63), Е-103 көшесі, 1, 1/1,  3, 3/1, 3/2, 5, Әл Фараби даңғылы, 76
|-
| [https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru Дулат Бабатайұлы атындағы № 89 мектеп-лицей]||  Сауран, 5/1
'''Сауран 11.'''
| '''2020''' &lt;ref&gt;https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі: 12/1, 14А, 14Б, 14В, 14/2А, 14/2В, 14/2С, 14/2Е, 14/2F, 14/2Д, 16,, Сауран көшесі: 13, 15, 15/3, 15/4, 18, 18/1, 20, Ақмешіт көшесі: 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 13/1, 13/2, 13/3, 17, Қабанбай батыр даңғылы: 46, 46А, 46Б, 46/1, 48, 48/1, 48А, 48Б, 48/5, 48/7, 48/9, Орынбор көшесі: 1 (блок А, блок Б)
|-
| [https://95school.edu.kz/index.php/ru/ № 95 мектеп-лицей]||  Ұлы-Дала, 73/1|| ||  қазақ, орыс|| || Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, «Арнау» ТК: 1, 2, 3, 5, 6, 14, Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, 4, Ұлы Дала даңғылы: 73, 75, Әл-Фараби даңғылы: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Аңырақай көшесі: 1А, Е-767 көшесі: 11,, Е-669 көшесі: 13, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:, Әл-Фараби даңғылы: 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 17, 17/1, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, , Қ. Қайсенов көшесі: 2, Жошы хан көшесі: 6
|-
| [https://96mektep-astana.edu.kz/ru/glavnaya/ № 96 мектеп-гимназия]||  Г.Алиев, 10|| 2023 &lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/obshestvo/6446939-kak-vyglyadit-shkola-postroennaya-na-izyatye-u-korruptsionerov-dengi.html&lt;/ref&gt;|| ||  || Ұлы Дала даңғылы: 54, 56, 56/1, 56/2, 58, 58/1, Қабанбай батыр даңғылы: 58А, 58А к1, 58Б, 58Б к1, 58Б к2, 58Б к3, 58Б к4, 58Б к5, 58Б к6, 58Б к7, 60А/8, 60А/9, 60А/10, 60А/13, 60А/12, 60А/11, 60А/15, 60А/16, 60А/14, 60А/20, 60А/19, 60А/18, 60А/17, 60А/2, 60А/1, 60А, 60А/6, 60А/5, 60А/4, 60А/3, 60/10, 60/11, 60/12, 60/13, 60/16, 60/15, 60/14, 60, 60/1, 60/2, 60/3, 60/4, 60/5, 60/6, 60/7, 60/8, 60/9, 60/17, 60/18, 60/19, 60/20, 64, Т. Рысқұлов көшесі: 1, 1Б, 1Д, 1/1, 3, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 9, 9а, Г. Алиев көшесі: 10, 10/1, Түркістан көшесі: 34, 34А, 34Б, 34/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 50, 51, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 51/5, 51/6, 52 (блок В1, В2, В3), 53, 54, 54/1, 54/2, 56, 59, 61, Ә. Бөкейхан көшесі: 32, 38, 40, 42, 42/1, Тұран даңғылы: 83/1, Ақмешіт көшесі: 19А, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/6, 19/7, 19/8, 19/9, 19/10, 19/11, 19Б
|-
| № 99 орта мектеп  ||  Қабанбай батыр даңғылы, 38а|| 01.09.2024&lt;ref&gt;https://liter.kz/pervogo-sentiabria-v-astane-otkrylis-novye-komfortnye-shkoly-1725188582/&lt;/ref&gt;|| ||  || Қабанбай батыр даңғылы: 19 (блок D), 29, 29/1 (блок А, Б), 29/2, 29/4, 34/1, 38/1, 38/2, 38/3, Сығанақ көшесі: 21, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39/1, 41, 48, 48А, 54, 54/1, 58, 58/1, Сауран көшесі: 2, 3, 3/1, 4, 6, Достық көшесі: 1, 1А, 1/2, 5, 5/1, 5/2, 8, 8Б, 8/4, 10, 12, 12/1, Тұран даңғылы: 32/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Түркістан көшесі: 4, 4А, 4/1, Алматы көшесі: 11, 13, Түркістан көшесі: 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі: 62, 62/3, 64, 64/1
|-
| № 103 орта мектеп ||  Мәңгілік Ел даңғылы, 70|| 2024|| ||  || Е 495 көшесі: 8, Хусейн бен Талал көшесі: 28, 30, 52, Е 496 көшесі: 4, 7, 8, 9, 10, 10/1, 10/2, Мәңгілік Ел даңғылы: 68 блок А1, блок А3, блок В1, блок С1, 72, 72/1, 76, 86, «Аман», «Talmas» ТК
|-
| № 104 орта мектеп  || Жошы хан көшесі, 16|| 2024|| ||  || Мәңгілік Ел даңғылы: 36, 38, 40, 40А, 40/2,, Қаратөбе көшесі: 1, 3, 5, 6, 6/1, 6/1А, 7/2, 8, 10/1, 14/3, 16, 17, 18, 18/1, 19, 20Б, 21, Ақниет көшесі: 2, 2/1, 4/2, 5, 6, 8, 9, 10, Жиделі көшесі: 3 кв1, 5/1, 6, 7/1, 9Б, 9/1, 9/3, 11/2, 12, 15/1, 17, 18, 20, 20/1, 20/2, 22, 23/1, 23/2, 23/3, 24, 25, 25/1, 26, 27, 27/1, Ақселеу көшесі: 2, 4, 6, 8, 8/2, 8/3, 8/4, 9/1, 11, 15, Үшқопыр көшесі: 1, 1А, 1В, 2, 2/2, 3, 3Б, 3Г, 4, 5, 6, 7/1, 13А, 16, 36, Аққұм көшесі: 1Б, 1Д, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17А, 17/2, 17/3, 19, 20А, 21, 23, 25, 25/1, 25/2, 25/3, , Орынбор көшесі: 13, 22, Ұшқыштар көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 15/1, Орал көшесі: 1/1, 2, 3, 3А, 3Б, 4, 5,, Бағбан көшесі: 1, 2, 8/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 1Д, 40, 42, 42/1, 44, 44/1, 44/2, 44/3, 44/4, 46, Ұлы Дала даңғылы: 51, 53, 53/1, 55, 55/1, 55/2, Әлихан Бөкейхан көшесі: 3Б, 11, 11А, 11/1, 13, 15, 15/1, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 17, 17/1, 18, 19, 20, 21, 21/1, 21/2, 21/4, 21А, 21/3, 21/5, 24, 35, Жошы хан көшесі: 1, 1/1, 1/2, 7, 7/1, 7/2, 12, 12/3, 13, 14/1, 16/1, 17, 20, 23, 27, Бұқар жырау көшесі: 12/3, 23, 25/1 (блок 1, блок 2), 27, 32, 34, 34/2, 44-ші көше: 2А/2
|-
| Жайлы № 107 орта мектеп  ||  Қасым Қайсенов көшесі, 4/1|| 2024&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/desyat-komfortnih-shkol-otkrili-v-astane-b60912&lt;/ref&gt;|| ||  || Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1, 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, Қ. Қайсенов көшесі: 2, 4, 6, Бұқар жырау көшесі: 40, 42., (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| Средняя школа № 108 ||  Е 117 көшесі, 40а|| 2024&lt;ref&gt;https://ru.elordainfo.kz/index.php/novosti-stolicy-ru/komfortnaya-shkola-otkrylas-v-rayone-stolichnogo-zhk-ba-ystan&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-117 көшесі: 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 45, Е-767 көшесі: 11, Е-669 көшесі: 13, 13А, Аңырақай көшесі: 1А, Е-779 көшесі: 32, 32/1, «Тельман» т.а.
|-
| Средняя школа № 109  || Е 669 көшесі, 6|| 2025&lt;ref&gt;https://109school.edu.kz/ru/o-shkole/&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-669 көшесі: 4, Е-915 көшесі: 15, 17, 19, 21, Е-509 көшесі: 7, 9, 11, Е-511 көшесі: 38, 40
|-
| «Қ.Сәтбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 40а|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 21/1, 23, 25, 27, 27/1, 29, 30, 30/1, 30/3, 30/4, 32, 33, 34, 34/1, 34/2, 34/3, 34/4, 35, 36/2, 38/2, 40/2, 44, 44/1, 46, Ұлы Дала даңғылы: 80, 80/1, 82, 84, 86, 86/1, 88/1
|-
| «Қадыр Мырза-әлі атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 9/5|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 1, 3, 3/2, 5, 7, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 9/2, 11, 11/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 50, 50/1, 50/3, Бұқар жырау көшесі: 31, 31/1, 33, 33А, 33/1, 33/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1Бұқар жырау көшесі: 36, 36А, 36Б, 36/1, 40, 42, Қ. Қайсенов көшесі: 4, 6, Ұлы Дала даңғылы: 65/2
|-
| «Ә.Кекілбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі  ||  Тұрар Рысқұлов көшесі, 20|| 2022&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/novaya-shkola-binom-na-4000-mest-otkryilas-v-stolitse-487215/&lt;/ref&gt;|| ||  || Фариза Оңғарсынова көшесі: 6, 6/2, 8, 8/1, 8/2, 10, Т. Рысқұлов көшесі: 16, 16А, 16/2, 18, 18/1, 18/4, 18/5, Хусейн бен Талал көшесі: 39, 39/1, 39/2, 41, 41/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 56, 58, 60, 62, 62/1, 62/2, 62/3, 62/4, Әлихан Бөкейхан көшесі: 25, 25А, 25Б, 25В, 25Г, 27, 27А, 27/1, 27/2, 27/3, 27/3 (блок К2), 27/4, 29, 29/2, 29Б, 44, 46, 48, 52;, Тұрғын үй кешендері:BI Village Deluxe 3, BI Village Deluxe 4, White Hills, Bi Town, Deluxe Town, Коттеджді қалашықтар: Bi Village Comfort-2, Bi Village Comfort-3, Village Comfort-1,, Bi Village, Bi Village Deluxe-2, Bi Village Deluxe
|-
|[https://astanaboysbil.edupage.org/ Білім-инновация Астана, лицей-интернат]
|Тұрар Рысқұлов көшесі, 14
|
|
|
|
|-
|'''[https://agis.edu.kz/ Международная частная школа «Astana Garden International School»]''' 
|Улица Алихан Бокейхан, 34
|2017
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://quantumtech.edu.kz/ Quantum TECH School]'''
|Улица Турар Рыскулов, 9/1
|2024
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://le-astana.kz/ Экономический лицей]'''
|ЖК Олимп палас, улица Туркестан, 8/3
|1998
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://isa.nis.edu.kz/ International Steppe School of Astana]
|ул. Туркестан, 32/1
|2013
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://astana.fizmat.kz/ Республиканская физико-математическая школа] Астана филиалы
|Улица Туркестан, 2/1
|'''2016''' 
|
|
|
|-
|[https://horizon.edu.kz/ Horizon School]
|ул. Сарайшык, 20/1
|
|
|
|
|}

== Нұра ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983303?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://17-astana-bilim.edu.kz/ Ақан Құрманов атындағы № 17 мектеп-гимназия]||  Қабанбай батыр, 9/1|| '''2002''' &lt;ref&gt;https://17-astana-bilim.edu.kz/kz/akparat-1222949&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || «Шұбар» ықшам ауданы: Қ. Ерімбет көшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 17, 19, 27, 29, 31, 37, 39, 41, 43, 45, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, С. Мендешев көшесі: 1-63,  Х. Досмұхамедұлы көшесі: 2-90, Е. Тайбеков көшесі: 3-96, Алпамыс батыр көшесі: 1-74, Митченко көшесі: 1-46, Н. Оңдасынова көшесі: 1-91, Темірқазық көшесі: 1-85, Қараөткел көшесі: 1-58, 58/1, Ж. Шарденов көшесі: 2-30/1, Айтансық көшесі: 1-12, Күмбел көшесі: 1, 1А-15, Жиембет жырау көшесі: 7-17А, Қарашаш ана көшесі: (барлығы), Арай көшесі: 1, 3, 5, 8А, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 31/1, 32, 34, 35, 35А, 35Б, 36, 38, 40, 42, 44, 48, 54, К. Тұрсынов көшесі: 4/1, 24А, 24/1-24/3, 30/1-30/3, 35, 37, Атасу көшесі: 3, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 22, 23, 23А, Балауса көшесі: 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 12, 14 (барлығы), Босаға көшесі: 3-15, Көктем көшесі: 1-16, Толағай көшесі: 1-29, Родниковая көшесі: 1/1, 1, 7, 13, 66, 97, 37, 35, 29, 29/1, 56, 58, 60, 62, 64, Адырна көшесі: 1-25, Космонавттар көшесі: 1-58, Зорге көшесі: 1-7, Мұқанов көшесі: 1-17, Наркескен көшесі: 1, 1/1-27, Көшек батыр көшесі: 7-22, Құлагер көшесі: 1А, 8А, 2А, 12, 13, 14, 15, 19, 54, Құлынды көшесі: 1-18, Қалқаман көшесі: 20А, 6А, 11, 14, 17, 9, 12, 15, 4, 62, 60, 59, Жеке батыр көшесі: 14, 16, 18, 20, 27, 29, 31, 33, 35, 39, 41, 43, 47, 49, 20, 21, Княгинин көшесі: 1-27, Хлудов көшесі: 1-22, Шанин көшесі: 2/7, 15, 19, 21, 25, 27, Меркі көшесі: 1-9, 10, 11, 20, Мақатаев көшесі: 3, 4, 6, 8, 13, 18/1, 21, 23, 25, Маржансу көшесі: 4-30, Тұрғын үй кешендері: «Арай-1», «Арай-2», «Арай-3», «Отырар», Қабанбай батыр даңғылы: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/6, 2/7, 4, 4/2, 5/1, 5/3, 6/2, 6/3, 6/5, 6/6, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/2, 9/3, 9/4, 11, 11/2, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, Тұран даңғылы: 9, 11, 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16/1, 19/1, 22, 22/1, Қ. Мұхамедханов көшесі: 1, 1/1, 1/2 
|-
| [https://33.edu.kz/%d0%b1%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b-%d0%b1%d0%b5%d1%82/ № 33 жалпы білім беретін мектеп]||  Әміре Қашаубаев көшесі, 28а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/1066274?lang=ru&lt;/ref&gt; || ||  || Көшелер: Айғыржал, Жантай батыр, Қамбар ата, Ойсыл қара, Шопан ата, Есет батыр, Мұхамет-Салық Бабажанов, Салбурын, Ақжайлау, Кейкі батыр, Жайлаукөл, Наурызбай батыр, Ақши, Ботақара, Сырым батыр, Малайсары батыр, Таукент, Мәді көшесі, 12-19 үйлер, Мұрын жырау, Омбы, Бойтұмар,У.Танашев, А.Қастеев, Сыпыра жырау, Шалкиіз жырау, 1-32 үйлер, Жасыбай, Байғозы батыр, Қапшағай, Алтын сақа, Байзақ датқа, Киікті, Ағанас, Ақтамберді жырау, Доспамбет жырау, 12-110 үйлер, Үмбетей жырау, Е-584 көшесі, 108 көше, Е-612 көшесі, Е-614 көшесі, Е-616 көшесі, Е-584 көшесі, Әмір Едіге, Р.Жаманова, У.Халфин, Е-588 көшесі, Н.Хикмет, Е-631 көшесі, Т.Шәмелов, Б.Күлманов, С.Абеев, Г.Байтасов, С.Ерубаев, Н.Байғанин, Бәйтерек, Е-805 көшесі, Е-806 көшесі, Е-807 көшесі, Е-575 көшесі, Е-576 көшесі, Е-816 көшесі, Е-582 көшесі, Ш.Руставели, А.Забикулин, С.Ниязбеков, К.Карбаев, Е-578 көшесі, Х.Есенжанова, Р.Есімжанова, Коттеджді қалашық: «Үркер»
|-
| № 45 жалпы білім беретін мектеп  ||  Жилой массив Заречное улица Ұшқыштар,8/1|| ||  қазақ, орыс|| || Қазыбек би көшесі, 35, 35/1, 35/2, 37, 41, 41/1; Төле би көшесі, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 16, 18, 20, 22, 24, 25, 25а, 25/1, 27, 27/1, 35/1, Тұран даңғылы, 57а, 57г, 57/3, 57/4, 57/5, 57/6, 57/7, 59/2 блок В, блок С, 59/3, 65а, 67, 71, Ұлы Дала даңғылы, 25, 27, 27/1, 29, 29/1, 38, 38а, 38/1, 40, Е-54 көше, 5
|-
| [https://69.astana-bilim.kz/tarih?lang=kz Кемел Ақышев атындағы № 69 мектеп-гимназия]||  Жилой массив Үркер, Исатай батыр, №141|| 2012-2013||  қазақ, орыс|| || Көшелер: Доспамбет жырау, Бекет ата, Қастек, Кенсай, Қармақшы, Қаракемер, Кумжарган, Белкарагай, Жанқожа батыр, Ақдала, Ақсуйек, Сыпатай батыр, Исатай батыр, Жумабай Шаяхметова, Батыр Баян, Махамбет, Қожаберген жырау, Сырым батыр, Шалкиіз жырау, Үкілі Ыбырай, Латиф Хамиди, Асы, Сексек ата, Қозыкөш, Исатай батыр, Оспан батыр, Миялы, Текес, Мади, Айғыржал, Зеңгі баба, Домбауыл, А.Кашаубаева, Кейкі батыр, Ойсыл қара, Шопан ата, Қамбар ата, Есет батыр, Таукент, Омбы.
|-
| [https://71.astana-bilim.kz/about_m?lang=kz № 71 мектеп-лицей]||  Проектная 200,  4|| 2013||  қазақ, орыс|| || Ш.Айтматов көшесі, 36, 36/1, 36/2, 36/4, 36/5, 36/6, 36/7; І. Омаров көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1, 21, 21/1; Күлтегін көшесі, 9, 10, 11, 11/1, 11а, 13; Сығанақ көшесі, 1, 
|-
| [https://78astana-bilim.edu.kz/mekteptarihy Смағұл Сәдуақасұлы атындағы № 78 мектеп-гимназия]||  Әзілхан Нұршайықов көшесі (Е 11), 8|| 2014||  қазақ|| || Ә.Нұршайықов көшесі, 6/1, 10, 10 блок1, 10 блок 2, Е-15 көше, 3, 5, 9, 9/1, 9/2, 9а, Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 31, 31а, 31б, 33, 34, 34/1, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, 12, Е-429 көше, 24, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 110 ЖББМ)
|-
| [https://79.astana-bilim.kz/ № 79 мектеп-лицей]||  ЖМ «Комсомольский», Мақсұт Нәрікбаев көшесі (Е-246), № 3|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Қ.Мұхамедханов көшесі, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 15, 17, 17/1, 19, 21, 21/2, 23, 23а, 25, Е-251 көшесі, 4, 4/1, 4/7, Қорғалжын тас жолы, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 8/1, 8/2, 11, 13/4, 15/1, М.Нәрікбаев көшесі, 4, 5, 6, 6а, 8, 9, 10, 12, 22, Е-489 көшесі, 3 блок 1, 3 блок 2, 4, 5, 6, Әйтеке би көшесі, 15, 16, Домалақ ана көшесі (барлық үйлер), Ақын Сара көшесі, Қарашаш ана көшесі, Баянсұлу көшесі, Тұмар ханым көшесі, Айша бибі көшесі, Ұмай ана көшесі (барлық үйлер), Жұбан ана көшесі (барлық үйлер), Ләйлі-Мәжнүн көшесі (барлық үйлер), Айғаным көшесі (барлық үйлер), Қыз Жібек көшесі (барлық үйлер), Ұлпан таркөшесі, «Қараөткел 1», «Қараөткел 2», «Қараөткел 3» т.а.
|-
|[https://81aes.edu.kz/ № 81 Astana English School халықаралық мамандандырылған гимназия]
|И.Омаров, № 2
ЖМ Батығай
|2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;
|қазақ
|
|жеке меншік?
|-
| [https://90gimnaziya.edu.kz/ Қайым Мұхамедханов атындағы № 90 гимназия]||  улица Мақсұт Нәрікбаев,3|| 2020 ||  қазақ|| || Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247 көшесі, Е-248 көшесі, Е-249 көшесі (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 100 ЖББМ);
|-
| Тұрсынбек Кәкішұлы атындағы № 94 мектеп-лицей, № 94 мектеп-гимназия ||  Сарыарка??Ш.Бөекеев 50??? (удалена) || ||  ||  || Е-584 к. 4, 6, 8, 10, Әмір Едіге к. 1-53, Роза Жаманова к. 5-12/4, 6/1-7/4. Уали Халфин к. 1-49. Е-588 к. 1г -12. Тұрмағамбет Ізтілеуов к. 6-38. Е-631к. Е-612 к. 12-33. Е-616 к. 1/1 а 26/4. Саттар Ерубаев к. 1-34. Тұяқберді Шамелов к. 1-34. Бақтыгерей Құлманов к. 1-62. Уали Халфин к. 1-49. Саят Абеев к. 17-49. Ғазиз Байтасов к.1-30. Назым Хикмет к. 1-82. Е-208 к. 1-49. Е-614 к. 1-49. Е-208 к. 1-49. Е-202 к. Е-204к. Е-205к. Рабиға Есімжанова к. Жаменке абыз к. Ұзак батыр к. Е-610 к. Нияз би к. Әшірбек Сығай к. Шолпан Жандарбекова к. Е-647к. Е-645 к. Е-646 к. Е-108 к. Е-648к. Е-1 к. Е-582 к. Е-575 к. Е-816к. Сабыр Ниязбеков к. Қайреден Карбаев к. Е-578 к. Е-577 к. Е-576 к. Нұрпейіс Байғанин к. Бәйтерек к. Е-805 к. Е-806 к. Е-807 к.Үмбетей жырау к.
|-
| [https://gymnasiumast97.kdt.kz/?lang=kz № 97 мектеп-гимназия]||  Тұран даңғылы, 42/1|| 2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/tri-novye-shkoly-otkryli-v-astane-v-chem-ih-osobennost-381140/&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 34а, 34б, 34/1а, 36/1, 38/1, 40/1, 40/2, 42, 44б, 44/2, 46а, 46Б, 46/4, 46/5, 46/6, 46Б/1, 46Б/2 Керей-Жәнібек хандар көшесі, 2, 2/1, 5, 6, 8/1, Қабанбай батыр даңғылы, 43 блок А, блок В, 43в, 43г блок Д, 45/3, 45/3 к1, 45/3 к2, 45/3 к3, 45/3 к2, Орынбор көшесі, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12 блок 1, 2, 3
|-
| [https://100mektep.edu.kz/ № 100 жалпы білім беретін мектеп]||  Е 535 көшесі, 1|| 2025&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-astane-otkrilas-shestnadtsataya-komfortnaya-shkola-bef763&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-535 көшесі, 2, 4, 6, 6/1, Қорғалжын тас жолы, 28, 30, Е-128 көшесі, 1, 7, 7/1, 7/2, 16а, «Onyx Comfort» ТК, Ш.Айтматов көшесі, 37 блок1, 2, 39 блок 1, 2, 38, 40, 40/1, 40/2, 41, 41/1, 41а, 41б, 41/1, 41/2, 41/3, 46, 53, 59, 60, 60/1, 60/2, 62, 62/1, 62/2, Қорғалжын тас жолы, 20/2, 20Б, Е-181 көшесі, 1, 1/1, 1/2, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 20, 20/1, 20/2, 28, 28а, 28б, Е-249 көшесі, 6, 8, 14, 14/1, 14/2, «Западный» саяжайы, І.Омаров көшесі, 23, 23/1, 25, 27, 27/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, 42/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247, Е-248, Е-249 көшелері
|-
| [https://mektep101.edu.kz/ № 101 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 57а|| 2024&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/press/news/details/812076&lt;/ref&gt;|| ||  || А.Бектұров көшесі, 1, 1а, 1/1, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, Тұран даңғылы, 37/9, 39, 39а, 39/1, 39/2, 39/3,41а, 41/1, 43, 43а, 43б, 43в, 43/1, 43/3, 43/5, 43/6, 37/9, 39, 39а, Төле би көшесі, 48, 48/1, 50, 52, 55, 57, 59; Е-899 көшесі, 1, 1/1, Сығанақ көшесі, 15, 15/1, 17 (б, п, р, с, н, у, л, ф, д, в, г, к, е), 28, 32, Е-67 көшесі, 6, 8.
|-
| [https://110mektep.edu.kz/ № 110 жалпы білім беретін мектеп]||  Е 17 көшесі, 4|| 2025|| ||  || Ж.Молдағалиев көшесі, 2, 2/1, 2/2, 3, 4, 4 к1, 4 к2, 5, 6, 6к1, 6к2, 7, 9, Күлтегін көшесі, корпус 1, корпус 2, 1, 2, 4, 5, Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, М.Мәметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, Е-15 көшесі, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 34/1, Е-15 көшесі, 3, 9, 9а, 9/1, 9/2, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, Ә.Нұршайықов көшесі, 10, 10 блок 1, 10 блок 2
|-
| [https://www.111mektep.edu.kz/ № 111 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 32|| 2024|| ||  || Р.Бағланова көшесі, 2, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, Қазбек би көшесі, 11, 11/1, 11/2, 11а, 11б, 13, 13а, 15, 19, 21, 23, 23/1, Тұран даңғылы, 55, 55е, 55к, 55/4, 55/6, 55/5, 55/7, 55/8, 55/10, 55/11, 55/12, 55/13, 52, 52/1, 52/2, 52/4, 52/5, 52/6, 52/7, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 57/1, Төле би көшесі, 19а, 28/1, 30, 43; Бұқар жырау көшесі, 57/6
|-
| «Ы.Алтынсарин атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Төле би көшесі, 42|| 2022&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/419767&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 45/1, 55/1, 55/2, 55/3, Қазбек би көшесі, 3, 3/1, 3/2, 5а,7, 7а, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 9/3, Р.Бағланова көшесі, 1, 3, 3/1, Төле би көшесі, 40, 44, 44/1, 44/2, А.Бектұров көшесі, 4, 4в, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 7, 9, 11, 11а, 11б, 11/1, 11/2, 17, 17/1, 17/2, 17/3, 19, Төле би көшесі, 46, 51, 53.
|-
| «А.Бөкейхан атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Шапық Шөкин көшесі, 5|| ||  ||  || М.Мәметова көшесі, 13, Е-18 көшесі, 1, 5, Ш.Чокин көшесі, 6, 9, Ж.Молдағалиев көшесі, 10, 13, Е-36 көшесі, 2, 2/1, 4, 6, 9, 9/1, 9/2, 11, Е-15 көше, 16, Е-18 көше, 1-үй; Е-35 көше, 13-үй
|-
| [https://115-astana.edu.kz/ № 115 жалпы білім беретін мектеп]||  Күлтегін көшесі, 18 стр|| 2025|| ||  || С.Асфендияров көшесі, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Сығанақ көшесі, 11, 13, Анет баба көшесі, 1, 3, 5, 7, 7/1, 7/2, А.Сейдімбек көшесі, 7, 7/1, 7/2, Күлтегін көшесі, 14, 15, 17, 19, 19/1, 21, 23, І.Омаров көшесі, 12в, Қ.Мұхамедханов көшесі, 10, 12, 12/3, 16/2, Әйтеке би көшесі, 3 блок А, 3 блок Б, 5, 7, 9, 11, Е-876 көшесі, 2, 4, 6
|-
| [https://shkola117.edu.kz/ № 117 жалпы білім беретін мектеп]||  Е-899 көшесі, 8|| 2025|| ||  || Қ.Мұхамедханов көшесі, 4 блок А, 4 блок В, 4Б блок А, 4Б блок Н, 4а, 4/1, 4/2, 4/3, 4В, 6, 6а, 6Б, 6/1, 8, Төле би көшесі, 54, 61, 63, 65, Анет баба көшесі, 2, 4, 6, 8, 9, 9/1а, 9/1Б, 9/1в, 9/2, 9/3, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 12, 13, 13/1, 13/2, Әйтеке би көшесі, 14, Е-900 көше, 2, 4, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 6, 8, 10; Е-899 көше, 3, 5а, 5/1, 5/1а, 5/3, 10
|-
| № 118 жалпы білім беретін мектеп ||  просп. Улы Дала, 11||  2026, ожидается|| ||  || Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, 22/1, 24, М. Маметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, 12, Е-15 көше, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Е-36 көше, 5; Ұлы Дала даңғылы, 10
|-
|«Дарынды ер балаларға арналған «Білім-инновация» лицей-интернаты»
|И.Омаров, 2???
|
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana/school-page/154?parent_menu=2&amp;menu=20 Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі]
|Хусейн бен Талал көшесі, 19
|'''''2010''''' 
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana-nura/school-page/60?parent_menu=2&amp;menu=20 НЗМ Астана-Нұра]
|Хусейн бен Талал көшесі, 21
|2008
|
|
|
|-
|'''[https://quantum.edu.kz/kk/ Quantum STEM School]'''
|Улица Е-899, 2
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.qsi.org/ Международная школа QSI]''' 
|Улица Умай ана, 8/1​улица Баян сулу, 15
|2005
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.alpamys.edu.kz/ Alpamys school]'''
|Кабанбай батыр проспект, 49/2
|2018
|
|
|жеке меншік
|-
|'''Школа Zialy Urpaq'''
|​Улица Дулыга, 21/2
|
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://neotechschool.kz/ Neotech Digital School]'''
|Улица Илияс Омаров, 10
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://harmony.edu.kz/ Harmony School]
| Коргалжын, 4А
|2001&lt;ref&gt;https://harmony.edu.kz/kz1&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мектептері]]
[[Санат:Астана мектептері]]</text>
      <sha1>os6scvn6ikp9dw9b41b8vceflsatm6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618215</id>
      <parentid>3618211</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нұра ауданы[58] */</comment>
      <origin>3618215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128756" sha1="1x4js4qyre3ogxbrys70m4mz5lv65wl" xml:space="preserve">2026 жылғы дерек бойынша Астанада орналасқан мектептер тізімі.&lt;ref&gt;https://findh.org/939-spisok-obshheobrazovatelnyih-shkol-v-kazahstane.html?region=astana&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://egov.kz/cms/ru/articles/2Fspisok_wkol_rk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://astana-bilim.kz/katalog_shkol?lang=ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr?map=0&amp;_csrf-frontend=sMkcIBTj96L-AC-a7KTIxiJPXWYSAb51458oM3GbSxL-jW9nRKmGxJRrVu3Y6qawEysFJ11U2yDT0mlbINgJIg%3D%3D&amp;SchoolSearch%5Bsearchtext%5D=&amp;page=NaN&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/747403?lang=kk&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://digitalbusiness.kz/2026-06-15/zolotaya-parta-kto-vladeet-samimi-dorogimi-chastnimi-shkolami-kazahstana-i-skolko-oni-zarabativayut/&lt;/ref&gt;

== Алматы ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983329?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://astana22.edupage.org/? № 22 мектеп-гимназия]||  Ж.Жирентаев, 16|| '''1992'''&lt;ref&gt;http://astana-school22.blogspot.com/2013/03/22.html&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Абылайхан даңғ., 16/1, 18, 20а, 20б, 24, 26, 26/1, 28, 32/1, 32/2, 36, 36 а, М.Жұмабаев көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 5/1, 6, 7/1, 9, 9/1, 9/2, 10,11, (12, 14, 14/1 ЕНУ жатақханасы), 12 а, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4,  18, 18/1; Жирентаев көшесі 9, 10, 13, 14, 15, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/2, 20/1, 21,22, 22/1; Петров көшесі 17, 19, 19/1, 21/2, 21/3, 23, 23/1, 23/2, 26, 28/1, 30/1, 31/1, 32, 32/1, 32/2, 34;  Кажымұқан көшесі 22, 26, 28, 13/1; Күйші Дина көшесі, 31. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 48 МЛ-ге).  . Күйші Дина көшесі 22, 22/1, 23, 23/1, 23/2, 24, 25, 25/1, 25/2, 26, 28, 28/1, 30, 30/1; Б.Майлин көшесі, 23, 29, 29/1, 30, 31, Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 51 МГ-ге) 
|-
| [https://28-school.edu.kz/?lang=ru № 28 мектеп-лицей]||  А.Петров, 8 || ||  қазақ, орыс|| || Қажымұқан көшесі: 2, 4, Тәуелсіздік даңғылы: 4/1, 4/3, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 21, 21/2, 21/4, 21/5, 21/6, 21/9, Петров көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 3, 4, 5, 5/2, 5/3, 7, 7/1, 10, 10/1, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2, 14/3, Күйші Дина көшесі: 1, 1/1, 3/1, 5, 5/1, 7, Еренқабырға көшесі: 10, 14/1, 14/2, 14/3, 14/5, 14/6, 16/1, «Энергетик» т.а.,. Амман көшесі: 21, 21а, 21б, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4
|-
| [https://29.astana-bilim.kz/?lang=kz № 29 орта мектеп]||  Жилой массив Железнодорожный, М. Горький, 22|| ||  қазақ, орыс|| || «Теміржолшылар» т.а.. 
|-
| [https://sh30astana.edu.kz/ru/about/about № 30 мектеп-гимназия]||  А.Петров, 11|| '''1978''' ||  қазақ, орыс|| || Петров көшесі: 9, 13, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 18/1, 20, 22. Қажымұқан көшесі: 6, 6/1, 8/1, 10/1, . К. Сәтпаев көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 5, 7, 7/1, 9, 9/1, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 11/5, 11Б
|-
| [https://32.astana-bilim.kz/ № 32 мектеп-гимназия]||  Абылайхан даңғылы, 25/3|| 1988||  қазақ, орыс|| || Абылай хан даңғылы: 17, 17/1, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 23, 25, 25/1, 25/2, 27/1, 27/4, 29/1, 29/2, 33, І. Жансүгіров көшесі: 4/1, 4/3, 4/4, 6/1, 6/2, 8/3, Күйші Дина көшесі: 35, 37, 39, 39/1, Манас көшесі: 3/1, 6, 6/1, 8, 9, 11/1, 11/2, 11/3, 13, 13/1, 13/2
|-
| [https://37mektep-ns.edu.kz/?page_id=10276&amp;lang=kk Сырбай Мәуленов атындағы № 37 мектеп-лицей]||  Күйші Дина 44/3|| 1993, 2017 жылы қосымша құрылыс||  қазақ, орыс|| || Күйші Дина көшесі: 36, 36/1, 36/2, 38, 40, 40/1, 42, 42/2, 44, 44А, 44/1, 44/2, 46, 46/1, 46/2, 46/3,. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 28, 30, 30/1, 32, 36/2, 36/3,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 5, 7, 7/1, 9, 11/2, 11/3, 17, 19,. Абылай хан даңғылы: 37, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 45А
|-
| № 38 мектеп-лицей ||  Мусрепова 8/2|| 01.01.1999||  қазақ|| || Ғ. Мүсірепов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/2, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 10, 10/2, 10/3, 12, 14, 14/1, Абылай хан даңғылы: 47, 55, 57, 57/1, 57/2, 59, 59/1, 59А, Ғ. Мұстафин көшесі: 1, 1/3, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, 5, 5/1, 7/1, 7/2, 9, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 38, 40, 42, 44, 46, VIP қалашығы, VIP елді мекені . (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ЖББМ-ке);. Ғ. Мүсірепов көшесі: 1, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9,. Абылай хан даңғылы: 49, 49/1, 49/2, 49/3, 51,. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6А, 8, 8А, 8/1, 8/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ)
|-
| Ахмет Байтұрсынұлы атындағы № 48 мектеп-лицей ||  Жирентаев, 15/2|| 03.01.2003||  қазақ|| || Жирентаев көшесі: 9, 10, 13, 13/1, 14, 15/1, 16/1, 19, 19/1, 19/3, 20/1, 21, 22, 22/1, Қажымұқан көшесі: 13/1, 18, 18/2, 22, 26, 28 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ);. Қажымұқан көшесі: 12, 12Б, 12В, 14, 14/1, 16, Қ. Сәтпаев көшесі: 4, 4/1, 4/2, 6, 6/1, 8, 10 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ).
|-
| Райымбек батыр атындағы № 50 Қазғарыш» мектеп-лицей  ||  ул. Куйши Дина, 6|| ||  қазақ|| || Б. Майлин көшесі: 3, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 8, 9, 11/1, 13, 14 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Тәуелсіздік даңғылы: 20, 22, 23, 23/1, 24А, 24Б, 25, 25-блок 1, 26, 26/1, 28, Күйші Дина көшесі: 2/1, 2/2, 4, 4а, 4/1, 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 28 МЛ-де);. Қ. Сәтпаев көшесі: 13, 13/3, 15, 17, 17/1, 17/2. Күйші Дина көшесі: 8, 8/1, 8/2, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 15. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 30 МГ-да).
|-
| Мұстафа Шоқай атындағы № 51 мектеп-гимназия ||  Қараөткел, Аманат, 5|| 2005&lt;ref&gt;https://bilimdinews.kz/?p=271822&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Аманат көшесі  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 28, 30, 30/1, 32, 34, 36. Күншуақ көшесі  1, 2, 3, 4, 5/1, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Алтыбақан көшесі  1,5, 7, 9,  10, 10/1, 12, 19, 19/1. Ойтуған көшесі   3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 17/1, 17/2, 18, 19. Шашу көшесі 1, 2а, 2б, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. Ошақты көшесі 5, 7а, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 19/1, 19а, 20, 21, 23, 24, 24а, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 40, 42, 44. Рудаки көшесі  2, 4, 6а, 10, 10а, 12, 14, 16, 18, 20, 22. Манатау көшесі   2а, 3, 3/1, 4, 5, 5/2, 6, 7, 8, 9, 11/1, 12, 13, 13/1, 15 ,17, 19, 21, 21/1, 23, 25, 27, 27а, 29. Сырымбет көшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 26/2, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 41. Қызылқұм таркөшесі  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12. Бағаналы көшесі  2, 3, 5, 6, 6а, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 23, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44. Көкпар таркөшесі 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22. Б.Момышұлы көшесі 16, 18, 18/1, 18/2, 20, 23, 23/2, 25, 27, 27а. М.Жұмабаев көшесі 17/1, 17/2, 17/3, 19/1, 21/1, 21/2, 21/4. Талғар көшесі   3, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 11 ,13,15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31. Қ.Сәтпаев көшесі 16/1, 16/3, 18, 19, 19/1, 20, 20/1, 20/2, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29/1; Б. Майлин көшесі 20/1, 20/2, 20/3, 21, 23, 23/1, 23/2, 25, 29, 29/1, 31. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де);. Ж.Жирентаев көшесі, 2, 4, 4/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 22 МГ-да).
|-
| Бейімбет Майлин атындағы № 52 мектеп-гимназия  ||  Бурабай, 38|| 01.01.2006||  қазақ|| || Қобыланды батыр көшесі: 7, 7А, 7Б, 7В, 7Г, 7Д, 7Е, 7К, 7Л, 7М, 7Н, 4, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 34/1, Дегерес таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7/1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, Дегелен таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, Ақарыс көшесі: 1, 3, 4, 5, 5/1, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 29, 30, 34, 35, 36, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46/1, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 61/1, Бекарыс көшесі: 1/1, 2, 4, 5, 5/1, 8, 9/1, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 21/1, 22, 23, 24, 27, 28, 29, 30, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 48, 50, 54, Жанарыс көшесі: 1, 2, 3, 6, 7, 7А, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 24, 25, 27, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 46/1, 47, 49, 51/1, . Бұқтырма көшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 9, 10, 11, 11/1, 12, 14, 15, 15/1, 16, 17, 17/1, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27/1, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 40а, 41,42, 43, 45, 46, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 70, 72, 76/1. Ертіс көшесі: 2, 3/1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 11а, 11/1, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 14, 15, 16, 16/1, 17/1, 18, 18/2, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 41/1, 42, 43, 44, 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64,  65,  66,  67,  68, 70. Жайық көшесі: 1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 12,13,14,14/1,16, 16/1, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 31, 33, 35, 37, 37/1. Бурабай көшесі:  1, 2, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 37, 37/1, 39, 41, 42, 43, 45, 46, 48, 52/1, 54, 56. Ыргыз көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 12, 14, 16, 19, 21, 21/1, 23. Есіл көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34/2, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 52а, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 58/1, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72,73, 74, 75, 76,77, 78. Жаркент көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46. ул.Шу: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 39, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63а, 67, 69, 71, 73, 75. Ғ.Мұстафин көшесі: 2, 6, 6/1, 8, 10, 10а, 14, 18, 20, 26, 26б, 32, 32/1, 34, 36, 42, 54, 56, 60/1, 62, 64, 66а. Сілеті көшесі: 3, 4, 4а, 5, 6, 6/1, 7, 8, 9, 12,14, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 28. Қозыбасы көшесі: 1, 3, 9, 13, 15, 19, 21, 23, 25, 27, 29. Ұ.Субханбердин көшесі: 14,18. Хантау көшесі: 2, 8, 10, 10а. Ш.Құдайбердіұлы даңғылы, 58. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да)
|-
| Бауыржан Момышұлы атындағы № 53 мектеп-лицей ||  Жилой массив Юго-Восток (правая сторона) . Қаркабат, 17|| 01.01.2006||  қазақ, орыс|| || Талғар көшесі 1,2,3-19 (тақ), Көкпар (барлығы),  Зеренді 1-41 (барлығы),  Көкорай  1-22 (барлығы), 23-41 (тақ), Қалба  2, 10-20 (тақ),  Жанкент  71-157 (тақ), 96-204 (жұп),  Құндызды  1-14 (барлығы), Қарқабат  1, 1/1, 3, 7, 9, 11, 13, 13/1, 17, Жайдарман таркөшесі 2-12, 12а (тақ), 3,  Ақберен  1,3,5,7, Нұрлы  1-14 (барлығы),  Келес таркөшесі (1-19 тақ), Ақсу-Аюлы  1-40 (барлығы),  Қосалқа, Кемел 2-18 (жұп), Аксұңқар 2-19 (барлығы),  Балқантау  110-126  (жұп), 180-нен жұп, 187-213 (тақ), Ақыртас  25-35 (тақ), Б.Момышұлы 4, 4/1, 6/1, 6/2, 6/3, 8/1, 10, 10/1, 10/2,12,14 (жұп), Қ.Сәтпаев көшесі  22-26/11 (жұп), 31, Берен көшесі 1-22; Шырайлы таркөшесі 1-13; Сайрам  таркөшесі 1, 3, 7, 9, 11 (барлығы); Кеген көшесі 1-12; Мерей таркөшесі, 2-12 (жұп); Керуен таркөшесі; Жаңаөзен таркөшесі 2-12, Аршын көшесі, 1-14, 14 а, 14 б; Қ.Сәтпаев көшесі, 33
|-
| [https://63.astana-bilim.kz/pasport?lang=kz № 63 мектеп-гимназия]||  жилой масив «Юго- Восток»                   (левая сторона) Лепсі 38|| 2010||  қазақ, орыс|| || Есіл, Шу, Лепсі, Іле, Еділ, Қошқарбаев көшесі, 68, 72, 80, 80/1, Астана- Қарағанды тасжолы, 23, 23/2 («Денсаулық Бақыт» ТК)  
|-
| [https://cdn1.kdt.kz/files/sites/1383501720745699/files/%D0%9C%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%9F%20%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%9E%D0%A0%D0%A2%D0%AB/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B.pdf?_t=1740043936 № 64 мектеп-лицей]|| ул.Г.Мусрепова 15|| 01.01.2010||  қазақ|| || Қ. Рысқұлбеков көшесі: 16, 16А, 16/1, 16/2, 16/3. Ғ. Мұстафин көшесі: 21, 21/1, 21/2, 21/3, 21/4, 21/5, 21/6, 21/7, 13/1, 15/1, 15/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 63 МГ-да);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17 (1/17), 17 (2/17), 17 (3/17), 17 (2/10), 17 (4/10), 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3. Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 22/1, 22/2, . Махтумқұлы көшесі: 3, 3/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 114 ЖББМ-те);. Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 23, 25/1, 25/2, 25/3, 25/4, 29/1, 31, 31/1, 33. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 37 МЛ-де).
|-
| [https://70.astana-bilim.kz/mektep-tolkujaty?lang=kz № 70 мектеп-лицей]||  жилой массив Юго-Восток /правая сторона/, Майқайын 1|| 01.01.2012||  қазақ|| || Тәуелсіздік даңғылы: 31/2, 31/3, 31/4, 33, 33/1, 34/1, 34/2, 34/8, 34/9, 34/10, 39, 43, 43/3, 44/5, 45/1, 47а, 47/2, 47/3, 47/4, 49/1, 49/2, 49/4, 49/5, Б. Момышұлы даңғылы: 2/6, 2/7, 2/8, 2/9, 2/10, «Ақбұлақ» т.а.: 2, 3, 4, А. Тоқпанов көшесі: 8, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 8/6, Балталы көшесі: 14-20/1, Арқат таркөшесі: 7/1, Тарлан таркөшесі: 1-19, Шертер көшесі: 1-18, Майқайын көшесі: 1-18. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 92 МЛ-де);. Б. Момышұлы даңғылы: 7, 9, 11, 13/1, 13/2, 13/3, 13А, 15А, 15/2, 15/3, 17, 17/2, 19, 19/1, 19/2, Тәуелсіздік даңғылы: 38/2. Жайдарман таркөшесі: 1, Арғанаты көшесі: 33-51 (тақ сандар), Балбырауын көшесі: барлық үйлер. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 53 МЛ-де)
|-
| № 92 мектеп-лицей&lt;ref&gt;https://92ml.edu.kz/o-shkole&lt;/ref&gt;||  Дауылпаз 1/1|| 2021 ||  қазақ, орыс|| || Б. Момышұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/4А, 2/4Б, Амман көшесі: 2, 2А, 2Б, 4, 6, Дауылпаз көшесі: 7/2, Ақыртас көшесі: 1-21, Балталы көшесі: 2-12, Дауылпаз көшесі: 2-14. Шарль де Голль көшесі: 11, Романтиктер көшесі: 27. Тәуелсіздік даңғылы: 40, 40/3А, 40/4, 40/6, 40/7, 40/8. Балқантау көшесі: 72/1, 74, 76, 78, 80, 84, 86, 88, 90, 90/1, 90/2, 96, 98, 100, 102, 106, 109, 163, 161, 159, 183, 181А, 179, 175, 169, 167, 165, 95, 97, 99, 10/1, 103, 105, 107, 109, 111, 113, 115, 117, 119, 121, 125, 127, 131, 133, 139, 141, 143, 145, 146, 147, Арғанаты көшесі: 1-19, 21, 23, 29, 31. Таскескен көшесі: 1-30, 32, 38, 40, 42, 46, 48, 50, 54, 56, 58, 60, 62, 64, 66, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 80, 84. Айнакөл көшесі: 103-163, Кеңгір көшесі: 1-19, 21, 23, 25. Қарасаз көшесі: 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, А.Тоқпанов көшесі, 20, 22
|-
| [https://114-astana.edu.kz/ № 114 жалпы білім беретін мектеп]||  Ілияс Жансүгірұлы көшесі, 1|| 2025|| ||  || Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 2, 2А, 2Б, 2В, 2/1, 2/2, 2/4, 2/6, 2/7, 3, 4, 4/3, 4/4, 5, 12, 14, 18, 20, 22, 24, 24/1, Манас көшесі: 23/1, 23/5, 23/7, Абылай хан даңғылы: 2, 3, 3/1, 4, 4/2, 5/1, 5/2, 5/3, 5А, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 6/7, 9, 9/1, 9/2, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 12, 12/1, 12/2, 12/3, 14, 14/1, 14/2;. Орыс тілінде оқытатын сыныптар:. Манас көшесі: 20, 20/1, 20/2, 21, 22/1, 22/2, Қ. Рысқұлбеков көшесі: 27, 27/1, 27/2, 27/3, 29, 29А, 31/1, Ш. Құдайбердіұлы даңғылы: 17/3, 17/4, 17/6, 17-блок 1/10, 17-блок 1/17, 17-блок 2/17, 17-блок 3/17, 17-блок 4/10, 19/1, 19/2, 19/3, Қажымұқан көшесі: 13Б, 15
|-
| № 116 жалпы білім беретін мектеп ||  Юго-Восток (оң жақ), Мұқан Төлебаев көшесі, 3|| 2025|| ||  || Айнакөл көшесі: 1/1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 19, 21А, 22А, 23, 27, 28, 29, 29А, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 41, 42/1, 46, 47, 48, 50, 54, 54А, 56, 56/1, 58, 58/1, 60, 63, 65, 67, 69, 71, 73, 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95А, 97, 101, 103/1, Арқайым көшесі: 1, 7А, 11, М. Төлебаев көшесі: 4, 5, 5А, 5Б, Орхон көшесі: 2, 2А, 6/1, 8, 8А, 10, 12, 16, 29, 36, 37, 39, 41, 43, 44, 45, 46, 48, 49А, 55, 57, 57/2, 63, 65, 67, 69, 71, 73, Шаттық таркөшесі: 1, 1А, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 20/1, Қызылкөл таркөшесі: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 18/1, Теміртау таркөшесі: 1А, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 18/1, 19, Қызан таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, Сұлутөбе көшесі: 1, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27А, 29, 31, 33, 35, 37, 39, 41, 43, 45, Жалаңтөс көшесі: 2, 4, 6, 10, 10/1, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 22/1, Арал таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, Б. Момышұлы даңғылы: 22/2, 22/4, 22/5, 22/6, 22/7, 22/8, 22/9, 22/12, 24/18, 24/4, 24/5, 28/4, 28/5, 28/7, 28/8, 28/10, 28/12А, 28/15, 28/17, Майдақоңыр көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 16, 18, 20, 20/2, 22, 22А, 24, 24А, 26, 30, 32, 34, 36, 54, 54/1, 56, 58, Бозторғай көшесі: 6, 8, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Ер Тарғын көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 8/1, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24, 25/1, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 46, 48, 49, 50, 51, Ер Көкше көшесі: 1, 3, 5, 11, 13, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 33, 33/1, 39, 43, 45, 47, 49, Ер Қосай көшесі: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 16/1, 22, 24, 26, 34, 36, 40, 42, 44, 46, 48, 50, 52, Р. Қошқарбаев даңғылы: 39, 41, 43, 43/2, 45, 45А, 45Б, 45/1, 54А, 56, 56/1, 60, Қордай көшесі: 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 25/1, 26, 27, 28, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 36/1, 39а, 40,  41, 43, 44, 45, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, 58а, 59, 61, 63, 63/1, 65, 67, 69, 70, 71, 71/1, 71/2, 72, 73, 75, 77, 79,  Отыкен көшесі: 1, 5, 7, 9, 11, 15, 16, 17, 19, 24, 25, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 44, Құмкент көшесі: 3-58, 60, 62/1, 66, Сартай таркөшесі: 1-16, Сарыағаш таркөшесі: 1, 3, 5, 6, 7, 9, 10, 17, 19, Сарқан көшесі: 2-54, Түлкібас көшесі: 1-58/1, Мойынты көшесі: 1-56, Баянтау көшесі: 1-49, Алмалы өткелі: 3, 5, 7, Бөрілі көшесі: 2-52, Енесай көшесі: 2-16, Ө. Жәнібек көшесі: 42, 45,  Жанкент көшесі: 3-86, Масаты көшесі: 1-59, Бесбалық көшесі: 7-18, Ақкөл өткелі: 1-12, Қаратал көшесі: 1-34, Ақшатау өткелі: 1-11/1, Таскескен көшесі: 33-130, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы көшесі: 2-17, Шабыт таркөшесі: 4-6, М. Жұмабаева көшесі: 29/2-34/7А, Балқантау көшесі: 8-93, Бесшалқар көшесі: 2А-18, Обаган көшесі: 4-30, Коныраулы көшесі: 3-9, Абылай хан даңғылы: 52-64
|-
|'''[https://nurorda.edu.kz/ Школа-лицей «NURORDA»]'''
|Улица Касыма Аманжолова, 34
Юго-Восток (правая сторона) ж/м,
|2007
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://spectrum.edu.kz/ru Spectrum International School]'''
|Проспект Ракымжан Кошкарбаев, 11
Юго-Восток (правая сторона) ж/м
|2008
|
|
|Жеке меншік
|-
|'''[https://riviera.edu.kz/ Riviera International School]''' 
|Проспект Бауыржан Момышулы, 1/1
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://flagmanschool.edu.kz/ Физико-Технический Лицей Flagman Флагман] 
|Проспект Шакарим Кудайбердыулы, 22/1, 
|
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://miras-astana.kz/ Мирас Международная частная школа]
|Улица Куйши Дина, 34
|1999
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://bluesail.edu.kz/ Blue sail Astana]
|просп. Абылай Хана, 28/1
|1992&lt;ref&gt;https://bluesail.edu.kz/&lt;/ref&gt;
|
|
|Жеке меншік
|}

== Байқоңыр ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983315?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [http://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-tolk-zhaty.html Жамбыл Жабаев атындағы № 4 мектеп-гимназия]||  Ш.Айманова 3 || 1907, 1919 қайта ашылу кеңес өкіметі, 1958 жңағимарат, 2003 жылы 700 орындық қосымша ғимарат салынды&lt;ref&gt;https://astana4mg.edu.kz/biz-turaly/mektep-shezhiresi.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| Қазақ-татар медресесі, 1940 жылы Жамбыл атында
| С. Торайғыров көшесі: 1, 2, 3, 3/1, 4, 4А, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 4/6А, 4/6Б, 4/7, 4/8, 7/1, 7/2, 7/5, 7/6, 7/7, 36, 93А, 93Б. С. Сейфуллин көшесі: 33, 35, 40, 41, Республика даңғылы: 34/2, Қарағанды көшесі: 21, 21А, 21Б, 23, 25/3, 36, 36/1, 38. С. Рахымов көшесі: 91, Ш. Айманов көшесі: 1/1, 1/2, 1/3. Ж. Аймауытов көшесі: 4/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 3 МГ-де);. Ж. Аймауытов көшесі: 3/1, 3/4, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 8/2, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 9/8, 9/9, 9/10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4, 12/5, 33, 49Б, С. Рахымов көшесі: 115А, 115Б, 117А, 17/1, 123, Қарағанды көшесі: 51, 51/1, 51/2, 53, 55,. А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/5, 27/6, 27/7, 27/8, 27А, 27Б, 40/1, 40/2, 40/3, 40/4, 40/4А, 40/5, 40/7, 40/7А, 40/7Б, 40/8, 25/1, 29/1, 29/2, 29/3, 29/4, 29/5, 41А, 23/3, 30Б, 31/3А, 31/4, 31/5, 31/6, Ш. Айманов көшесі: 5/1, 5/2, 5/3, 5/3К2, 5/6, 5/7, 5/8, 10/1, 10/2, 10/3, 12/2, 12/2А, 12/3, 12/4А, 12/6А, 12/7, 12/5, 12/6, 12/8, 12/8А, 12/8Б, 12/9, 12/10, 12/11, 14/3, 14/4, 14/5, 14/7, 14/11, 14/10, 14/8А, 14/8Б, 14/1, 14/2, 49Б, Республика даңғылы: 38, 40,. Бөгенбай батыр даңғылы: 60/5, 60/6, С. Жүнісов көшесі: 18, 20, 20А, 20А/2, 20Б, 22, 22/2, 28, 29, 30, 31, 31А, 32, 32Б/2, 32Б/3, 33, 33А, 33Б, 34, 34Б, 35, 36, 37, 37А, 39, 41, 42, 43, 43А, 45, 47, 49, 44, 44/3, 44Б, 46В, 46В/2, 45А, 46/1, 46/2, 48/1, 48/2, 50, 52, 54, 56Б, 58Б, 60А, 60Б, 60В. Ш. Уәлиханов көшесі: 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2,. С. Торайғыров көшесі: 6/2, 6/3, 6/4, 10/1, 10/2, 11/4. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де).
|-
| [https://5.astana-bilim.kz/ № 5 гимназия]||  Ж. Тархана, 16|| '''''1965''''' ||  қазақ, орыс|| || Кравцов көшесі: 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9,. Пушкин көшесі: 1, 2, 2/1, 3/1, 4, 6, 6/1, 7, 9,. А.Жұбанов көшесі: 1, 3, 3/1, 3/2, 4, 5, 6, 9, . Брусиловский көшесі: 1/2, 1/3, 2, 3/1, 3/2, 3/3, 4. Макаренко таркөшесі: 4, 6, 8, 10, Янушкевич көшесі: 1, 1/2, Иманов көшесі: 44, 50/1, Жәнібек Тархан көшесі: 17
|-
| № 8 мектеп-лицей  || улица Сәкен Сейфуллин,50|| 2017 жылы жабылды?&lt;ref&gt;https://informburo.kz/novosti/v-astane-shkoly-8-zakryli-a-detey-otpravili-po-drugim-uchebnym-zavedeniyam.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Жангелдин көшесі: 33А-48/5, Әлімжанов көшесі: 45-77,. Қарағанды көшесі: 58/4-137, Толстой көшесі: 1-32, Асанқайғы көшесі: 75/1-146, Уәлиханов көшесі: 22/2-28/6,. С. Жүнісов көшесі: 72-110А, Лермонтов көшесі: 1-28, Абыралы таркөшесі, Жиенқұлов көшесі, Биші Қайың таркөшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 7 МГ-де);. Тараз көшесі: 14-20/7, Абай көшесі: 50, 63, 65/2, 65/3, 67, 67/1, 67/2, 69/1, 69/2, 71/1, 73/2, 73/4,. А. Сембинов көшесі: 7, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 9/1, 12/1-26/1. С. Сейфуллин көшесі: 44/2-61/1А, Күлтөбе таркөшесі: барлық үйлер, Ж. Омаров көшесі: 123-192,  Сырдария көшесі: 18-84, Садовая көшесі, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ЖББМ)
|-
| [https://10mektep-ns.edu.kz/mektep-tarihy/ Жұмабек Тәшенов атындағы № 10 мектеп-гимназия]||  улица Мәлік Ғабдуллин,7|| ||  қазақ, орыс|| || Республика даңғылы: 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 6, 6/1, 6/2, 8, 10, 10/1, 16, 16/1, 18А, 18Б, 18В,  Иманов көшесі: 6, 10, 10/1, 10А, 12, Бараев көшесі: 1, 3, 5, 9, 9/1, 13, Ғабдуллин көшесі: 1, 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 6/1, 6А, 6Б, 8Б, 9/1, 9/3, 10А, 10Б, 10/2, 10/3, 11, 12, 12/1, 12/2, 12Б,. Иманбаев көшесі: 1, 3, 5, 5Б, 9В, М. Мәметова көшесі: 11, 13, Ғұмар Қараш көшесі: 36, 38, Рамазан көшесі: 33
|-
| № 12 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Қамысты,7|| ||  қазақ, орыс|| || Көксенгір көшесі: 1, 1А, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 16А, 18, 2, 20, 20А, 21А, 22, 23, 29, 3, 30, 31, 32, 32А, 32Б, 33, 37, 37Б, 40, 40А, 44, 46, 47, 47/1, 49, 5, 50, 6, 61А, 9, 9/2, 5/3, 3/2, 1/1, 1/2, 11, 4, 41, 41А, Ойыл көшесі: 1А, 2, 2А, 3, 5, 6, 9, 9А, 10А, 11, 12, 13, 13/1, 14, 15, 16, 17, 19, 24/А, 25А,. Махат көшесі: 1, 6, 9, 13, 22, 28, 34, 38, 38А,. Шет көшесі: 3, 3/1, 1, 12, Айнатас көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15, Сандықтас таркөшесі: 2, 4, 5, 7,. Чехоев көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 10А, 10Б, 11, 13, 13А, 14А, 15, 15А, 19, 21, 26, 35, 36, 37, 39, Ырыс таркөшесі: 2, 3, 4, 5, 5А, 6, 6А, 9, 10, 14, 15А, 16, 17, 19, 23, 25, 26, 31, 31А, Дунаевский көшесі: 4, 5, 6, 7, 8, 8/1, 12, 14, 16, 18, 20, Жолымбет көшесі: 3, 4, 6, 8, 10, 10/1, 12, 13, 19,. Мұрадели көшесі: 1, 1/1, 1А, 6, 8, 9, 10, 11, 13, 12, 14,. Бестөбе көшесі: 1, 4, 5, 6, 7, 8, 13, 15, 18, 20, 24, 28, 28А,. Қамысты көшесі: 2, 3, 6, 7, 8, 10, 14, 15, 19, 20, 21, 26, 31/2, 37, 39, 38, 40/1, 40/2, 40/3, 45/2, 45/3, 47, 56, 58, 59, 62, 66, 69, 70, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 89, 89Б, 89В, 89Г, 93, 95, 101, 103, 110, Қайрақты таркөшесі: 1, 2, 3, 4, Хачатурян көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, Аққайың таркөшесі: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 12, 22. Балтақөл тұйығы: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 12А, 24
|-
| Төлеген Айбергенов атындағы № 16 орта мектеп || Кенесары,81|| 1979&lt;ref&gt;https://egemen.kz/article/374873-aqyn-tolegen-aybergenov-atyndaghy-mektepke-45-dgyl&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || ул. Пушкина 15, 15б, 25, 25/1, 25/3, 31/1, . ул.Янушкевича 9/2, 9/3, 9/4, 10, 14/1. Абай даңғылы, 92/1, 92/2, 92/3, 96; ул.А.Жубанова, 14/1, 14/2, 14/5,  16/1, 17/1, 17/2, 17/3, 17/4, 17/5, 17/6, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/5, 21, 21а, 22/2, 23, 24, 25, 25/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 31/1, 54а. . ул.Брусиловского 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, 12/5, 12/5к2, 12/5к3, 12/5к4, 12/6, 13/1, 13/2, 13/3,13/4, 13/5, 13/6, 14/1, 14/2, 14/3, 15/1, 15/2, 15/3а, 15/4, 15/5, 15/7, 18, 18/1, 20, 22, 22а, 26, 28. ул.Циолковского 1, 1/1, 3. пер.Циолковского 4, 6, 6/2, 8, 10, 10/3, 45. ул.Бейсекбаева 11, 14, 14/2, 19, 21, 21/1.  ул.Кенесары   83/1, 85, 85/1, 85/3, 85/4, 87, 87/1, 87/2, 87/3, 87/4, 87/5, 87/6, 87/7, 89а, 89/1, 89/2, 89/3к3, 89/5, 89/6, 93; ул.Сембинова, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 20, 24, 24/1, 26, 26/1. ул.С.Сейфуллина, 54/2, 54/3, 54/5, 54/4, 54/6, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 56/4, 56/5, 56/7, 56а, 56/8, 56/9, 65, 65/1, 67, 69, 69/1, 69/2. ул.Егемен Казақстан,  6/1, 6/3, 6/4, 6/5, 8/1, 8/3, 8/4, 11, 12, 13. пр. Абая, 74а, 74/3, 74/4, 74/10, 76, 78, 80/1, 80/2, 87/1, 87/2, 88/1, 88/2, 92/1, 92/2, 92/3, 95, 95/1, 95/2, 96, 98б, 101, 101/1, 101/2. пер.Изобильный 1, 2-1, 2/2, 3, 4, 4-1, 5, 5/2, 6, 6/2, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, ул. Громовой 2, 5, 7, 9, 11; пер.Волгоградский 1,3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. пер.Одесский 1, 2/4, 3, 4 к2, 4 к4, 5, 6/1, 6/2, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1. пер.Севастопольский  4, 6, 8, 9, 9/1, 10, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 24/1, 30, 32, 34, 34/3, 36, 36/3, 40; пер.Минский  19, 21а, 21/1,  23, 32.. пер.Чайковский, 1,1а, 1б, 2, 3, 5, 7, 9, 11,13, 19, 21, 23, 25. пер.Лихачева, 56а, 58а, 60а, 
|-
| [https://astana21.edupage.org/? № 21 орта мектеп]||  улица Кошке Кеменгерулы,4|| 1992&lt;ref&gt;https://edu-kz.com/mektep/shkola-21-v-astane&lt;/ref&gt;||  орыс|| || Өндіріс көшесі: 1-27, 27-85, 27/1, 25/1, Бейнеу тұйығы. Теректі тұйығы, Сарыадыр тұйығы, Ақбидай көшесі: 11, 13, 14, 15, 29-47, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 18/1, 1-44, 17, 17/1, 17/2, 18, 21, 24, Суриков көшесі, Ақсу-Жабағалы көшесі, Сарытүбек көшесі: 1-33, Мұнайшылар көшесі: 21, 23-39, Матросов көшесі, Бектау көшесі, Көкшетау таркөшесі, Қостанай таркөшесі, Малахов көшесі: 23, 23А, 25, 25А, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39А. (орыс тілінде оқытатын 4 сыныптан бастап № 49 ОМ-те).
|-
| № 23 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,17|| '''01.01.1966'''&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/ru/school-registr/view?id=000000031&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ағадыр көшесі: 38Б-52/1, Сарықұм көшесі: 4-18А, Ақсенгір көшесі: 1-15, Өндіріс көшесі: 1/2-4/1, Ақпан таркөшесі, Ақпан тұйығы, Қарағайлы таркөшесі,. Кеншалғын көшесі, Сартүбек көшесі, Үшқоңыр көшесі,. Семенов-Тяньшанский көшесі, Ақжелкен көшесі,. Кербұлақ таркөшесі, Шаған таркөшесі
|-
| [https://27.astana-bilim.kz/history?lang=kz № 27 мектеп-лицей]||  Таха Хусейн 5/1|| 1984||  қазақ, орыс|| || Тәшенов өткелі: 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 7, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 9, 10. Таха Хусейн көшесі: 1, 2/1, 3, 3/1, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/5, 4/6, 4/7, 4/8, 4/9, 4/10, Тәшенов көшесі: 2, 2А, 2/1, 2/2, 2/3, 6, 7/1, 8, 8А, 8/1, 9/2, 9/3, 10, 10/1, 11/1, 11/2, 12, 12/1, 12/2, 13, 13/1, 13/2, 14, 15, 17, 17/1, 17А, 19, 23, 23/1. Мақын таркөшесі, Астрахан таркөшесі, Балқаш таркөшесі,. Ақкент таркөшесі, Есіл таркөшесі, Кравцов көшесі: 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 10/5, 10/6, 12/1, 12/2, 12/4, 14/1.. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 54 МЛ-де):. А. Бараев көшесі: 2, 2/1, 6, 6/1, 8/1, 10, 10/1, 10/2, 10/4, 10/5, 10/6, 12, 14, 14/1, Кравцов көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4/1, 6,. Таха Хусейн көшесі: 13, 13/1, 15, 15/1, 15/2, 15/3, 15А, 15/4
|-
| [https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1 № 31 мектеп-гимназия]||  Кенесары, 49|| 1976&lt;ref&gt;https://www.31mektep.edu.kz/ru/o-shkole1&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Абай даңғылы: 28, 30, 32, 34, 40А, 41, 42А, 43, 44А, 45/1, 45/2, 46А, 49, 51, 51/2, 53/1, 57/1, 59, 59/1, 61, Отырар көшесі: 2, 2/1, 3, 4/1, 4/2, 4/3, 7, 8/2, 9, 10, 11, Республика даңғылы: 26, 26/1, 28, 30, Луи Пастер көшесі: 69, 73, 91, 93, 95, Кенесары көшесі: 42, 42/1, 44, 45, 46, 47, 50, 51, 54, 57/1, 61, 61/1, 63,  Ж. Омаров көшесі: 10, 100, Уәлиханов көшесі: 9, 9/1, 9/2, 13, 15, 19, Иманбаева көшесі: 9, 11, Иманов көшесі: 7, 9, 11, Баянауыл көшесі: 1, 71, Тараз көшесі: 9, 10/3, 11/1, Ғабдуллин көшесі: 16, 17/1, 18, 19, 19/1
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]||  Жилой массив Өндіріс улица Тайбурыл,23|| 2002||  қазақ|| || Тайбурыл көшесі 9а, 1, 7а, 7б, 13, 13/1, 13а, 15, 15/1, 16, 25, 28, 28а, 24, 30, 34, 34б, 36, 38а,38б, Ағадыр, Игілік, Майтөбе, Ашхабад, Ташкентская, Т.Шонанұлы, ул.Мұнайшылар, Жаңажол,  Көк тамыр, Ақсай, Гоголь,  Құрманғазы көшесі. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 23 ОМ-те).
|-
| № 49 орта мектеп ||  Жилой массив Өндіріс Переулок Сарыадыр,3|| '''2005''' &lt;ref&gt;https://www.instagram.com/tv/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Саржайлау көшесі: 1-54, Саржайлау тұйығы: 1-12, Тоқтаров көшесі: 1-69, Жетісай көшесі, Крылов көшесі:             1-10, Өзен көшесі: 1-33, Сүгіралы көшесі: 1-30, Үстірт көшесі: 1-14, Қатаркөл көшесі: 1-14, Қатаркөл тұйығы:              1-14, Қ. Кеменгерұлы көшесі: 45-142, Қ. Кеменгерұлы тұйығы: 13-76, Теңіз тұйығы: 1-17, Шиелі көшесі: 1-36. Сусамыр көшесі: 1-60, Ақкөл көшесі: 1-20, Шыңғырлау көшесі: 1-20, Ынтымақ көшесі: 1-15, Жезкиік көшесі: 1-20. Қызылжар көшесі: 1-23, Төңкеріс көшесі: 1-33, Шортанды көшесі: 1-25, Киелісай көшесі: 1-20, Қамқалы көшесі: 1-22 (39-разъезд), Найзатас көшесі, Шардара көшесі: 1-25, 34-59. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 21 ОМ-де)
|-
| [https://54sl.edu.kz/kz/ Ақселеу Сейдімбек атындағы   № 54 мектеп-лицей]|| Ш.Иманбаев, 4|| ||  қазақ|| || Ж. Тархан көшесі: 1/7, 1/8, 1/9, А. Бараев көшесі: 18, 18/1, 18/2, 21, 25, Рамазан көшесі: 67, 70А, 72, 74, 774А, 78, 82А, 84Б, С. Рахымов көшесі: 4, 22. Ш. Уәлиханов көшесі: 1, 3, 3/1, 4/4, 4/5, 4/6, 5, Тараз көшесі: 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, Ғұмар Қараш көшесі: 68, 76, 78, 80, 82, 84, 87, 87/1, 91, 93, 95, 97, 99, Ағыбай батыр көшесі: 88, 92, 94, Иманбаев көшесі: 2, 5, 5Б, 7, 7Б, 7Г, 8, 8/1, 8/3. Ғабдуллин көшесі: 12, 12Б, 12/1, 12/2. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 10 МГ-де);. Иманбаева көшесі: 10, 10А,  Иманов көшесі: 16, 17, 18, 18Д, 18/1, 18/2, 26. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 31 МГ-де);. Ш. Уәлиханов көшесі: 5,  С. Рахымов көшесі: 36. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-те);. Кравцов көшесі: 1, 1/1, 1/2, Ж. Тархан көшесі: 2/6, 10, Асанқайғы көшесі: 1/1. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 5 гимназияда)
|-
| № 55 орта мектеп ||  Ж.Досмұхамедұлы 2|| ||  қазақ, орыс|| || Алтынқұм көшесі, Қыранқия таркөшесі: 1-11, Анар көшесі. Қарақұм көшесі, Шағыл көшесі, Әл-Фараби даңғылы: 11, 13/1, 17, 18, 18В, 19, 22, 25А, 26/6, 27/1, 28А, 30/1В, 35/1, 35/2, 47/1, 49, 49/3, 49/5, 53/2, 60, 64/1, 64/4, 68/1,. Сәдуақасов көшесі: 1, 1В, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 13А, 13Б, 14, 16, 17А, 18, 19, Ж. Досмұхамедұлы көшесі: 1Б, 4, 6, 8, 10, 12, Вячеслав көшесі, Сарысу көшесі, Ақжол көшесі, Жетіген көшесі: 35/1А, Угольный таркөшесі: 12А. 497 км: 1, 2, 3, 4
|-
| [https://abai87mg.edu.kz/ru Абай Құнанбаев атындағы № 87 мектеп-гимназия]|| улица Амангелді Иманов,37|| 2019&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/askar-mamin-otkryl-shkolu-gimnaziyu-no87-imeni-abaya-kunanbaeva-v-nur-sultane/&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Кенесары көшесі: 64, 70, 74, 80, 82, Жұбанов көшесі: 10, 10А, 11/3, 11/4, 13/2, 13/3, 13/4, 15/1, Б. Бейсекбаев көшесі: 2, 8/1, 8/2, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2,. Брусиловский көшесі: 5, 6, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 10/1, 10/3, 10/4, 11/1, Макаренко таркөшесі: 1, 4, 6, 8, 10, Мирный таркөшесі, Фестивальный таркөшесі, Дубинин таркөшесі,. Киевский таркөшесі, Төрткүл таркөшесі, Мырзашөл таркөшесі, Радищев таркөшесі, Ломоносов таркөшесі, . Чичерин таркөшесі, Кенесары көшесі: 64, 74, 80, 82, 84. Иманов көшесі: 41, 42, 44, 50/1,. Янушкевич көшесі: 3, 5, 7/2, 7/3, 8, 8/1, 8/2, . Ж. Тархан көшесі: 9, Пушкин көшесі: 13. (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 119 ОМ-де)
|-
| № 119 орта мектеп  || Аманкелді Иманов көшесі, 27а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/968167&lt;/ref&gt;|| ||  || Кенесары көшесі: 52, 54, 56, 56/1, 56/3, 56/4, 56/5, 56/6, 56/7, 56/8, 56/8А, 56/9, 58, 62, 65, 67/1, 67/2, 67/3, 67/5А, 69, 69А, 73, 73А, 77, 77А, Луи Пастер көшесі: 91, 93, 95, 97, 99, 101, 101А, 115, 117А, 119, 119/1, 121, 123, А. Әлімжанов көшесі: 13, 15, 15-1, 17, Отырар көшесі: 12/2, 14/2, 14/3, 14/9, 15/6, 15/8А, 15/8, 15/10, 15/11, 15/12, 15/13, 15/14, 16/4, 16/8, 16/9, 16/10, 18, Сырдария көшесі: 11, 12, 13, 13А, 14, Б. Бейсекбаев көшесі: 1, 3, 9, 9/3,. Асанқайғы көшесі: 1, 2, 2А, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 16, 18, 20/2, 22, 24, 26, 34, 70А, А. Иманов көшесі: 2/1, 2/2, 2/3, 26, 28/3, 28/5, 28/6, 30/2, 30/3, 30/4, 30/5, 30/6, 30/9, 30/10, 30/11, 30/12, 32, 32/1, 32/2, 34, 36, Иманов таркөшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16А, 17, 19, 21, 23, 25, 26, 27, 29, Ж. Тархан көшесі: 3/2, 3/3, 3/4, 3/5, 3/6, 3/7, 3/8, 3/9, 5, 5А, 5/1, 7, 7/1. А. Сембинов көшесі: 1/1, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7, 1/8, 2/1, 2/2, 2/3, 3/1, 3/3, 3/5, 3/6, 5/1, 5/2, 5/4, 7, 10/1, 10/4, Кулибин таркөшесі: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 5/2, 7, Училищный таркөшесі: 3, 7, В. Перов таркөшесі: 2, 3, 4, 4А, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17, 19, Сейхун таркөшесі: 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 29, 31, 35, 37, 41, Егемен Қазақстан көшесі: 1, 1А, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/7, 2/7А, 2/8, 3, 3/3, 4, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 5, 5/7, 5/9, 5/10, 5/11, Гастелло таркөшесі: 2А, 3, 4, 7, 8, 9, 9А, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 15Б, 16, 17, 19, 21, 23. Ғұмар Қараш көшесі: 88, 90, 94, 94/2, . Баянауыл көшесі: 85А, 85/1, 87, 87А, 88А, 92, 94, 95А, 96, 97А, 98, 99, 99А, 101, 102, 104, 106, 113, 115, 117,. Тараз көшесі: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3/4, 3/7, 5/1, 5/2, 5/2Б, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 6, 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 9, 10/1, 10/2, 10/2А, 10/3, 11/1, Мұхамед-Хайдар Дулати көшесі: 74, 76, 78, 78/1, 80, 82, 84, 86, 98, 100, 102, 104, 106, 108, 111, 113, 119, 121, 123, Ш. Уәлиханов көшесі: 8/2, 8/3, 8/4, 10, 10/1, 12, Абай даңғылы: 52/2, 52/4, 54/1, 54/3А, 54/4, 66, 66/1, 66/2
|}

== Сарыарқа ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983284?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы
!Қызмет ету аймағы
|-
| Талғат Бигелдинов атындағы № 1 мектеп-лицей  ||  Желтоксан, 9 ||  1874, 2008&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/sh_1_astana_/?hl=ru#:~:text=%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B2%20150%20%D0%BB%D0%B5%D1%82%3A%20%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5,%D0%B8%D0%BC%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20(2023)%20%E2%9C%A8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://newtimes.kz/eksklyuziv/182408-ot-prikhodskogo-uchilishcha-do-litseia-150-letniaia-istoriia-shkoly-v-astane&lt;/ref&gt;
1989 жаңа екі ғимарат ескі ғимарт орнына салынды
|  орыс||1874 Бірінші приходское училище,
1992 математика-экономика лицейі №1
|мкр.Самал: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, Республика даңғылы: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, 5, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 21, 23, 23/1, Ә.Мәмбетов көшесі: 2, 2/1, 4, 6, 8, 8/1, 8/2, 8/3, 10, 12, 16, 20, Желтоқсан көшесі: 1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, 3, 3/1, 6, 7, 8, Бұхарбай батыр көшесі: 21, 24, 25, А.Иманов көшесі: 1, 2, 4, Ағыбай батыр көшесі: 1, 2, 2/1, 3, 4, 5, М.Әуезов көшесі: 1, 2, 4, Ғұмар Қараш көшесі: 3 '''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар  № 10 МГ-да);'''
Жеңіс даңғылы: 2, 4, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 8/1, 10, 

Кенесары көшесі: 16, 17/1, 19, 21, 22, 23, 24, 27, 29, 30, 43, Бейбітшілік көшесі: 1, 3, 5

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 56 МЛ-де)'''
|-
| [https://2schoolastana.edu.kz/kz/ Ғафу Қайырбеков атындағы № 2 мектеп-гимназия]||  Сейфуллина, д. 19 ||  01.01.1966&lt;ref&gt;https://sakura-nursultan.e-orda.kz/kz/school-registr/view?id=000000007&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Абай көшесі: 27, Бейбітшілік көшесі: 23, 27, 29, 31,

Жангелдин көшесі: 7, 8/1, 10, 11, 12, 14, 16, 20, 22, 

Желтоқсан көшесі: 12, 12А, 14, 15, 17, 18, 20/1, 22/1, 22/2, 23, 24/1, 26, 27, 27/1, 28, 29, 30, 30/1, 30/2, 33, 35

Жеңіс даңғылы: 16, 18а, 20, 23, 24, 24/1, 25, 26, 26а, 27/1, 28, Сейфуллин көшесі: 13/1, 22, 23, 24, 25, 26/1
Ж.Омарова көшесі: 53
|-
| [https://mektep3-bilim.edu.kz/ru/shkola/o-nas.html № 3 мектеп-гимназия]||  Республики, 35 ||  01.01.1941||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 25, 27, 29, 33, 34/2, 37, 39, 41/1, 43а, Абай даңғылы: 35, 37, Ж.Омаров көшесі: 64, Сейфуллин көшесі: 27/2, 29, 33, 34а, 34б, 35, М.Әуезов көшесі: 12/1, 15, 15/1, 16, 16/1, 17, 19, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, Жангелдин көшесі: 21, 26, 30, 32, А.Мәмбетов көшесі: 5, 5/1, 30, Бейбітшілік көшесі: 16/1, 20, 20а, 22, 24, 26, 28, Кенесары көшесі: 43
|-
| [https://gim6ast.edu.kz/kz/about № 6 гимназия]||  Бөгенбай даңғылы, 47/1  ||  ||  орыс||1990  жыл средней школы №7
1991 год - средняя школа №7 реорганизована в школу-гимназию №7
2001 Акмолинская школа-гимназия №7 переименована в &quot;Гимназию №6&quot;
2007 №6 переименована в &quot;Гимназию №6 имени Юрия Гурова

2008 год - произошло обрушение здания гимназии №6 им. Ю.Гурова по адресу Ауэзова 31

Коллектив учащихся и учеников был переведен в здание бывшего лицея №9 по адресу Сарыарка 20. 
|Жеңіс даңғылы: 34, Желтоқсан көшесі: 37, 37/1, 38/1, 40, 47, 49, 49/1, М.Әуезов көшесі: 29, 32, 32/1, 35, 
Бейбітшілік көшесі: 30, 32, 33, 34, 34/1, 35, 36, 

Республика даңғылы: 47, 49, Бөгенбай батыр даңғылы: 37, 39, 43/1, 43/2, 48, 50, 50/1, 52, Ы. Дүкенұлы көшесі: 1, 1а, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13 '''(қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 62 МЛ-де);''' 

Желтоқсан көшесі: 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, Бөгенбай батыр даңғылы: 36, 36а

('''қазақ тілінде оқытатын 3-11 сыныптар № 2 МГ-да)'''
|-
| Ғали Орманов атындағы № 7 мектеп-гимназия  ||  Бөгенбай Батыр даңғылы, 57  ||  1990&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1625&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Республика даңғылы: 46, 48, 48/1, Бөгенбай батыр даңғылы: 53, 54, 54а, 55, 55/1, 56, 59, 61, 61а, 63, 65, 67, 67/1, 77/4, 81, Ш. Айманов көшесі: 9, 11, 16, 16/1, 18, 20, 22/1, Ы. Дүкенұлы көшесі: 15/1, 15/2, 16, 16/1, 17, 21, 21/1, 26, 28, 28/1, 30, 31/5, 32/1, 34, 34/1, 36, 37/1, 37/2, 37/3, 38, 38/1, Ш. Уәлиханов көшесі: 27, 27/1
'''Орыс тілінде оқытатын сыныптар:'''

Ж. Аймауытов көшесі: 8/2, 8/4, 9, 9/1, 9/2, 9/3, 9/4, 9/6, 10/1, 10/2, 10/3, 7/3, 7/4, 7/5, 8/5, 9/8, 9/9, 10/4, 10/5, 12/1, 12/2, 12/3, 12/4, С. Рақымов көшесі: 109, 110, 111, 113, 113а, 113б, 115, 115/а, 115б, 117, 117а, 119, 119а, 123, А. Жангелдин көшесі: 25, 27, 27а, 27/3, 29, 29/1, 29/3, 29/4, 29/5, 29/6, 31, 31/1, 31/2, 31/3, 31/4, 31/5, 93, 93/1, 27, 27/1, 27/2, 27/3, 27/4, 27/6, 27/5, 27/7, 27/8

Павлов көшесі: 21, 29, 31, 33, 34, 35, 35/1, 35/2, 37, 38, 38а, 40, 42, С.Жүнісов көшесі: 7, 7/1, 16а, 20а, 22/2, 19а, 27, 29, 30, 30б, 32, 32а, 32/1б, 33, 34, 34б, 35, 36, 37, 41, 43, 43а, 44, 45а, 46а, 46/1, 47, 48/1, 49, 50, 52, 54, 58б, 60 б, 7д (барлық үйлер)
|-
| [https://zerde.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 9 Зерде мамандандырылған мектебі]||  Сарыарка, 20 ||  2005 ||  қазақ, орыс||
|
|-
| Өзбекәлі Жәнібеков атындағы № 11 мектеп-лицей ||  Абая, 6 ||  ||  қазақ, орыс||
|Сарыарқа даңғылы: 11, 14, 16, 18, Кенесары көшесі: 1, 9, 13, 17/1, Күмісбеков көшесі: 1, 2, 4, Абай даңғылы: 8, 10, 10/1, 10/2, 18, Бигелдинов көшесі: 5, 7, 8, 9, 9а, 9/1, 10, 11, Айпара көшесі: 16, 17, Талшын көшесі: 13
|-
| № 12 балабақша-бастауыш мектеп кешені || Қамысты, 7 ||  ||  || 
|
|-
| [https://13.astana-bilim.kz/pasport?lang=ru № 13 орта мектеп]||   «Промышленный, Шалкөде 5 ||  1982|| || 
|
|-
| [https://14.astana-bilim.kz/ № 14 мектеп-гимназия]|| Московская, 23 ||  1974&lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1638#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%E2%84%96,%D0%AF%D0%B7%D1%8B%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9.]&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Ә.Молдағұлова көшесі: 4а-24/1, Жеңіс даңғылы: 50, 52, 54, 56, 57, 59, 61, 63, 65, 67, 69, 71, 71/1, 71/2, 73, 75, 75/1, 75/2, 77, 79/1, Карауыл көшесі, Хмельницкий көшесі, Затаевич көшесі, Мыңарал көшесі (барлық үйлер), Майқұтов көшесі, Маралды көшесі, Найзақара көшесі (барлық үйлер), Берел көшесі: 11/4-тен бастап соңына дейін, Бекетай көшесі: 7/2-ден бастап соңына дейін, Потанин көшесі (барлық үйлер), Керегетас көшесі, Дальний таркөшесі, Сеченов көшесі, 
Сарыбұлақ көшесі: 15а, 36, 38, 40, 42, 44, 44/3, 46, 48, 50, Мәскеу көшесі: 13/1, 13/3, 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, 15/5, 17/1, 21/4, 27, 29, 31
|-
| [https://astana-lizei15.edu.kz/ru/istoriya-shkoly/ № 15 мектеп-лицей]|| Сарыарка, 48/1,
немес Сарыарка 20
| 1956, 
жаңа ғимарат 1963&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/school15.astana/&lt;/ref&gt;
|  қазақ, орыс|| средней школы имени А. Матросова
|Мәскеу көшесі: 24, 26/1, 30/1, 32, А.Ділманов көшесі: 22/1, Сарыарқа даңғылы: 46, 48, 48/2, 48/3, 50, Бестерек көшесі: 3, 3а, 18, 21, 32, Жеңіс даңғылы: 37, 37/1, 39, 39/1, 41, 41/1, 41/2, 43/1, 43/2, 43/3, 43/4, 45, 45/1, 45/2, 45/3, 49, 49/1, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 55, Бөгенбай батыр даңғылы: 31, 33, 35
|-
| [https://18.astana-bilim.kz/historia?lang=ru № 18 орта мектеп]|| Бөгенбай Батыр, 17 ||  '''1981''' ||  қазақ, орыс||
|Мәскеу көшесі: 4, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12/1, 12/2, 13, 14/3, 16/2, 16/3, 18, 18/1, 18/2, 18/2а, 18/3, 20, 20/1, 20/2
Сарыбұлақ көшесі: 4а, 6, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 28а, 30, 34, Берел көшесі: 1-31, Бекетай көшесі: 1/4-6/4, Разинның 1-ші және 2-ші таркөшелері, 

Загородный таркөшесі, Шидерты таркөшесі, Домбыралы көшесі, С.Разин көшесі, Бестерек көшесі

Жамбыл көшесі: 31, 32, 34, 34а, 36, 36а, 36в, 36/1, 38, 40, 40/1, 42, 44, 45, 45а, 46, 48, 55, 57, 59, 58, 69, 71, 75/1, 75/2, 77, 79, 81-2/1, 83, Сарыарқа даңғылы: 32, 35, 35/1, 35/2, 35/3, 36/1, 38, 42, 39, 41, 43, Бөгенбай батыр даңғылы: 3в, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/6, 7, 7/1, 21, 21а, 23/1, 24/1, 24/2, 28, 30, 32, 32/1, 34, А.Жангелдин көшесі: 1а, 3, Щорс көшесі: барлық үйлер. 
|-
| № 19 орта мектеп ||  Тамшалы, 32 ??? || ||  қазақ, орыс||
|Герцен көшесі, Беляков көшесі, Күршім көшесі, Әулие ата көшесі: 1-64/1, /2, /3, 65-81, Шубин көшесі, Дулатов көшесі: 176, 177, 178, 180, 182, 184, Атакент көшесі,
Карбышева көшесі: 1-28/1, Жалаулы көшесі,Ойжайлау көшесі: 1-20, Кентау көшесі, Ақшағыл көшесі, Ынталы көшесі, Кеншілер көшесі, Тасқұдық көшесі, Ұялы көшесі, Жосалы көшесі, Жерұйық көшесі: 1-13б, Жуков көшесі: 1-20, 49-77, Придорожный көшесі, Шілікті көшесі, Төлебаев көшесі, Бесшатыр көшесі,

Тамшалы көшесі, Жароков көшесі, Медеу көшесі: 46-65, 46-111/1, Оқжетпес көшесі (Герценге, Шубинге дейін), Елек өткелі: 1, 1/3, 2/1, 6, 6/1, 8, 10, 12, 12/1, 12/2, 13, 14, 14а, 15, 16, 17, 17/1, 18, 19, 19а, 19/1, 25,

Р.Дүйсенбаев көшесі: 2-72, 22-ші көше: 2, 49-шы көше: 3-14, Күршім өткелі: 3-13, Ш.Бөкеева көшесі: 11-42/1б

Көктөрек көшесі: 1-41, Орда көшесі: 1-17/1
|-
| [https://20mektep.ucoz.com/index/0-2 '''Ш.Айманов''' '''атындағы''' № 20 орта мектеп]|| Қарталы, 62 ||  1960&lt;ref&gt;https://20mektep.ucoz.com/index/0-2&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Чехов таркөшесі, А.Чехов көшесі: 2-57, Мұзтау көшесі
Ш.Бейсекова көшесі: 7/1-13/9, С.Қожахметов көшесі,

Ақан сері көшесі: 1-10, Алқатерек таркөшесі, М.Жәлел көшесі (жұп сандар) '''(қазақ тілінде оқытатын 11 сыныптар № 58 МГ-да);'''

М.Дулатов көшесі (тақ сандар), Оғыланды көшесі, Абат-Байтақ көшесі, Оқжетпес көшесі: 2-86, К.Байсейітова көшесі: 33-90, Қарталы көшесі: 25-86,

Құрақты өткелі: 3-22, Суворов көшесі: 22-44

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 61 МЛ);'''

В.Бартольд көшесі, Шыршық таркөшесі, Қашаған көшесі, Сүмбе таркөшесі: 2-24, Тайсойған көшесі,

Қоянды таркөшесі, Орда көшесі (тақ сандар)

Қырыққыз таркөшесі, Қырат таркөшесі, Қараой таркөшесі, Мартылоги көшесі

'''(қазақ тілінде оқытатын сыныптар № 19 ЖББМ-де).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://25.astana-bilim.kz/about?lang=ru № 25 жалпы білім беретін  мектеп]'''
|Ы.Алтынсарин 9
(улице Тимирязева, 17.)
|'''1965''' 
|қазақ, орыс
|'''Средняя школа № 25 имени Победы'''
| valign=&quot;top&quot; |Жеңіс даңғылы: 66, 70, 72, Біржан сал көшесі: 2, 6 ,8, 

Ә. Молдағұлова көшесі: 27а, 29, 29а, 29б, 29г, 33, 37,  37/1, 39, Бейбітшілік көшесі: 75, 77, 77а, 79, Алтынемел көшесі: 1, 3, 5, 7, 8,  Ы.Алтынсарин көшесі: 6, 6/1, 7, 7/2, 8, 10, 14, И.Құтпанұлы: 3-32,33, 33/1, І.Есенберлин  көшесі: 11, 11/1, 12, 13, 13/1, 14, 15, 15/1, 16,16/1, 18, 19, 20, 20/1, 21,  21/2, 22, 23, 23/1, 24, 26, 27/1, 28, 29, 30, 32, 38; Гете көшесі: 10, 22/1.

('''қазақ тілінде  оқытатын 4-11 сыныптар № 46 МЛ-де'''): Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 

Есенберлин  көшесі, 30, 32, 38, 

Республика  даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37,  37/1, 39
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://www.26astana-mektep.edu.kz/kz/o-shkole#:~:text=%D0%92%202016%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83%20%D0%93%D0%A3%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81,%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8%2C%2024. № 26 мектеп-гимназия]'''
|Конституция 24
|2016 жаңа мәртебе &lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/aset-isekeshev-otkryl-novuyu-stolichnuyu-shkolu-na-meste-avariynoy_a2943919&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|
| valign=&quot;top&quot; |Конституция көшесі: 18, 20, 20/2, 22, 

Қарасай батыр көшесі: 20, 22, 22/1, 22а, 22б, 22в, 22г,  24/1, 24/2, 26, 26/2, 29, 31. К.Байсейітова көшесі: 2, 4. 

Қарталы көшесі: 3а, 3/1, 5/1, 
|-
| [https://34.astana-bilim.kz/mektepturli?lang=kz № 34 орта мектеп]|| Тайбурыл, 23 ||  2002 || || 
|
|-
| [https://35.astana-bilim.kz/about?lang=kz Нәзір Төреқұлов атындағы № 35 мектеп-лицей]||  Абая 9/1 ||  1991||  қазақ, орыс||
|Абай даңғылы: 1, 1/1, 1/2, 3, 3/3, 3/4, 3/5, 5, 5/1, 9, 11, 11/1, 15/1, 18, 21; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 8, Сейфуллин көшесі: 1, 2, 2в, 2/2, 3, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 6/1, 7,  8, 9, 9/1, 10, 11, 12, 13/1, 14, 14/2, 14/3, 14/4, 18, 18/1, 18/2, 18/4, 18/5, 20, 23, Челюскинцев көшесі: 71, 73, 73а,75, 77, 79, 83/2, 84, 90, 94;  Ж.Омаров көшесі: 16, 18, 19а, 20, 20 б, 22, 24, 25, 27, 47А, Талшын көшесі: 14, 18, 41, 41а, Сарыарқа даңғылы: 15, 17, 19,  22/1, 24, 26/1, 28, Жеңіс даңғылы: 17, 17а, 17б, 17в, 19, 21, 23, 25, 27/1, 31, Ә.Жангелдин көшесі: 4, 6; К.Күмісбеков көшесі: 3а, 6, 6/1, 7, 7/1, 9, 9/1, 9/2;  
|-
| [https://36mektep.edu.kz/# № 36 орта мектеп]|| Қарасай батыр, 7 ||  1936 ||  орыс||В 1936 году в Акмолинске построено двухэтажное здание школы, получившее номер 30, который она носила до 1958 года. 
В 1958 году школе присвоили №63, 
В 1977 году школе дали №107, 
В 1997 году она получила №36. 
В 1968 году к школе пристроили помещение, её площадь увеличилась вдвое.&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1682&lt;/ref&gt;
|Қарасай батыр көшесі: 2в, 6, 15, 16, 25, 25/1, 
Конституция көшесі: 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 8, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 14/2, 16, 24/1, 26/1, Бұланты көшесі: 3, 4, 5, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, М.Дулатов көшесі:  2, 2а, 4, 4а, 6, 14, 18/2, 18а, 20, 22, 22/2, 24, 24/2; Жартас көшесі: 1, 2, 3/4, 7;  Ш.Бейсекова көшесі: 15/2, 15/2а, 15/3, 15/4, 15/5, 15/6, 15/7, 15/8, 15/9, 17/1, Гагарин көшесі,  Баркытбел таркөшесі, 28, С.Мұхамеджанов көшесі: 1-43, Абат-байтақ көшесі: 2-10/1, Ұланбел көшесі: 1-7, Есенберлин көшесі: 1, 2а, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Біржан сал көшесі: 1, 1/1, 3, 3/1, 3/2, ул.Гете 1, 1/1а, 3, 4, 4 а, А.Диваев көшесі, К.Байсейітова көшесі: 3, Ақбұғы көшесі 1-8/1, Үшқара (барлық үйлер), Шынтас таркөшесі, 8а

('''қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар № 61 МЛ-де''')
|-
|''&lt;u&gt;[https://39.edu.kz/ № 39 кешкі (ауысымды) мектеп]&lt;/u&gt;''
|''&lt;u&gt;Ә.Молдағұлқызы, 22&lt;/u&gt;''
|2000?
|''&lt;u&gt;қазақ, орыс&lt;/u&gt;''
|2000 жылы «№ 1 кешкі мектеп»КМҚК «№ 39 кешкі (ауысымды) мектеп» КММ болып қайта құрылды.
|
|-
| [https://40.astana-bilim.kz/all?lang=kz Әлкей Марғұлан атындағы № 40 мектеп-лицей]|| Көктал кенті, Д.Бабатайұлы, 24 ||  1997||  қазақ||«Ишим Астана» АҚ ''№ 1 толық емес орта мектеп'' ''1997 жылдан''
«Көктал орта мектебі» 1998 бастап
|Ж.м. Көктал 1 мекенжайлары: Актау көшесі: 1-13,
Көкжиек көшесі: 1-6, Байқоныр көшесі: 1-58, Өркен көшесі: 1-18, Жетісу көшесі: 1-19, Болашақ көшесі: 13-120, Күлтұма көшесі: 1-29, Таңжарық көшесі: 1-30,

Жаңақоныс көшесі: 1-70, 70а, Ақтубек таркөшесі: 1-11

Мойнақ көшесі: 1-14, Жаркөл көшесі: 1-28, Нұра көшесі: 1-7, Сүйінбай ақын көшесі: 1-70, Жұмбақтас көшесі: 1-8, Шымбұлақ көшесі: 1-10, Көктөбе көшесі: 1-7, Келешек көшесі: 1-10, Береке көшесі: 1-10, Талас көшесі: 1-13, Тайтөбе көшесі: 1-19, Гагарин көшесі: 1-9

Бидайық көшесі: 1-14, Жаяу Мұса көшесі: 1-47, Шортанбай ақын көшесі: 1-26, Естай көшесі: 1-48, Базарлық көшесі: 1-18, Ақтолқын көшесі: 1-12, Бастаңғы көшесі: 1-8, Бақтыбай ақын көшесі: 1-4/1, Көкжиек көшесі: 1-18, Аққорған көшесі: 1-10, Кербез, Перне көшелері, Абайдың 150 жылдығы көшесі: 1-22/1, Басықара, Мөңкеұлы, Сұлама көшелері, Изенді, Сонар көшелері, Ақыт Үрімжіұлы, Сырғалы, Күршім көшелері, Бәсіре, Батығай көшелері, Майлыкожа ақын, Шөже ақын көшелері, Найзақоңыр, Сәйгүлік көшелері,

С-191, С-192 көшелері, Школьная, Новая көшелері, Алмалық көшесі, Нарын көшесі: 14-28, Сұлукөл көшесі: 15-35, Еңлік-Кебек, Ақ қайың көшелері,

Нұрбесік, Ардагерлер көшелері: 15-38, Дайрабай таркөшесі, Сұлукөл көшесі: 8, 14, 14/1, Шұғыла көшесі: 3, 3/1, 4, 4/1, 5, 6, 7, 8/1, 9, 10, 14а, 17, 18б

Титов көшесі: 4/1, 15-29, Қайыңды көшесі: 20-46

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 41 ЖББМ)'''
|-
| № 41 орта мектеп ||  Көктал кенті, Ардагерлер, 1а ||  05.01.1970||  орыс||
|Ардагерлер көшесі: 1-12, 12а-31, 32-38, Ақтау көшесі: 1, 3, 4, 5, 7, Д. Бабатайұлы көшесі: 1-29, Аққорған көшесі, Новостройка көшесі, Сұлукөл көшесі: 3, 5, 7, 7/1, 7/2, 9, 11, 13, Шыңғыстау көшесі: 1-17,
Болашақ көшесі: 1, 1в, 2, 2/2, 2а, 3-11, 13-120, Шұғыла көшесі: 1/1, 1/2, 2/1, 2/2, 2, 3, 3/2, 4/1, 4/2, 5, 6/1, 6/2, 7, 7/1, 7/2, 9/3, 9/4, 10/1, 10/2, 11-13/2, Көкжиек көшесі: 1/1, 1/2, 3/2, 5/3, 5/4, 5/5, 2/6, 2/7, 2/8, Титов көшесі: 2, 2а, 3-14, Қайыңды көшесі: 1-14а, 16, 18, 18/1, 18/2,

Алмалық көшесі: 2, 3, 4, Нарын көшесі: 1-12, 14-18,

12-1 көшесі: 4, 6, 8, 10, 12, 

'''(қазақ тілінде оқытатын 4-11 сыныптар''' 

'''№ 40 МЛ)'''
|-
| [https://komplex46.edu.kz/# № 46 балабақша-мектеп-гимназия кешені]|| А. Молдағұлов, 35  ||  1994 ||  орыс||Немецкий гуманитарный образовательный комплекс
|Бейбітшілік көшесі, 60, 62, 62а, 64, 64а, 
Есенберлин көшесі, 30, 32, 38, 

Республика даңғылы, 72, 74, 76, 76/1, 77, 78, 79, 81, Ә.Молдағұлова көшесі, 33, 37, 37/1, 39

'''(қазақ тілінде оқытатын 5-11 сыныптар''' 

'''№ 25 ЖББМ-ке)'''
|-
| № 47 балабақша-мектеп-гимназия кешені || С.Сейфуллин, 21 ||  1996 &lt;ref&gt;https://astanakids.kz/catalog/astana/gosudarstvennye-detskie-sady/42-gkkp-kgu-kompleks-detskiy-sad-shkola-gimnaziya-47&lt;/ref&gt;||  орыс||
| Қазақстан Республикасы және Орта Азиядағы украин тілі мен әдебиетін оқытатын жалғыз оқу орны.&lt;ref&gt;http://www.kompleks-47.edu.kz/kz/biz-turaly.html&lt;/ref&gt;
|-
| Қошке Кемеңгерұлы атындағы № 49 орта мектеп ||  Өндіріс, Сарыадыр, 3. ||  2005&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/CfGh9HMIPO3/&lt;/ref&gt;|| || 
|
|-
| [https://sh56.edu.kz/ru Шәкәрім атындағы № 56 мектеп-лицей]|| Челюскинцев 29/1, Улица Тарас Шевченко 3?&lt;ref&gt;https://sh56.edu.kz/ru&lt;/ref&gt;||  2006&lt;ref&gt;https://www.sh56.edu.kz/ru/o-nas-292216&lt;/ref&gt;||  қазақ||
|Кенесары көшесі: 4, 4а, 4б, 6, 8, Шығанақ көшесі: 1, 1/1, 3,
Т.Шевченко көшесі: 4, 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 10/4,

Сарыарқа даңғылы: 1, 1А, 1Б, 3, 5, 5/1, 7/9,  Челюскинцев көшесі: 1, 5, Косыгин көшесі: 14, Тұран даңғылы: 3, 3в, 3д, 3/1, 3/2, 3/3, 3/4, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 5/6, 5/7, 5/8, 5/9

«Газ аппаратурасы» т.а. үйлері,

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 11 МЛ);'''

Сарыарқа даңғылы: 8, 8/1, Жеңіс даңғылы: 1, 3, 5, 5/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №1 МЛ).'''
|-
| [https://58bilim.edu.kz/mektep-tarikhi/ Ілияс Жансүгіров атындағы№ 58 мектеп-гимназия]||  Акан сері, 22 ||  '''2007-2008'''||  қазақ||
|Талапкерская көшесі, Атбасарская көшесі,
Рауан таркөшесі, Қарталы көшесі: 5, 6, 8, 21/1, 95-150

А.Чехов көшесі: 56-68а, Сүмбе таркөшесі: 15-36б

М.Жалел көшесі: 47, 73-85, Ақан сері көшесі: 16, 18, 24, 24/1, 32, 40/8, 47/1, 59/1, К.Байсейітова көшесі: 92-126, Жарсуат таркөшесі, Маралсой таркөшесі, Коғалы таркөшесі, Желдірме таркөшесі, Асаукөк таркөшесі,

Д.Карбышев көшесі: 8/2, Фахд бен Абдулл Азиз көшесі, С.Мұхамеджанов көшесі: 44-110, Ш.Бейсекова көшесі: 3/1-5/10, Шақпақ көшесі (барлық үйлер) 

('''орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 20 ЖББМ''');

Н.Тілендиев даңғылы: 16/1 

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар  № 18 ЖББМ);'''
|-
| № 60 мектеп-лицей  || Кубрина, 21/1 ||  2008 &lt;ref&gt;[https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB. https://bilimland.kz/ru/directories/item/1737#:~:text=%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%2D%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%20%E2%84%96,%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%20%E2%80%93%20%D1%81%D1%82%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%C2%BB.]&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс||
|Кубрин көшесі: 2/1, 20/1, 22/1, 23/1, Боталы көшесі: 26, 26/1, 26/2, 26/3, 26/4, 26а, 26б, Абай таркөшесі: 2, 3, 4, 5/1, 5а, Абай даңғылы: 4а, Сарыарқа даңғылы: 29, 29/1, 31, 31/2, Күмісбеков көшесі: 9, 9/1, 9/2, 9а, 11, 12/2, 12/5, Б.Соқпақбаев көшесі: 1, 3, 4, 5, 6, Щорс көшесі: 12/2
|-
| [https://61astana-bilim.edu.kz/%d0%b1%d1%96%d0%b7-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ Қаныш Сәтбаев атындағы № 61 орта мектеп]||  Қарталы
улица Конституция,33??
| '''2008''' ||  қазақ||
|Қызылсу көшесі: 33-51, Аспара көшесі, Медеу көшесі: 10/1-31/3, 32-65, Өрнек көшесі, Қарталы көшесі: 1/1, 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 18, 18/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 8 март көшесі, Конституция көшесі: 21, 23, 25, 27, Ш.Бөкеева көшесі: 1-38/9, 40, Қазығұрт көшесі, Саққорған көшесі, Құрақты көшесі: 1-12, Карталинский таркөшесі, Суворов көшесі: 12, 14, 16
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 26 МГ);'''

К.Байсейітова көшесі: 7, 8, 10, 10/1, 11, 13/1-27/1

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 36 ЖББМ);'''

М.Дулатов көшесі: 54-64, Жидебай көшесі, Юбилейная көшесі, Жалын көшесі: 28-51, Медеу 32-65, Қарталы 9а, 11, 13, 15/1, 17, 17/1, 19а, 22, 24, 26, 28, 30, 32

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 20 ЖББМ).'''
|-
| [https://licei62.edu.kz/ru/o-shkole/nasha-istoriya № 62 мектеп-лицей]|| Московская, 41  ||  23.01.2009 ||  қазақ, орыс||
|М.Әуезов көшесі: 38/1, 39, 41/1, 41, 42, 42а, 43/1, 44, 45, 45/1, 47, 48, 50, 52а, 54, 55, 55/2, 56, 57, 57а, 57/1, 57/2, 57/3, 59, Бейбітшілік көшесі: 40, 42, 42а, 44, 44а, 45, 47, 48, 49/1, 50, 52, 54, 55, 56, 58, 61, 63, 65, 67, 69, 71 (59-жатақхана), Республика даңғылы: 55, 57, 61, 71, 71/1,
Ә.Молдағұлова көшесі: 30, 32, 34, 36, Желтоқсан көшесі: 48/1, Мәскеу көшесі: 38а, 38/1, Шеркала таркөшесі: 1-12/2, академик Скрябин бульвары: 6, Орлықөл көшесі: 15/2
|-
|'''[https://65.astana-bilim.kz/ Мағжан Жұмабаев атындағы № 65 мектеп-гимназия]'''
|улица Шәймерден Қосшығұлұлы,18/1
|2010
|қазақ, орыс
|
|Б.Соқпақбаев көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 16/4, 18, 18/1, 18/2, 18/3, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 14, 16, 18, 1-ші Алматы көшесі (барлық үйлер), 
Е.Серкебаев көшесі: 3/1-12/7, С-303 көше: 2-2/5, Н.Тілендиев даңғылы, 1/2
|-
| [https://67gymnasium.edu.kz/kz/o-shkole Ілияс Есенберлин атындағы № 67 гимназия]|| 188, 23/1 улица Шәймерден Қосшығұлұлы,23/1 || '''''2011''''' ||  қазақ||
|Б.Соқпақбаев көшесі: 20, 20/1, 20/2, 20/3, 20/4, 20/5, 21, 21/1, 23, 23/1, 23/2, 23/3, 25, 25/1, 25/2, 27, 27/1, Ш.Қосшығұлұлы көшесі: 20, 20/1, 21, 21/1, 22, 22а, 22б, 22/1, 22/2, 23, 23/2, 24а, 24/1, 24/2, 24/3, 24/4, 25, 25/1
'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 65 МГ);'''

Е.Серкебаев көшесі: 33, 33/1, 33/2, 33/3, 33/4

'''(орыс тілінде оқытатын сыныптар № 80 МГ)'''
|-
| [https://68gymnaziya.edu.kz/ Міржақып Дулатұлы атындағы № 68 мектеп-гимназия]||  Көктал, Құсмұрын, 2 ||  01.01.2011||  қазақ||
|Ақмола көшесі: 1-57, Ақтөбе 1-12, Ақсуат 1-21, Арқалық 1-66, Айыртау 1-4, Балқаш, Жезді 1-15, Зайсан 1-36, Құланөтпес 1-14, Кима 1-7, Қарасу 1-30, Қайнар 1-41, Кендала, Мойылды 1-30, Мыңжылқы 1-4, Моншақты 1-39, Тастық 1-22, Сарыөзен 1-27, Саумалкөл 1-4, 10, Сарыағаш, Ұлытау 1/1-29/1, Актөбе, Ақсу, Ақсуат, Арқалық, Айыртау, Балқаш, Жезді, Зайсан, Құланөтпес, Кима, Қарасу, Қайнар, Кендала, Мойылды, Мыңжылқы, Моншақты, Тастық, Сарыөзен, Саумалкөл, Сарыағаш, Ұлытау '''(орыс тілінде оқытатын сыныптар №41 ЖББМ).'''
|-
| [https://school80astana.edu.kz/ru Сәкен Сейфуллин атындағы № 80 мектеп-гимназия]|| 188, 17/2, улица Шәймерден Қосшығұлұлы,17/2 || ||  қазақ, орыс||
|Ш.Қосшығұлұлы көшесі 3/1, 3/2, 4, 6, 6/1, 7, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 10/2, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 11/4, 13/1, 13/2, 13/4, 13/5, 13/6, 17, 17/1, 17/3, 19, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, Жамбыл көшесі 8, 8/1, 8/2, 10, 15а, Е.Серкебаев көшесі 19/1, 21, 21а, 25, 31, Е-882 көшесі 3а, 5, 7, 15, 15а, Б.Соқпақбаев көшесі 10.
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''№ 105 жалпы білім беретін мектеп''' 

|Құсмұрын 2
|2024
|
|
|Ұлытау көшесі 44, 50, 50а, 50б, 50/1, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 51, 52, Қызбел көшесі, Бостандық көшесі, Ордабасы көшесі, Жарқайың көшесі, Ордабасы көшесі, Маятас көшесі, Баршын-Ұлытау көшесі, Наурыз-Ұлытау көшесі, Ақсу көшесі, Тарбағатай көшесі, Шаңтөбе көшесі, Торғай көшесі, Наурыз көшесі 54, Айдарлы көшесі, Шаңтөбе көшесі 11, 11/1, Тлендиев даңғылы 36, 38, 40, 42, 44, 44/1, 44а, 44/2, 46, 48, 50, 50/1, 50/2, 52, 52/2 '''(орыс тілінде оқытатын 6-11 сыныптар № 41 ЖББМ-те).'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''[https://106mektep.edu.kz/ № 106 жалпы білім беретін мектеп]'''  


|Бейбарыс Сұлтан, 15
|2024
|
|
|Қараменде би Шақаұлы көшесі 1, 3, 3/1, 3/2, 7, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 11/1, 64, Бейбарыс Сұлтан көшесі 5, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 7, 9, 11, 12/1, 12/2, 12/3, 13, 13/1, 14, 23, 25, 25/1, 25а, 25/2, 25/3, 25/4, 27, 31, Е.Серкебаев көшесі 41, 43, 45, 47, Тлендиев даңғылы 15/1, 15/2, 15/3, 15/4, Ч.Айтматов көшесі 77, 77/1, 77/2, 77/3, 77/4, 77/6, 77/7, 77/8, 77/9, 77/10, 77/11, 79, 79/1, Жайылма көшесі, Ж.Сейдалин көшесі, Бозбиік көшесі, Ақбөкен көшесі, Қызылкеніш көшесі, Сүйінбай ақын көшесі, &quot;Мирный дом&quot; тұрғын үй кешені, «Зеленая роща 1» СТ, «Зеленая роща 2» СТ, «Полянка» ПК, А.Тұрлыбаев көшесі 1-39, 150 жыл Абай көшесі 23-66, Арықты көшесі 4-28, Ж.Ақпаев көшесі 2-34, Қаражорға көшесі 1-13, Дәулеткерей көшесі 7, 8, 10, 11, 13, 15.
|-
| valign=&quot;top&quot; |[https://bilnurqyz.edupage.org/ Лицей-интернат &quot;Білім-инновация&quot; для одаренных девочек]
|Бердібек Соқпақбаев (ул 187) көшесі, 17
|2003&lt;ref&gt;https://bilnurqyz.edu.kz/ru/ru-about-us/&lt;/ref&gt;
|қазақ, орыс
|Казахско-турецкий лицей-интернат для девочек.
ГУ «Казахско-турецкий лицей-интернат для одарённых девочек» города Астана
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |[https://urbancollege.edu.kz/ Urban School]
|ул. Даулеткерей, 1
|колледж??
|
|
|
|}

== Сарайшық ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983291?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| № 13 жалпы білім беретін мектеп ||  Жилой массив Промышленный улица Шалкөде,5|| 1962 &lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1637&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Шарбақты көшесі, 1-46, Көкарал көшесі, 1-44а, Бәйшешек көшесі, 1-80, Көкжелек көшесі, 1-52, Қапал батыр көшесі, 1-12, Балуан Шолақ көшесі, Шалқоде көшесі, 1, 2, 2/1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, «Айсу» қонақ үйі, Атамұра көшесі, 1-36, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 1-37 («Шебсклад»), А-123 көшесі, 7-үй, (7-11 қазақ тілінде оқытатын сыныптар  № 57 ОМ-те)
|-
| [https://42.astana-bilim.kz/the_histony_of_the_scool?lang=kz № 42 жалпы білім беретін мектеп]||ЖМ Күйгенжар

Жанатұрмыс 6/2 
| 1992, жаңа ғимарат 2012||  қазақ|| || «Күйгенжар» т.а., 
|-
| № 43 мектеп-қосымша білім беру орталығы ||  ЖМ «Мичурино», Алаколь, 18|| ||  қазақ, орыс|| 2000 дейін Мичуринская '''средняя школа'''&lt;ref&gt;https://bilimland.kz/ru/directories/item/1697&lt;/ref&gt;|| «Мичурино» т.а.
|-
| [https://44.astana-bilim.kz/passpoutschool?lang=ru Рақымжан Қошқарбаев атындағы № 44 жалпы білім беретін мектеп]||ж/м: Интернациональный,

Нурлыжол 8
| 1972, пристройка 2024||  қазақ, орыс|| || «Интернациональный» т.а.
|-
| [https://57-astana.edu.kz/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%85%d1%8b/ Мәшһүр Жүсіп атындағы № 57 жалпы білім беретін мектеп]||  Промышленный, Шарбакты 46|| 2007||  қазақ|| || Атамұра көшесі, 1-36, Шалқоде көшесі, 1, 1/2, 2, 2б, 2/1, 9, Серікбаева көшесі, 1-17, М.Шоқай көшесі, 1-51, 105, 107, Бастөбе көшесі, 1-39, Маркова көшесі, 1-28, Игішева көшесі, 2-16/3 («Шебсклад», «Силикатчик»), Құлагер көшесі, 12/6, М.Толебаева көшесі, 25, Сарын көшесі, 1-82, Н.Ахметбеков көшесі, 1-48, Масаты көшесі, 1-62, Тайқазан көшесі, 1-60, Бұлбұл көшесі, 1-35, Сүтбұлақ көшесі, 1-10, А-98 көшесі, Мәшһүр Жүсіп көшесі, 13, 15, Бозінген көшесі, Енесай көшесі, Шалкөде көшесі, 1, 2, 2б, 3, А-123 көшесі, 7, 8 (ТК «Nur Ali Apartments»), А-91 көшесі, 17, А.Бөлекбаев көшесі, 22, Қордай көшесі, 97, 99, 100, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №13 ОМ-те), 
|-
| [https://www.72bilim-ns.edu.kz/ru/o-nas/passport-school.html № 72 мектеп-лицей]|| А.Байтұрсынов, 25|| 2014||  қазақ, орыс|| || А. Байтұрсынұлы көшесі, 2, 12, 12/1, 17, 17/1, 17/2, 19, 23 блок А, 23 блок Б, 23/1 блок В, 23/2 блок Г, 27, 29а, 29б, 29/2, 31, 31а, Қ. Қуанышбаев көшесі, 14, 15, 15 блок А, 15 блок Б, Қ. Аманжолов көшесі, 32, 32/1,              Р. Қошқарбаев көшесі, 13, 15. 26а, 26б, 28, 32 блок К, 32 блок Л, 32/2 блок Е, 32/3 блок И, 32/4 блок Д, 34, 36, С. Нұрмағамбетов көшесі, 29, 31, 31а
|-
| [https://73.astana-bilim.kz/mekteptolkyzhaty?lang=kz № 73 мектеп-лицей]||  А191, 2|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Ж. Нәжімеденов көшесі, 12, 14, 14/1, 16, 16а, 16б, 16е, 20, К. Аманжолов көшесі, 20, 22, 22а, 24,, Ш. Қалдаяқов көшесі, 12, 15, 15/1, 17, 19, 19/1, 21, 21/1, 21/2, Депутаттық қалашық (К. Бекхожин, А. Байжанбаев, Ү. Құлымбетов, Аманжолов, Б. Қарашаұлы, М. Сағдиев, Қ. Оразалин, А.-23, А-24, Б. Әшімов, Қ. Мырзабеков көшелері), (орыс тілінде оқытатын сыныптар №113 ОМ-те);, Тәуелсіздік даңғылы, 56, 56/1, 56/2, 56/3, 58, Райымбек батыр көшесі, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 91 МГ-ға)
|-
| Мұқағали Мақатаев атындағы № 74 мектеп-гимназия ||  Т. Жүргенов 29|| 01.09.2014||  қазақ|| || Қошқарбаев көшесі, 23, 25, 27, 27/1, 27/2, 29, 31, 37, 40, 40/1, 42, 44, 46, 46/1, 46/2, 48, 50, 50/1, 54а, 56, Қордай көшесі, 79, 79а, К. Әзірбаев көшесі, 2, 4, 4/1, 6, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 6/5, 8, 10, 12, 47,  Т. Жүргенов көшесі, 34, Айнакөл көшесі, 62, 62/1, 66 , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, К. Әзірбаев көшесі, 37/1, А. Бөлекпаев көшесі, 9, 9/1, 13, 14, 15, 16, Т. Жүргенов көшесі, 27, 27/1, Байтұрсынұлы көшесі, 39, 39/1, 39/2, 39/3, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №83 МГ-да)
|-
| [https://83.astana-bilim.kz/about_school?lang=kz Ыбырай Алтынсарин атындағы № 83 мектеп-гимназия]||  А.Байтұрсынов, 35|| ''2016'' ||  қазақ, орыс|| || Байтұрсынұлы көшесі, 33, 33/1, 37, М. Жұмабаев көшесі, 39, К. Әзірбаев көшесі, 14, 14/1, 16, 20, А. Бөлекпаев көшесі, 1, 3, 4, 8, 10, 10/1, 12, Қошқарбаев көшесі, 40, 40/1
|-
| Мұхтар Әуезов атындағы № 86 мектеп-гимназия ||  Аманжол Бөлекбай 20|| 2018?&lt;ref&gt;https://enbek.kz/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B5/260696&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Х. Доспанова көшесі: 1, 1/1, 2, 2/1, 2/2, 2/3, Т. Жүргенов көшесі: 26 (1, 2, 3-блоктар), 28, 28/1, 30, 32,  А. Бөлекпаев көшесі: 17, 19, А. Байтұрсынұлы көшесі: 41 (1, 2, 3-блоктар), 43, 43 (1-блок), 43/2, 43/3, 43/4, А-75 көшесі: 2 (1, 2, 3, 4-блоктар) , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 83 МГ-да);, Қошқарбаев көшесі: 60, Орхон көшесі: 16, Қордай көшесі: 74, 76, 81, 82, 82а, 83, 85, 87, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 116 ОМ-те);, А. Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14а, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/3, 18, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те).
|-
| № 91 мектеп-гимназия ||  Храпатый, 10|| 2021&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/262086?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Ш. Қалдаяқов көшесі 2, 2/1, 2/2, 4, 4/1, 4/2, 6,, А. Тыныбаев көшесі 2, 4, 5, 6, 6/1, 7, А-32 көшесі 1, 1/1, 3, 5, Панфилов көшесі 1, 1/2, 2, 3/1, 5, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, А. Храпатый көшесі 3, 5/1, 5/2, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 12, 13, 14, 15, 15/1, 17, 17/1, 19, 21, 21/1, 21/2, 23, 25, 25/1, 25/2
|-
| [https://93ml.edu.kz/ № 93 мектеп-лицей]||  Ж. Нәжімиденов, 24|| '''2022''' ||  қазақ|| || Ш.Қалдаяқов көшесі: 23, 23а, 23/1, 23/2, 24, 25, 25а, 26, 26/1, 28, 44, С.Нұрмағамбетов көшесі: 19, 21, 21/1, 23, 23/1, 25, 25/1, 27, 27/1, Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, А.Байтұрсынұлы көшесі: 4/1,  6, 8, 10/2, 10/3, Ж.Нәжімеденов көшесі: 5/1, 6, 26/1, 28, 28/1, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 113 ОМ-те):
|-
| [https://astana98mektep.edu.kz/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b5%d0%bf-%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0%d0%bb%d1%8b/ № 98 мектеп-лицей]||  Ж.Нәжмиденов көшесі, 8|| 2018, 
2024
| ||  || Ж. Нәжімеденов көшесі: 2, 4, 4/1, 10, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4; Ш. Қалдаяқов көшесі:,1, 3, 11, 13, Қ. Аманжолов көшесі, 26/1, 26/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 9/1, 9/2, 9/3, 11а.
|-
| № 102 жалпы білім беретін мектеп ||  Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 7|| 2024|| ||  || А.Байтұрсынұлы көшесі, 1, 3, 5, 9, Р.Қошқарбаев көшесі, 2, 8, 10, 10/1, Қ. Аманжолов көшесі, 28, 28/1, 28/2, Қ. Қуанышбаев көшесі, 11б, 11/1, 11/2, 11/3 
|-
| [https://www.102mektep.edu.kz/about-us/index.php № 112 жалпы білім беретін мектеп]||  А 102 көшесі, 39|| 2024 || ||  || А-108 көшесі: 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, А-130 көшесі: 1, 5, А-105 көшесі: 11, 20, 20/1, 20/2, А-102 көшесі: 4/5, 23, 27, 29, С.Шаймерденов көшесі: 4/2, , М.Төлебаев көшесі: 1, Қапал көшесі: 1/1, «Ақбидай» т.а. А-431 көшесі: 21
|-
| № 113 Жайлы жалпы білім беретін мектеп ||  Шәмші Қалдаяқов көшесі, 38|| 2025|| ||  || Ш.Калдаяқов көшесі: 27/4, 29, 34, 40, 40/1, 40/2, 44, 51, 55а, 58, 58/1, 58/2, 59а, 60а, 60б, 61,  Ж.Нәжімеденов көшесі: 7, 7а, 13, 13/1, 13/2, 15, 17, 19, 27, 29, 29/1, 29/2, 29/3, 31, 33, 34, 34а, 34/1, 34/2, 37, 39, 39/1, 44, 44а, 52а, 54/1, 62, 62 к1, 62 к2, 62 к3,  64, Т.Жүргенов көшесі: 3, 4, 5, 6, 10, 12, 14, 18, 18/2, 19, С.Шаймерденов көшесі: 4/3,  А-29 көшесі: 1, 4, 6, 11, 29а, А-42 көшесі: 15, 17, 19, 21, 23, А-52 көшесі: 8, 8/1, Қ.Ахмедияров көшесі: 3, 12, 14, 16, 20, 22, 34, 23-16 көше: 2/2, 2/3, 2/4, 2/7, 2/8, 2/9, 2/11, 2/12, 2/13, 8, 12, 16, Ә.Қайдаров көшесі: 1, 3, 8, А-39 көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, С.Мауленов көшесі: 2, 3, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 15, 17, 19, 18, 20, 20/1, 21, 27, 29, 31, 33, 37, О.Бөкей көшесі: 5, 10, Ұ.Қараманов көшесі: 2, 6, 20, Райымбек батыр көшесі: 31, 33, 41, 49, 51, 55, 57, 74, 76, 80, 80/1, 82, 82/1, 84, 86, 88, 94, 96, 98, ТК: «Zurich», «Florence», «Феникс», М.Жұмабаев көшесі, 38, «А-City» ТК, ул.М.Тынышбайұлы, 10, Орыс сыныптары: Райымбек батыр көшесі: 54, 54/1, Ш.Калдаяқов көшесі: 24, 26, 26/1, 28, А.Байтұрсынұлы көшесі: 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16, 16/1, 16/3, 18, 20, 20/2, 20а, 36, 36а, 40, 67, С.Шаймерденов көшесі: 1, 8б, 8
|-
| [https://baitursynov.binom.edu.kz/ «А.Байтұрсынұлы атындағы Binom school»]||  Промышленный, Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 49а
| ||  ||  || А-91 көшесі: 12, 14, 16, А.Байтұрсынұлы көшесі: 20, 20а, 20/2,22, 30, 30/1, 32, 32/1, 32/2, 32/3, 32/4, 36, 36а, 38, 40, 47, 49, 49/1, 51, 53, 53/1, 61, 67, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, 6, А-92 көшесі: уч. 3, 5, С.Шаймерденов көшесі: 1, 2, 3, 5, 8, 8б, М.Тынышбайұлы көшесі: 2, 5, Малая, Веселая көшелері, , Bilim 1 - ул. Байтурсынова 30, Bilim 2 - ул. Байтурсынова 30/1, Birlik – Байтурсынова, Bailyq - Байтурсынова , Dauletti Qalashyq - Байтурсынова
|-
|[https://www.haileybury.kz/kz/astana Haileybury Astana]
|Улица Ивана Панфилова, 4
|2011
|
|
|жеке меншік
|}

== Есіл ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983308?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://www.24mektep.edu.kz/kz/mektep-turaly-794156 Жүсіпбек Аймауытов атындағы № 24 орта мектеп]||  Пригородный, улица Арнасай,127|| ||  қазақ, орыс|| || Пригородный т.а.,  «Авиатор» саяжай қоғамы, «Garden Village» коттедж кенті, , Е-761 көшесі, 4а, 4б, 4в, 4г., Е-699 көшесі, 8, 8/1, Арнасай көшесі, 5а, 5б, Сарытоғай көшесі, 3а
|-
| № 59 мектеп-лицей ||  Сауран 5/1|| жаңа корпус қосымша 2023&lt;ref&gt;https://kazpravda.kz/n/chetyre-shkoly-otkryli-v-astane/&lt;/ref&gt; ||  қазақ, орыс|| || Сауран көшесі5, 5а, 5б, 5г, 5д, 7, 7а, 7б, 7г, 9, 9а, 9б, 10б, 10в, 12/1, 12/2, 14; Октябрьдің 70-жылдығы көшесі 1а, 3, 6а, 6/1, 8/1, 72, 74, 77; Қабанбай батыр даңғылы, 40, 42, Алматы көшесі, 2, Керей-Жәнібек хандар көшесі, 9, 11, Ақмешіт көшесі, 1, 5, 5а, 7, 7а, 7б, 7/1
|-
| [https://ibschool66.edu.kz/kz/mektep-tarihy-25105451 Дінмұхамед Қонаев № 66  мектеп-лицей]||  Д.Конаев 33/1|| 2011 ||  қазақ|| || Сарайшық көшесі, 2, 4, 5, 5а, 5б, 5в, 5г, 5е, 5д, 5/1, 6, 7, 7а, 7б, 7/1, 7/2, 7/3, 8, 9, 11, 11/1, 34; Қонаев көшесі, 29, Арай көшесі, 35/1, 35а, 35б;  , (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 17 МГ-да);, Сарайшық көшесі, 36, 38, 40, , Қонаев көшесі, 12, 12/2,  14, 14/1, 14/2, 14а, 14б, 14д, 14г, 35, 35/1, Достық көшесі 13, 13/1, 13/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 МЛ-де)
|-
| [https://75shg-bilim.edu.kz/ № 75 мектеп-гимназия]||  Орынбор 28/1|| '''2014'''&lt;ref&gt;https://75shg-bilim.edu.kz/news/novaja-75-a-shkola&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі, 28, 30, Мәнгілік ел даңғылы, 28,  А.Бөкейхан көшесі, 14, 14а, 14б, 14в;, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: , Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғ., 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2., А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б.
|-
| [https://www.school-lyceum76.edu.kz/kz № 76 мектеп-лицей]|| Түркістан, 10/1|| 2014&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/1-sentyabrya-v-astane-otkroyutsya-4-novye-shkoly_a2687163&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Керей-Жанибек хандар көшесі, 22,, Түркестан көшесі, 8, 8/1, 8/2, 10, 14, 14а, 14/1, 14/2, 16/4, 16/5, Мәңгілік Ел даңғылы, 19, 19/2, 21, 23, 23/1, 27, 27/1, 29, 29/1, 29/2, 31, 33/2, 35, 35/1, Е-116 көше, 2, (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да).
|-
| [https://77.astana-bilim.kz/m_tolkujat?lang=kz Фариза Оңғарсынова атындағы № 77 мектеп-гимназия]|| Мәңгілік ел, 22/1 || 2015||  қазақ|| || А.Бөкейхан көшесі, 2, 6, 8, 10, 10/1,  Керей-Жәнібек хандар көшесі, 15,  Мәңгілік ел даңғылы, 17, 22, 24, 26, 26а, 26б, , (орыс тілінде оқытатын сыныптар №75 МГ-да);, Түркістан көшесі, 4, 4а, 4/1,  Алматы көшесі,11, 13, Түркістан көшесі, 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі, 62, 62/3,64, 64/1  (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 99 ОМ).
|-
| № 82 «Дарын» мамандандырылған мектеп-лицей || Түркістан, 32/1|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4761974-v-astane-otkryt-specializirovannyjj.html&lt;/ref&gt;||  қазақ|| || Қазақ тілінде оқытатын бастауыш сыныптар:, Бұқар жырау көшесі, 36, 36а, 36б, 36/1, Ұлы Дала даңғылы, 65/2 (орыс тілінде оқытатын сыныптар «Қадыр Мырза әлі атындағы Binom school);, Жошы хан көшесі, 6, Ұлы Дала даңғылы, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1 (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| [https://sh84.edu.kz/ru Шейх Халифа бен Заид әл-Нахаян атындағы № 84 мектеп-лицей]||  Хусейн бен Талал, 7/1|| ||  қазақ, орыс|| || Мәңгілік ел даңғылы, 37, 37/1, 37/1 блок 1, 39, 41, 41/2, 41/3, 41/4, 41/5, 42, 45 блок H, блок J, блок G, 47 блок D, блок E, блок F, 48, 49 блок А, блок В, блок С,   , Бөкейхан көшесі, 28, 30. Түркістан, 18, 18/1, 20, 20/1, 28, 28/1, 28а, 28/2, 30, 30/1, 32, Бухар жырау көшесі, 19, 28, 28а, 28б, 30, 30/1, Ұлы дала даңғылы, 41, 41а, 41б, 41в,  41/2, 41/4, 41/3, 45, 45/1, 47, 47/1, Г.Алиева көшесі, 2, 4, 
|-
| [https://85astana-mektep.edu.kz/ Шейх Тәмим бен Хамад әл-Тәни атындағы № 85 мектеп-лицей]|| Қабанбай батыр 56/1   || 2018||  қазақ, орыс|| || Ұлы Дала даңғылы: 31, 31/1, 33, 33/1, 35, 37, 39, Қабанбай батыр даңғылы: 49, 49А, 51, 56, 56А, 56Б, Тұран даңғылы: 54, 56, 56/1, 58, 60, Бұқар жырау көшесі: 20, 20А, 20Б, 24, 26, 26/2, Г. Әлиев көшесі: 1, 3
|-
| [https://www.88-mektep.edu.kz/kz/informaciya-o-shkole-167847 Қадыр Мырза Әлі атындағы № 88 мектеп-лицей]||  31 көше
'''Е-321 көшесі, 18 ғимарат''';
| 2019||  қазақ, орыс|| || Е-321 көшесі: 22, Е-314 көшесі: 20/1, 22, Таунхаус «Ferdinand», «Gold Land» ТК, Коттеджді кент «Family Village», «Forest Park Village», «Family Town», «Vela village» ТК, Қабанбай батыр даңғылы, 57, 57/2, 59, 59/1, 59/2, 59/3, 59А, 59Б, 75а, Тұран даңғылы, 72, 72 к1, 72 к2, 83/1,89/3, ДО «Черемушки» (Солнечная, Рябиновая, Столичная көшелері), Маймекен көшесі: 2, 4, 6, 6/1, «Яссауи» ТК (Қабанбай батыр көшесі, 63), Е-103 көшесі, 1, 1/1,  3, 3/1, 3/2, 5, Әл Фараби даңғылы, 76
|-
| [https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru Дулат Бабатайұлы атындағы № 89 мектеп-лицей]||  Сауран, 5/1
'''Сауран 11.'''
| '''2020''' &lt;ref&gt;https://89.astana-bilim.kz/news?lang=ru&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Керей-Жәнібек хандар көшесі: 12/1, 14А, 14Б, 14В, 14/2А, 14/2В, 14/2С, 14/2Е, 14/2F, 14/2Д, 16,, Сауран көшесі: 13, 15, 15/3, 15/4, 18, 18/1, 20, Ақмешіт көшесі: 9, 9/1, 9/2, 11, 13, 13/1, 13/2, 13/3, 17, Қабанбай батыр даңғылы: 46, 46А, 46Б, 46/1, 48, 48/1, 48А, 48Б, 48/5, 48/7, 48/9, Орынбор көшесі: 1 (блок А, блок Б)
|-
| [https://95school.edu.kz/index.php/ru/ № 95 мектеп-лицей]||  Ұлы-Дала, 73/1|| ||  қазақ, орыс|| || Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, «Арнау» ТК: 1, 2, 3, 5, 6, 14, Е-871 көшесі: 1, 1/1, 1/2, 3, 4, Ұлы Дала даңғылы: 73, 75, Әл-Фараби даңғылы: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, Аңырақай көшесі: 1А, Е-767 көшесі: 11,, Е-669 көшесі: 13, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:, Әл-Фараби даңғылы: 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 17, 17/1, 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, , Қ. Қайсенов көшесі: 2, Жошы хан көшесі: 6
|-
| [https://96mektep-astana.edu.kz/ru/glavnaya/ № 96 мектеп-гимназия]||  Г.Алиев, 10|| 2023 &lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/obshestvo/6446939-kak-vyglyadit-shkola-postroennaya-na-izyatye-u-korruptsionerov-dengi.html&lt;/ref&gt;|| ||  || Ұлы Дала даңғылы: 54, 56, 56/1, 56/2, 58, 58/1, Қабанбай батыр даңғылы: 58А, 58А к1, 58Б, 58Б к1, 58Б к2, 58Б к3, 58Б к4, 58Б к5, 58Б к6, 58Б к7, 60А/8, 60А/9, 60А/10, 60А/13, 60А/12, 60А/11, 60А/15, 60А/16, 60А/14, 60А/20, 60А/19, 60А/18, 60А/17, 60А/2, 60А/1, 60А, 60А/6, 60А/5, 60А/4, 60А/3, 60/10, 60/11, 60/12, 60/13, 60/16, 60/15, 60/14, 60, 60/1, 60/2, 60/3, 60/4, 60/5, 60/6, 60/7, 60/8, 60/9, 60/17, 60/18, 60/19, 60/20, 64, Т. Рысқұлов көшесі: 1, 1Б, 1Д, 1/1, 3, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 5/4, 5/5, 9, 9а, Г. Алиев көшесі: 10, 10/1, Түркістан көшесі: 34, 34А, 34Б, 34/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 50, 51, 51/1, 51/2, 51/3, 51/4, 51/5, 51/6, 52 (блок В1, В2, В3), 53, 54, 54/1, 54/2, 56, 59, 61, Ә. Бөкейхан көшесі: 32, 38, 40, 42, 42/1, Тұран даңғылы: 83/1, Ақмешіт көшесі: 19А, 19/1, 19/2, 19/3, 19/4, 19/6, 19/7, 19/8, 19/9, 19/10, 19/11, 19Б
|-
| № 99 орта мектеп  ||  Қабанбай батыр даңғылы, 38а|| 01.09.2024&lt;ref&gt;https://liter.kz/pervogo-sentiabria-v-astane-otkrylis-novye-komfortnye-shkoly-1725188582/&lt;/ref&gt;|| ||  || Қабанбай батыр даңғылы: 19 (блок D), 29, 29/1 (блок А, Б), 29/2, 29/4, 34/1, 38/1, 38/2, 38/3, Сығанақ көшесі: 21, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 33, 35, 35А, 37, 39, 39/1, 41, 48, 48А, 54, 54/1, 58, 58/1, Сауран көшесі: 2, 3, 3/1, 4, 6, Достық көшесі: 1, 1А, 1/2, 5, 5/1, 5/2, 8, 8Б, 8/4, 10, 12, 12/1, Тұран даңғылы: 32/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Түркістан көшесі: 4, 4А, 4/1, Алматы көшесі: 11, 13, Түркістан көшесі: 2 (блок 1, 2, 3), Сығанақ көшесі: 62, 62/3, 64, 64/1
|-
| № 103 орта мектеп ||  Мәңгілік Ел даңғылы, 70|| 2024|| ||  || Е 495 көшесі: 8, Хусейн бен Талал көшесі: 28, 30, 52, Е 496 көшесі: 4, 7, 8, 9, 10, 10/1, 10/2, Мәңгілік Ел даңғылы: 68 блок А1, блок А3, блок В1, блок С1, 72, 72/1, 76, 86, «Аман», «Talmas» ТК
|-
| № 104 орта мектеп  || Жошы хан көшесі, 16|| 2024|| ||  || Мәңгілік Ел даңғылы: 36, 38, 40, 40А, 40/2,, Қаратөбе көшесі: 1, 3, 5, 6, 6/1, 6/1А, 7/2, 8, 10/1, 14/3, 16, 17, 18, 18/1, 19, 20Б, 21, Ақниет көшесі: 2, 2/1, 4/2, 5, 6, 8, 9, 10, Жиделі көшесі: 3 кв1, 5/1, 6, 7/1, 9Б, 9/1, 9/3, 11/2, 12, 15/1, 17, 18, 20, 20/1, 20/2, 22, 23/1, 23/2, 23/3, 24, 25, 25/1, 26, 27, 27/1, Ақселеу көшесі: 2, 4, 6, 8, 8/2, 8/3, 8/4, 9/1, 11, 15, Үшқопыр көшесі: 1, 1А, 1В, 2, 2/2, 3, 3Б, 3Г, 4, 5, 6, 7/1, 13А, 16, 36, Аққұм көшесі: 1Б, 1Д, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 17А, 17/2, 17/3, 19, 20А, 21, 23, 25, 25/1, 25/2, 25/3, , Орынбор көшесі: 13, 22, Ұшқыштар көшесі: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 15/1, Орал көшесі: 1/1, 2, 3, 3А, 3Б, 4, 5,, Бағбан көшесі: 1, 2, 8/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 1Д, 40, 42, 42/1, 44, 44/1, 44/2, 44/3, 44/4, 46, Ұлы Дала даңғылы: 51, 53, 53/1, 55, 55/1, 55/2, Әлихан Бөкейхан көшесі: 3Б, 11, 11А, 11/1, 13, 15, 15/1, 16, 16/1, 16/2, 16/3, 17, 17/1, 18, 19, 20, 21, 21/1, 21/2, 21/4, 21А, 21/3, 21/5, 24, 35, Жошы хан көшесі: 1, 1/1, 1/2, 7, 7/1, 7/2, 12, 12/3, 13, 14/1, 16/1, 17, 20, 23, 27, Бұқар жырау көшесі: 12/3, 23, 25/1 (блок 1, блок 2), 27, 32, 34, 34/2, 44-ші көше: 2А/2
|-
| Жайлы № 107 орта мектеп  ||  Қасым Қайсенов көшесі, 4/1|| 2024&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/desyat-komfortnih-shkol-otkrili-v-astane-b60912&lt;/ref&gt;|| ||  || Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1, 17, 17/1, Ұлы Дала даңғылы: 57, 59, 61, 63, 65, 65/1, 65/2, 67, 69, 71, Қ. Қайсенов көшесі: 2, 4, 6, Бұқар жырау көшесі: 40, 42., (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 95 МЛ).
|-
| Средняя школа № 108 ||  Е 117 көшесі, 40а|| 2024&lt;ref&gt;https://ru.elordainfo.kz/index.php/novosti-stolicy-ru/komfortnaya-shkola-otkrylas-v-rayone-stolichnogo-zhk-ba-ystan&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-117 көшесі: 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 45, Е-767 көшесі: 11, Е-669 көшесі: 13, 13А, Аңырақай көшесі: 1А, Е-779 көшесі: 32, 32/1, «Тельман» т.а.
|-
| Средняя школа № 109  || Е 669 көшесі, 6|| 2025&lt;ref&gt;https://109school.edu.kz/ru/o-shkole/&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-669 көшесі: 4, Е-915 көшесі: 15, 17, 19, 21, Е-509 көшесі: 7, 9, 11, Е-511 көшесі: 38, 40
|-
| «Қ.Сәтбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 40а|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 21/1, 23, 25, 27, 27/1, 29, 30, 30/1, 30/3, 30/4, 32, 33, 34, 34/1, 34/2, 34/3, 34/4, 35, 36/2, 38/2, 40/2, 44, 44/1, 46, Ұлы Дала даңғылы: 80, 80/1, 82, 84, 86, 86/1, 88/1
|-
| «Қадыр Мырза-әлі атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Әл-Фараби даңғылы, 9/5|| ||  ||  || Әл-Фараби даңғылы: 1, 3, 3/2, 5, 7, 7/2, 7/3, 9, 9/1, 9/2, 11, 11/1, Керей-Жәнібек хандар көшесі: 50, 50/1, 50/3, Бұқар жырау көшесі: 31, 31/1, 33, 33А, 33/1, 33/2, Орыс тілінде оқытатын сыныптар:Әл-Фараби даңғылы: 13, 15, 15/1Бұқар жырау көшесі: 36, 36А, 36Б, 36/1, 40, 42, Қ. Қайсенов көшесі: 4, 6, Ұлы Дала даңғылы: 65/2
|-
| «Ә.Кекілбаев атындағы Binom school» мектеп-лицейі  ||  Тұрар Рысқұлов көшесі, 20|| 2022&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/novaya-shkola-binom-na-4000-mest-otkryilas-v-stolitse-487215/&lt;/ref&gt;|| ||  || Фариза Оңғарсынова көшесі: 6, 6/2, 8, 8/1, 8/2, 10, Т. Рысқұлов көшесі: 16, 16А, 16/2, 18, 18/1, 18/4, 18/5, Хусейн бен Талал көшесі: 39, 39/1, 39/2, 41, 41/1, Мәңгілік Ел даңғылы: 56, 58, 60, 62, 62/1, 62/2, 62/3, 62/4, Әлихан Бөкейхан көшесі: 25, 25А, 25Б, 25В, 25Г, 27, 27А, 27/1, 27/2, 27/3, 27/3 (блок К2), 27/4, 29, 29/2, 29Б, 44, 46, 48, 52;, Тұрғын үй кешендері:BI Village Deluxe 3, BI Village Deluxe 4, White Hills, Bi Town, Deluxe Town, Коттеджді қалашықтар: Bi Village Comfort-2, Bi Village Comfort-3, Village Comfort-1,, Bi Village, Bi Village Deluxe-2, Bi Village Deluxe
|-
|[https://astanaboysbil.edupage.org/ Білім-инновация Астана, лицей-интернат]
|Тұрар Рысқұлов көшесі, 14
|
|
|
|
|-
|'''[https://agis.edu.kz/ Международная частная школа «Astana Garden International School»]''' 
|Улица Алихан Бокейхан, 34
|2017
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://quantumtech.edu.kz/ Quantum TECH School]'''
|Улица Турар Рыскулов, 9/1
|2024
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://le-astana.kz/ Экономический лицей]'''
|ЖК Олимп палас, улица Туркестан, 8/3
|1998
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://isa.nis.edu.kz/ International Steppe School of Astana]
|ул. Туркестан, 32/1
|2013
|
|
|Жеке меншік
|-
|[https://astana.fizmat.kz/ Республиканская физико-математическая школа] Астана филиалы
|Улица Туркестан, 2/1
|'''2016''' 
|
|
|
|-
|[https://horizon.edu.kz/ Horizon School]
|ул. Сарайшык, 20/1
|
|
|
|
|}

== Нұра ауданы&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/documents/details/983303?lang=kk&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! Оқыту тілі !! Бұрынғы атауы !! Қызмет ету аумағы 
|-
| [https://17-astana-bilim.edu.kz/ Ақан Құрманов атындағы № 17 мектеп-гимназия]||  Қабанбай батыр, 9/1|| '''2002''' &lt;ref&gt;https://17-astana-bilim.edu.kz/kz/akparat-1222949&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || «Шұбар» ықшам ауданы: Қ. Ерімбет көшесі: 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 17, 19, 27, 29, 31, 37, 39, 41, 43, 45, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, С. Мендешев көшесі: 1-63,  Х. Досмұхамедұлы көшесі: 2-90, Е. Тайбеков көшесі: 3-96, Алпамыс батыр көшесі: 1-74, Митченко көшесі: 1-46, Н. Оңдасынова көшесі: 1-91, Темірқазық көшесі: 1-85, Қараөткел көшесі: 1-58, 58/1, Ж. Шарденов көшесі: 2-30/1, Айтансық көшесі: 1-12, Күмбел көшесі: 1, 1А-15, Жиембет жырау көшесі: 7-17А, Қарашаш ана көшесі: (барлығы), Арай көшесі: 1, 3, 5, 8А, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 28, 28/1, 29, 29/1, 30, 31/1, 32, 34, 35, 35А, 35Б, 36, 38, 40, 42, 44, 48, 54, К. Тұрсынов көшесі: 4/1, 24А, 24/1-24/3, 30/1-30/3, 35, 37, Атасу көшесі: 3, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 22, 23, 23А, Балауса көшесі: 8, 8/1, 8/2, 10, 10/1, 12, 14 (барлығы), Босаға көшесі: 3-15, Көктем көшесі: 1-16, Толағай көшесі: 1-29, Родниковая көшесі: 1/1, 1, 7, 13, 66, 97, 37, 35, 29, 29/1, 56, 58, 60, 62, 64, Адырна көшесі: 1-25, Космонавттар көшесі: 1-58, Зорге көшесі: 1-7, Мұқанов көшесі: 1-17, Наркескен көшесі: 1, 1/1-27, Көшек батыр көшесі: 7-22, Құлагер көшесі: 1А, 8А, 2А, 12, 13, 14, 15, 19, 54, Құлынды көшесі: 1-18, Қалқаман көшесі: 20А, 6А, 11, 14, 17, 9, 12, 15, 4, 62, 60, 59, Жеке батыр көшесі: 14, 16, 18, 20, 27, 29, 31, 33, 35, 39, 41, 43, 47, 49, 20, 21, Княгинин көшесі: 1-27, Хлудов көшесі: 1-22, Шанин көшесі: 2/7, 15, 19, 21, 25, 27, Меркі көшесі: 1-9, 10, 11, 20, Мақатаев көшесі: 3, 4, 6, 8, 13, 18/1, 21, 23, 25, Маржансу көшесі: 4-30, Тұрғын үй кешендері: «Арай-1», «Арай-2», «Арай-3», «Отырар», Қабанбай батыр даңғылы: 2, 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 2/6, 2/7, 4, 4/2, 5/1, 5/3, 6/2, 6/3, 6/5, 6/6, 7/1, 7/2, 7/3, 9, 9/2, 9/3, 9/4, 11, 11/2, 12, 13, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, Тұран даңғылы: 9, 11, 14, 14/1, 14/2, 14/3, 16/1, 19/1, 22, 22/1, Қ. Мұхамедханов көшесі: 1, 1/1, 1/2 
|-
| [https://33.edu.kz/%d0%b1%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b-%d0%b1%d0%b5%d1%82/ № 33 жалпы білім беретін мектеп]||  Әміре Қашаубаев көшесі, 28а|| 2025&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/1066274?lang=ru&lt;/ref&gt; || ||  || Көшелер: Айғыржал, Жантай батыр, Қамбар ата, Ойсыл қара, Шопан ата, Есет батыр, Мұхамет-Салық Бабажанов, Салбурын, Ақжайлау, Кейкі батыр, Жайлаукөл, Наурызбай батыр, Ақши, Ботақара, Сырым батыр, Малайсары батыр, Таукент, Мәді көшесі, 12-19 үйлер, Мұрын жырау, Омбы, Бойтұмар,У.Танашев, А.Қастеев, Сыпыра жырау, Шалкиіз жырау, 1-32 үйлер, Жасыбай, Байғозы батыр, Қапшағай, Алтын сақа, Байзақ датқа, Киікті, Ағанас, Ақтамберді жырау, Доспамбет жырау, 12-110 үйлер, Үмбетей жырау, Е-584 көшесі, 108 көше, Е-612 көшесі, Е-614 көшесі, Е-616 көшесі, Е-584 көшесі, Әмір Едіге, Р.Жаманова, У.Халфин, Е-588 көшесі, Н.Хикмет, Е-631 көшесі, Т.Шәмелов, Б.Күлманов, С.Абеев, Г.Байтасов, С.Ерубаев, Н.Байғанин, Бәйтерек, Е-805 көшесі, Е-806 көшесі, Е-807 көшесі, Е-575 көшесі, Е-576 көшесі, Е-816 көшесі, Е-582 көшесі, Ш.Руставели, А.Забикулин, С.Ниязбеков, К.Карбаев, Е-578 көшесі, Х.Есенжанова, Р.Есімжанова, Коттеджді қалашық: «Үркер»
|-
| № 45 жалпы білім беретін мектеп  ||  Жилой массив Заречное улица Ұшқыштар,8/1|| ||  қазақ, орыс|| || Қазыбек би көшесі, 35, 35/1, 35/2, 37, 41, 41/1; Төле би көшесі, 12, 12/1, 12/2, 14, 14/1, 16, 18, 20, 22, 24, 25, 25а, 25/1, 27, 27/1, 35/1, Тұран даңғылы, 57а, 57г, 57/3, 57/4, 57/5, 57/6, 57/7, 59/2 блок В, блок С, 59/3, 65а, 67, 71, Ұлы Дала даңғылы, 25, 27, 27/1, 29, 29/1, 38, 38а, 38/1, 40, Е-54 көше, 5
|-
| [https://69.astana-bilim.kz/tarih?lang=kz Кемел Ақышев атындағы № 69 мектеп-гимназия]||  Жилой массив Үркер, Исатай батыр, №141|| 2012-2013||  қазақ, орыс|| || Көшелер: Доспамбет жырау, Бекет ата, Қастек, Кенсай, Қармақшы, Қаракемер, Кумжарган, Белкарагай, Жанқожа батыр, Ақдала, Ақсуйек, Сыпатай батыр, Исатай батыр, Жумабай Шаяхметова, Батыр Баян, Махамбет, Қожаберген жырау, Сырым батыр, Шалкиіз жырау, Үкілі Ыбырай, Латиф Хамиди, Асы, Сексек ата, Қозыкөш, Исатай батыр, Оспан батыр, Миялы, Текес, Мади, Айғыржал, Зеңгі баба, Домбауыл, А.Кашаубаева, Кейкі батыр, Ойсыл қара, Шопан ата, Қамбар ата, Есет батыр, Таукент, Омбы.
|-
| [https://71.astana-bilim.kz/about_m?lang=kz № 71 мектеп-лицей]||  Проектная 200,  4|| 2013||  қазақ, орыс|| || Ш.Айтматов көшесі, 36, 36/1, 36/2, 36/4, 36/5, 36/6, 36/7; І. Омаров көшесі, 1, 2, 3, 3/1, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 19/1, 21, 21/1; Күлтегін көшесі, 9, 10, 11, 11/1, 11а, 13; Сығанақ көшесі, 1, 
|-
| [https://78astana-bilim.edu.kz/mekteptarihy Смағұл Сәдуақасұлы атындағы № 78 мектеп-гимназия]||  Әзілхан Нұршайықов көшесі (Е 11), 8|| 2014||  қазақ|| || Ә.Нұршайықов көшесі, 6/1, 10, 10 блок1, 10 блок 2, Е-15 көше, 3, 5, 9, 9/1, 9/2, 9а, Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 31, 31а, 31б, 33, 34, 34/1, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, 12, Е-429 көше, 24, (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 110 ЖББМ)
|-
| [https://79.astana-bilim.kz/ № 79 мектеп-лицей]||  ЖМ «Комсомольский», Мақсұт Нәрікбаев көшесі (Е-246), № 3|| 2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;||  қазақ, орыс|| || Қ.Мұхамедханов көшесі, 7, 7/1, 9, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 15, 17, 17/1, 19, 21, 21/2, 23, 23а, 25, Е-251 көшесі, 4, 4/1, 4/7, Қорғалжын тас жолы, 4, 4/1, 4/2, 5, 6, 8/1, 8/2, 11, 13/4, 15/1, М.Нәрікбаев көшесі, 4, 5, 6, 6а, 8, 9, 10, 12, 22, Е-489 көшесі, 3 блок 1, 3 блок 2, 4, 5, 6, Әйтеке би көшесі, 15, 16, Домалақ ана көшесі (барлық үйлер), Ақын Сара көшесі, Қарашаш ана көшесі, Баянсұлу көшесі, Тұмар ханым көшесі, Айша бибі көшесі, Ұмай ана көшесі (барлық үйлер), Жұбан ана көшесі (барлық үйлер), Ләйлі-Мәжнүн көшесі (барлық үйлер), Айғаным көшесі (барлық үйлер), Қыз Жібек көшесі (барлық үйлер), Ұлпан таркөшесі, «Қараөткел 1», «Қараөткел 2», «Қараөткел 3» т.а.
|-
|[https://81aes.edu.kz/ № 81 Astana English School халықаралық мамандандырылған гимназия]
|И.Омаров, № 2
ЖМ Батығай
|2015&lt;ref&gt;https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4739503-v-astane-1-sentjabrja-otkrylis-tri.html&lt;/ref&gt;
|қазақ
|
|жеке меншік?
|-
| [https://90gimnaziya.edu.kz/ Қайым Мұхамедханов атындағы № 90 гимназия]||  улица Мақсұт Нәрікбаев,3|| 2020 ||  қазақ|| || Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247 көшесі, Е-248 көшесі, Е-249 көшесі (орыс тілінде оқытатын сыныптар № 100 ЖББМ);
|-
| Тұрсынбек Кәкішұлы атындағы № 94 мектеп-лицей, № 94 мектеп-гимназия ||  Сарыарка??Ш.Бөекеев 50??? (удалена) || ||  ||  || Е-584 к. 4, 6, 8, 10, Әмір Едіге к. 1-53, Роза Жаманова к. 5-12/4, 6/1-7/4. Уали Халфин к. 1-49. Е-588 к. 1г -12. Тұрмағамбет Ізтілеуов к. 6-38. Е-631к. Е-612 к. 12-33. Е-616 к. 1/1 а 26/4. Саттар Ерубаев к. 1-34. Тұяқберді Шамелов к. 1-34. Бақтыгерей Құлманов к. 1-62. Уали Халфин к. 1-49. Саят Абеев к. 17-49. Ғазиз Байтасов к.1-30. Назым Хикмет к. 1-82. Е-208 к. 1-49. Е-614 к. 1-49. Е-208 к. 1-49. Е-202 к. Е-204к. Е-205к. Рабиға Есімжанова к. Жаменке абыз к. Ұзак батыр к. Е-610 к. Нияз би к. Әшірбек Сығай к. Шолпан Жандарбекова к. Е-647к. Е-645 к. Е-646 к. Е-108 к. Е-648к. Е-1 к. Е-582 к. Е-575 к. Е-816к. Сабыр Ниязбеков к. Қайреден Карбаев к. Е-578 к. Е-577 к. Е-576 к. Нұрпейіс Байғанин к. Бәйтерек к. Е-805 к. Е-806 к. Е-807 к.Үмбетей жырау к.
|-
| [https://gymnasiumast97.kdt.kz/?lang=kz № 97 мектеп-гимназия]||  Тұран даңғылы, 42/1|| 2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/tri-novye-shkoly-otkryli-v-astane-v-chem-ih-osobennost-381140/&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 34а, 34б, 34/1а, 36/1, 38/1, 40/1, 40/2, 42, 44б, 44/2, 46а, 46Б, 46/4, 46/5, 46/6, 46Б/1, 46Б/2 Керей-Жәнібек хандар көшесі, 2, 2/1, 5, 6, 8/1, Қабанбай батыр даңғылы, 43 блок А, блок В, 43в, 43г блок Д, 45/3, 45/3 к1, 45/3 к2, 45/3 к3, 45/3 к2, Орынбор көшесі, 10/1, 10/2, 10/3, 10/4, 12 блок 1, 2, 3
|-
| [https://100mektep.edu.kz/ № 100 жалпы білім беретін мектеп]||  Е 535 көшесі, 1|| 2025&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/ru/v-astane-otkrilas-shestnadtsataya-komfortnaya-shkola-bef763&lt;/ref&gt;|| ||  || Е-535 көшесі, 2, 4, 6, 6/1, Қорғалжын тас жолы, 28, 30, Е-128 көшесі, 1, 7, 7/1, 7/2, 16а, «Onyx Comfort» ТК, Ш.Айтматов көшесі, 37 блок1, 2, 39 блок 1, 2, 38, 40, 40/1, 40/2, 41, 41/1, 41а, 41б, 41/1, 41/2, 41/3, 46, 53, 59, 60, 60/1, 60/2, 62, 62/1, 62/2, Қорғалжын тас жолы, 20/2, 20Б, Е-181 көшесі, 1, 1/1, 1/2, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 20, 20/1, 20/2, 28, 28а, 28б, Е-249 көшесі, 6, 8, 14, 14/1, 14/2, «Западный» саяжайы, І.Омаров көшесі, 23, 23/1, 25, 27, 27/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 42, Қорғалжын тас жолы, 23, 23/1, 25, 25/1, 25/2, 27, 27а, 27/1, 27/2, 27/3, 28, 30, 31, 31а, 31/1, 42/1, Е-430 көшесі, 2, 2а, 2/2, 3, 4, Е-435 көшесі, 3, Қ.Мұхамедханов көшесі, 41, 45/1, 47, 49/1, Е-247, Е-248, Е-249 көшелері
|-
| [https://mektep101.edu.kz/ № 101 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 57а|| 2024&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana-bilim/press/news/details/812076&lt;/ref&gt;|| ||  || А.Бектұров көшесі, 1, 1а, 1/1, 1/2, 3, 3/1, 3/2, 3/3, Тұран даңғылы, 37/9, 39, 39а, 39/1, 39/2, 39/3,41а, 41/1, 43, 43а, 43б, 43в, 43/1, 43/3, 43/5, 43/6, 37/9, 39, 39а, Төле би көшесі, 48, 48/1, 50, 52, 55, 57, 59; Е-899 көшесі, 1, 1/1, Сығанақ көшесі, 15, 15/1, 17 (б, п, р, с, н, у, л, ф, д, в, г, к, е), 28, 32, Е-67 көшесі, 6, 8.
|-
| [https://110mektep.edu.kz/ № 110 жалпы білім беретін мектеп]||  Е 17 көшесі, 4|| 2025|| ||  || Ж.Молдағалиев көшесі, 2, 2/1, 2/2, 3, 4, 4 к1, 4 к2, 5, 6, 6к1, 6к2, 7, 9, Күлтегін көшесі, корпус 1, корпус 2, 1, 2, 4, 5, Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, М.Мәметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, Е-15 көшесі, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Орыс тілінде оқытатын сыныптар: Ш.Айтматов көшесі, 27, 29, 29а, 34/1, Е-15 көшесі, 3, 9, 9а, 9/1, 9/2, Сығанақ көшесі, 2, 2а, 4, 5, 5/2, 6, Ә.Нұршайықов көшесі, 10, 10 блок 1, 10 блок 2
|-
| [https://www.111mektep.edu.kz/ № 111 жалпы білім беретін мектеп]||  Төле би көшесі, 32|| 2024|| ||  || Р.Бағланова көшесі, 2, 4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, Қазбек би көшесі, 11, 11/1, 11/2, 11а, 11б, 13, 13а, 15, 19, 21, 23, 23/1, Тұран даңғылы, 55, 55е, 55к, 55/4, 55/6, 55/5, 55/7, 55/8, 55/10, 55/11, 55/12, 55/13, 52, 52/1, 52/2, 52/4, 52/5, 52/6, 52/7, 50/2, 50/3, 50/4, 50/5, 57/1, Төле би көшесі, 19а, 28/1, 30, 43; Бұқар жырау көшесі, 57/6
|-
| «Ы.Алтынсарин атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Төле би көшесі, 42|| 2022&lt;ref&gt;https://www.gov.kz/memleket/entities/astana/press/news/details/419767&lt;/ref&gt;|| ||  || Тұран даңғылы, 45/1, 55/1, 55/2, 55/3, Қазбек би көшесі, 3, 3/1, 3/2, 5а,7, 7а, 7/1, 7/2, 9, 9/1, 9/2, 9/3, Р.Бағланова көшесі, 1, 3, 3/1, Төле би көшесі, 40, 44, 44/1, 44/2, А.Бектұров көшесі, 4, 4в, 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/6, 7, 9, 11, 11а, 11б, 11/1, 11/2, 17, 17/1, 17/2, 17/3, 19, Төле би көшесі, 46, 51, 53.
|-
| «А.Бөкейхан атындағы Binom school» мектеп-лицейі ||  Шапық Шөкин көшесі, 5|| ||  ||  || М.Мәметова көшесі, 13, Е-18 көшесі, 1, 5, Ш.Чокин көшесі, 6, 9, Ж.Молдағалиев көшесі, 10, 13, Е-36 көшесі, 2, 2/1, 4, 6, 9, 9/1, 9/2, 11, Е-15 көше, 16, Е-18 көше, 1-үй; Е-35 көше, 13-үй
|-
| [https://115-astana.edu.kz/ № 115 жалпы білім беретін мектеп]||  Күлтегін көшесі, 18 стр|| 2025|| ||  || С.Асфендияров көшесі, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Сығанақ көшесі, 11, 13, Анет баба көшесі, 1, 3, 5, 7, 7/1, 7/2, А.Сейдімбек көшесі, 7, 7/1, 7/2, Күлтегін көшесі, 14, 15, 17, 19, 19/1, 21, 23, І.Омаров көшесі, 12в, Қ.Мұхамедханов көшесі, 10, 12, 12/3, 16/2, Әйтеке би көшесі, 3 блок А, 3 блок Б, 5, 7, 9, 11, Е-876 көшесі, 2, 4, 6
|-
| [https://shkola117.edu.kz/ № 117 жалпы білім беретін мектеп]||  Е-899 көшесі, 8|| 2025|| ||  || Қ.Мұхамедханов көшесі, 4 блок А, 4 блок В, 4Б блок А, 4Б блок Н, 4а, 4/1, 4/2, 4/3, 4В, 6, 6а, 6Б, 6/1, 8, Төле би көшесі, 54, 61, 63, 65, Анет баба көшесі, 2, 4, 6, 8, 9, 9/1а, 9/1Б, 9/1в, 9/2, 9/3, 10, 11, 11/1, 11/2, 11/3, 12, 13, 13/1, 13/2, Әйтеке би көшесі, 14, Е-900 көше, 2, 4, 5, 5/1, 5/2, 5/3, 6, 8, 10; Е-899 көше, 3, 5а, 5/1, 5/1а, 5/3, 10
|-
| № 118 жалпы білім беретін мектеп ||  просп. Улы Дала, 11||  2026, ожидается|| ||  || Сығанақ көшесі, 14, 16, 16/1, 18, 22/1, 24, М. Маметова көшесі, 2, 2/1, 8, 10, 12, Е-15 көше, 11, 11/1, 13, 13/1, 13/2, 15, 15/1, Е-36 көше, 5; Ұлы Дала даңғылы, 10
|-
|«Дарынды ер балаларға арналған «Білім-инновация» лицей-интернаты»
|И.Омаров, 2???
|
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana/school-page/154?parent_menu=2&amp;menu=20 Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі]
|Хусейн бен Талал көшесі, 19
|'''''2010''''' 
|
|
|
|-
|[https://ib.nis.edu.kz/kk/school/nzm-astana-nura/school-page/60?parent_menu=2&amp;menu=20 НЗМ Астана-Нұра]
|Хусейн бен Талал көшесі, 21
|2008
|
|
|
|-
|'''[https://quantum.edu.kz/kk/ Quantum STEM School]'''
|Улица Е-899, 2
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.qsi.org/ Международная школа QSI]''' 
|Улица Умай ана, 8/1​улица Баян сулу, 15
|2005
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://www.alpamys.edu.kz/ Alpamys school]'''
|Кабанбай батыр проспект, 49/2
|2018
|
|
|жеке меншік
|-
|'''Школа Zialy Urpaq'''
|​Улица Дулыга, 21/2
|
|
|
|жеке меншік
|-
|'''[https://neotechschool.kz/ Neotech Digital School]'''
|Улица Илияс Омаров, 10
|2021
|
|
|жеке меншік
|-
|[https://harmony.edu.kz/ Harmony School]
| Коргалжын, 4А
|2001&lt;ref&gt;https://harmony.edu.kz/kz1&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|[https://montessori-astana.kz/ Центр Монтессори «Жулдыз»]
|Коргалжинское шоссе, ЖК «Кульсай», дом 4, ВП 2-3
|2006
|
|
|
|-
|[http://notaschool.edu.kz/ Nota School]
|ул. Кыз Жибек 65
|
|
|
|
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мектептері]]
[[Санат:Астана мектептері]]</text>
      <sha1>1x4js4qyre3ogxbrys70m4mz5lv65wl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Портал:Автомобиль</title>
    <ns>100</ns>
    <id>781758</id>
    <revision>
      <id>3618418</id>
      <parentid>3610349</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11337" sha1="b13msvn7hfby7krwj1ghk948n3t66me" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;!-- НАВИГАЦИЯЛЫҚ МӘЗІР --&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 20px; margin-top: 10px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding: 8px 20px; margin: 2px; background: #3366cc; border: 1px solid #3366cc; border-radius: 5px; font-weight: bold; font-size: 110%;&quot;&gt;[[Портал:Автомобиль|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Портал&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding: 8px 20px; margin: 2px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #ced4da; border-radius: 5px; font-weight: bold; font-size: 110%;&quot;&gt;[[Уикипедия:Жоба:Автомобиль|Жақсы мақалалар]]&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding: 8px 20px; margin: 2px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #ced4da; border-radius: 5px; font-weight: bold; font-size: 110%;&quot;&gt;[[Уикипедия талқылауы:Жоба:Автомобиль|Талқылау]]&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding: 8px 20px; margin: 2px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #ced4da; border-radius: 5px; font-weight: bold; font-size: 110%;&quot;&gt;[[Уикипедия:Жоба:Автомобиль/Қатысушылар|Қатысушылар]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;!-- БАСТЫ ТАҚЫРЫП --&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px; border:2px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; border-radius:10px; padding:15px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%; font-weight:bold; color:#202122;&quot;&gt;Автомобиль порталына қош келдіңіздер!&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#54595d;&quot;&gt;Автомобиль — адамзат тарихындағы ең маңызды өнертабыстардың бірі, жылдамдық пен еркіндік символы.&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; border-spacing:0; background:transparent;&quot;
|-
&lt;!-- СОЛ ЖАҚ БАҒАН --&gt;
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top; padding-right:10px;&quot; |

&lt;!-- Кіріспе --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Кіріспе&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;
[[File:BMW E92 M3 Coupé 1.JPG|left|100px]]
'''Автомобиль''' (грек. ''autos'' — өзім және лат. ''mobilis'' — қозғалатын) — жолаушыларды, жүктерді тасымалдауға немесе арнайы жұмыстарды орындауға арналған, өзінің қозғалтқышы бар дөңгелекті көлік құралы. 1886 жылы неміс өнертапқышы Карл Бенц алғашқы бензин қозғалтқышы бар автомобильді патенттегеннен бері, автокөлік өнеркәсібі әлемдік экономиканың басты қозғаушы күштерінің біріне айналды. 

&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;'''[[Автомобиль|толығырақ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- Үздік мақала --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Үздік мақала&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;
'''[[Электромобиль]]''' — бір немесе бірнеше электр қозғалтқыштары арқылы қозғалысқа түсетін автомобиль. Олар қуатты аккумуляторлардан немесе отын элементтерінен алады. Іштен жану қозғалтқышы бар дәстүрлі көліктермен салыстырғанда, электрмобильдер экологиялық таза, үнсіз жұмыс істейді және пайдалану шығындары аз. Қазіргі таңда Tesla, Nissan, BYD сияқты компаниялар бұл салада көш бастап тұр.

&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;'''[[Электромобиль|толығырақ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- Үздік тұлға --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Таңдаулы тұлға&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;
[[Сурет:Henry_Ford_1919.jpg|left|100px]]
'''[[Генри Форд]]''' (1863—1947) — америкалық өнеркәсіп иесі, Ford Motor Company негізін қалаушы. Ол автомобильді ойлап таппаса да, құрастыру конвейерін өндіріске енгізу арқылы автокөлікті байлардың ғана емес, қарапайым халықтың қол жеткізе алатын көлігіне айналдырды. Оның &quot;Ford Model T&quot; көлігі әлемдік автоөнеркәсіп тарихындағы ең маңызды көліктердің бірі саналады.

&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;'''[[Генри Форд|толығырақ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- Жаңа мақалалар (Қосалқы беттен импортталады) --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Жаңа мақалалар&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;

{{Портал:Автомобиль/Жаңа мақалалар}}

&lt;div style=&quot;text-align:right; margin-top:10px; border-top:1px dashed #ced4da; padding-top:5px; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[Портал:Автомобиль/Жаңа мақалалар|Өңдеу]]''' • '''[https://petscan.wmflabs.org/?language=kk&amp;project=wikipedia&amp;depth=5&amp;categories=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C&amp;ns%5B0%5D=1&amp;sortby=date&amp;sortorder=descending&amp;format=html Автоматты іздеу]'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- ОҢ ЖАҚ БАҒАН --&gt;
| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;!-- Таңдаулы сурет --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Таңдаулы сурет&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; text-align:center; font-size:90%;&quot;&gt;
[[File:Karl Benz Automobile.jpg|center|300px|Карл Бенцтің патенттелген моторлы арбасы]]
1886 жылы жасалған «Benz Patent-Motorwagen» — әлемдегі алғашқы іштен жану қозғалтқышы бар автомобиль саналады.
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- Білесіз бе? --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Білесіз бе...&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;
* Тарихтағы ең көп сатылған автомобиль үлгісі — '''[[Toyota Corolla]]''' (50 миллионнан астам дана).
* Әлемдегі ең алғашқы жол қозғалысы ережесін бұзғаны үшін айыппұл '''1896 жылы''' Ұлыбританияда жазылған. Көлік жылдамдығы небәрі 13 км/сағ болған.
* Қазіргі заманғы автомобиль орта есеппен '''30 000-ға жуық''' бөлшектен тұрады.
* Алғашқы автокөліктерде руль дөңгелегі болмаған, оларды басқару үшін арнайы '''тұтқа (рычаг)''' қолданылған.
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- Санаттар --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Санаттар&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot;&gt;Автомобиль&lt;/categorytree&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;!-- Қалай көмектесе аласыз? --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#e2e3e5;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#d6d8db; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Сіз қалай көмектесе аласыз?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:95%;&quot;&gt;
* Автомобиль маркалары мен үлгілері туралы мақалаларды толықтырыңыз.
* Автокөлік құрылысы (қозғалтқыш, беріліс қорабы, шасси) туралы жаңа мақалалар жазыңыз немесе аударыңыз.
* Бұрыннан бар мақалаларға инфобокс үлгілерін (`{{Автомобиль}}`) қосып шығыңыз.
* [[Үлгі:Автокөлік конструкциясы]] осы үлгідегі қызыл сілтемелері барларға мақала жазыңыз.
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}

&lt;!-- ТУЫСТАС ПОРТАЛДАР --&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ced4da; margin-top:15px; margin-bottom:15px; border-radius:5px; background:#ffffff; clear:both;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin:0; padding:8px 15px; background:#e9ecef; border-bottom:1px solid #ced4da; font-size:120%; text-align:center; font-weight:bold;&quot;&gt;Туыстас порталдар&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; text-align:center; font-size:95%;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;display:inline-block; margin: 10px 25px; text-align:center;&quot;&gt;
[[Сурет:P transport.svg|45px|link=Портал:Көлік]]&lt;br /&gt;'''[[Портал:Көлік|Көлік]]'''
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display:inline-block; margin: 10px 25px; text-align:center;&quot;&gt;
[[Сурет:Nuvola apps kcmsystem.svg|45px|link=Портал:Техника]]&lt;br /&gt;'''[[Портал:Техника|Техника]]'''
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display:inline-block; margin: 10px 25px; text-align:center;&quot;&gt;
[[Сурет:Gears icon.svg|45px|link=Портал:Инженерия]]&lt;br /&gt;'''[[Портал:Инженерия|Инженерия]]'''
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display:inline-block; margin: 10px 25px; text-align:center;&quot;&gt;
[[Сурет:Sport football.png|45px|link=Портал:Спорт]]&lt;br /&gt;'''[[Портал:Спорт|Спорт (Автоспорт)]]'''
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display:inline-block; margin: 10px 25px; text-align:center;&quot;&gt;
[[Сурет:Science-symbol-2.svg|45px|link=Портал:Ғылым]]&lt;br /&gt;'''[[Портал:Ғылым|Ғылым]]'''
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

[[Санат:Уикипедия:Порталдар|Автомобиль]]
[[Санат:Автомобиль]]</text>
      <sha1>b13msvn7hfby7krwj1ghk948n3t66me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абылай Тілепберген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781789</id>
    <revision>
      <id>3617909</id>
      <parentid>3617250</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tasqyn Studio-мен әріптестігі */</comment>
      <origin>3617909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32573" sha1="toushml14iwjvtqflnuqxlc7jm8xg9m" xml:space="preserve">{{Музыкант|Есімі=Абылай Тілепберген|Шынайы есімі=|Сурет=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Фон=non_performing_personnel|Туған кездегі есімі=Абылай Жанболатұлы Тілепбергенов|Толық аты=|Туған күні=17.03.1990|Туған жері={{туғанжері|Ақтау|Ақтауда}}, [[Маңғыстау облысы]]|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=|Белсенділік жылдары=|Мемлекет={{Байрақ|Қазақстан}}|Мамандықтары=[[Дирижер]], домбырашы, күйші, оқытушы |Дауыс түрі=|Аспаптары=Домбыра|Жанрлары=|Лақап аттары=|Ұжымдары=Құрманғазы Сағырбайұлы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі|Қызметтес болған=|Лейблдері=|Марапаттары=[[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]], [[Құрмет ордені]], «Серпер» сыйлығының лауреаты, Республикалық байқаулардың лауреаты|Сайты=[https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/structure/artists// Құрманғазы оркестрі]|Commons=}}
'''Абылай Жанболатұлы Тілепберген''' (17 наурыз 1990, [[Ақтау]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижëр]], [[Домбыра|домбырашы]], [[күйші]], [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы|«Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының]] иегері (2018), «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» орденінің иегері (2025). [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің]] бас дирижëрі. (2018 жылдың қазан айынан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тлепберген Абылай Жанболатович — Республиканское государственное казенное предприятие «Казахский национальный оркестр народных инструментов имени Курмангазы» Комитета культуры Министерства культуры и информации Республика Казахстан|url=https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/artists/tilepbergen-abylaj-zhanbolatovich/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Награды Президента получили артисты Мангистау|url=https://elemnews.kz/pravitelstvo/mangistauskie-artisty-otmecheny-nagradami-prezidenta|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай атына лайық сый алды|url=https://ser-per.kz/zhanalyqtar/audan-tynysy/abylaj-atyna-lajy-syj-aldy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Абылай Тілепберген 1990 жылы 17 наурызда [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облысының]] [[Ақтау]] қаласында музыкалық отбасында дүниеге келген. Анасы — кәсіби [[музыкант]] әрі [[Пианино|пианист]], сондай-ақ әншілікпен айналысады, ал әкесі Жанболат Тілепбергенов — [[дәрігер]]-терапевт, жастайынан [[домбыра]] тартқан. Абылай бес жасынан бастап музыкаға қызығушылық танытып, домбыраны меңгеруге ден қояды. Жеті жасынан бастап [[Маңғыстау]] өнер колледжі жанындағы балалар студиясында ҚР Еңбек сіңірген әртісі, [[Алматы|Алматыдағы]] Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Құрметті профессоры» және белгілі [[күйші]] [[Роза Тайманқызы Айдарбаева|Роза Тайманқызы Айдарбаеваның]] домбыра сыныбында тәлім алады. Ол жерде бес жыл білім алып, оқуын үздік аяқтайды. 2007 жылы Маңғыстау өнер колледжінің халық аспаптар бөліміне түсіп, алғашқы ұстазы Роза Айдарбаеваның сыныбында оқиды. Оқу барысында дарындылығымен және күйлерді шебер орындауымен ұстаздарының назарына ілігеді. 2010 жылы Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына бакалавриат бағдарламасы бойынша оқуға түсіп, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген өнер қайраткері , [[профессор]] [[Кәрима Сахарбаева Сүндетқызы|Кәрима Сүндетқызы Сахарбаеваның]] сыныбында білім алады. 2016 жылы консерваторияның магистратурасын тәмамдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Взмах палочкой » Новое поколение|url=https://archive.np.kz/cultura/27041-vzmah-palochkoy.html|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Ровесник независимости: Народное творчество – наша сила и гордость|url=https://www.nur.kz/society/1933633-rovesnik-nezavisimosti-narodnoe-tvorchestvo-nasha-sila-i-gordost/|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;

Қазақтың халық әртісі, дәулескер күйші, домбырашы [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға (Қаршымбай) Ахмедияровтың]] шәкірті. Дирижëрліктен [[Базарғали Әжиұлы Жаманбаев|Базарғали Жаманбаев]], [[Жалғасбек Бегендіков]], [[Айтқали Жайымов]], [[Рахат Мадреев]] деген ұстаздардан тәлім алды. Сонымен қатар Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында және П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясында [[Юрий Темирканов]] және [[Геннадий Рождественский]] деген дирижëрлерден сабақтар алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай ТІЛЕПБЕРГЕН, дирижер: Дирижер аспабы – оркестр &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://aqzhelken.kazgazeta.kz/news/29894|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Арпалыс, сағыныш, үміт – бәрі әуен &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64940|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылық жолы ==
Абылай Тілепберген шығармашылық сапарларымен көптеген шетел мемлекеттерінде өнер көрсеткен. Атап айтқанда, [[Германия|Германияның]] [[Берлин]], [[Ганновер]] және [[Гамбург]] қалаларында, сондай-ақ [[Франция]], [[Швейцария]], [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Түрікменстан]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Иордания]], [[Түркия]], [[Чехия]], [[Ливия]], [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]] және [[Норвегия]] елдерінде концерттік бағдарламаларға қатысқан. Абылайды мерекелік іс-шараларға, мәдени-көпшілік бағдарламаларға, [[Астана]] мен [[Алматы]] қалаларында өтетін мәдени шараларға, сондай-ақ үкіметтік концерттерге жиі шақырады. Домбырашының репертуарында 100-ден астам [[күй]] бар. Оның орындауындағы шығармалар қатарында Абыл, Қартбай, Есір, Құлшар, Есжан, Өскенбай, Мұрат, Шамығұл, Әлқуат, Есбай, [[Махамбет Өтемісұлы]], [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Құрманғазы Сағырбайұлы]], [[Дәулеткерей Шығайұлы]], [[Сүгір Әліұлы|Сүгір Әлиұлы]], [[Тәттімбет Қазанғапұлы]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға Ахмедияров]] және басқа да күйшілердің туындылары бар. Сонымен қатар, репертуарында орыс және шетел композиторларының шығармалары да орын алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Стала известна программа Дней культуры Казахстана в Туркменистане &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Культура|url=https://asmannews.ru/news/4463/stala-izvestna-programma-dnei-kultury-kazahstana-v-turkmenistane|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый масштабный концерт казахстанских артистов прошел в Хьюстоне|url=https://www.inform.kz/ru/perviy-masshtabniy-kontsert-kazahstanskih-artistov-proshel-v-hyustone-55d752|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мотивы Азии в Южной Европе|url=https://time.kz/articles/grim/2023/06/19/motivy-azii-v-yuzhnoj-evrope|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садраддин, Енлик и Рауана покоряют США: Наурыз отметили в Хьюстоне|url=https://qumash.kz/news/sadraddin-enlik-irauana-pokoryayut-ssha-nauriz-otmetili-v-hyustone-cb0ffe/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дни культуры Республики Казахстан стартовали в Туркменистане|url=https://globalnews.kz/dni-kultury-respubliki-kazahstan-startovali-v-turkmenistane/|accessdate=23.06.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чарующие степные мелодии - Liter.kz|url=https://liter.kz/8020-charuyushchie-stepnye-melodii/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Күйшілік қызметі ===
Орындаушылық өнерімен қатар күй шығарумен де айналысады. Абылай — онға жуық дәстүрлі күйдің авторы. Алғашқы күйін 2002 жылы, он екі жасында, Құрманғазы Сағырбайұлы кесенесіне зиярат етіп қайтқаннан кейін арнау ретінде шығарған. Күйшінің белгілі «[[Серпін]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Арнау]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Атамекен күй|Атамекен]]&lt;nowiki/&gt;» деген күйлері бар және «[[Нағашым]]&lt;nowiki/&gt;» әнінің авторы болып табылады.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Дирижëрлік қызметі ===
* Абылай Тілепберген 2013—2018 жылдары Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының студенттік халық аспаптар оркестрінің [[Дирижер|дирижёрі]] қызметін атқарды. 
* 2016 жылы оркестрмен бірге [[Қытай|Қытайдың]] [[Шаңхай|Шанхай]] қаласында өткен «Shanghai Spring International Music Festival» Халықаралық фестивалі аясындағы гастрольдік сапарға аттанады. Оркестр «Shanghai Oriental Art Center» концерт залында Құрманғазы Сағырбайұлының, [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]], Қаршыға Ахмедияровтың, Нұрғиса Тілендиевтің және заманауи қазақстандық композиторлардың шығармаларын орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақтың күйлері Шанхайдағы халықаралық фестивальде күмбірлейді|url=https://kaz.inform.kz/news/kazaktyn-kuyleri-shanhaydagy-halykaralyk-festival-de-kumbirleydi_a2902749|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Казахские народные кюи прозвучат на международном фестивале в Шанхае - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/news/109792/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2014 жылы Құрманғазы консерваториясының (КНК) 70 жылдығына арналған Гала концертін Алматы қаласының Республика сарайында және Астанада «Қазақстан» ЦКЗ-де дирижёрлеген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ халық аспаптар оркестрі - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/creativity/teams/the-orchestra-of-kazakh-folk-instruments/-/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2015 жылы Құрманғазы консерваториясында «Piano Competition» Халықаралық фестивалінде «Фольклордан джазға» дейін жобасын дирижёрледі.
* 2017 жылы Астанада ЭКСПО-да Гала концерт «Мәдени жобасында» дирижёрлеген.
* 2018 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің бас дирижёрі етіп тағайындалды. Дирижёр оркестрмен «Адай», «Балбырауын», «Сарыарқа», «Серпер», «Махамбет», «Топан», «Орақ, Мамай», «Балқадиша», «Көңілді бикеш», «Әсем қоңыр»  және т. б. шығармаларды орындаған.
* 2021 жылы «Aljazz Symphony» Алматы қала әкімдігінің эстрада-симфониялық оркестрімен және Құрманғазы атындағы Қазақ оркестрімен «Оркестрлер фестивалі» концерт аясында Т. Мұхамеджанов композитордың «Махаббат бекеті» кинофильмінен саундтрек, А. Пьяццоланың «Либертанго», Түркештің күйі «Көңілашар», «Алдар көсе» және «Мадагаскар 2» мульфильмдерінің саундтректерін дирижёрледі.
* 2020—2022 жылдары арылығында қазақстандық пианист [[Жақия Әубәкіров|Жания Әубәкірова]] «Самғау» атты авторлық жобасын ұйымдастырды. Концерттер Алматыдағы [[Республика сарайы (Алматы)|Республика сарайында]] және Астанада өткізілді. Абылай Тілепберген Ж. Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясының Т. Әбдірәшев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің шақырылған дирижёрі болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт «Самғау» - Концерт - расписание, цены, ☎ контакты, адреса &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим!|url=https://sxodim.com/almaty/event/kontsert-sam-au|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Құрманғазы оркестрінің 85-жылдығына арналған концерт» дирижëр [[Айсын Жексен|Айсын Жексенмен]] бірлесіп, мерекелік концерт өткізді.
* 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың]] «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы аясында және Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің 85 жылдығына орай, Алматы қаласында 29 наурыз күні Құрманғазы оркестрі және [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғабит Мүсірепов атындағы балалар және жасөспірімдер театрының]] бірлескен жобасы «Аманат» концерт-спектаклінің тұсаукесері аншлагпен өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қос өнер ордасының ерен жобасы|url=https://madeniportal.kz/news/qos-oner-ordasynyn-eren-zobasy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт “Самғау“ в Алматы: новое звучание любимых казахских мелодий: 07 ноября 2022 09:30 - новости на Tengrinews.kz|url=https://tengrinews.kz/culture/kontsert-samgau-almatyi-novoe-zvuchanie-lyubimyih-kazahskih-482217/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Вечер классической музыки» еуропалық классикалық музыка концертін дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы пройдет «Вечер классической музыки»|url=https://massaget.kz/blogs/v-almatyi-proydet-vecher-klassicheskoy-muzyiki-25375/|accessdate=22.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Оркестр түні» концертін аншлагпен өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;ОРКЕСТР ТҮНІ&quot; КОНЦЕРТІ АНШЛАГПЕН ӨТТІ|url=https://madeniportal.kz/article/2424|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2024 жылы «Құрманғазы оркестрінің 90-жылдығына арналған концерт» жобасында дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мы вам устроим!|url=https://time.kz/articles/blitz/2023/06/26/my-vam-ustroim|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы на международном уровне отметили 90-летие оркестра Курмангазы|url=https://vapress.kz/ru/article/v-almaty-na-mejdunarodnom-urovneotmetili-90-letie-orkestra-kurmangazy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ музыка өнерінің қарашаңырағы - Құрманғазы оркестріне 90 жыл|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-muzika-onernn-karashaniragi-kurmangazi-orkestrne-90-zhil-b1e6e5|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2025 жылы [[Ақтау|Ақтауда]] «Ақтау – 2025 жылғы түркі әлемінің мәдени астанасы» жобасы аясында түрксой опера күндерінде  [[Абыл Тарақұлы]] атындағы қазақ халық аспаптар оркестрмен дирижëрлік етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Актау прошёл грандиозный оперный вечер тюркского мира|url=https://turanews.kz/ru/news/v-aktau-proshyol-grandioznyj-opernyj-vecher-tyurkskogo-mira/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов|Димаш Құдайбергенмен]] бірлесіп «Серпін» атты авторлық концертін өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт СЕРПІН в Алматы с Димашем и Абылаем Тлепбергеном|url=https://biznescentr.kz/govnews/ministerstvo-kultury-i-informacii-rk/145280-koncert-serpin-v-almaty-s-dimashem-i-abylaem-tlepbergenom.html|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы «Ахмет Жұбановтың 120-жылдығына» орай Қазақ концертте «Ғасырлар пернесі» концертін дирижëрледі.
* 2026 жылы «Қаршыға Ахмедияровтың 80-жылдығына» арналған концертін дирижëрледі.

=== Педагогикалық және қоғамдық қызметі ===
Абылай Тілепберген Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқытушылық қызмет атқарады. Сонымен қатар домбырашылар арасындағы байқауларда («Домбыра-дастан» республикалық байқауы, 2022 жыл) және дирижёрлер байқауларында (Р.  Ғабдиев атындағы ІІІ Республикалық дирижёрлер байқауы, Атырау қаласы, 2024 жыл) қазылар алқасының мүшесі болған. 2025 жылғы 20 ақпанда Алматыдағы Нұрғиса Тілендиевтің мемориалдық үй-мұражайында студенттерге арналған «Күй мен симфония: Нұрғиса Тілендиев өнері» атты дәріс өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыспай Ғабдиев атындағы ІІІ республикалық дирижерлар конкурсы қорытындыланды|url=https://dina-orkestr.kz/zhanalykhtar/ryspaj-gabdiev-atyndagy-iii-respublikalyk-dirizherlar-konkursy-k-orytyndylandy|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Tasqyn Studio-мен әріптестігі ==
2023 жылы қазақстандық тәуелсіз «[[Tasqyn Studio]]&lt;nowiki/&gt;» анимациялық студиясы «[[Дала шырқауы]]&lt;nowiki/&gt;» атты мультсериал жобасын шығарды. Мультсериал қазақтың ұлы күйшісі Құрманғазы Сағырбайұлы өміріндегі оқиғаларға негізделген. Студия өкілдерінің айтуынша, жоба ұлттық өнерді анимация арқылы танытудың алғашқы қадамдарының бірі ретінде әзірленген. Жобаның ұзақтығы 3–5 минуттық 9 пилоттық бөлімі қазақ тілінде жарық көрді. Әр бөлімде композитордың өмірбаянынан үзінділер баяндалып, оның күйлері орындалған. Жобаға Абылай Тілепберген күй орындаушы ретінде қатысып қана қоймай, Құрманғазы туралы ақпараттарды бөлісуімен атсалысқан. Мультсериал бөлімдерінде Құрманғазының:

* '''1-бөлімде «Ұзақ»'''
* '''2-бөлімде «Кішкентай»'''
* '''3-бөлімде «Төремұрат»'''
* '''4-бөлімде «Бозқаңғыр»'''
* '''5-бөлімде «Ман''' '''ата»'''
* '''6-бөлімде «Балқаймақ»'''
* '''7-бөлімде «Қайран шешем»'''
* '''8-бөлімде «Машина»'''
* '''9-бөлімде «Серпер»'''

Деген күйлері орындалған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талантты жастар «Дала шырқауы» анимациялық туындысын жарыққа шығарды: 24 наурыз 2023, жаңалықтар Turkystan.kz|url=https://turkystan.kz/article/217837-talantty-zhastar-dala-shyr-auy-animaciyaly-tuyndysyn-zhary-a-shy-ardy|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Казахстане вышел мультсериал про историю создания кюев Курмангазы — The Village Казахстан|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/news-city/29689-v-kazahstane-vyshel-multserial-pro-istoriyu-sozdaniya-kyuev-kurmangazy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Группа молодых и талантливых художников Казахстана &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим! Алматы|url=https://smartik.ru/almaty/post/185550362|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
# Алғашқы домбырадан байқауы 2001 жылы ел ішінде «Біз – Тәуел­сіздіктің құрдастарымыз» деген ­Респуб­ликалық конкурс-фестиваль өтті. Абылай он бір жасында «Дипломант» дәрежесін жеңді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
# 2006 жылы Ж. Нәжімеденов шығармашылығына арналған республикалық «Дүбірлі домбыра» конкурсында Гран-при лауреаты
# Мұрат Өскінбайұлы атындағы ІІ республикалық күйшілер сайысында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Есір Ашуақұлы атындағы ІІ республикалық домбырашылар конкурсында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Республикалық тұңғыш телевизиялық «Әлем-Арт» байқауында Гран-при лауреаты
# 2009 жылы «Дәулескер дәстүр» атты Сержан Шәкірат орындайтын күйлердің республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында өткен республикалық Музыка олимпиадасында «халық аспаптар» аталымы бойынша бас жүлде иегері
# 2012 жылы Атырау қаласында өткен Р. Ғабдиев атындағы «Күй қағаны» І республикалық фестивалінде Гран-при лауреаты
# 2012 жылы Ә. Есқалиев атындағы «Алтын домбыра» ІІ республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# 2012 жылы ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Қорының лауреаты атағын жеңіп алды. 
# 2013 жылы өткен С. Құсайынов атындағы республикалық дирижерлер конкурсында бас жүлде иегері
# 2013 жылы Н. Тілендиев атындағы «Өз елім» атты республикалық дирижерлер конкурсында ең үздік орындаушылық шеберлігі үшін бас жүлдені иеленді.
# 2013 жылы Қазақстан Жастар одағы­ның «Серпер» сыйлығының лауреаты атанды. 
# 2019 жылы Талдықорған қаласында І. Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайында Алматы облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен М. Төлебаев атындағы ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер байқауында ІІ орын иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер, «Кестелі орамал» вокалистер байқауы жеңімпазы анықталды|url=https://abai.kz/index.php/post/52264|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Күйші Абылай &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/17799|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
# 2019 жылы Өзбекстанда өткен «Bahor Nafasi» Халықаралық өнер фестивалінде сертификат алған.

== Шабыт көздері ==
Әртүрлі сұхбаттарында Абылай Тілепберген өз шығармашылығына әсер еткен тұлғалардың қатарында дирижёрлер [[Евгений Мравинский]], [[Юрий Темирканов]], [[Герберт фон Караян]], [[Бернард Хайтинк]], сондай-ақ [[Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев|Шамғон Қажығалиев]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Арман Жүдебаев]] сынды тұлғаларды атап өткен. Күйші өзінің тұрақты шабыт көздері ретінде Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова мен Тәттімбет Қазанғапұлын көрсеткен. Сонымен қатар ол шетелдік композиторлар [[Людвиг ван Бетховен|Бетховен]], Бах, [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Дворжак, Чайковский және [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Римский-Корсаков]] шығармашылығын жоғары бағалайтынын айтқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== БАҚ-тағы қызметі ==
Абылай Тілепберген әртүрлі жылдары қазақстандық телеарналардың мәдени-ағартушылық бағдарламаларына қатысқан. Ол «[[Jibek Joly (телеарна)|Jibek Joly TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Khabar TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Abai TV]]&lt;nowiki/&gt;» теларнасында (Сарасөз, Вечные ценности және Әндіground бағдарламалары), «[[Таң нұры]]&lt;nowiki/&gt;» бағдарламасында және «[[Алматы телеарнасы|Алматы телеарнасында]]&lt;nowiki/&gt;» Мәдениет саласының үздігі [[Медет Қуанышев|Медет Қуанышевпен]] бірлескен сұхбаттар, «[[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан» бағдарламасында]], «[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan телеарнасы]]&lt;nowiki/&gt;» (Бір күн жобасы) және басқа да жобаларда сұхбат беріп, қазақтың дәстүрлі музыкасы мен күй өнерін насихаттауға атсалысқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай Тілепберген. Қазақстандық жас күйші, дирижер - jjtv.kz-те эк...|url=https://jjtv.kz/kk/abylaj-tilepbergen-kazakstandyk-zhas-kujshi-dirizher|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ӘндіGround. Әндіground. Абылай Тілепбергенов - «AbaiTV» телеарнасы|url=https://abaitv.kz/kz/videos/951|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір күн. Абылай Тілепбергенов - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/videos/118700|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Дирижерлер]]
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Күйшілер]]</text>
      <sha1>toushml14iwjvtqflnuqxlc7jm8xg9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618204</id>
      <parentid>3617909</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны және білімі */</comment>
      <origin>3618204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32619" sha1="4vbw2otpuc3q8uvlrj1bdsn8uvk4ylt" xml:space="preserve">{{Музыкант|Есімі=Абылай Тілепберген|Шынайы есімі=|Сурет=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Фон=non_performing_personnel|Туған кездегі есімі=Абылай Жанболатұлы Тілепбергенов|Толық аты=|Туған күні=17.03.1990|Туған жері={{туғанжері|Ақтау|Ақтауда}}, [[Маңғыстау облысы]]|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=|Белсенділік жылдары=|Мемлекет={{Байрақ|Қазақстан}}|Мамандықтары=[[Дирижер]], домбырашы, күйші, оқытушы |Дауыс түрі=|Аспаптары=Домбыра|Жанрлары=|Лақап аттары=|Ұжымдары=Құрманғазы Сағырбайұлы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі|Қызметтес болған=|Лейблдері=|Марапаттары=[[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]], [[Құрмет ордені]], «Серпер» сыйлығының лауреаты, Республикалық байқаулардың лауреаты|Сайты=[https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/structure/artists// Құрманғазы оркестрі]|Commons=}}
'''Абылай Жанболатұлы Тілепберген''' (17 наурыз 1990, [[Ақтау]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижëр]], [[Домбыра|домбырашы]], [[күйші]], [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы|«Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының]] иегері (2018), «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» орденінің иегері (2025). [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің]] бас дирижëрі. (2018 жылдың қазан айынан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тлепберген Абылай Жанболатович — Республиканское государственное казенное предприятие «Казахский национальный оркестр народных инструментов имени Курмангазы» Комитета культуры Министерства культуры и информации Республика Казахстан|url=https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/artists/tilepbergen-abylaj-zhanbolatovich/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Награды Президента получили артисты Мангистау|url=https://elemnews.kz/pravitelstvo/mangistauskie-artisty-otmecheny-nagradami-prezidenta|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай атына лайық сый алды|url=https://ser-per.kz/zhanalyqtar/audan-tynysy/abylaj-atyna-lajy-syj-aldy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Абылай Тілепберген 1990 жылы 17 наурызда [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облысының]] [[Ақтау]] қаласында музыкалық отбасында дүниеге келген. Анасы — кәсіби [[музыкант]] әрі [[Пианино|пианист]], сондай-ақ әншілікпен айналысады, ал әкесі Жанболат Тілепбергенов — [[дәрігер]]-терапевт, жастайынан [[домбыра]] тартқан. Абылай бес жасынан бастап музыкаға қызығушылық танытып, домбыраны меңгеруге ден қояды. Жеті жасынан бастап [[Маңғыстау]] өнер колледжі жанындағы балалар студиясында ҚР Еңбек сіңірген әртісі, [[Алматы|Алматыдағы]] Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Құрметті профессоры» және белгілі [[күйші]] [[Роза Тайманқызы Айдарбаева|Роза Тайманқызы Айдарбаеваның]] домбыра сыныбында тәлім алады. Ол жерде бес жыл білім алып, оқуын үздік аяқтайды. 2007 жылы Маңғыстау өнер колледжінің халық аспаптар бөліміне түсіп, алғашқы ұстазы Роза Айдарбаеваның сыныбында оқиды. Оқу барысында дарындылығымен және күйлерді шебер орындауымен ұстаздарының назарына ілігеді. 2010 жылы Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына бакалавриат бағдарламасы бойынша оқуға түсіп, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген өнер қайраткері , [[профессор]] [[Кәрима Сахарбаева Сүндетқызы|Кәрима Сүндетқызы Сахарбаеваның]] сыныбында білім алады. 2016 жылы консерваторияның магистратурасын тәмамдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Взмах палочкой » Новое поколение|url=https://archive.np.kz/cultura/27041-vzmah-palochkoy.html|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Ровесник независимости: Народное творчество – наша сила и гордость|url=https://www.nur.kz/society/1933633-rovesnik-nezavisimosti-narodnoe-tvorchestvo-nasha-sila-i-gordost/|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;

Қазақтың халық әртісі, дәулескер күйші, домбырашы [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға (Қаршымбай) Ахмедияровтың]] шәкірті. Дирижëрліктен [[Базарғали Әжиұлы Жаманбаев|Базарғали Жаманбаев]], [[Жалғасбек Әмірханұлы Бегендіков]], [[Айтқали Тілепқалиұлы Жайымов]], [[Рахат Мадреев]] деген ұстаздардан тәлім алды. Сонымен қатар Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында және П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясында [[Юрий Темирканов]] және [[Геннадий Рождественский]] деген дирижëрлерден сабақтар алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай ТІЛЕПБЕРГЕН, дирижер: Дирижер аспабы – оркестр &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://aqzhelken.kazgazeta.kz/news/29894|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Арпалыс, сағыныш, үміт – бәрі әуен &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64940|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылық жолы ==
Абылай Тілепберген шығармашылық сапарларымен көптеген шетел мемлекеттерінде өнер көрсеткен. Атап айтқанда, [[Германия|Германияның]] [[Берлин]], [[Ганновер]] және [[Гамбург]] қалаларында, сондай-ақ [[Франция]], [[Швейцария]], [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Түрікменстан]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Иордания]], [[Түркия]], [[Чехия]], [[Ливия]], [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]] және [[Норвегия]] елдерінде концерттік бағдарламаларға қатысқан. Абылайды мерекелік іс-шараларға, мәдени-көпшілік бағдарламаларға, [[Астана]] мен [[Алматы]] қалаларында өтетін мәдени шараларға, сондай-ақ үкіметтік концерттерге жиі шақырады. Домбырашының репертуарында 100-ден астам [[күй]] бар. Оның орындауындағы шығармалар қатарында Абыл, Қартбай, Есір, Құлшар, Есжан, Өскенбай, Мұрат, Шамығұл, Әлқуат, Есбай, [[Махамбет Өтемісұлы]], [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Құрманғазы Сағырбайұлы]], [[Дәулеткерей Шығайұлы]], [[Сүгір Әліұлы|Сүгір Әлиұлы]], [[Тәттімбет Қазанғапұлы]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға Ахмедияров]] және басқа да күйшілердің туындылары бар. Сонымен қатар, репертуарында орыс және шетел композиторларының шығармалары да орын алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Стала известна программа Дней культуры Казахстана в Туркменистане &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Культура|url=https://asmannews.ru/news/4463/stala-izvestna-programma-dnei-kultury-kazahstana-v-turkmenistane|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый масштабный концерт казахстанских артистов прошел в Хьюстоне|url=https://www.inform.kz/ru/perviy-masshtabniy-kontsert-kazahstanskih-artistov-proshel-v-hyustone-55d752|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мотивы Азии в Южной Европе|url=https://time.kz/articles/grim/2023/06/19/motivy-azii-v-yuzhnoj-evrope|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садраддин, Енлик и Рауана покоряют США: Наурыз отметили в Хьюстоне|url=https://qumash.kz/news/sadraddin-enlik-irauana-pokoryayut-ssha-nauriz-otmetili-v-hyustone-cb0ffe/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дни культуры Республики Казахстан стартовали в Туркменистане|url=https://globalnews.kz/dni-kultury-respubliki-kazahstan-startovali-v-turkmenistane/|accessdate=23.06.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чарующие степные мелодии - Liter.kz|url=https://liter.kz/8020-charuyushchie-stepnye-melodii/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Күйшілік қызметі ===
Орындаушылық өнерімен қатар күй шығарумен де айналысады. Абылай — онға жуық дәстүрлі күйдің авторы. Алғашқы күйін 2002 жылы, он екі жасында, Құрманғазы Сағырбайұлы кесенесіне зиярат етіп қайтқаннан кейін арнау ретінде шығарған. Күйшінің белгілі «[[Серпін]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Арнау]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Атамекен күй|Атамекен]]&lt;nowiki/&gt;» деген күйлері бар және «[[Нағашым]]&lt;nowiki/&gt;» әнінің авторы болып табылады.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Дирижëрлік қызметі ===
* Абылай Тілепберген 2013—2018 жылдары Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының студенттік халық аспаптар оркестрінің [[Дирижер|дирижёрі]] қызметін атқарды. 
* 2016 жылы оркестрмен бірге [[Қытай|Қытайдың]] [[Шаңхай|Шанхай]] қаласында өткен «Shanghai Spring International Music Festival» Халықаралық фестивалі аясындағы гастрольдік сапарға аттанады. Оркестр «Shanghai Oriental Art Center» концерт залында Құрманғазы Сағырбайұлының, [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]], Қаршыға Ахмедияровтың, Нұрғиса Тілендиевтің және заманауи қазақстандық композиторлардың шығармаларын орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақтың күйлері Шанхайдағы халықаралық фестивальде күмбірлейді|url=https://kaz.inform.kz/news/kazaktyn-kuyleri-shanhaydagy-halykaralyk-festival-de-kumbirleydi_a2902749|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Казахские народные кюи прозвучат на международном фестивале в Шанхае - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/news/109792/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2014 жылы Құрманғазы консерваториясының (КНК) 70 жылдығына арналған Гала концертін Алматы қаласының Республика сарайында және Астанада «Қазақстан» ЦКЗ-де дирижёрлеген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ халық аспаптар оркестрі - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/creativity/teams/the-orchestra-of-kazakh-folk-instruments/-/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2015 жылы Құрманғазы консерваториясында «Piano Competition» Халықаралық фестивалінде «Фольклордан джазға» дейін жобасын дирижёрледі.
* 2017 жылы Астанада ЭКСПО-да Гала концерт «Мәдени жобасында» дирижёрлеген.
* 2018 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің бас дирижёрі етіп тағайындалды. Дирижёр оркестрмен «Адай», «Балбырауын», «Сарыарқа», «Серпер», «Махамбет», «Топан», «Орақ, Мамай», «Балқадиша», «Көңілді бикеш», «Әсем қоңыр»  және т. б. шығармаларды орындаған.
* 2021 жылы «Aljazz Symphony» Алматы қала әкімдігінің эстрада-симфониялық оркестрімен және Құрманғазы атындағы Қазақ оркестрімен «Оркестрлер фестивалі» концерт аясында Т. Мұхамеджанов композитордың «Махаббат бекеті» кинофильмінен саундтрек, А. Пьяццоланың «Либертанго», Түркештің күйі «Көңілашар», «Алдар көсе» және «Мадагаскар 2» мульфильмдерінің саундтректерін дирижёрледі.
* 2020—2022 жылдары арылығында қазақстандық пианист [[Жақия Әубәкіров|Жания Әубәкірова]] «Самғау» атты авторлық жобасын ұйымдастырды. Концерттер Алматыдағы [[Республика сарайы (Алматы)|Республика сарайында]] және Астанада өткізілді. Абылай Тілепберген Ж. Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясының Т. Әбдірәшев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің шақырылған дирижёрі болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт «Самғау» - Концерт - расписание, цены, ☎ контакты, адреса &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим!|url=https://sxodim.com/almaty/event/kontsert-sam-au|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Құрманғазы оркестрінің 85-жылдығына арналған концерт» дирижëр [[Айсын Жексен|Айсын Жексенмен]] бірлесіп, мерекелік концерт өткізді.
* 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың]] «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы аясында және Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің 85 жылдығына орай, Алматы қаласында 29 наурыз күні Құрманғазы оркестрі және [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғабит Мүсірепов атындағы балалар және жасөспірімдер театрының]] бірлескен жобасы «Аманат» концерт-спектаклінің тұсаукесері аншлагпен өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қос өнер ордасының ерен жобасы|url=https://madeniportal.kz/news/qos-oner-ordasynyn-eren-zobasy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт “Самғау“ в Алматы: новое звучание любимых казахских мелодий: 07 ноября 2022 09:30 - новости на Tengrinews.kz|url=https://tengrinews.kz/culture/kontsert-samgau-almatyi-novoe-zvuchanie-lyubimyih-kazahskih-482217/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Вечер классической музыки» еуропалық классикалық музыка концертін дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы пройдет «Вечер классической музыки»|url=https://massaget.kz/blogs/v-almatyi-proydet-vecher-klassicheskoy-muzyiki-25375/|accessdate=22.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Оркестр түні» концертін аншлагпен өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;ОРКЕСТР ТҮНІ&quot; КОНЦЕРТІ АНШЛАГПЕН ӨТТІ|url=https://madeniportal.kz/article/2424|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2024 жылы «Құрманғазы оркестрінің 90-жылдығына арналған концерт» жобасында дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мы вам устроим!|url=https://time.kz/articles/blitz/2023/06/26/my-vam-ustroim|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы на международном уровне отметили 90-летие оркестра Курмангазы|url=https://vapress.kz/ru/article/v-almaty-na-mejdunarodnom-urovneotmetili-90-letie-orkestra-kurmangazy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ музыка өнерінің қарашаңырағы - Құрманғазы оркестріне 90 жыл|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-muzika-onernn-karashaniragi-kurmangazi-orkestrne-90-zhil-b1e6e5|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2025 жылы [[Ақтау|Ақтауда]] «Ақтау – 2025 жылғы түркі әлемінің мәдени астанасы» жобасы аясында түрксой опера күндерінде  [[Абыл Тарақұлы]] атындағы қазақ халық аспаптар оркестрмен дирижëрлік етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Актау прошёл грандиозный оперный вечер тюркского мира|url=https://turanews.kz/ru/news/v-aktau-proshyol-grandioznyj-opernyj-vecher-tyurkskogo-mira/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов|Димаш Құдайбергенмен]] бірлесіп «Серпін» атты авторлық концертін өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт СЕРПІН в Алматы с Димашем и Абылаем Тлепбергеном|url=https://biznescentr.kz/govnews/ministerstvo-kultury-i-informacii-rk/145280-koncert-serpin-v-almaty-s-dimashem-i-abylaem-tlepbergenom.html|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы «Ахмет Жұбановтың 120-жылдығына» орай Қазақ концертте «Ғасырлар пернесі» концертін дирижëрледі.
* 2026 жылы «Қаршыға Ахмедияровтың 80-жылдығына» арналған концертін дирижëрледі.

=== Педагогикалық және қоғамдық қызметі ===
Абылай Тілепберген Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқытушылық қызмет атқарады. Сонымен қатар домбырашылар арасындағы байқауларда («Домбыра-дастан» республикалық байқауы, 2022 жыл) және дирижёрлер байқауларында (Р.  Ғабдиев атындағы ІІІ Республикалық дирижёрлер байқауы, Атырау қаласы, 2024 жыл) қазылар алқасының мүшесі болған. 2025 жылғы 20 ақпанда Алматыдағы Нұрғиса Тілендиевтің мемориалдық үй-мұражайында студенттерге арналған «Күй мен симфония: Нұрғиса Тілендиев өнері» атты дәріс өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыспай Ғабдиев атындағы ІІІ республикалық дирижерлар конкурсы қорытындыланды|url=https://dina-orkestr.kz/zhanalykhtar/ryspaj-gabdiev-atyndagy-iii-respublikalyk-dirizherlar-konkursy-k-orytyndylandy|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Tasqyn Studio-мен әріптестігі ==
2023 жылы қазақстандық тәуелсіз «[[Tasqyn Studio]]&lt;nowiki/&gt;» анимациялық студиясы «[[Дала шырқауы]]&lt;nowiki/&gt;» атты мультсериал жобасын шығарды. Мультсериал қазақтың ұлы күйшісі Құрманғазы Сағырбайұлы өміріндегі оқиғаларға негізделген. Студия өкілдерінің айтуынша, жоба ұлттық өнерді анимация арқылы танытудың алғашқы қадамдарының бірі ретінде әзірленген. Жобаның ұзақтығы 3–5 минуттық 9 пилоттық бөлімі қазақ тілінде жарық көрді. Әр бөлімде композитордың өмірбаянынан үзінділер баяндалып, оның күйлері орындалған. Жобаға Абылай Тілепберген күй орындаушы ретінде қатысып қана қоймай, Құрманғазы туралы ақпараттарды бөлісуімен атсалысқан. Мультсериал бөлімдерінде Құрманғазының:

* '''1-бөлімде «Ұзақ»'''
* '''2-бөлімде «Кішкентай»'''
* '''3-бөлімде «Төремұрат»'''
* '''4-бөлімде «Бозқаңғыр»'''
* '''5-бөлімде «Ман''' '''ата»'''
* '''6-бөлімде «Балқаймақ»'''
* '''7-бөлімде «Қайран шешем»'''
* '''8-бөлімде «Машина»'''
* '''9-бөлімде «Серпер»'''

Деген күйлері орындалған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талантты жастар «Дала шырқауы» анимациялық туындысын жарыққа шығарды: 24 наурыз 2023, жаңалықтар Turkystan.kz|url=https://turkystan.kz/article/217837-talantty-zhastar-dala-shyr-auy-animaciyaly-tuyndysyn-zhary-a-shy-ardy|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Казахстане вышел мультсериал про историю создания кюев Курмангазы — The Village Казахстан|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/news-city/29689-v-kazahstane-vyshel-multserial-pro-istoriyu-sozdaniya-kyuev-kurmangazy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Группа молодых и талантливых художников Казахстана &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим! Алматы|url=https://smartik.ru/almaty/post/185550362|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
# Алғашқы домбырадан байқауы 2001 жылы ел ішінде «Біз – Тәуел­сіздіктің құрдастарымыз» деген ­Респуб­ликалық конкурс-фестиваль өтті. Абылай он бір жасында «Дипломант» дәрежесін жеңді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
# 2006 жылы Ж. Нәжімеденов шығармашылығына арналған республикалық «Дүбірлі домбыра» конкурсында Гран-при лауреаты
# Мұрат Өскінбайұлы атындағы ІІ республикалық күйшілер сайысында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Есір Ашуақұлы атындағы ІІ республикалық домбырашылар конкурсында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Республикалық тұңғыш телевизиялық «Әлем-Арт» байқауында Гран-при лауреаты
# 2009 жылы «Дәулескер дәстүр» атты Сержан Шәкірат орындайтын күйлердің республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында өткен республикалық Музыка олимпиадасында «халық аспаптар» аталымы бойынша бас жүлде иегері
# 2012 жылы Атырау қаласында өткен Р. Ғабдиев атындағы «Күй қағаны» І республикалық фестивалінде Гран-при лауреаты
# 2012 жылы Ә. Есқалиев атындағы «Алтын домбыра» ІІ республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# 2012 жылы ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Қорының лауреаты атағын жеңіп алды. 
# 2013 жылы өткен С. Құсайынов атындағы республикалық дирижерлер конкурсында бас жүлде иегері
# 2013 жылы Н. Тілендиев атындағы «Өз елім» атты республикалық дирижерлер конкурсында ең үздік орындаушылық шеберлігі үшін бас жүлдені иеленді.
# 2013 жылы Қазақстан Жастар одағы­ның «Серпер» сыйлығының лауреаты атанды. 
# 2019 жылы Талдықорған қаласында І. Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайында Алматы облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен М. Төлебаев атындағы ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер байқауында ІІ орын иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер, «Кестелі орамал» вокалистер байқауы жеңімпазы анықталды|url=https://abai.kz/index.php/post/52264|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Күйші Абылай &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/17799|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
# 2019 жылы Өзбекстанда өткен «Bahor Nafasi» Халықаралық өнер фестивалінде сертификат алған.

== Шабыт көздері ==
Әртүрлі сұхбаттарында Абылай Тілепберген өз шығармашылығына әсер еткен тұлғалардың қатарында дирижёрлер [[Евгений Мравинский]], [[Юрий Темирканов]], [[Герберт фон Караян]], [[Бернард Хайтинк]], сондай-ақ [[Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев|Шамғон Қажығалиев]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Арман Жүдебаев]] сынды тұлғаларды атап өткен. Күйші өзінің тұрақты шабыт көздері ретінде Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова мен Тәттімбет Қазанғапұлын көрсеткен. Сонымен қатар ол шетелдік композиторлар [[Людвиг ван Бетховен|Бетховен]], Бах, [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Дворжак, Чайковский және [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Римский-Корсаков]] шығармашылығын жоғары бағалайтынын айтқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== БАҚ-тағы қызметі ==
Абылай Тілепберген әртүрлі жылдары қазақстандық телеарналардың мәдени-ағартушылық бағдарламаларына қатысқан. Ол «[[Jibek Joly (телеарна)|Jibek Joly TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Khabar TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Abai TV]]&lt;nowiki/&gt;» теларнасында (Сарасөз, Вечные ценности және Әндіground бағдарламалары), «[[Таң нұры]]&lt;nowiki/&gt;» бағдарламасында және «[[Алматы телеарнасы|Алматы телеарнасында]]&lt;nowiki/&gt;» Мәдениет саласының үздігі [[Медет Қуанышев|Медет Қуанышевпен]] бірлескен сұхбаттар, «[[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан» бағдарламасында]], «[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan телеарнасы]]&lt;nowiki/&gt;» (Бір күн жобасы) және басқа да жобаларда сұхбат беріп, қазақтың дәстүрлі музыкасы мен күй өнерін насихаттауға атсалысқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай Тілепберген. Қазақстандық жас күйші, дирижер - jjtv.kz-те эк...|url=https://jjtv.kz/kk/abylaj-tilepbergen-kazakstandyk-zhas-kujshi-dirizher|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ӘндіGround. Әндіground. Абылай Тілепбергенов - «AbaiTV» телеарнасы|url=https://abaitv.kz/kz/videos/951|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір күн. Абылай Тілепбергенов - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/videos/118700|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Дирижерлер]]
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Күйшілер]]</text>
      <sha1>4vbw2otpuc3q8uvlrj1bdsn8uvk4ylt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618206</id>
      <parentid>3618204</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны және білімі */</comment>
      <origin>3618206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32630" sha1="ijm60pvu8wnu13wvgayba86h0j6s6y2" xml:space="preserve">{{Музыкант|Есімі=Абылай Тілепберген|Шынайы есімі=|Сурет=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Фон=non_performing_personnel|Туған кездегі есімі=Абылай Жанболатұлы Тілепбергенов|Толық аты=|Туған күні=17.03.1990|Туған жері={{туғанжері|Ақтау|Ақтауда}}, [[Маңғыстау облысы]]|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=|Белсенділік жылдары=|Мемлекет={{Байрақ|Қазақстан}}|Мамандықтары=[[Дирижер]], домбырашы, күйші, оқытушы |Дауыс түрі=|Аспаптары=Домбыра|Жанрлары=|Лақап аттары=|Ұжымдары=Құрманғазы Сағырбайұлы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі|Қызметтес болған=|Лейблдері=|Марапаттары=[[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]], [[Құрмет ордені]], «Серпер» сыйлығының лауреаты, Республикалық байқаулардың лауреаты|Сайты=[https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/structure/artists// Құрманғазы оркестрі]|Commons=}}
'''Абылай Жанболатұлы Тілепберген''' (17 наурыз 1990, [[Ақтау]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижëр]], [[Домбыра|домбырашы]], [[күйші]], [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы|«Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының]] иегері (2018), «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» орденінің иегері (2025). [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің]] бас дирижëрі. (2018 жылдың қазан айынан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тлепберген Абылай Жанболатович — Республиканское государственное казенное предприятие «Казахский национальный оркестр народных инструментов имени Курмангазы» Комитета культуры Министерства культуры и информации Республика Казахстан|url=https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/artists/tilepbergen-abylaj-zhanbolatovich/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Награды Президента получили артисты Мангистау|url=https://elemnews.kz/pravitelstvo/mangistauskie-artisty-otmecheny-nagradami-prezidenta|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай атына лайық сый алды|url=https://ser-per.kz/zhanalyqtar/audan-tynysy/abylaj-atyna-lajy-syj-aldy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Абылай Тілепберген 1990 жылы 17 наурызда [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облысының]] [[Ақтау]] қаласында музыкалық отбасында дүниеге келген. Анасы — кәсіби [[музыкант]] әрі [[Пианино|пианист]], сондай-ақ әншілікпен айналысады, ал әкесі Жанболат Тілепбергенов — [[дәрігер]]-терапевт, жастайынан [[домбыра]] тартқан. Абылай бес жасынан бастап музыкаға қызығушылық танытып, домбыраны меңгеруге ден қояды. Жеті жасынан бастап [[Маңғыстау]] өнер колледжі жанындағы балалар студиясында ҚР Еңбек сіңірген әртісі, [[Алматы|Алматыдағы]] Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Құрметті профессоры» және белгілі [[күйші]] [[Роза Тайманқызы Айдарбаева|Роза Тайманқызы Айдарбаеваның]] домбыра сыныбында тәлім алады. Ол жерде бес жыл білім алып, оқуын үздік аяқтайды. 2007 жылы Маңғыстау өнер колледжінің халық аспаптар бөліміне түсіп, алғашқы ұстазы Роза Айдарбаеваның сыныбында оқиды. Оқу барысында дарындылығымен және күйлерді шебер орындауымен ұстаздарының назарына ілігеді. 2010 жылы Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына бакалавриат бағдарламасы бойынша оқуға түсіп, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген өнер қайраткері , [[профессор]] [[Кәрима Сахарбаева Сүндетқызы|Кәрима Сүндетқызы Сахарбаеваның]] сыныбында білім алады. 2016 жылы консерваторияның магистратурасын тәмамдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Взмах палочкой » Новое поколение|url=https://archive.np.kz/cultura/27041-vzmah-palochkoy.html|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Ровесник независимости: Народное творчество – наша сила и гордость|url=https://www.nur.kz/society/1933633-rovesnik-nezavisimosti-narodnoe-tvorchestvo-nasha-sila-i-gordost/|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;

Қазақтың халық әртісі, дәулескер күйші, домбырашы [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға (Қаршымбай) Ахмедияровтың]] шәкірті. Дирижëрліктен [[Базарғали Әжиұлы Жаманбаев|Базарғали Жаманбаев]], [[Жалғасбек Әмірханұлы Бегендік]], [[Айтқали Тілепқалиұлы Жайымов]], [[Рахат Мадреев]] деген ұстаздардан тәлім алды. Сонымен қатар Ресейде Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында және П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясында [[Юрий Темирканов]] және [[Геннадий Рождественский]] деген дирижëрлерден сабақтар алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай ТІЛЕПБЕРГЕН, дирижер: Дирижер аспабы – оркестр &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://aqzhelken.kazgazeta.kz/news/29894|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Арпалыс, сағыныш, үміт – бәрі әуен &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64940|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылық жолы ==
Абылай Тілепберген шығармашылық сапарларымен көптеген шетел мемлекеттерінде өнер көрсеткен. Атап айтқанда, [[Германия|Германияның]] [[Берлин]], [[Ганновер]] және [[Гамбург]] қалаларында, сондай-ақ [[Франция]], [[Швейцария]], [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Түрікменстан]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Иордания]], [[Түркия]], [[Чехия]], [[Ливия]], [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]] және [[Норвегия]] елдерінде концерттік бағдарламаларға қатысқан. Абылайды мерекелік іс-шараларға, мәдени-көпшілік бағдарламаларға, [[Астана]] мен [[Алматы]] қалаларында өтетін мәдени шараларға, сондай-ақ үкіметтік концерттерге жиі шақырады. Домбырашының репертуарында 100-ден астам [[күй]] бар. Оның орындауындағы шығармалар қатарында Абыл, Қартбай, Есір, Құлшар, Есжан, Өскенбай, Мұрат, Шамығұл, Әлқуат, Есбай, [[Махамбет Өтемісұлы]], [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Құрманғазы Сағырбайұлы]], [[Дәулеткерей Шығайұлы]], [[Сүгір Әліұлы|Сүгір Әлиұлы]], [[Тәттімбет Қазанғапұлы]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға Ахмедияров]] және басқа да күйшілердің туындылары бар. Сонымен қатар, репертуарында орыс және шетел композиторларының шығармалары да орын алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Стала известна программа Дней культуры Казахстана в Туркменистане &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Культура|url=https://asmannews.ru/news/4463/stala-izvestna-programma-dnei-kultury-kazahstana-v-turkmenistane|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый масштабный концерт казахстанских артистов прошел в Хьюстоне|url=https://www.inform.kz/ru/perviy-masshtabniy-kontsert-kazahstanskih-artistov-proshel-v-hyustone-55d752|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мотивы Азии в Южной Европе|url=https://time.kz/articles/grim/2023/06/19/motivy-azii-v-yuzhnoj-evrope|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садраддин, Енлик и Рауана покоряют США: Наурыз отметили в Хьюстоне|url=https://qumash.kz/news/sadraddin-enlik-irauana-pokoryayut-ssha-nauriz-otmetili-v-hyustone-cb0ffe/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дни культуры Республики Казахстан стартовали в Туркменистане|url=https://globalnews.kz/dni-kultury-respubliki-kazahstan-startovali-v-turkmenistane/|accessdate=23.06.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чарующие степные мелодии - Liter.kz|url=https://liter.kz/8020-charuyushchie-stepnye-melodii/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Күйшілік қызметі ===
Орындаушылық өнерімен қатар күй шығарумен де айналысады. Абылай — онға жуық дәстүрлі күйдің авторы. Алғашқы күйін 2002 жылы, он екі жасында, Құрманғазы Сағырбайұлы кесенесіне зиярат етіп қайтқаннан кейін арнау ретінде шығарған. Күйшінің белгілі «[[Серпін]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Арнау]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Атамекен күй|Атамекен]]&lt;nowiki/&gt;» деген күйлері бар және «[[Нағашым]]&lt;nowiki/&gt;» әнінің авторы болып табылады.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Дирижëрлік қызметі ===
* Абылай Тілепберген 2013—2018 жылдары Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының студенттік халық аспаптар оркестрінің [[Дирижер|дирижёрі]] қызметін атқарды. 
* 2016 жылы оркестрмен бірге [[Қытай|Қытайдың]] [[Шаңхай|Шанхай]] қаласында өткен «Shanghai Spring International Music Festival» Халықаралық фестивалі аясындағы гастрольдік сапарға аттанады. Оркестр «Shanghai Oriental Art Center» концерт залында Құрманғазы Сағырбайұлының, [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]], Қаршыға Ахмедияровтың, Нұрғиса Тілендиевтің және заманауи қазақстандық композиторлардың шығармаларын орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақтың күйлері Шанхайдағы халықаралық фестивальде күмбірлейді|url=https://kaz.inform.kz/news/kazaktyn-kuyleri-shanhaydagy-halykaralyk-festival-de-kumbirleydi_a2902749|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Казахские народные кюи прозвучат на международном фестивале в Шанхае - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/news/109792/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2014 жылы Құрманғазы консерваториясының (КНК) 70 жылдығына арналған Гала концертін Алматы қаласының Республика сарайында және Астанада «Қазақстан» ЦКЗ-де дирижёрлеген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ халық аспаптар оркестрі - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/creativity/teams/the-orchestra-of-kazakh-folk-instruments/-/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2015 жылы Құрманғазы консерваториясында «Piano Competition» Халықаралық фестивалінде «Фольклордан джазға» дейін жобасын дирижёрледі.
* 2017 жылы Астанада ЭКСПО-да Гала концерт «Мәдени жобасында» дирижёрлеген.
* 2018 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің бас дирижёрі етіп тағайындалды. Дирижёр оркестрмен «Адай», «Балбырауын», «Сарыарқа», «Серпер», «Махамбет», «Топан», «Орақ, Мамай», «Балқадиша», «Көңілді бикеш», «Әсем қоңыр»  және т. б. шығармаларды орындаған.
* 2021 жылы «Aljazz Symphony» Алматы қала әкімдігінің эстрада-симфониялық оркестрімен және Құрманғазы атындағы Қазақ оркестрімен «Оркестрлер фестивалі» концерт аясында Т. Мұхамеджанов композитордың «Махаббат бекеті» кинофильмінен саундтрек, А. Пьяццоланың «Либертанго», Түркештің күйі «Көңілашар», «Алдар көсе» және «Мадагаскар 2» мульфильмдерінің саундтректерін дирижёрледі.
* 2020—2022 жылдары арылығында қазақстандық пианист [[Жақия Әубәкіров|Жания Әубәкірова]] «Самғау» атты авторлық жобасын ұйымдастырды. Концерттер Алматыдағы [[Республика сарайы (Алматы)|Республика сарайында]] және Астанада өткізілді. Абылай Тілепберген Ж. Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясының Т. Әбдірәшев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің шақырылған дирижёрі болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт «Самғау» - Концерт - расписание, цены, ☎ контакты, адреса &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим!|url=https://sxodim.com/almaty/event/kontsert-sam-au|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Құрманғазы оркестрінің 85-жылдығына арналған концерт» дирижëр [[Айсын Жексен|Айсын Жексенмен]] бірлесіп, мерекелік концерт өткізді.
* 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың]] «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы аясында және Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің 85 жылдығына орай, Алматы қаласында 29 наурыз күні Құрманғазы оркестрі және [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғабит Мүсірепов атындағы балалар және жасөспірімдер театрының]] бірлескен жобасы «Аманат» концерт-спектаклінің тұсаукесері аншлагпен өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қос өнер ордасының ерен жобасы|url=https://madeniportal.kz/news/qos-oner-ordasynyn-eren-zobasy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт “Самғау“ в Алматы: новое звучание любимых казахских мелодий: 07 ноября 2022 09:30 - новости на Tengrinews.kz|url=https://tengrinews.kz/culture/kontsert-samgau-almatyi-novoe-zvuchanie-lyubimyih-kazahskih-482217/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Вечер классической музыки» еуропалық классикалық музыка концертін дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы пройдет «Вечер классической музыки»|url=https://massaget.kz/blogs/v-almatyi-proydet-vecher-klassicheskoy-muzyiki-25375/|accessdate=22.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Оркестр түні» концертін аншлагпен өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;ОРКЕСТР ТҮНІ&quot; КОНЦЕРТІ АНШЛАГПЕН ӨТТІ|url=https://madeniportal.kz/article/2424|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2024 жылы «Құрманғазы оркестрінің 90-жылдығына арналған концерт» жобасында дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мы вам устроим!|url=https://time.kz/articles/blitz/2023/06/26/my-vam-ustroim|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы на международном уровне отметили 90-летие оркестра Курмангазы|url=https://vapress.kz/ru/article/v-almaty-na-mejdunarodnom-urovneotmetili-90-letie-orkestra-kurmangazy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ музыка өнерінің қарашаңырағы - Құрманғазы оркестріне 90 жыл|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-muzika-onernn-karashaniragi-kurmangazi-orkestrne-90-zhil-b1e6e5|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2025 жылы [[Ақтау|Ақтауда]] «Ақтау – 2025 жылғы түркі әлемінің мәдени астанасы» жобасы аясында түрксой опера күндерінде  [[Абыл Тарақұлы]] атындағы қазақ халық аспаптар оркестрмен дирижëрлік етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Актау прошёл грандиозный оперный вечер тюркского мира|url=https://turanews.kz/ru/news/v-aktau-proshyol-grandioznyj-opernyj-vecher-tyurkskogo-mira/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов|Димаш Құдайбергенмен]] бірлесіп «Серпін» атты авторлық концертін өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт СЕРПІН в Алматы с Димашем и Абылаем Тлепбергеном|url=https://biznescentr.kz/govnews/ministerstvo-kultury-i-informacii-rk/145280-koncert-serpin-v-almaty-s-dimashem-i-abylaem-tlepbergenom.html|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы «Ахмет Жұбановтың 120-жылдығына» орай Қазақ концертте «Ғасырлар пернесі» концертін дирижëрледі.
* 2026 жылы «Қаршыға Ахмедияровтың 80-жылдығына» арналған концертін дирижëрледі.

=== Педагогикалық және қоғамдық қызметі ===
Абылай Тілепберген Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқытушылық қызмет атқарады. Сонымен қатар домбырашылар арасындағы байқауларда («Домбыра-дастан» республикалық байқауы, 2022 жыл) және дирижёрлер байқауларында (Р.  Ғабдиев атындағы ІІІ Республикалық дирижёрлер байқауы, Атырау қаласы, 2024 жыл) қазылар алқасының мүшесі болған. 2025 жылғы 20 ақпанда Алматыдағы Нұрғиса Тілендиевтің мемориалдық үй-мұражайында студенттерге арналған «Күй мен симфония: Нұрғиса Тілендиев өнері» атты дәріс өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыспай Ғабдиев атындағы ІІІ республикалық дирижерлар конкурсы қорытындыланды|url=https://dina-orkestr.kz/zhanalykhtar/ryspaj-gabdiev-atyndagy-iii-respublikalyk-dirizherlar-konkursy-k-orytyndylandy|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Tasqyn Studio-мен әріптестігі ==
2023 жылы қазақстандық тәуелсіз «[[Tasqyn Studio]]&lt;nowiki/&gt;» анимациялық студиясы «[[Дала шырқауы]]&lt;nowiki/&gt;» атты мультсериал жобасын шығарды. Мультсериал қазақтың ұлы күйшісі Құрманғазы Сағырбайұлы өміріндегі оқиғаларға негізделген. Студия өкілдерінің айтуынша, жоба ұлттық өнерді анимация арқылы танытудың алғашқы қадамдарының бірі ретінде әзірленген. Жобаның ұзақтығы 3–5 минуттық 9 пилоттық бөлімі қазақ тілінде жарық көрді. Әр бөлімде композитордың өмірбаянынан үзінділер баяндалып, оның күйлері орындалған. Жобаға Абылай Тілепберген күй орындаушы ретінде қатысып қана қоймай, Құрманғазы туралы ақпараттарды бөлісуімен атсалысқан. Мультсериал бөлімдерінде Құрманғазының:

* '''1-бөлімде «Ұзақ»'''
* '''2-бөлімде «Кішкентай»'''
* '''3-бөлімде «Төремұрат»'''
* '''4-бөлімде «Бозқаңғыр»'''
* '''5-бөлімде «Ман''' '''ата»'''
* '''6-бөлімде «Балқаймақ»'''
* '''7-бөлімде «Қайран шешем»'''
* '''8-бөлімде «Машина»'''
* '''9-бөлімде «Серпер»'''

Деген күйлері орындалған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талантты жастар «Дала шырқауы» анимациялық туындысын жарыққа шығарды: 24 наурыз 2023, жаңалықтар Turkystan.kz|url=https://turkystan.kz/article/217837-talantty-zhastar-dala-shyr-auy-animaciyaly-tuyndysyn-zhary-a-shy-ardy|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Казахстане вышел мультсериал про историю создания кюев Курмангазы — The Village Казахстан|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/news-city/29689-v-kazahstane-vyshel-multserial-pro-istoriyu-sozdaniya-kyuev-kurmangazy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Группа молодых и талантливых художников Казахстана &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим! Алматы|url=https://smartik.ru/almaty/post/185550362|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
# Алғашқы домбырадан байқауы 2001 жылы ел ішінде «Біз – Тәуел­сіздіктің құрдастарымыз» деген ­Респуб­ликалық конкурс-фестиваль өтті. Абылай он бір жасында «Дипломант» дәрежесін жеңді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
# 2006 жылы Ж. Нәжімеденов шығармашылығына арналған республикалық «Дүбірлі домбыра» конкурсында Гран-при лауреаты
# Мұрат Өскінбайұлы атындағы ІІ республикалық күйшілер сайысында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Есір Ашуақұлы атындағы ІІ республикалық домбырашылар конкурсында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Республикалық тұңғыш телевизиялық «Әлем-Арт» байқауында Гран-при лауреаты
# 2009 жылы «Дәулескер дәстүр» атты Сержан Шәкірат орындайтын күйлердің республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында өткен республикалық Музыка олимпиадасында «халық аспаптар» аталымы бойынша бас жүлде иегері
# 2012 жылы Атырау қаласында өткен Р. Ғабдиев атындағы «Күй қағаны» І республикалық фестивалінде Гран-при лауреаты
# 2012 жылы Ә. Есқалиев атындағы «Алтын домбыра» ІІ республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# 2012 жылы ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Қорының лауреаты атағын жеңіп алды. 
# 2013 жылы өткен С. Құсайынов атындағы республикалық дирижерлер конкурсында бас жүлде иегері
# 2013 жылы Н. Тілендиев атындағы «Өз елім» атты республикалық дирижерлер конкурсында ең үздік орындаушылық шеберлігі үшін бас жүлдені иеленді.
# 2013 жылы Қазақстан Жастар одағы­ның «Серпер» сыйлығының лауреаты атанды. 
# 2019 жылы Талдықорған қаласында І. Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайында Алматы облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен М. Төлебаев атындағы ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер байқауында ІІ орын иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер, «Кестелі орамал» вокалистер байқауы жеңімпазы анықталды|url=https://abai.kz/index.php/post/52264|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Күйші Абылай &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/17799|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
# 2019 жылы Өзбекстанда өткен «Bahor Nafasi» Халықаралық өнер фестивалінде сертификат алған.

== Шабыт көздері ==
Әртүрлі сұхбаттарында Абылай Тілепберген өз шығармашылығына әсер еткен тұлғалардың қатарында дирижёрлер [[Евгений Мравинский]], [[Юрий Темирканов]], [[Герберт фон Караян]], [[Бернард Хайтинк]], сондай-ақ [[Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев|Шамғон Қажығалиев]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Арман Жүдебаев]] сынды тұлғаларды атап өткен. Күйші өзінің тұрақты шабыт көздері ретінде Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова мен Тәттімбет Қазанғапұлын көрсеткен. Сонымен қатар ол шетелдік композиторлар [[Людвиг ван Бетховен|Бетховен]], Бах, [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Дворжак, Чайковский және [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Римский-Корсаков]] шығармашылығын жоғары бағалайтынын айтқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== БАҚ-тағы қызметі ==
Абылай Тілепберген әртүрлі жылдары қазақстандық телеарналардың мәдени-ағартушылық бағдарламаларына қатысқан. Ол «[[Jibek Joly (телеарна)|Jibek Joly TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Khabar TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Abai TV]]&lt;nowiki/&gt;» теларнасында (Сарасөз, Вечные ценности және Әндіground бағдарламалары), «[[Таң нұры]]&lt;nowiki/&gt;» бағдарламасында және «[[Алматы телеарнасы|Алматы телеарнасында]]&lt;nowiki/&gt;» Мәдениет саласының үздігі [[Медет Қуанышев|Медет Қуанышевпен]] бірлескен сұхбаттар, «[[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан» бағдарламасында]], «[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan телеарнасы]]&lt;nowiki/&gt;» (Бір күн жобасы) және басқа да жобаларда сұхбат беріп, қазақтың дәстүрлі музыкасы мен күй өнерін насихаттауға атсалысқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай Тілепберген. Қазақстандық жас күйші, дирижер - jjtv.kz-те эк...|url=https://jjtv.kz/kk/abylaj-tilepbergen-kazakstandyk-zhas-kujshi-dirizher|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ӘндіGround. Әндіground. Абылай Тілепбергенов - «AbaiTV» телеарнасы|url=https://abaitv.kz/kz/videos/951|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір күн. Абылай Тілепбергенов - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/videos/118700|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Дирижерлер]]
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Күйшілер]]</text>
      <sha1>ijm60pvu8wnu13wvgayba86h0j6s6y2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618208</id>
      <parentid>3618206</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны және білімі */</comment>
      <origin>3618208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32649" sha1="my2fpxherfjpeqvzmai5epqaqctfg8v" xml:space="preserve">{{Музыкант|Есімі=Абылай Тілепберген|Шынайы есімі=|Сурет=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Фон=non_performing_personnel|Туған кездегі есімі=Абылай Жанболатұлы Тілепбергенов|Толық аты=|Туған күні=17.03.1990|Туған жері={{туғанжері|Ақтау|Ақтауда}}, [[Маңғыстау облысы]]|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=|Белсенділік жылдары=|Мемлекет={{Байрақ|Қазақстан}}|Мамандықтары=[[Дирижер]], домбырашы, күйші, оқытушы |Дауыс түрі=|Аспаптары=Домбыра|Жанрлары=|Лақап аттары=|Ұжымдары=Құрманғазы Сағырбайұлы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі|Қызметтес болған=|Лейблдері=|Марапаттары=[[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]], [[Құрмет ордені]], «Серпер» сыйлығының лауреаты, Республикалық байқаулардың лауреаты|Сайты=[https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/structure/artists// Құрманғазы оркестрі]|Commons=}}
'''Абылай Жанболатұлы Тілепберген''' (17 наурыз 1990, [[Ақтау]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижëр]], [[Домбыра|домбырашы]], [[күйші]], [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы|«Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының]] иегері (2018), «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» орденінің иегері (2025). [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің]] бас дирижëрі. (2018 жылдың қазан айынан бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тлепберген Абылай Жанболатович — Республиканское государственное казенное предприятие «Казахский национальный оркестр народных инструментов имени Курмангазы» Комитета культуры Министерства культуры и информации Республика Казахстан|url=https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/artists/tilepbergen-abylaj-zhanbolatovich/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Награды Президента получили артисты Мангистау|url=https://elemnews.kz/pravitelstvo/mangistauskie-artisty-otmecheny-nagradami-prezidenta|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай атына лайық сый алды|url=https://ser-per.kz/zhanalyqtar/audan-tynysy/abylaj-atyna-lajy-syj-aldy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны және білімі ==
Абылай Тілепберген 1990 жылы 17 наурызда [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облысының]] [[Ақтау]] қаласында музыкалық отбасында дүниеге келген. Анасы — кәсіби [[музыкант]] әрі [[Пианино|пианист]], сондай-ақ әншілікпен айналысады, ал әкесі Жанболат Тілепбергенов — [[дәрігер]]-терапевт, жастайынан [[домбыра]] тартқан. Абылай бес жасынан бастап музыкаға қызығушылық танытып, домбыраны меңгеруге ден қояды. Жеті жасынан бастап [[Маңғыстау]] өнер колледжі жанындағы балалар студиясында ҚР Еңбек сіңірген әртісі, [[Алматы|Алматыдағы]] Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Құрметті профессоры» және белгілі [[күйші]] [[Роза Тайманқызы Айдарбаева|Роза Тайманқызы Айдарбаеваның]] домбыра сыныбында тәлім алады. Ол жерде бес жыл білім алып, оқуын үздік аяқтайды. 2007 жылы Маңғыстау өнер колледжінің халық аспаптар бөліміне түсіп, алғашқы ұстазы Роза Айдарбаеваның сыныбында оқиды. Оқу барысында дарындылығымен және күйлерді шебер орындауымен ұстаздарының назарына ілігеді. 2010 жылы Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясына бакалавриат бағдарламасы бойынша оқуға түсіп, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген өнер қайраткері , [[профессор]] [[Кәрима Сахарбаева Сүндетқызы|Кәрима Сүндетқызы Сахарбаеваның]] сыныбында білім алады. 2016 жылы консерваторияның магистратурасын тәмамдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Взмах палочкой » Новое поколение|url=https://archive.np.kz/cultura/27041-vzmah-palochkoy.html|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Ровесник независимости: Народное творчество – наша сила и гордость|url=https://www.nur.kz/society/1933633-rovesnik-nezavisimosti-narodnoe-tvorchestvo-nasha-sila-i-gordost/|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;

Қазақтың халық әртісі, дәулескер күйші, домбырашы [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға (Қаршымбай) Ахмедияровтың]] шәкірті. Дирижëрліктен [[Базарғали Әжиұлы Жаманбаев|Базарғали Жаманбаев]], [[Жалғасбек Әмірханұлы Бегендік]], [[Айтқали Тілепқалиұлы Жайымов]], [[Рахат Бекболұлы Мадреев]] деген ұстаздардан тәлім алды. Сонымен қатар Ресейде Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында және П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясында [[Юрий Темирканов]] және [[Геннадий Рождественский]] деген дирижëрлерден сабақтар алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай ТІЛЕПБЕРГЕН, дирижер: Дирижер аспабы – оркестр &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://aqzhelken.kazgazeta.kz/news/29894|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Арпалыс, сағыныш, үміт – бәрі әуен &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64940|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылық жолы ==
Абылай Тілепберген шығармашылық сапарларымен көптеген шетел мемлекеттерінде өнер көрсеткен. Атап айтқанда, [[Германия|Германияның]] [[Берлин]], [[Ганновер]] және [[Гамбург]] қалаларында, сондай-ақ [[Франция]], [[Швейцария]], [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Түрікменстан]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Иордания]], [[Түркия]], [[Чехия]], [[Ливия]], [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]] және [[Норвегия]] елдерінде концерттік бағдарламаларға қатысқан. Абылайды мерекелік іс-шараларға, мәдени-көпшілік бағдарламаларға, [[Астана]] мен [[Алматы]] қалаларында өтетін мәдени шараларға, сондай-ақ үкіметтік концерттерге жиі шақырады. Домбырашының репертуарында 100-ден астам [[күй]] бар. Оның орындауындағы шығармалар қатарында Абыл, Қартбай, Есір, Құлшар, Есжан, Өскенбай, Мұрат, Шамығұл, Әлқуат, Есбай, [[Махамбет Өтемісұлы]], [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Құрманғазы Сағырбайұлы]], [[Дәулеткерей Шығайұлы]], [[Сүгір Әліұлы|Сүгір Әлиұлы]], [[Тәттімбет Қазанғапұлы]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Қаршыға Ахмедьяров|Қаршыға Ахмедияров]] және басқа да күйшілердің туындылары бар. Сонымен қатар, репертуарында орыс және шетел композиторларының шығармалары да орын алады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Стала известна программа Дней культуры Казахстана в Туркменистане &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Культура|url=https://asmannews.ru/news/4463/stala-izvestna-programma-dnei-kultury-kazahstana-v-turkmenistane|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый масштабный концерт казахстанских артистов прошел в Хьюстоне|url=https://www.inform.kz/ru/perviy-masshtabniy-kontsert-kazahstanskih-artistov-proshel-v-hyustone-55d752|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мотивы Азии в Южной Европе|url=https://time.kz/articles/grim/2023/06/19/motivy-azii-v-yuzhnoj-evrope|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садраддин, Енлик и Рауана покоряют США: Наурыз отметили в Хьюстоне|url=https://qumash.kz/news/sadraddin-enlik-irauana-pokoryayut-ssha-nauriz-otmetili-v-hyustone-cb0ffe/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дни культуры Республики Казахстан стартовали в Туркменистане|url=https://globalnews.kz/dni-kultury-respubliki-kazahstan-startovali-v-turkmenistane/|accessdate=23.06.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чарующие степные мелодии - Liter.kz|url=https://liter.kz/8020-charuyushchie-stepnye-melodii/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Күйшілік қызметі ===
Орындаушылық өнерімен қатар күй шығарумен де айналысады. Абылай — онға жуық дәстүрлі күйдің авторы. Алғашқы күйін 2002 жылы, он екі жасында, Құрманғазы Сағырбайұлы кесенесіне зиярат етіп қайтқаннан кейін арнау ретінде шығарған. Күйшінің белгілі «[[Серпін]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Арнау]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Атамекен күй|Атамекен]]&lt;nowiki/&gt;» деген күйлері бар және «[[Нағашым]]&lt;nowiki/&gt;» әнінің авторы болып табылады.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Дирижëрлік қызметі ===
* Абылай Тілепберген 2013—2018 жылдары Алматыдағы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының студенттік халық аспаптар оркестрінің [[Дирижер|дирижёрі]] қызметін атқарды. 
* 2016 жылы оркестрмен бірге [[Қытай|Қытайдың]] [[Шаңхай|Шанхай]] қаласында өткен «Shanghai Spring International Music Festival» Халықаралық фестивалі аясындағы гастрольдік сапарға аттанады. Оркестр «Shanghai Oriental Art Center» концерт залында Құрманғазы Сағырбайұлының, [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбановтың]], Қаршыға Ахмедияровтың, Нұрғиса Тілендиевтің және заманауи қазақстандық композиторлардың шығармаларын орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақтың күйлері Шанхайдағы халықаралық фестивальде күмбірлейді|url=https://kaz.inform.kz/news/kazaktyn-kuyleri-shanhaydagy-halykaralyk-festival-de-kumbirleydi_a2902749|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Казахские народные кюи прозвучат на международном фестивале в Шанхае - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/news/109792/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2014 жылы Құрманғазы консерваториясының (КНК) 70 жылдығына арналған Гала концертін Алматы қаласының Республика сарайында және Астанада «Қазақстан» ЦКЗ-де дирижёрлеген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ халық аспаптар оркестрі - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/creativity/teams/the-orchestra-of-kazakh-folk-instruments/-/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2015 жылы Құрманғазы консерваториясында «Piano Competition» Халықаралық фестивалінде «Фольклордан джазға» дейін жобасын дирижёрледі.
* 2017 жылы Астанада ЭКСПО-да Гала концерт «Мәдени жобасында» дирижёрлеген.
* 2018 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің бас дирижёрі етіп тағайындалды. Дирижёр оркестрмен «Адай», «Балбырауын», «Сарыарқа», «Серпер», «Махамбет», «Топан», «Орақ, Мамай», «Балқадиша», «Көңілді бикеш», «Әсем қоңыр»  және т. б. шығармаларды орындаған.
* 2021 жылы «Aljazz Symphony» Алматы қала әкімдігінің эстрада-симфониялық оркестрімен және Құрманғазы атындағы Қазақ оркестрімен «Оркестрлер фестивалі» концерт аясында Т. Мұхамеджанов композитордың «Махаббат бекеті» кинофильмінен саундтрек, А. Пьяццоланың «Либертанго», Түркештің күйі «Көңілашар», «Алдар көсе» және «Мадагаскар 2» мульфильмдерінің саундтректерін дирижёрледі.
* 2020—2022 жылдары арылығында қазақстандық пианист [[Жақия Әубәкіров|Жания Әубәкірова]] «Самғау» атты авторлық жобасын ұйымдастырды. Концерттер Алматыдағы [[Республика сарайы (Алматы)|Республика сарайында]] және Астанада өткізілді. Абылай Тілепберген Ж. Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясының Т. Әбдірәшев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің шақырылған дирижёрі болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт «Самғау» - Концерт - расписание, цены, ☎ контакты, адреса &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим!|url=https://sxodim.com/almaty/event/kontsert-sam-au|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Құрманғазы оркестрінің 85-жылдығына арналған концерт» дирижëр [[Айсын Жексен|Айсын Жексенмен]] бірлесіп, мерекелік концерт өткізді.
* 2019 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың]] «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы аясында және Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің 85 жылдығына орай, Алматы қаласында 29 наурыз күні Құрманғазы оркестрі және [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғабит Мүсірепов атындағы балалар және жасөспірімдер театрының]] бірлескен жобасы «Аманат» концерт-спектаклінің тұсаукесері аншлагпен өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қос өнер ордасының ерен жобасы|url=https://madeniportal.kz/news/qos-oner-ordasynyn-eren-zobasy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт “Самғау“ в Алматы: новое звучание любимых казахских мелодий: 07 ноября 2022 09:30 - новости на Tengrinews.kz|url=https://tengrinews.kz/culture/kontsert-samgau-almatyi-novoe-zvuchanie-lyubimyih-kazahskih-482217/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Вечер классической музыки» еуропалық классикалық музыка концертін дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы пройдет «Вечер классической музыки»|url=https://massaget.kz/blogs/v-almatyi-proydet-vecher-klassicheskoy-muzyiki-25375/|accessdate=22.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2019 жылы «Оркестр түні» концертін аншлагпен өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;ОРКЕСТР ТҮНІ&quot; КОНЦЕРТІ АНШЛАГПЕН ӨТТІ|url=https://madeniportal.kz/article/2424|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2024 жылы «Құрманғазы оркестрінің 90-жылдығына арналған концерт» жобасында дирижëрледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мы вам устроим!|url=https://time.kz/articles/blitz/2023/06/26/my-vam-ustroim|website=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Алматы на международном уровне отметили 90-летие оркестра Курмангазы|url=https://vapress.kz/ru/article/v-almaty-na-mejdunarodnom-urovneotmetili-90-letie-orkestra-kurmangazy.html|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ музыка өнерінің қарашаңырағы - Құрманғазы оркестріне 90 жыл|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-muzika-onernn-karashaniragi-kurmangazi-orkestrne-90-zhil-b1e6e5|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2025 жылы [[Ақтау|Ақтауда]] «Ақтау – 2025 жылғы түркі әлемінің мәдени астанасы» жобасы аясында түрксой опера күндерінде  [[Абыл Тарақұлы]] атындағы қазақ халық аспаптар оркестрмен дирижëрлік етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Актау прошёл грандиозный оперный вечер тюркского мира|url=https://turanews.kz/ru/news/v-aktau-proshyol-grandioznyj-opernyj-vecher-tyurkskogo-mira/|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов|Димаш Құдайбергенмен]] бірлесіп «Серпін» атты авторлық концертін өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Концерт СЕРПІН в Алматы с Димашем и Абылаем Тлепбергеном|url=https://biznescentr.kz/govnews/ministerstvo-kultury-i-informacii-rk/145280-koncert-serpin-v-almaty-s-dimashem-i-abylaem-tlepbergenom.html|accessdate=22.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылы «Ахмет Жұбановтың 120-жылдығына» орай Қазақ концертте «Ғасырлар пернесі» концертін дирижëрледі.
* 2026 жылы «Қаршыға Ахмедияровтың 80-жылдығына» арналған концертін дирижëрледі.

=== Педагогикалық және қоғамдық қызметі ===
Абылай Тілепберген Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқытушылық қызмет атқарады. Сонымен қатар домбырашылар арасындағы байқауларда («Домбыра-дастан» республикалық байқауы, 2022 жыл) және дирижёрлер байқауларында (Р.  Ғабдиев атындағы ІІІ Республикалық дирижёрлер байқауы, Атырау қаласы, 2024 жыл) қазылар алқасының мүшесі болған. 2025 жылғы 20 ақпанда Алматыдағы Нұрғиса Тілендиевтің мемориалдық үй-мұражайында студенттерге арналған «Күй мен симфония: Нұрғиса Тілендиев өнері» атты дәріс өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыспай Ғабдиев атындағы ІІІ республикалық дирижерлар конкурсы қорытындыланды|url=https://dina-orkestr.kz/zhanalykhtar/ryspaj-gabdiev-atyndagy-iii-respublikalyk-dirizherlar-konkursy-k-orytyndylandy|accessdate=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Tasqyn Studio-мен әріптестігі ==
2023 жылы қазақстандық тәуелсіз «[[Tasqyn Studio]]&lt;nowiki/&gt;» анимациялық студиясы «[[Дала шырқауы]]&lt;nowiki/&gt;» атты мультсериал жобасын шығарды. Мультсериал қазақтың ұлы күйшісі Құрманғазы Сағырбайұлы өміріндегі оқиғаларға негізделген. Студия өкілдерінің айтуынша, жоба ұлттық өнерді анимация арқылы танытудың алғашқы қадамдарының бірі ретінде әзірленген. Жобаның ұзақтығы 3–5 минуттық 9 пилоттық бөлімі қазақ тілінде жарық көрді. Әр бөлімде композитордың өмірбаянынан үзінділер баяндалып, оның күйлері орындалған. Жобаға Абылай Тілепберген күй орындаушы ретінде қатысып қана қоймай, Құрманғазы туралы ақпараттарды бөлісуімен атсалысқан. Мультсериал бөлімдерінде Құрманғазының:

* '''1-бөлімде «Ұзақ»'''
* '''2-бөлімде «Кішкентай»'''
* '''3-бөлімде «Төремұрат»'''
* '''4-бөлімде «Бозқаңғыр»'''
* '''5-бөлімде «Ман''' '''ата»'''
* '''6-бөлімде «Балқаймақ»'''
* '''7-бөлімде «Қайран шешем»'''
* '''8-бөлімде «Машина»'''
* '''9-бөлімде «Серпер»'''

Деген күйлері орындалған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талантты жастар «Дала шырқауы» анимациялық туындысын жарыққа шығарды: 24 наурыз 2023, жаңалықтар Turkystan.kz|url=https://turkystan.kz/article/217837-talantty-zhastar-dala-shyr-auy-animaciyaly-tuyndysyn-zhary-a-shy-ardy|website=21.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Казахстане вышел мультсериал про историю создания кюев Курмангазы — The Village Казахстан|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/news-city/29689-v-kazahstane-vyshel-multserial-pro-istoriyu-sozdaniya-kyuev-kurmangazy|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Группа молодых и талантливых художников Казахстана &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Давай Сходим! Алматы|url=https://smartik.ru/almaty/post/185550362|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
# Алғашқы домбырадан байқауы 2001 жылы ел ішінде «Біз – Тәуел­сіздіктің құрдастарымыз» деген ­Респуб­ликалық конкурс-фестиваль өтті. Абылай он бір жасында «Дипломант» дәрежесін жеңді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
# 2006 жылы Ж. Нәжімеденов шығармашылығына арналған республикалық «Дүбірлі домбыра» конкурсында Гран-при лауреаты
# Мұрат Өскінбайұлы атындағы ІІ республикалық күйшілер сайысында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Есір Ашуақұлы атындағы ІІ республикалық домбырашылар конкурсында Гран-при лауреаты
# 2007 жылы Республикалық тұңғыш телевизиялық «Әлем-Арт» байқауында Гран-при лауреаты
# 2009 жылы «Дәулескер дәстүр» атты Сержан Шәкірат орындайтын күйлердің республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында өткен республикалық Музыка олимпиадасында «халық аспаптар» аталымы бойынша бас жүлде иегері
# 2012 жылы Атырау қаласында өткен Р. Ғабдиев атындағы «Күй қағаны» І республикалық фестивалінде Гран-при лауреаты
# 2012 жылы Ә. Есқалиев атындағы «Алтын домбыра» ІІ республикалық конкурсында Гран-при лауреаты
# 2012 жылы ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Қорының лауреаты атағын жеңіп алды. 
# 2013 жылы өткен С. Құсайынов атындағы республикалық дирижерлер конкурсында бас жүлде иегері
# 2013 жылы Н. Тілендиев атындағы «Өз елім» атты республикалық дирижерлер конкурсында ең үздік орындаушылық шеберлігі үшін бас жүлдені иеленді.
# 2013 жылы Қазақстан Жастар одағы­ның «Серпер» сыйлығының лауреаты атанды. 
# 2019 жылы Талдықорған қаласында І. Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайында Алматы облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен М. Төлебаев атындағы ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер байқауында ІІ орын иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ІV Республикалық «Алтын таяқша» дирижерлер, «Кестелі орамал» вокалистер байқауы жеңімпазы анықталды|url=https://abai.kz/index.php/post/52264|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Күйші Абылай &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/17799|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;
# 2019 жылы Өзбекстанда өткен «Bahor Nafasi» Халықаралық өнер фестивалінде сертификат алған.

== Шабыт көздері ==
Әртүрлі сұхбаттарында Абылай Тілепберген өз шығармашылығына әсер еткен тұлғалардың қатарында дирижёрлер [[Евгений Мравинский]], [[Юрий Темирканов]], [[Герберт фон Караян]], [[Бернард Хайтинк]], сондай-ақ [[Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев|Шамғон Қажығалиев]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Арман Жүдебаев]] сынды тұлғаларды атап өткен. Күйші өзінің тұрақты шабыт көздері ретінде Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова мен Тәттімбет Қазанғапұлын көрсеткен. Сонымен қатар ол шетелдік композиторлар [[Людвиг ван Бетховен|Бетховен]], Бах, [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]], Дворжак, Чайковский және [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Римский-Корсаков]] шығармашылығын жоғары бағалайтынын айтқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== БАҚ-тағы қызметі ==
Абылай Тілепберген әртүрлі жылдары қазақстандық телеарналардың мәдени-ағартушылық бағдарламаларына қатысқан. Ол «[[Jibek Joly (телеарна)|Jibek Joly TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Khabar TV]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Abai TV]]&lt;nowiki/&gt;» теларнасында (Сарасөз, Вечные ценности және Әндіground бағдарламалары), «[[Таң нұры]]&lt;nowiki/&gt;» бағдарламасында және «[[Алматы телеарнасы|Алматы телеарнасында]]&lt;nowiki/&gt;» Мәдениет саласының үздігі [[Медет Қуанышев|Медет Қуанышевпен]] бірлескен сұхбаттар, «[[Таңшолпан (бағдарлама)|Таңшолпан» бағдарламасында]], «[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan телеарнасы]]&lt;nowiki/&gt;» (Бір күн жобасы) және басқа да жобаларда сұхбат беріп, қазақтың дәстүрлі музыкасы мен күй өнерін насихаттауға атсалысқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абылай Тілепберген. Қазақстандық жас күйші, дирижер - jjtv.kz-те эк...|url=https://jjtv.kz/kk/abylaj-tilepbergen-kazakstandyk-zhas-kujshi-dirizher|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ӘндіGround. Әндіground. Абылай Тілепбергенов - «AbaiTV» телеарнасы|url=https://abaitv.kz/kz/videos/951|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір күн. Абылай Тілепбергенов - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы|url=https://qazaqstan.tv/videos/118700|accessdate=23.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Дирижерлер]]
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Күйшілер]]</text>
      <sha1>my2fpxherfjpeqvzmai5epqaqctfg8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:NaziraBimakova/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>782325</id>
    <revision>
      <id>3617898</id>
      <parentid>3616312</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NaziraBimakova</username>
        <id>178074</id>
      </contributor>
      <origin>3617898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11186" sha1="2mg08datgeira6f5lwtmigk6ktvnaj2" xml:space="preserve">{{мемлекеттік мекеме
 |атауы              = Солтүстік Қазақстан облысының тілдерді оқыту орталығы  
 |логотипі           = 
 |түрі               = [[мемлекеттік мекеме|коммуналдық мемлекеттік мекеме]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[2016 жыл]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Петропавл]] қаласы, Қ.Кеншінбаев көшесі, 22
 |саласы             = 
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 
 |активтер           = 
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы|СҚО әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы]]
 |бағынышты компания = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://tilsko.skom.kz 
}}
''' Тілдерді оқыту орталық''' — ересектерге арналған мемлекеттік тілді, сондай-ақ басқа да тілдерді оқытуға бағытталған білім беру ұйымы. 

Тілдерді оқыту орталығы ең алғаш облыс әкімдігінің  2016 жылғы 31 мамырдағы  №195 қаулысымен «Солтүстік Қазақстан облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы» мемлекеттік мекемесінің «Тілдерді оқыту орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі болып құрылды.  
Орталықтың штаттық кестесі 30 бірліктен тұрады, оның ішінде 2 әдіскер, 23 оқытушы.


== Орталық қызметінің негізгі бағыттары ==

Өңірдегі мемлекеттік мекемелердің  қызметшілеріне,  бюджет сала мамандарына,  сонымен бірге халықтың басқа топтарына  мемлекеттік  тілді  және  орыс,  ағылшын  тілдерін оқыту, оқыту-әдістемелік құралдарымен  қамтамасыз  ету, мемлекеттік тілдің аясын кеңейту үшін іс-шараларды өткізумен айналысады.

•	Облыс тұрғындарын тілдерге үйрету бойынша курстарын ұйымдастыру;
•	Оқытушыларға әдістемелік көмек көрсету, семинар, тренингтерді өткізу;
•	Мемлекеттік тілді насихаттау  және оның мәртебесін арттыруға, қолданыс аясын кеңейтуге бағытталған іс-шаралар ұйымдастыру. 

== Орталық атқаратын жұмыстары ==

# Облыс аудандарында және Петропавл қаласында жергілікті бюджет қаражатына ересек тұрғындарды қазақ тіліне оқытатын жылсайын 140 топ ұйымдастырып, 2500 мыңға жуық адам оқытылады. 
# Оқыту бағдарламалары тіл деңгейлері жүйесі (A1–В2) бойынша жүзеге асырылады. Курстар тыңдаушылардың жас ерекшелігі мен дайындық деңгейіне сәйкес жүргізіледі.  
 # Оқу жылы ақпан айында басталып, қараша айында аяқталады. Тіл үйренушілердің бойында тыңдалым мен айтылым дағдыларын дамытуға баса назар аударылады. Ал мемлекеттік қызметшілер «Qaztest», «Qazaqresmitest» жүйелері негізінде құрылған оқулықтар бойынша оқытылады. 
# Мемлекеттік тілге курстардан бөлек, сөйлеу клубтары ұйымдастырылып, меңгертіледі. Сонымен қатар Instagram,  Facebook  желілеріндегі Орталықтың парақшаларында қысқа мерзімді сабақтар, ақпараттар орналасып тұрады.
# 2019 жылы біз Мәскеу университетінің профессоры Дмитрий Петровтың әдістемесі негізінде қазақ тілінің базалық кестесі әзірленді.  
# 2022–2023 жылдары мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясында кәсіпорындар мен мекемелерде 32 сөйлесу клубы ұйымдастырылды. Ал 2024 жылы ата-аналар мен балалардың бірге тіл үйренуіне мүмкіндік берген «Отбасылық клубтар» жобасы жүзеге асырылды.
# Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс шеңберінде облыстық «QYZYLJAR» телеарнасында көрсетілген телесабақтар циклі дайындалып, эфирге шығарылды.
# 2026 жылы этнос өкілдеріне арналған «Қазақша сөйле» тілдік лагері ұйымдастырылды.
# Сондай-ақ А1 және А2 деңгейлеріне арналған оқу-әдістемелік жинақтар жарық көрді.


== Орталықтың баспа өнімдері  ==
Мемлекеттік тапсырманы орындау шартына сәйкес:

* Ана тілдерін оқыту бойынша оқу-әдістемелік құралдары «Ана тілі» Қазақстандағы этнос тілдерін оқытуға арналған мәтіндер жинағы А1, А2, В1, В2 деңгейлері (10 этнос тілінде), З.Күзекованың «Қазақ тілі» Бастапқы деңгей (А1), Базалық деңгей (А2), Орта деңгей (В1), Ортадан жоғары деңгей (В2.1), Жоғары деңгей (С1) оқу құралдары мен жаттығулар жинағы, қазақ тілінің лексикалық минимумына негізделген «Қазақ сөзі» 137, 500, 900, 1200, 1500 сөз оқу әдістемелік құралы, Д.Петровтың «Ағылшын тілі» 16 сабақ,   «Казахский язык»  16 уроков базалық тренинг оқу құралдары; 
* Жексенбілік мектептерге арналған Ана тілі/Энетили. (қырғыз тілінде) оқу-әдістемелік құралы, «Ана тілі» (украин тілінде) оқу құралы, «ZIMANÊ KURDÎ» күрд тілін оқытуға арналған әдістемелік құралы;
* Р.Сыздықованың 14 томдығы, Т.Шонанұлының 5 томдығы, Ә.Жүнісбек «Қазақ тіл білімінің мәселелері», Ә.Қайдар «Тіл ғұмыр», Ш.Сарыбаев «Тіл ғұмыр» ғылыми-танымдық жинағы, Е.Омарұлының тілтанымдық мұралары, аудармалары;
* Шетелдегі қазақ диаспорасына арналып жазылған «Қазақ тілі» әмбебап оқулығы (А1 – қарапайым деңгей), «Шетелдегі этникалық қазақтарды қолдаудың 2018-2022 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарының «Қазақстанның қасиетті жерлерімен таныстыру мақсатында ақпараттық-анықтамалық материалдарды әзірлеу және шығару» тармағы аясында «Қазақстанның 70 тарихи орны», «Атамекен» ақпараттық-танымдық жинағы;
* «Әлихан Бөкейхан», «Ахмет Байтұрсынұлы», «Әліпби» энциклопедиялық-анықтамалықтары;
* балаларға арналған С.Әкірамұлының «Ұқыпты бала» өлеңдер жинағы, С.Қамшыгердің «Тастамашы, ана!» аудармасы (башқұрт тілі), Д.Ахметовтің «Робот және алты асық», Н.Төлепбергенұлының Өлеңді әліппе: Қалалар, Өлеңді әліппе: Жануарлар, «Болаларга тухфа» хрестоматия (өзбек тілі), М.Абдилдаева «Балаларға тарту», А. Алтай  «Дегелеңдегі қызыл күн» повесть,әңгімелер, С. Карыбаева «Шаңырақ»;
* Лингвистикалық үстел ойыны, Б.Момынова «Қазақ ым-ишараттары» сөздігі, А.Хамзина «Қазақша-орысша-ағылшынша» сөздік М.Қашқари «Түрік сөздігі» 1-3-томдар, Ш.Ш.Жалмаханов, Г.Ы.Байғонысова, Н.П.Жданович. «Заң терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша-ағылшынша, орысша-қазақша-ағылшынша, ағылшынша-орысша-қазақша сөздігі», И.З.Шайдаров, М.Ахметов «Латынша медициналық терминдердің түсіндірме сөздігі», Д.Мәсімханұлы,   Айнұр Әбиденқызы «Қытайша-қазақша үлкен сөздігі» әзірленіп, басып шығарылып, еліміздің 14 облысы, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларына, әмбебап кітапханаларға және мемлекеттік мекемелерге таратылып, электрондық нұсқалары «Tilalemi.kz», «Abai.institute» порталына орналастырылды.

== Сыртқы сілтемелер ==
Instagram: [https://www.instagram.com/tilder.ortalygy?igsh=MXd6cWNndXczbGw3NA==] 
Facebook: [https://www.facebook.com/share/1CUxFSKsmn/?mibextid=wwXIfr] 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тілдерді оқыту мекемелері]]</text>
      <sha1>2mg08datgeira6f5lwtmigk6ktvnaj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Могилёв облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782327</id>
    <revision>
      <id>3617934</id>
      <parentid>3617792</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="b9nzt12sg6hbncj3kovc95yf38i2dbd" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Могилёв облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Могилёв облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} [[Круглое]]{{•}} [[Могилёв]]{{•}} [[Мстиславль]]{{•}} [[Осиповичи]]{{•}} [[Славгород (Беларусь)|Славгород]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9nzt12sg6hbncj3kovc95yf38i2dbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618176</id>
      <parentid>3617934</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="kjz609jqykz1vkb21q8wvqhtrjg09y2" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Могилёв облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Могилёв облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} [[Круглое]]{{•}} [[Могилёв]]{{•}} [[Мстиславль]]{{•}} [[Осиповичи]]{{•}} [[Славгород (Беларусь)|Славгород]]{{•}} [[Чаусы]]{{•}} 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjz609jqykz1vkb21q8wvqhtrjg09y2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618441</id>
      <parentid>3618176</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="av7fla11pe8bse5j1h85tttkp40qfsl" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Могилёв облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Могилёв облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} [[Круглое]]{{•}} [[Могилёв]]{{•}} [[Мстиславль]]{{•}} [[Осиповичи]]{{•}} [[Славгород (Беларусь)|Славгород]]{{•}} [[Чаусы]]{{•}} [[Чериков]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>av7fla11pe8bse5j1h85tttkp40qfsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оливер Три</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782569</id>
    <revision>
      <id>3617936</id>
      <parentid>3617874</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ерте өмірі */</comment>
      <origin>3617936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8484" sha1="b3htm67pu4k2p2jr6vv94b8p9j2bnjb" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>b3htm67pu4k2p2jr6vv94b8p9j2bnjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617937</id>
      <parentid>3617936</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8506" sha1="exeviicv1p9yrb0sdk6zjcspsfbul2o" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>exeviicv1p9yrb0sdk6zjcspsfbul2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617939</id>
      <parentid>3617937</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8575" sha1="6ho497pu7jn9cswqku99i9tolir14do" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6ho497pu7jn9cswqku99i9tolir14do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617941</id>
      <parentid>3617939</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10179" sha1="1s2btxrjn5iihfdnofvfyjlb5sk2uon" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>1s2btxrjn5iihfdnofvfyjlb5sk2uon</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617943</id>
      <parentid>3617941</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі */</comment>
      <origin>3617943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11891" sha1="jw63fhn8ke7tj2dmg6lxq5xdjk3rvuu" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан R&amp;S Records компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом Radiohead тобының әншісі Том Йорк оның «Karma Police» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, Калифорния өнер институтында музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jw63fhn8ke7tj2dmg6lxq5xdjk3rvuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617944</id>
      <parentid>3617943</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі */</comment>
      <origin>3617944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11907" sha1="nyi9o8vw3y253cvuzxfczueukbl15lo" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nyi9o8vw3y253cvuzxfczueukbl15lo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617945</id>
      <parentid>3617944</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі */</comment>
      <origin>3617945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11916" sha1="nnwncausm63qjiix3u98fq4gch4gygj" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nnwncausm63qjiix3u98fq4gch4gygj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617946</id>
      <parentid>3617945</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мансабы */</comment>
      <origin>3617946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11991" sha1="gellbi2owylity4qmjup0lah487w5g1" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gellbi2owylity4qmjup0lah487w5g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617947</id>
      <parentid>3617946</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2016–2018: Музыкаға оралуы және Alien Boy */</comment>
      <origin>3617947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13351" sha1="c24a9fkw3ylz9uejzq92nkb6n7lcmqy" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>c24a9fkw3ylz9uejzq92nkb6n7lcmqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617955</id>
      <parentid>3617947</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2016–2018: Музыкаға оралуы және Alien Boy */</comment>
      <origin>3617955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16383" sha1="t6y2mbbwk4mghj41ph36lottzoa21lh" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда Whethan мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три Atlantic Records компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол Калифорния өнер институтын бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол Perris Auto Speedway автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>t6y2mbbwk4mghj41ph36lottzoa21lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617956</id>
      <parentid>3617955</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16387" sha1="7m3h873abj8er937pcj5n83pi5xdsjk" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда Whethan мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три Atlantic Records компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол Калифорния өнер институтын бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7m3h873abj8er937pcj5n83pi5xdsjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617957</id>
      <parentid>3617956</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2016–2018: Музыкаға оралуы және Alien Boy */</comment>
      <origin>3617957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16395" sha1="mfej12tmk1kvsj48a3ogemi3scaz2yl" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол Калифорния өнер институтын бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>mfej12tmk1kvsj48a3ogemi3scaz2yl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617958</id>
      <parentid>3617957</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16399" sha1="s0nairpn2n3c62pdeyi4vn24vn7pkby" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>s0nairpn2n3c62pdeyi4vn24vn7pkby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617959</id>
      <parentid>3617958</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3617959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17372" sha1="2nhjrf0f5sug0gq5gftmgv19ntwtvoi" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2nhjrf0f5sug0gq5gftmgv19ntwtvoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617962</id>
      <parentid>3617959</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2016–2018: Музыкаға оралуы және Alien Boy */</comment>
      <origin>3617962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19526" sha1="c44vs19tib4mybqlibcwi9gsr8v862r" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Три 2017 жылы [[Louis the Child]] тобының ''Last to Leave Tour'' турының, ал 2018 жылы [[Skizzy Mars]]-тың ''Are You OK? Tour'' турының ашылу орындаушысы болды.&lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|website=livenation.com|title=Louis the Child at Hollywood Palladium on Sat Dec 16, 2017 8:00 PM PST — Live Nation|access-date=August 1, 2018|archive-date=August 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801221223/https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skizzy Mars tour|url=https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|website=DoLosAngeles.com|access-date=June 16, 2025|archive-date=July 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725053222/https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол 2018 жылғы күзде [[Lil Dicky]] мен [[DJ Mustard]] ұйымдастырған ''Life Lessons Tour'' турына қатысуы тиіс еді, алайда тур кейіннен тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 2018 жылы Три [[Hobo Johnson]]-мен бірге Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік тур өткізді. Три комедиялық бейнероликтерге арналған скетчтердің сценарийлерін жиі жазып, өзі ойнап және режиссерлік етті. Сонымен қатар [[Jerry Media]] сияқты компаниялармен жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oliver Tree Releases New Single 'Upside Down' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |website=broadwayworld.com |date=January 5, 2018 |access-date=July 31, 2018 |archive-date=January 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109134137/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>c44vs19tib4mybqlibcwi9gsr8v862r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618151</id>
      <parentid>3617962</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2016–2018: Музыкаға оралуы және Alien Boy */</comment>
      <origin>3618151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19598" sha1="ax0g9s9wvk1kenljyca6bpc04d8wja9" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Три 2017 жылы [[Louis the Child]] тобының ''Last to Leave Tour'' турының, ал 2018 жылы [[Skizzy Mars]]-тың ''Are You OK? Tour'' турының ашылу орындаушысы болды.&lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|website=livenation.com|title=Louis the Child at Hollywood Palladium on Sat Dec 16, 2017 8:00 PM PST — Live Nation|access-date=August 1, 2018|archive-date=August 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801221223/https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skizzy Mars tour|url=https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|website=DoLosAngeles.com|access-date=June 16, 2025|archive-date=July 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725053222/https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол 2018 жылғы күзде [[Lil Dicky]] мен [[DJ Mustard]] ұйымдастырған ''Life Lessons Tour'' турына қатысуы тиіс еді, алайда тур кейіннен тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 2018 жылы Три [[Hobo Johnson]]-мен бірге Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік тур өткізді. Три комедиялық бейнероликтерге арналған скетчтердің сценарийлерін жиі жазып, өзі ойнап және режиссерлік етті. Сонымен қатар [[Jerry Media]] сияқты компаниялармен жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oliver Tree Releases New Single 'Upside Down' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |website=broadwayworld.com |date=January 5, 2018 |access-date=July 31, 2018 |archive-date=January 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109134137/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2018–2020: ''Ugly Is Beautiful'' және синглдері ===

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ax0g9s9wvk1kenljyca6bpc04d8wja9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618152</id>
      <parentid>3618151</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018–2020: Ugly Is Beautiful және синглдері */</comment>
      <origin>3618152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19758" sha1="m619433ajl8bziba3asw0uam7b49fwk" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Три 2017 жылы [[Louis the Child]] тобының ''Last to Leave Tour'' турының, ал 2018 жылы [[Skizzy Mars]]-тың ''Are You OK? Tour'' турының ашылу орындаушысы болды.&lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|website=livenation.com|title=Louis the Child at Hollywood Palladium on Sat Dec 16, 2017 8:00 PM PST — Live Nation|access-date=August 1, 2018|archive-date=August 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801221223/https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skizzy Mars tour|url=https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|website=DoLosAngeles.com|access-date=June 16, 2025|archive-date=July 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725053222/https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол 2018 жылғы күзде [[Lil Dicky]] мен [[DJ Mustard]] ұйымдастырған ''Life Lessons Tour'' турына қатысуы тиіс еді, алайда тур кейіннен тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 2018 жылы Три [[Hobo Johnson]]-мен бірге Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік тур өткізді. Три комедиялық бейнероликтерге арналған скетчтердің сценарийлерін жиі жазып, өзі ойнап және режиссерлік етті. Сонымен қатар [[Jerry Media]] сияқты компаниялармен жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oliver Tree Releases New Single 'Upside Down' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |website=broadwayworld.com |date=January 5, 2018 |access-date=July 31, 2018 |archive-date=January 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109134137/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2018–2020: ''Ugly Is Beautiful'' және синглдері ===
[[Сурет:Oliver Tree Feb 2019 cropped.jpg|thumb|upright|Оливер Три ''The Woody Show'' бағдарламасында, 2019 жылғы ақпан]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>m619433ajl8bziba3asw0uam7b49fwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618153</id>
      <parentid>3618152</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018–2020: Ugly Is Beautiful және синглдері */</comment>
      <origin>3618153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21490" sha1="jwggiox61acb9327xnr1rq53r94jw99" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Три 2017 жылы [[Louis the Child]] тобының ''Last to Leave Tour'' турының, ал 2018 жылы [[Skizzy Mars]]-тың ''Are You OK? Tour'' турының ашылу орындаушысы болды.&lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|website=livenation.com|title=Louis the Child at Hollywood Palladium on Sat Dec 16, 2017 8:00 PM PST — Live Nation|access-date=August 1, 2018|archive-date=August 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801221223/https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skizzy Mars tour|url=https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|website=DoLosAngeles.com|access-date=June 16, 2025|archive-date=July 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725053222/https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол 2018 жылғы күзде [[Lil Dicky]] мен [[DJ Mustard]] ұйымдастырған ''Life Lessons Tour'' турына қатысуы тиіс еді, алайда тур кейіннен тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 2018 жылы Три [[Hobo Johnson]]-мен бірге Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік тур өткізді. Три комедиялық бейнероликтерге арналған скетчтердің сценарийлерін жиі жазып, өзі ойнап және режиссерлік етті. Сонымен қатар [[Jerry Media]] сияқты компаниялармен жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oliver Tree Releases New Single 'Upside Down' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |website=broadwayworld.com |date=January 5, 2018 |access-date=July 31, 2018 |archive-date=January 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109134137/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2018–2020: ''Ugly Is Beautiful'' және синглдері ===
[[Сурет:Oliver Tree Feb 2019 cropped.jpg|thumb|upright|Оливер Три ''The Woody Show'' бағдарламасында, 2019 жылғы ақпан]]
2018 және 2019 жылдары Три өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful]]'' құрамына енген бірнеше сингл шығарды. 2018 жылғы 7 желтоқсанда ол альбомдағы синглдердің бірі — «Hurt» әніне арналған екінші музыкалық бейнебаянын жариялады. Бейнебаянды түсіру үшін Три Украинаға барып, оның сценарийін жазды және режиссер Брендан Вонмен бірге бірлесіп түсірді.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tree |first=Oliver |title=Hurt |url=https://www.youtube.com/watch?v=NqpnbSFprB4 |website=YouTube |date=December 7, 2018 |access-date=December 13, 2018 |archive-date=January 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120043826/https://www.youtube.com/watch?v=NqpnbSFprB4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Одан кейін ол ''Ugly Is Beautiful Tour'' гастрольдік турын бастап, кейін альбомға енген «Joke's On You!» және «Waste My Time» сияқты әндерді орындады. 2019 жылғы 11 сәуірде Три жеке сингл ретінде «Fuck» әнін шығарды. Сол күні әннің музыкалық бейнебаяны да жарық көрді.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Oliver Tree|title=Oliver Tree – Fuck [Official Music Video]|date=April 11, 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=H8QQHGupPrs|access-date=April 14, 2019|archive-date=November 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114224020/https://www.youtube.com/watch?v=H8QQHGupPrs|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jwggiox61acb9327xnr1rq53r94jw99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618154</id>
      <parentid>3618153</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018–2020: Ugly Is Beautiful және синглдері */</comment>
      <origin>3618154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23088" sha1="m331wr2quib6omfpmnqgmbu2gp4vnf6" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Три 2017 жылы [[Louis the Child]] тобының ''Last to Leave Tour'' турының, ал 2018 жылы [[Skizzy Mars]]-тың ''Are You OK? Tour'' турының ашылу орындаушысы болды.&lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|website=livenation.com|title=Louis the Child at Hollywood Palladium on Sat Dec 16, 2017 8:00 PM PST — Live Nation|access-date=August 1, 2018|archive-date=August 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801221223/https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skizzy Mars tour|url=https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|website=DoLosAngeles.com|access-date=June 16, 2025|archive-date=July 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725053222/https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол 2018 жылғы күзде [[Lil Dicky]] мен [[DJ Mustard]] ұйымдастырған ''Life Lessons Tour'' турына қатысуы тиіс еді, алайда тур кейіннен тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 2018 жылы Три [[Hobo Johnson]]-мен бірге Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік тур өткізді. Три комедиялық бейнероликтерге арналған скетчтердің сценарийлерін жиі жазып, өзі ойнап және режиссерлік етті. Сонымен қатар [[Jerry Media]] сияқты компаниялармен жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oliver Tree Releases New Single 'Upside Down' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |website=broadwayworld.com |date=January 5, 2018 |access-date=July 31, 2018 |archive-date=January 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109134137/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2018–2020: ''Ugly Is Beautiful'' және синглдері ===
[[Сурет:Oliver Tree Feb 2019 cropped.jpg|thumb|upright|Оливер Три ''The Woody Show'' бағдарламасында, 2019 жылғы ақпан]]
2018 және 2019 жылдары Три өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful]]'' құрамына енген бірнеше сингл шығарды. 2018 жылғы 7 желтоқсанда ол альбомдағы синглдердің бірі — «Hurt» әніне арналған екінші музыкалық бейнебаянын жариялады. Бейнебаянды түсіру үшін Три Украинаға барып, оның сценарийін жазды және режиссер Брендан Вонмен бірге бірлесіп түсірді.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tree |first=Oliver |title=Hurt |url=https://www.youtube.com/watch?v=NqpnbSFprB4 |website=YouTube |date=December 7, 2018 |access-date=December 13, 2018 |archive-date=January 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120043826/https://www.youtube.com/watch?v=NqpnbSFprB4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Одан кейін ол ''Ugly Is Beautiful Tour'' гастрольдік турын бастап, кейін альбомға енген «Joke's On You!» және «Waste My Time» сияқты әндерді орындады. 2019 жылғы 11 сәуірде Три жеке сингл ретінде «Fuck» әнін шығарды. Сол күні әннің музыкалық бейнебаяны да жарық көрді.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Oliver Tree|title=Oliver Tree – Fuck [Official Music Video]|date=April 11, 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=H8QQHGupPrs|access-date=April 14, 2019|archive-date=November 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114224020/https://www.youtube.com/watch?v=H8QQHGupPrs|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 7 маусымда Тридің төртінші музыкалық бейнебаяны әрі синглі — «Miracle Man» жарық көрді. Бейнебаян жарияланған алғашқы күні-ақ 1,3 миллион қаралым жинады. Сондай-ақ Три сол кезде 2019 жылғы қыркүйектен қарашаға дейін өткен ''Goodbye Farewell Tour'' атты қоштасу гастрольдік турын жариялады.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Oliver Tree|title=Oliver Tree final tour Twitter Announcement|url=https://twitter.com/Olivertree/status/1137030005249077249|access-date=June 13, 2019|archive-date=November 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107233841/https://twitter.com/Olivertree/status/1137030005249077249|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 2 тамызда ол өзінің екінші мини-альбомы — ''[[Do You Feel Me?]]''-ді шығарды. Альбом құрамына «Introspective» әні енді. Мини-альбом музыка сыншыларынан негізінен оң пікірлер алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hartshorn|first=Tori|date=August 2, 2019|title=Oliver Tree Drops Sophomore EP|url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Drops-Sophomore-EP-20190802|access-date=September 16, 2019|website=Broadway World|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603163728/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Drops-Sophomore-EP-20190802|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>m331wr2quib6omfpmnqgmbu2gp4vnf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618155</id>
      <parentid>3618154</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018–2020: Ugly Is Beautiful және синглдері */</comment>
      <origin>3618155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26133" sha1="gwt8is3fkno6hc9qm2h1av9iz6xb2eu" xml:space="preserve">{{Жақында қайтыс болған}}
{{Музыкант
 |Есімі                = Oliver Tree
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = Oliver Tree, cantante en 2022 (cropped).png
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 2022 жылғы Оливер Три
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі  = Oliver Tree Nickell
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.06.1993
 |Туған жері           = [[Санта-Круз]], [[Калифорния]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 14.06.2026
 |Қайтыс болған жері   = [[Рио-де-Жанейро]], Бразилия
 |Белсенділік жылдары  = 2010–2026
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші-ән жазушы, рэпер, продюсер, кинорежиссер, комик, интернет тұлға
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = вокал, гитара, клавишті аспаптар, бас-гитара
 |Жанрлары             = альтернативті рок, инди-поп, хип-хоп, альтернативті поп, би музыкасы
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Atlantic Records|Atlantic]], [[R&amp;S Records|R&amp;S]], Alien Boy
 |Марапаттары          = 
 |Қолтаңбасы           = Signature of Oliver Tree.png
 |Сайты                = olivertreemusic.com
 |Commons              = 
}}
'''Оливер Три Никелл''' ([[29 маусым]] [[1993 жыл|1993]] – [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық әнші-композитор, рэпер, музыкалық продюсер, комик және кинорежиссер. [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында туған Три 2017 жылы «When I'm Down» әні кеңінен танылғаннан кейін [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Here's what you need to know about the Oliver Tree album you can't hear|url=https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|access-date=December 17, 2021|website=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|archive-date=June 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603151313/https://www.altpress.com/features/oliver-tree-ugly-is-beautiful-delay-retirement/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылғы 17 шілдеде өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful|Ugly Is Beautiful-ды]]'' шығарды. Ол 2021 жылы шыққан «[[Life Goes On]]», 2022 жылы шыққан «[[Miss You]]» және одан ертерек, 2018 жылы жарық көрген «[[Alien Boy]]» әндерінің арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Три өзінің екінші студиялық альбомы ''Cowboy Tears''-ді 2022 жылғы 18 ақпанда, үшінші студиялық альбомы ''Alone in a Crowd''-ты 2023 жылғы 29 қыркүйекте және төртінші студиялық альбомы ''Love You Madly Hate You Badly''-ді 2026 жылғы 24 сәуірде шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sterdan|first=Darryl|date=April 24, 2026|title=Albums Of The Week: Oliver Tree {{!}} Love You Madly, Hate You Badly|url=https://tinnitist.com/2026/04/23/albums-of-the-week-oliver-tree-love-you-madly-hate-you-badly/|access-date=April 25, 2026|website=Tinnitist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Magazine|first=Dork|date=April 24, 2026|title=Oliver Tree has put out his fourth studio album 'Love You Madly Hate You Badly'|url=https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|access-date=April 25, 2026|website=readdork.com|archive-date=April 27, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427161948/https://readdork.com/news/oliver-tree-fourth-album-love-you-madly-hate-you-badly|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оливер Три 2026 жылғы 14 маусымда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында тікұшақ апатынан қаза тапты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|title=Oliver Tree, &quot;Life Goes On&quot; and &quot;Miss You&quot; Singer, Dies in Helicopter Crash at 32|accessdate=14 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]|last=Thomas|first=Carly|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614191636/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/oliver-tree-dead-singer-helicopter-crash-brazil-1236621439/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-14 |title=Quem era Oliver Tree? Músico americano que morreu no Rio de Janeiro |url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/06/14/quem-era-oliver-tree-musico-americano-que-morreu-no-rio-tinha-11-milhoes-de-ouvintes-e-colaborou-com-david-guetta.ghtml |access-date=2026-06-14 |website=G1 |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Ерте өмірі ==
Оливер Три Никелл 1993 жылғы 29 маусымда&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;/&gt; [[Калифорния]] штатындағы [[Санта-Круз]] қаласында III Джесси Луис Никелл мен Кристин Мари Бегиннің отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|date=July 16, 1993|title=Dominican Hospital: Births|url=https://www.newspapers.com/article/santa-cruz-sentinel-births-dominican-h/199581142/|website=[[Santa Cruz Sentinel]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|last1=Baine|first1=Wallace|date=March 10, 2006|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell has reached the ears of world from his laptop|url=https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|website=santacruzsentinel.com|access-date=June 21, 2019|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928012058/https://www.santacruzsentinel.com/2013/12/18/santa-cruzs-oliver-tree-nickell-has-reached-the-ears-of-world-from-his-laptop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|title=Oliver Tree Is Outlandish, and It's Working|last=Leight|first=Elias|date=August 16, 2019|magazine=Rolling Stone|access-date=October 9, 2019|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109081536/https://www.rollingstone.com/music/music-features/oliver-tree-do-you-feel-me-ep-868367/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Три екі жыл бойы [[Сан-Франциско мемлекеттік университеті]]нде бизнес мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |last=Baine |first=Wallace |date=June 22, 2016 |title=Branching Out With Oliver Tree |url=https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |website=santacruzsentinel.com |access-date=December 13, 2018 |archive-date=September 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926235002/https://www.santacruzsentinel.com/2016/06/22/with-a-new-music-video-santa-cruzs-oliver-nickell-takes-on-the-mainstream/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Три 13 жасында немере ағасы [[менингит|жұлын менингитінен]] қайтыс болды. Осы оқиғадан кейін ол есірткіге тәуелді болып, есірткі саудасымен де айналысқан, соның салдарынан үйінен қуылды. Кейін ол музыканың өзін тәуелділіктен құтқарып қалғанын бірнеше рет айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=Oliver Tree's 'Can Die At Any Time' Remark Resurfaces Amid Death, Once Hallucinated His Own Funeral |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/oliver-tree-80627 |access-date=2026-06-15 |website=BollywoodShaadis |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
=== 2010–2016: Ерте мансабы және үзілісі ===
Три жеке музыкалық мансабын 2010 жылы «Tree» лақап атымен бастады. Осы уақытқа қарай ол [[Skrillex]] және [[Zeds Dead]] сияқты орындаушылардың концерттерінде өнер көрсеткен болатын. Алғашында ол өз музыкасын тәуелсіз түрде шығарып, 2013 жылдың басында ''Splitting Branches'' атты альбомын жариялады. Сондай-ақ ол алғашқы сахналық тәжірибесін алған Irony атты ска-топта ән айтып, гитарада ойнады.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Terry |first=Josh |title=Chartbreaker: Inside Oliver Tree's Retro, Meme-Friendly World And How He Turned 'Hurt' Into a Hit |url=https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2019 |archive-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117124120/https://www.billboard.com/pro/chartbreaker-oliver-tree-ugly-is-beautiful-debut-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бір кезеңде Три қысқа уақыт дубстеп музыкасын шығарып, Сан-Францискода өткен Wobbleland 2011 сияқты музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сол уақытта ол музыкалық туындыларының басым бөлігін «Tree» бүркеншік атымен жариялап отырды.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

20 жасында Три [[Лондон]]да орналасқан [[R&amp;S Records]] компаниясымен келісімшартқа қол қойып, 2013 жылғы тамызда өзінің алғашқы мини-альбомы — ''Demons''-ты шығарды. Бұл мини-альбом [[Radiohead]] тобының әншісі Том Йорк оның «[[Karma Police]]&lt;nowiki/&gt;» әніне жасаған кавер-нұсқасын жоғары бағалағаннан кейін белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Weir |first=Mat |title=Branching Out With Oliver Tree |url=http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |website=euphoric.net |access-date=July 31, 2018 |archive-date=October 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014065229/http://euphoric.net/blog/2017/09/01/branching-out-with-oliver-tree/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Кейін Три оқуын жалғастыру үшін шығармашылық қызметіне уақытша үзіліс жасап, [[Калифорния өнер институты]]нда музыкалық технологиялар мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web |title=Viral Sensation Oliver Tree Releases Debut EP Alien Boy |url=http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |website=Atlanticrecords.com |access-date=July 31, 2018 |archive-date=February 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214142828/http://press.atlanticrecords.com/wp-content/uploads/2018/02/OLIVER-TREE-ALIEN-BOY-EP-PR.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2016–2018: Музыкаға оралуы және ''Alien Boy'' ===
2016 жылғы наурызда Три музыкаға қайта оралып, [[Getter]]-дің ''Radical Dude!'' мини-альбомына енген «Forget It» әніне қатысып, вокал орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|title=Watch the haunting video for Getter's Forget It, featuring Oliver Tree|date=June 22, 2016|accessdate=June 14, 2026|website=The Music|author=Hayden Davies|archive-date=March 5, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111407/https://themusic.com.au/features/watch-the-haunting-video-for-getter-s-forget-it-featuring-oliver-tree/kDQugoWEh4Y/23-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылғы қарашада ол теледидардағы алғашқы өнер көрсетуін жасап, ''[[Last Call with Carson Daly]]'' бағдарламасында ән орындады.&lt;ref name=&quot;owsla&quot;&gt;{{cite web |url=https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |website=owsla.com |title=OWSLA Getter Oliver Tree Carson Daly |access-date=October 22, 2021 |date=November 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022204555/https://owsla.com/uncategorized/getter-oliver-tree-carson-daly/ |archive-date=October 22, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда [[Whethan]] мен Тридің бірлескен «When I'm Down» әні жарық көргеннен кейін көп ұзамай Три [[Atlantic Records]] компаниясымен келісімшартқа отырды.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|title=Oliver Tree, 'Alien Boy' and 'Life Goes On' Musician, Dies at 32 in Helicopter Crash|date=June 14, 2026|access-date=June 14, 2026|archive-date=June 14, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260614184523/https://variety.com/2026/music/news/oliver-tree-dead-helicopter-crash-alien-boy-life-goes-on-1236780964/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол [[Калифорния өнер институты]]н бейнелеу өнері бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|title=Santa Cruz's Oliver 'Tree' Nickell on Bowl Cuts, Selling Out and Hitting the Big Time|date=September 5, 2017|accessdate=June 14, 2026|author=Mat Weir|website=Good Times|archive-date=July 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715074601/https://www.goodtimes.sc/oliver-tree-nickell/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы 26 мамырда Три Оливер Три лақап атымен шыққан алғашқы синглі — «Welcome to LA» әнін жариялады.&lt;ref name=&quot;Variety&quot;/&gt; 2018 жылғы ақпанда ол ірі дыбыс жазу компаниясы арқылы шыққан алғашқы мини-альбомы ''Alien Boy''-ды, сондай-ақ «All That x Alien Boy» әндеріне арналған қос музыкалық бейнебаянды шығарды. Три аталған бейнебаянның сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны дайындауға тоғыз айдан астам уақыт жұмсалды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tree |first1=Oliver |title=All That x Alien Boy |date=February 16, 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |via=YouTube |access-date=July 31, 2018 |archive-date=November 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128194232/https://www.youtube.com/watch?v=_ocfE8Ua-7U |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ол [[Perris Auto Speedway]] автодромында бес ай бойы фристайл-монстр-трак секірулеріне жаттығып, бейнебаяндағы барлық трюктерді өзі орындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|title=Oliver Tree is more than *just* a walking, singing, scootering meme|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|date=February 2, 2020|accessdate=June 14, 2026|archive-date=April 29, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429224516/https://www.abc.net.au/triplej/news/oliver-tree-laneway/11922384|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Три [[Lollapalooza]] және [[Outside Lands Music and Arts Festival]] сияқты ірі музыкалық фестивальдерде өнер көрсетті. Сондай-ақ ол [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] фестивалінде арнайы қонақ ретінде қатысып, кейін 2017 жылы ''[[LA Weekly]]'' басылымының «Коачелладағы ең үздік (және ең ерекше) сән үлгілері» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lopes |first=Shane |title=The Best (and Weirdest) Fashion at Coachella 2017 |url=http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |website=LAWeekly |access-date=July 31, 2018 |archive-date=August 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004222/http://www.laweekly.com/slideshow/the-best-and-weirdest-fashion-at-coachella-2017-8136207/20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Три 2017 жылы [[Louis the Child]] тобының ''Last to Leave Tour'' турының, ал 2018 жылы [[Skizzy Mars]]-тың ''Are You OK? Tour'' турының ашылу орындаушысы болды.&lt;ref name=&quot;livenation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|website=livenation.com|title=Louis the Child at Hollywood Palladium on Sat Dec 16, 2017 8:00 PM PST — Live Nation|access-date=August 1, 2018|archive-date=August 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801221223/https://www.livenation.com/events/700239-dec-16-2017-louis-the-child|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skizzy Mars tour|url=https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|website=DoLosAngeles.com|access-date=June 16, 2025|archive-date=July 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725053222/https://dolosangeles.com/events/2018/5/2/skizzy-mars|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ ол 2018 жылғы күзде [[Lil Dicky]] мен [[DJ Mustard]] ұйымдастырған ''Life Lessons Tour'' турына қатысуы тиіс еді, алайда тур кейіннен тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 2018 жылы Три [[Hobo Johnson]]-мен бірге Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік тур өткізді. Три комедиялық бейнероликтерге арналған скетчтердің сценарийлерін жиі жазып, өзі ойнап және режиссерлік етті. Сонымен қатар [[Jerry Media]] сияқты компаниялармен жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oliver Tree Releases New Single 'Upside Down' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |website=broadwayworld.com |date=January 5, 2018 |access-date=July 31, 2018 |archive-date=January 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109134137/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Releases-New-Single-Upside-Down-20180105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 2018–2020: ''Ugly Is Beautiful'' және синглдері ===
[[Сурет:Oliver Tree Feb 2019 cropped.jpg|thumb|upright|Оливер Три ''The Woody Show'' бағдарламасында, 2019 жылғы ақпан]]
2018 және 2019 жылдары Три өзінің алғашқы студиялық альбомы ''[[Ugly Is Beautiful]]'' құрамына енген бірнеше сингл шығарды. 2018 жылғы 7 желтоқсанда ол альбомдағы синглдердің бірі — «Hurt» әніне арналған екінші музыкалық бейнебаянын жариялады. Бейнебаянды түсіру үшін Три Украинаға барып, оның сценарийін жазды және режиссер Брендан Вонмен бірге бірлесіп түсірді.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tree |first=Oliver |title=Hurt |url=https://www.youtube.com/watch?v=NqpnbSFprB4 |website=YouTube |date=December 7, 2018 |access-date=December 13, 2018 |archive-date=January 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120043826/https://www.youtube.com/watch?v=NqpnbSFprB4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Одан кейін ол ''Ugly Is Beautiful Tour'' гастрольдік турын бастап, кейін альбомға енген «Joke's On You!» және «Waste My Time» сияқты әндерді орындады. 2019 жылғы 11 сәуірде Три жеке сингл ретінде «Fuck» әнін шығарды. Сол күні әннің музыкалық бейнебаяны да жарық көрді.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Oliver Tree|title=Oliver Tree – Fuck [Official Music Video]|date=April 11, 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=H8QQHGupPrs|access-date=April 14, 2019|archive-date=November 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114224020/https://www.youtube.com/watch?v=H8QQHGupPrs|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 7 маусымда Тридің төртінші музыкалық бейнебаяны әрі синглі — «Miracle Man» жарық көрді. Бейнебаян жарияланған алғашқы күні-ақ 1,3 миллион қаралым жинады. Сондай-ақ Три сол кезде 2019 жылғы қыркүйектен қарашаға дейін өткен ''Goodbye Farewell Tour'' атты қоштасу гастрольдік турын жариялады.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Oliver Tree|title=Oliver Tree final tour Twitter Announcement|url=https://twitter.com/Olivertree/status/1137030005249077249|access-date=June 13, 2019|archive-date=November 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107233841/https://twitter.com/Olivertree/status/1137030005249077249|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 2 тамызда ол өзінің екінші мини-альбомы — ''[[Do You Feel Me?]]''-ді шығарды. Альбом құрамына «Introspective» әні енді. Мини-альбом музыка сыншыларынан негізінен оң пікірлер алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hartshorn|first=Tori|date=August 2, 2019|title=Oliver Tree Drops Sophomore EP|url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Drops-Sophomore-EP-20190802|access-date=September 16, 2019|website=Broadway World|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603163728/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Oliver-Tree-Drops-Sophomore-EP-20190802|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 6 желтоқсанда Три «Cash Machine» синглін және оған түсірілген музыкалық бейнебаянды шығарды. Синглмен бірге ол өзінің алғашқы студиялық альбомы — ''Ugly Is Beautiful'' туралы жариялап, оның 2020 жылғы 27 наурызда шығатынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Oliver Tree – Cash Machine [Official Music Video]|date=December 6, 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=U1vGosMScjM|access-date=December 6, 2019|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206211235/https://www.youtube.com/watch?v=U1vGosMScjM|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы 25 наурызда Три [[X|Twitter]] желісіндегі парақшасында COVID-19 пандемиясына байланысты ''Ugly Is Beautiful'' альбомының жоспарланған мерзімде жарық көрмейтінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/Olivertree/status/1242973226919014400/photo/1|title=pic.twitter.com/e3d7SbO8Bu|last=Tree|first=Oliver|date=March 25, 2020|website=@Olivertree|access-date=March 27, 2020|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020210838/https://twitter.com/olivertree/status/1242973226919014400/photo/1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Алайда 19 мамырда альбомның жаңа шығу күні 2020 жылғы 12 маусым болып белгіленгені жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.instagram.com/p/CAZG6uvjpot/ | title=Oliver Tree on Instagram: &quot;UGLY IS BEAUTIFUL IS OUT NOW...&quot; | access-date=May 20, 2020 | archive-date=November 9, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221109183747/https://www.instagram.com/p/CAZG6uvjpot/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы 8 маусымда Три альбомның шығарылуын тағы да кейінге шегеріп, жаңа күн ретінде 17 шілдені атады. Ол мұны [[Джордж Флойдтің өлтірілуі|Джордж Флойдтың қазасынан]] кейін АҚШ-та күшейген нәсілшілдік пен қара нәсілділерге қарсы полиция зорлығы мәселелеріне байланысты түсіндірді. Тридің айтуынша, қоғам назарын әлдеқайда маңызды оқиғаларға аударып отырған кезде альбом шығару орынды емес еді.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.instagram.com/p/CBMukuwjvV8/?igshid=1thoj5o1dv9sr | title=Instagram | access-date=June 9, 2020 | archive-date=January 11, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230111182442/https://www.instagram.com/p/CBMukuwjvV8/?igshid=1thoj5o1dv9sr | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''Ugly Is Beautiful'' альбомы ақырында 2020 жылғы 17 шілдеде жарық көрді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gwt8is3fkno6hc9qm2h1av9iz6xb2eu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елена Викторовна Артықбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782573</id>
    <revision>
      <id>3617892</id>
      <timestamp>2026-06-15T12:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Елена Викторовна Артықбаева  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 20.10.1960  |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Ресей|Ресейде}}.  |Қайтыс болған күні  =   |Қайтыс болған жері  =   |Азамат...</comment>
      <origin>3617892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="da7tnysw35923en88pslyc1yc8p2702" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Елена Викторовна Артықбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 20.10.1960
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Ресей|Ресейде}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Ленинград мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі Санкт-Петербург).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} иегері (2006).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Елена Викторовна Артықбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондент мүшесі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 20 қазанда [[Ресей]], [[Ленинград облысы]], [[Тихвина|Тихвин]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі Санкт-Петербург) бітірген.&lt;br&gt;
[[2003 жыл|2003]] жылдан Республикалық білім ақпараттандыру орталығында директордың орынбасары, &quot;Ұлттық ақпараттандыру орталығы&quot; АҚ–нда департамент директоры болды, қазіргі таңда [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде қызмет атқарады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Теория и технология электронного обучения в общеобразовательной школе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
60 ғылыми еңбек тің, оның ішінде 3 монография, 6 оқу құралы, 40 шақты мақалалар авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] иегері (2006).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/artikbaeva Артыкбаева Елена Викторовна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>da7tnysw35923en88pslyc1yc8p2702</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617893</id>
      <parentid>3617892</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3617893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3895" sha1="k2zy0c4kv8lcwg1ehwi6n850tcxjmye" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Елена Викторовна Артықбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 20.10.1960
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Ресей|Ресейде}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Ленинград мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі Санкт-Петербург).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} иегері (2006).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Елена Викторовна Артықбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондент мүшесі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 20 қазанда [[Ресей]], [[Ленинград облысы]], [[Тихвин]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі Санкт-Петербург) бітірген.&lt;br&gt;
[[2003 жыл|2003]] жылдан Республикалық білім ақпараттандыру орталығында директордың орынбасары, &quot;Ұлттық ақпараттандыру орталығы&quot; АҚ–нда департамент директоры болды, қазіргі таңда [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде қызмет атқарады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Теория и технология электронного обучения в общеобразовательной школе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
60 ғылыми еңбек тің, оның ішінде 3 монография, 6 оқу құралы, 40 шақты мақалалар авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] иегері (2006).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/artikbaeva Артыкбаева Елена Викторовна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>k2zy0c4kv8lcwg1ehwi6n850tcxjmye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617895</id>
      <parentid>3617893</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3617895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3894" sha1="4bjgbi9l72cx5iirydlcq5j3ddn2d3o" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Елена Викторовна Артықбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 20.10.1960
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Ресей|Ресейде}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Ленинград мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі Санкт-Петербург).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} иегері (2006).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Елена Викторовна Артықбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондент мүшесі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 20 қазанда [[Ресей]], [[Ленинград облысы]], [[Тихвин]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі Санкт-Петербург) бітірген.&lt;br&gt;
[[2003 жыл|2003]] жылдан Республикалық білім ақпараттандыру орталығында директордың орынбасары, &quot;Ұлттық ақпараттандыру орталығы&quot; АҚ–нда департамент директоры болды, қазіргі таңда [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде қызмет атқарады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Теория и технология электронного обучения в общеобразовательной школе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
60 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 6 оқу құралы, 40 шақты мақалалар авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] иегері (2006).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/artikbaeva Артыкбаева Елена Викторовна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>4bjgbi9l72cx5iirydlcq5j3ddn2d3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617896</id>
      <parentid>3617895</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары|Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4045" sha1="mtg8kdqrdfvm24y7kdtcnz13iidyy6c" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Елена Викторовна Артықбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 20.10.1960
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Ресей|Ресейде}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Ленинград мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі Санкт-Петербург).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} иегері (2006).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Елена Викторовна Артықбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондент мүшесі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 20 қазанда [[Ресей]], [[Ленинград облысы]], [[Тихвин]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі Санкт-Петербург) бітірген.&lt;br&gt;
[[2003 жыл|2003]] жылдан Республикалық білім ақпараттандыру орталығында директордың орынбасары, &quot;Ұлттық ақпараттандыру орталығы&quot; АҚ–нда департамент директоры болды, қазіргі таңда [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде қызмет атқарады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Теория и технология электронного обучения в общеобразовательной школе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
60 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 6 оқу құралы, 40 шақты мақалалар авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] иегері (2006).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/artikbaeva Артыкбаева Елена Викторовна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары]]</text>
      <sha1>mtg8kdqrdfvm24y7kdtcnz13iidyy6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618243</id>
      <parentid>3617896</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3618243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="enpbpl44dwj6pcxoi0semo0jdqdwpj0" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Елена Викторовна Артықбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 20.10.1960
 |Туған жері          = {{туғанжері|Ресей|Ресейде}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Ленинград мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі Санкт-Петербург).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} иегері (2006).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Елена Викторовна Артықбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондент мүшесі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 20 қазанда [[Ресей]], [[Ленинград облысы]], [[Тихвин]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі Санкт-Петербург) бітірген.&lt;br&gt;
[[2003 жыл|2003]] жылдан Республикалық білім ақпараттандыру орталығында директордың орынбасары, &quot;Ұлттық ақпараттандыру орталығы&quot; АҚ–нда департамент директоры болды, қазіргі таңда [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде қызмет атқарады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Теория и технология электронного обучения в общеобразовательной школе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
60 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 6 оқу құралы, 40 шақты мақалалар авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] иегері (2006).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/artikbaeva Артыкбаева Елена Викторовна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары]]</text>
      <sha1>enpbpl44dwj6pcxoi0semo0jdqdwpj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгілі сарқырамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782574</id>
    <revision>
      <id>3617902</id>
      <timestamp>2026-06-15T12:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Көперхан Анаргүл</username>
        <id>182332</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  '''Үлгілі сарқырамасы''' — Қазақстанның Ақмола облысы [[Зеренді ауданы|Зеренді ауданындағы]] табиғи нысан. Сарқырама [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы өзенінің]] бойында, Үлгіл...</comment>
      <origin>3617902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="mmqw13suftequq4uxmevwj1i3bjlptg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Үлгілі сарқырамасы''' — Қазақстанның Ақмола облысы [[Зеренді ауданы|Зеренді ауданындағы]] табиғи нысан. Сарқырама [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы өзенінің]] бойында, Үлгілі ауылының маңында орналасқан. Ол өңірдің танымал туристік және рекреациялық орындарының бірі болып саналады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://welcome.kz/en/info-cities/akmola-region/zerenda/ulgulinskij-vodopad Welcome.kz. «Ulguli Waterfall».]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Сарқырама]] Зеренді өңіріндегі [[каньон]] тәрізді аңғардың ішінде орналасқан. Айналасы гранитті жартастармен, қылқанжапырақты және аралас орман алқаптарымен қоршалған. Табиғи нысан Үлгілі ауылының атауымен аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Сипаттамасы ==
Үлгілі сарқырамасы көктем мезгілінде, қар суының молаюына байланысты ерекше көрініс береді. Осы кезеңде су ағыны күшейіп, сарқырама толық қуатымен ағады. Кейбір деректер бойынша су шамамен 10 метр биіктіктен құлайды. Жаз айларында су көлемі азайып, сарқырама шағын ағысқа айналады.

== Туризм ==
Үлгілі сарқырамасы Ақмола облысындағы табиғи туристік нысандардың бірі болып табылады. Әсіресе сәуір және мамыр айларында келушілер саны артады. Сарқырамаға автомобиль жолы арқылы жетуге болады. Табиғи кешеннің аумағында қауіпсіздік шараларын сақтау қажеттігі туралы ескерту белгілері орнатылған.&lt;ref&gt;[https://kaz.inform.kz/news/zerendidegi-ulgili-sarkyramasyna-tagy-da-adam-kulap-ketti_a3784073/ ҚазАқпарат]&lt;/ref&gt;

Белгілі журналист Б.Байәділ «Қасиетіңнен айналайын, Зеренді!» атты мақаласында: «Қара жердің қойнауынан бұрқырай шығып, иен даланың төсіне бұралып ағып бара жатқан, дәмі бал татитын тап-таза су көзі көп. Соның бірі – '''Үл­гілі сарқырамасы.''' Тау басындағы ақша қар ерте көктемде ерісімен жылға-жыл­ғаны қуалап, сарқырамаға құйылады. Он сан, жүз тармақ. Бәрі қосылғанда, екпіні үй жыққандай гүрілдей, сарқырай ағатын көркем көрініске айналмақ. Осындай толайым тылсым табиғаттың тұма көрінісі туризмнің қос қақпасын айқара ашуға септігін тигізіп тұр».&lt;ref&gt;[https://www.ar.egemen.kz/article/313040-qasietinhnen-aynalayyn-zerendi! Б.Байәділ «Қасиетіңнен айналайын, Зеренді! «Егемен Қазақстан» газ. 24.05.2022 ж. ]&lt;/ref&gt;

== Табиғатты қорғау ==
Сарқырама маңындағы табиғи [[ландшафт]] жергілікті тұрғындар мен туристер арасында демалыс орны ретінде танымал. Мамандар табиғи ортаның сақталуы үшін қоқыс қалдырмауға, ағаштар мен жартастарға зиян келтірмеуге шақырады.&lt;ref&gt;[https://aqmolanews.kz/kk/2021/04/22/12458745/ Aqmola News. «Үлгілі сарқырамасы»]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>mmqw13suftequq4uxmevwj1i3bjlptg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Райхан Ахметқызы Арынова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782575</id>
    <revision>
      <id>3617903</id>
      <timestamp>2026-06-15T12:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Райхан Ахметқызы Арынова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 10.11.1955  |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Семей|Семейде}} қаласы  |Қайтыс болған күні  =   |Қайтыс болған жері  =   |Аза...</comment>
      <origin>3617903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4788" sha1="f6m7o8sz6m7phzsy6fx452oqvvp6yb8" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Райхан Ахметқызы Арынова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 10.11.1955
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Семей|Семейде}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Шәкәрім университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Семей зооветеринарлық институты (қазіргі [[Семей малдәрігерлік институты]]); Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасы; Семей мемекеттік университеті (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Райхан Ахметқызы Арынова''' — биология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1955 жыл|1955]] жылы 10 қарашада [[Семей]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Семей зооветеринарлық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Семей малдәрігерлік институты]]), Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]), Семей мемекеттік университетін ([[2006 жыл|2006]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Комсомол комитеті өндірісінде (1980-[[1981 жыл|81]]), Семей мемлекеттік университетінде кіші ғылыми қызметкер,  (1981-[[1982 жыл|82]]), аға лаборант (1982-[[1983 жыл|83]]), ассистент (1983-[[1991 жыл|91]]), аспирант ([[1985 жыл|1985]]-[[1988 жыл|88]]), жас ғалымдар кеңесінің төрайымы (1989-[[1990 жыл|90]]), қабылдау комиссиясының хатшысы (1990-91), аға ғылыми қызметкер ([[1996 жыл|1996]]-[[1998 жыл|98]]), доцент (1991-[[2002 жыл|2002]]), профессор (2002-[[2004 жыл|04]]), кафедра меңгерушісі (2004-[[2012 жыл|12]]).  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Механизмы адаптации организма при влиянии разных t&lt;sup&gt;°&lt;/sup&gt; и уровней радиации в Семипалатинском регионе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
Авторлық оқу құралдары: Организмнің физиологиялық механизмдері; Управление инновационным процессом: Опыт ТОО &quot;Yu Kids Island&quot; Детский сад &quot;Zhuldiz-Ardak&quot;; Адам және жануарлар физиологиясының практикумы; Тыныс алу, жүрек және беймделу физиологиясы; Организмнің физиологиялық механизмдері; Монографиялары: Физиология сердца, дыхания и адаптация организма; Физиологические механизмы адаптации организма.&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/arynova-rajhan-ahmetovna Арынова Райхан Ахметқызы.]&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/anketa/arynova-rajhan-ahmetovna-14477 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>f6m7o8sz6m7phzsy6fx452oqvvp6yb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617904</id>
      <parentid>3617903</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3617904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4784" sha1="2wimddr64uq4tb28ksry1cuc2zwhqk1" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Райхан Ахметқызы Арынова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 10.11.1955
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Семей|Семейде}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Шәкәрім университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Семей зооветеринарлық институты (қазіргі [[Семей малдәрігерлік институт]]); Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасы; Семей мемекеттік университеті (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Райхан Ахметқызы Арынова''' — биология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1955 жыл|1955]] жылы 10 қарашада [[Семей]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Семей зооветеринарлық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Семей малдәрігерлік институт]]), Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]), Семей мемекеттік университетін ([[2006 жыл|2006]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Комсомол комитеті өндірісінде (1980-[[1981 жыл|81]]), Семей мемлекеттік университетінде кіші ғылыми қызметкер,  (1981-[[1982 жыл|82]]), аға лаборант (1982-[[1983 жыл|83]]), ассистент (1983-[[1991 жыл|91]]), аспирант ([[1985 жыл|1985]]-[[1988 жыл|88]]), жас ғалымдар кеңесінің төрайымы (1989-[[1990 жыл|90]]), қабылдау комиссиясының хатшысы (1990-91), аға ғылыми қызметкер ([[1996 жыл|1996]]-[[1998 жыл|98]]), доцент (1991-[[2002 жыл|2002]]), профессор (2002-[[2004 жыл|04]]), кафедра меңгерушісі (2004-[[2012 жыл|12]]).  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Механизмы адаптации организма при влиянии разных t&lt;sup&gt;°&lt;/sup&gt; и уровней радиации в Семипалатинском регионе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
Авторлық оқу құралдары: Организмнің физиологиялық механизмдері; Управление инновационным процессом: Опыт ТОО &quot;Yu Kids Island&quot; Детский сад &quot;Zhuldiz-Ardak&quot;; Адам және жануарлар физиологиясының практикумы; Тыныс алу, жүрек және беймделу физиологиясы; Организмнің физиологиялық механизмдері; Монографиялары: Физиология сердца, дыхания и адаптация организма; Физиологические механизмы адаптации организма.&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/arynova-rajhan-ahmetovna Арынова Райхан Ахметқызы.]&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/anketa/arynova-rajhan-ahmetovna-14477 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>2wimddr64uq4tb28ksry1cuc2zwhqk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617905</id>
      <parentid>3617904</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3617905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4788" sha1="5m91yhgtniic8wmxta076v9y0w47t1w" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Райхан Ахметқызы Арынова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 10.11.1955
 |Туған жері          = қазіргі {{туғанжері|Семей|Семейде}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Шәкәрім университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Семей зооветеринарлық институты (қазіргі [[Семей малдәрігерлік институт]]); Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасы; Семей мемлекеттік университеті (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Райхан Ахметқызы Арынова''' — биология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1955 жыл|1955]] жылы 10 қарашада [[Семей]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Семей зооветеринарлық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Семей малдәрігерлік институт]]), Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]), Семей мемлекеттік университетін ([[2006 жыл|2006]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Комсомол комитеті өндірісінде (1980-[[1981 жыл|81]]), Семей мемлекеттік университетінде кіші ғылыми қызметкер,  (1981-[[1982 жыл|82]]), аға лаборант (1982-[[1983 жыл|83]]), ассистент (1983-[[1991 жыл|91]]), аспирант ([[1985 жыл|1985]]-[[1988 жыл|88]]), жас ғалымдар кеңесінің төрайымы (1989-[[1990 жыл|90]]), қабылдау комиссиясының хатшысы (1990-91), аға ғылыми қызметкер ([[1996 жыл|1996]]-[[1998 жыл|98]]), доцент (1991-[[2002 жыл|2002]]), профессор (2002-[[2004 жыл|04]]), кафедра меңгерушісі (2004-[[2012 жыл|12]]).  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Механизмы адаптации организма при влиянии разных t&lt;sup&gt;°&lt;/sup&gt; и уровней радиации в Семипалатинском регионе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
Авторлық оқу құралдары: Организмнің физиологиялық механизмдері; Управление инновационным процессом: Опыт ТОО &quot;Yu Kids Island&quot; Детский сад &quot;Zhuldiz-Ardak&quot;; Адам және жануарлар физиологиясының практикумы; Тыныс алу, жүрек және беймделу физиологиясы; Организмнің физиологиялық механизмдері; Монографиялары: Физиология сердца, дыхания и адаптация организма; Физиологические механизмы адаптации организма.&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/arynova-rajhan-ahmetovna Арынова Райхан Ахметқызы.]&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/anketa/arynova-rajhan-ahmetovna-14477 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>5m91yhgtniic8wmxta076v9y0w47t1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618221</id>
      <parentid>3617905</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3618221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4773" sha1="tnijak73ap3rsc75ffkfl4yqvy6zpkn" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Райхан Ахметқызы Арынова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 10.11.1955
 |Туған жері          = {{туғанжері|Семей|Семейде}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Шәкәрім университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Семей зооветеринарлық институты (қазіргі [[Семей малдәрігерлік институт]]); Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасы; Семей мемлекеттік университеті (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Райхан Ахметқызы Арынова''' — биология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1955 жыл|1955]] жылы 10 қарашада [[Семей]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Семей зооветеринарлық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Семей малдәрігерлік институт]]), Мəскеу ветеринария академиясының аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]), Семей мемлекеттік университетін ([[2006 жыл|2006]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Комсомол комитеті өндірісінде (1980-[[1981 жыл|81]]), Семей мемлекеттік университетінде кіші ғылыми қызметкер,  (1981-[[1982 жыл|82]]), аға лаборант (1982-[[1983 жыл|83]]), ассистент (1983-[[1991 жыл|91]]), аспирант ([[1985 жыл|1985]]-[[1988 жыл|88]]), жас ғалымдар кеңесінің төрайымы (1989-[[1990 жыл|90]]), қабылдау комиссиясының хатшысы (1990-91), аға ғылыми қызметкер ([[1996 жыл|1996]]-[[1998 жыл|98]]), доцент (1991-[[2002 жыл|2002]]), профессор (2002-[[2004 жыл|04]]), кафедра меңгерушісі (2004-[[2012 жыл|12]]).  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Механизмы адаптации организма при влиянии разных t&lt;sup&gt;°&lt;/sup&gt; и уровней радиации в Семипалатинском регионе&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;
Авторлық оқу құралдары: Организмнің физиологиялық механизмдері; Управление инновационным процессом: Опыт ТОО &quot;Yu Kids Island&quot; Детский сад &quot;Zhuldiz-Ardak&quot;; Адам және жануарлар физиологиясының практикумы; Тыныс алу, жүрек және беймделу физиологиясы; Организмнің физиологиялық механизмдері; Монографиялары: Физиология сердца, дыхания и адаптация организма; Физиологические механизмы адаптации организма.&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/arynova-rajhan-ahmetovna Арынова Райхан Ахметқызы.]&lt;/ref&gt;
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/anketa/arynova-rajhan-ahmetovna-14477 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>tnijak73ap3rsc75ffkfl4yqvy6zpkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ардақ Баби</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782576</id>
    <revision>
      <id>3617908</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3617908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="aht2e0xuhdjk7xm0fjc0t61k2njr309" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ардақ Баби}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 18:16, 2026 ж. маусымның 15 (+05)</text>
      <sha1>aht2e0xuhdjk7xm0fjc0t61k2njr309</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карансебес шайқасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782577</id>
    <revision>
      <id>3617911</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар достық атыс...</comment>
      <origin>3617911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="51gq10ge6qnksput4q3rw3bfz8a8ryh" xml:space="preserve">Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман түрік империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>51gq10ge6qnksput4q3rw3bfz8a8ryh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617912</id>
      <parentid>3617911</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <comment>/* Оқиға */</comment>
      <origin>3617912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="kqoeaf1xovo8y47q7vdlba467rqxmdq" xml:space="preserve">Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>kqoeaf1xovo8y47q7vdlba467rqxmdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617913</id>
      <parentid>3617912</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Соғыс|Соғыс]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="szfggvbjvrqhoss4nmqkwgpxgxdykev" xml:space="preserve">Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Соғыс]]</text>
      <sha1>szfggvbjvrqhoss4nmqkwgpxgxdykev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617914</id>
      <parentid>3617913</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Соғыстар|Соғыстар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4260" sha1="ttgimvgis48cqrmb73xwnoufxyve3um" xml:space="preserve">Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Соғыс]]
[[Санат:Соғыстар]]</text>
      <sha1>ttgimvgis48cqrmb73xwnoufxyve3um</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617915</id>
      <parentid>3617914</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Соғыстар және қарулы қақтығыстардың салдары|Соғыстар және қарулы қақтығыстардың салдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="ja7gzmwsiq7mi17ql56zw1jfqp7ylfh" xml:space="preserve">Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Соғыс]]
[[Санат:Соғыстар]]
[[Санат:Соғыстар және қарулы қақтығыстардың салдары]]</text>
      <sha1>ja7gzmwsiq7mi17ql56zw1jfqp7ylfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617916</id>
      <parentid>3617915</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шайқастар|Шайқастар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="o8679auexost9wxvzdemdybp16se0ri" xml:space="preserve">Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Соғыс]]
[[Санат:Соғыстар]]
[[Санат:Соғыстар және қарулы қақтығыстардың салдары]]
[[Санат:Шайқастар]]</text>
      <sha1>o8679auexost9wxvzdemdybp16se0ri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617924</id>
      <parentid>3617916</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4483" sha1="9w1gdlrip3lsiclyjl2gkiq3z0cddbj" xml:space="preserve">[[Сурет:Picture showing Ottoman Forces advance to Caransebes.png|thumb|right|200px|]]
Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Соғыс]]
[[Санат:Соғыстар]]
[[Санат:Соғыстар және қарулы қақтығыстардың салдары]]
[[Санат:Шайқастар]]</text>
      <sha1>9w1gdlrip3lsiclyjl2gkiq3z0cddbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617927</id>
      <parentid>3617924</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <origin>3617927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4577" sha1="0y3mj6q5ny67ol153pfpi8x0i7043gm" xml:space="preserve">[[Сурет:Picture showing Ottoman Forces advance to Caransebes.png|thumb|right|300px|Осман империясы 1788 жылы Карансебеске шабуыл жасады]]
Карансебес шайқасы ({{lang-en|The Battle of Karánsebes}}) — [[1788-1791]] жылдардағы Австро-Түркия соғысы кезінде, [[1788]] жылдың 21-22 қыркүйегіне қараған түні [[Австрия]] армиясындағы &quot;достық атыс&quot; оқиғасы (friendly fire incident). Кейбір тарихшылар бұл шайқасты «тарихтағы ең нашар [[достық атыс оқиғасы]]» деп атаған.

== Оқиға ==
[[Австрия]] 1788 жылы [[Осман империясы|Осман түріктерімен]] соғысу үшін Еуропадағы ең үлкен армияны жинайды: 100 000 тәртіпті сарбаз шайқасқа даяр болады.

Қыркүйектің 21–22 түні ауыр қосын соғысты күтіп жатқанда, қараңғы түнде бірнеше ішіп алған сарбаз «Түріктер! Түріктер!» деп айқайлайды. Арасынан арақ сұрап, төбелескен біреуі оқ атады.&lt;ref&gt;Friedrich Christoph Schlosser (December 31, 1844). History of the Eighteenth Century and of the Nineteenth Till the Overthrow of the French Empire: With Particular Reference to Mental Cultivation and Progress. Volume 6. Chapman and Hall.&lt;/ref&gt;

Австриялықтар, румындар, сербтер, хорваттар және итальяндар секілді бірін-бірі түсіне берметін үлкен қосында дереу дүрбелең басталды. Жау келген екен деп қараңғыда 100 000 адамдық қосынның бір тобы екіншісіне оқ ата бастайды. Атқа қонып үлгірген жауынгерлер қараңғыда ербеңдеген жаяуларын ойқастап өлтіре бастайды. Қолбасылардың бұйрығын тосын басталған у-шуда ешкім естімейді. Олардың &quot;Halt! Halt!&quot; деген немісше сөзін басқалары &quot;Allah! Allah!&quot; деп естіген болуы мүмкін дейтін де болжамдар бар.&lt;ref&gt;&quot;Zur Kriegsgeschichte&quot; [On the history of the war), Real Zeitung (Erlangen, Bavaria, Germany), 7 October 1788, no. 80, pp. 723–729; see especially pp. 726–728.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;III. Geschichte des Feldzugs 1788 der k.k. Hauptarmee gegen die Türken (Fortsetzung)&quot; [III. History of the 1788 campaign of the imperial main army against the Turks (continuation)], Oestreichische militärische Zeitschrift [Austrian military journal], 4 : 58–70 (1831); see especially pp. 58–65.&lt;/ref&gt;

Гусарлар қашып бара жатқанда, корпус командирі Коллоредо мұны Осман әскерінің атты әскер шабуылы деп ойлап, [[артиллерия]]дан оқ атуға бұйрық берді.

Түні бойғы өздерін өздері қырған дүрбелеңнен таңертең 10 000 -нан артық австриялық әскер қаза тапқаны мәлім болады.&lt;ref&gt;Regan, Geoffrey, The Brassey's Book of Military Blunders (Washington, DC: Brassey's, 2000), p. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayer, Matthew Z. (1997). Joseph II and the campaign of 1788 against the Ottoman Turks (Master's thesis). Montreal, Quebec, Canada: Joe McGill University. pp. 61–62.&lt;/ref&gt;
Екі күннен кейін түрік әскері келіп жеткенде мәйіттері шашылған шайқас майданын көреді. Әбден қалжыраған және рухы түскен Австрия қосыны тізе бүгеді, Түріктер бір оқ атпай Karánsebesті басып алды.

Бұл тарихта 100 000 адамнан тұратын қосын өзінен өзі жеңілген жалғыз шайқас ретінде Карансебес шайқасы (The Battle of Karánsebes) деген атпен тарихқа қалды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Соғыс]]
[[Санат:Соғыстар]]
[[Санат:Соғыстар және қарулы қақтығыстардың салдары]]
[[Санат:Шайқастар]]</text>
      <sha1>0y3mj6q5ny67ol153pfpi8x0i7043gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Славгород (Беларусь)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782578</id>
    <revision>
      <id>3617928</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3617928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337" sha1="rm4yzvace0zv4ihb9au7mt79aqmu3lh" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rm4yzvace0zv4ihb9au7mt79aqmu3lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617931</id>
      <parentid>3617928</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="c9snjy5tjh9l1cus62d10fdx4xns8ip" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c9snjy5tjh9l1cus62d10fdx4xns8ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617935</id>
      <parentid>3617931</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="lod2gasuga9s0hr1pp2j5xx9c0tk5pn" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lod2gasuga9s0hr1pp2j5xx9c0tk5pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617938</id>
      <parentid>3617935</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3617938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="806" sha1="3in6phiox5o38zc0oo11jwilai61xq8" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3in6phiox5o38zc0oo11jwilai61xq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617940</id>
      <parentid>3617938</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="8dlrfajlgxnw6m40q8uopww7bxanq05" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8dlrfajlgxnw6m40q8uopww7bxanq05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617942</id>
      <parentid>3617940</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="0yvxiinouep6876256mp54p2aye9awn" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0yvxiinouep6876256mp54p2aye9awn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617949</id>
      <parentid>3617942</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="s9nrqtygpgj9qqopww1kmxdmo6mrckf" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>s9nrqtygpgj9qqopww1kmxdmo6mrckf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617950</id>
      <parentid>3617949</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="3db01ucdocfx7drjupp6jsb4vvtnq5v" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3db01ucdocfx7drjupp6jsb4vvtnq5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617952</id>
      <parentid>3617950</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="ec9neyhuocrrgq3avw682ln21t2ybx0" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ec9neyhuocrrgq3avw682ln21t2ybx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617953</id>
      <parentid>3617952</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="rk29ynqpzejawaubut18aj76dhc9ucm" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rk29ynqpzejawaubut18aj76dhc9ucm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617954</id>
      <parentid>3617953</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="8qaimo7gdwqp2db1hustdta4wxlf35r" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8qaimo7gdwqp2db1hustdta4wxlf35r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617991</id>
      <parentid>3617954</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3617991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5260" sha1="h0p6c4b6yraz0gei6bizf2jhob33rr3" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>h0p6c4b6yraz0gei6bizf2jhob33rr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617992</id>
      <parentid>3617991</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5425" sha1="flk9nktaup5p7kik961n1d1jol2ug4a" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>flk9nktaup5p7kik961n1d1jol2ug4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617993</id>
      <parentid>3617992</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3617993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6217" sha1="5aur0e1jjvjp06lnrq6tzjeh170fm71" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5aur0e1jjvjp06lnrq6tzjeh170fm71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617994</id>
      <parentid>3617993</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3617994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6362" sha1="oasx5lj8w72h3rhxxvfujir0b49jgfm" xml:space="preserve">'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>oasx5lj8w72h3rhxxvfujir0b49jgfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617996</id>
      <parentid>3617994</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3617996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8780" sha1="761ai6qn1lbftk1m377l54wt25ik4i8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>761ai6qn1lbftk1m377l54wt25ik4i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617997</id>
      <parentid>3617996</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3617997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8794" sha1="g4v9h4ngpspp4vv7kzkxto2ruljb46r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>g4v9h4ngpspp4vv7kzkxto2ruljb46r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617998</id>
      <parentid>3617997</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8826" sha1="lkf0695e42z24x26sfhir5cqtadavbk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lkf0695e42z24x26sfhir5cqtadavbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617999</id>
      <parentid>3617998</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3617999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8866" sha1="oqhbmzd425jmvrn1megt7x5y80qfj30" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>oqhbmzd425jmvrn1megt7x5y80qfj30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618000</id>
      <parentid>3617999</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8894" sha1="0mue8rjnrmjbsay0y4hrfzskvcofw8d" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0mue8rjnrmjbsay0y4hrfzskvcofw8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618001</id>
      <parentid>3618000</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8972" sha1="7ny8cxxjnghk0fpr2wz7n2ulvjeyh73" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Славгород ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7ny8cxxjnghk0fpr2wz7n2ulvjeyh73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618002</id>
      <parentid>3618001</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9010" sha1="dfc23r9ur3wlebgc2w4sph45y710z7o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Славгород ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2246
 |пошта индексі           = 213245, 213240
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slaŭharad
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dfc23r9ur3wlebgc2w4sph45y710z7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618004</id>
      <parentid>3618002</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9050" sha1="cnco0skri36oxitcqolw7kkogfuba2r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Славгород ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1136	
 |бұрынғы атаулары        = Пропойск
 |статус алуы             = 1945
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 137 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 580
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2246
 |пошта индексі           = 213245, 213240
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slaŭharad
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cnco0skri36oxitcqolw7kkogfuba2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618007</id>
      <parentid>3618004</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3618007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9173" sha1="21rlcpitfix8hb1v2q9h3lpo402zp0e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Славгород ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1136	
 |бұрынғы атаулары        = Пропойск
 |статус алуы             = 1945
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 137 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 580
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2246
 |пошта индексі           = 213245, 213240
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slaŭharad
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Slawharad3.JPG|Әкімшілік ғимараты

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>21rlcpitfix8hb1v2q9h3lpo402zp0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618008</id>
      <parentid>3618007</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3618008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9209" sha1="fm5d46ouambjhfx56ke1tggi1s6b8hw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Славгород ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1136	
 |бұрынғы атаулары        = Пропойск
 |статус алуы             = 1945
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 137 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 580
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2246
 |пошта индексі           = 213245, 213240
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slaŭharad
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Slawharad3.JPG|Әкімшілік ғимараты
Slawharad2.JPG|Қала көшесі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fm5d46ouambjhfx56ke1tggi1s6b8hw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618010</id>
      <parentid>3618008</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3618010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9254" sha1="4iy7sk6ggai8smwr68kxatilho775nd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Славгород
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слаўгарад}}
 |сурет                   = Slawharad4.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Słaŭharad, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Słaŭharad, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec =43 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =59 |lon_sec =47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Славгород ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1136	
 |бұрынғы атаулары        = Пропойск
 |статус алуы             = 1945
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 137 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7 580
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2246
 |пошта индексі           = 213245, 213240
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slaŭharad
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Славгород''' ({{lang-be|Слаўгарад}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Славгород ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Славгород қаласының халқы 7 580 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Славгород — Проня мен Сож өзендерінің қосылатын жерінде, [[Кричев]]тен 58 км және [[Могилёв]]тен 76 км қашықтықта орналасқан. Славгород арқылы маңызды жолдар өтеді: P43 (Ресей Федерациясының шекарасы (Звенчатка) - Кричев - Бобруйск - Ивацевичи), P71 (Могилев - Славгород) және P140 (Славгород - Краснополье).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9382-Slavgorod.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Славгородский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII ғасырдың басынан бастап ол Смоленск княздігінің аумағындағы Пропоиск ауылы (ескі славян тіліндегі «пропои» - екі өзеннің қосылыс жеріндегі иірім) ретінде белгілі.
1197 жылы Мстислав княздігінің құрамына кіретін ағаш және топырақ қорғаныс қабырғаларымен нығайтылған қоныс князь Мстислав Романовичпен Смоленск княздігіне қосылды.
1359 жылы Мстислав княздігі Литва княздігіне Ольгердпен қосылды.

Пропойск әскери әрекеттерден бірнеше рет қирады — С.Наливайко көтерілісі кезінде (1595), Ресей мен Польша-Литва Достастығы арасындағы соғыс кезінде (1654-1667) және Ұлы Солтүстік соғысы кезінде (1700-1721).
1851 жылы Мәскеу-Варшавское тас жолы Пропойск арқылы өтті. 1897 жылы Пропойскте 618 үй шаруашылығы және 4531 халқы болды. Онда үш арқан зауыты, 10 ұстахана, төрт диірмен, үш астық диірмені, он май диірмені, пароход айлағы, пошта және телеграф станциясы, астық қоймасы, 80 дүкен, үш таверна, үш қонақ үй және екі шіркеу болды.

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол қалалық ұлгідегі елді мекн болды, 1945 жылдың 23 мамырынан бастап қайтадан қала болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде Пропоиск қаласын 1941 жылы 15 шілдеде неміс әскерлері басып алды, содан кейін кеңес әскерлері шілде бойы қаланы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. 1945 жылы қаланы азат еткен дивизия гвардиялық дивизия болып тағайындалғандықтан, қала Славгород деп өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=94_Slavgorod&amp;ysclid=mqf97wzdeo448455058|title=История развития - Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың өнеркәсіптік әлеуетін екі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны ұсынады: «Славгород май-ірімшік зауыты» ашық акционерлік қоғамы және «Славгород көкөніс кептіру зауыты» ашық акционерлік қоғамы.

Славгородтың орталығында классикалық сәулет ескерткіші (1791-1793) болып табылатын Құдай Ананың Рождество шіркеуі орналасқан. Кешен шіркеуден, екі деңгейлі қоңырау мұнарасынан, екі қосалқы ғимараттан, шіркеуден және приход мектебінің ғимаратынан тұрады. Шіркеуге саябақ жапсарлас орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-slavgorod.htm|title=Карта Славгорода|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

Славгородта екі орта мектеп, музыка мектебі және балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. Славгород мемлекеттік колледжі (бұрынғы кәсіптік лицей) — Кричев атындағы кәсіби агротехникалық колледждің филиалы. Қалада өлкетану мұражайы бар. Медициналық қызметтерді қалалық аурухана көрсетеді.&lt;br /&gt;
Мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларында, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыру үшін жақсы база жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/slavgorod/|title=Славгород|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Slawharad3.JPG|Әкімшілік ғимараты
Slawharad2.JPG|Қала көшесі
Слаўгарад 02.JPG|Кинотеатр
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>4iy7sk6ggai8smwr68kxatilho775nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ylovoir</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782579</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Yl0o0" />
    <revision>
      <id>3617933</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jules*</username>
        <id>33608</id>
      </contributor>
      <comment>Jules* [[Қатысушы талқылауы:Ylovoir]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Yl0o0]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Ylovoir|Ylovoir]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Yl0o0|Yl0o0]]&quot;</comment>
      <origin>3617933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="4naqltk9073jsqyovtt2gkwf36i82up" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Yl0o0]]</text>
      <sha1>4naqltk9073jsqyovtt2gkwf36i82up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлішер Бейсенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782580</id>
    <revision>
      <id>3617951</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).  == Өмірбаяны ==  == Дере...</comment>
      <origin>3617951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="gcr3sz14hoyj1zx961dz37vofqsgyr5" xml:space="preserve">'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>gcr3sz14hoyj1zx961dz37vofqsgyr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617960</id>
      <parentid>3617951</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4094" sha1="f4an30bj4w4sy9xg04x7aceked03b3d" xml:space="preserve">'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары Қазақ АКСР Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>f4an30bj4w4sy9xg04x7aceked03b3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617961</id>
      <parentid>3617960</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4485" sha1="ncndqio4g3l53bz72pyh91rf29ingpi" xml:space="preserve">'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ncndqio4g3l53bz72pyh91rf29ingpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617963</id>
      <parentid>3617961</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="f5usa4dqtznatocgomq3ud51j5vuhrc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>f5usa4dqtznatocgomq3ud51j5vuhrc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617964</id>
      <parentid>3617963</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3617964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7478" sha1="fny5xuc593drgu75451hly1n7cjy8o9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>fny5xuc593drgu75451hly1n7cjy8o9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617965</id>
      <parentid>3617964</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7717" sha1="j8xq2ij496g6qgors57fd5bk0wux1t1" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>j8xq2ij496g6qgors57fd5bk0wux1t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617966</id>
      <parentid>3617965</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар|Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7818" sha1="l5j33z56kpvyapbi2wm4vj8s8xgtd5p" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]</text>
      <sha1>l5j33z56kpvyapbi2wm4vj8s8xgtd5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617967</id>
      <parentid>3617966</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7952" sha1="j1nytmiy93nw6r7lilmk9rnnwv6epzv" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>j1nytmiy93nw6r7lilmk9rnnwv6epzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617968</id>
      <parentid>3617967</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8082" sha1="a2jj0zkmxsbebxbfo5wgp6kivzdrgx0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>a2jj0zkmxsbebxbfo5wgp6kivzdrgx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617969</id>
      <parentid>3617968</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары|Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8201" sha1="a9x0851w17uriaswhpttpp7he0narph" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' (сәуір 1903, № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>a9x0851w17uriaswhpttpp7he0narph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617970</id>
      <parentid>3617969</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8232" sha1="beqepvgjjirlz5ipf80k3474e3f6ehy" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>beqepvgjjirlz5ipf80k3474e3f6ehy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617971</id>
      <parentid>3617970</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8438" sha1="7a84gn7i39id126h79j82rry3fytcgp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесі жанындағы Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>7a84gn7i39id126h79j82rry3fytcgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617972</id>
      <parentid>3617971</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3617972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8680" sha1="5np7vvokki8jeahtls2w8o47rlggzwq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Шымкент педагогикалық техникумы (1926)&lt;br /&gt; 2. БКООК Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін (1950)
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Бүкілодақтық кәсіби одақтардың орталық кеңесінің Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>5np7vvokki8jeahtls2w8o47rlggzwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617973</id>
      <parentid>3617972</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3617973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8678" sha1="ftcs4wmt0w6zx9fzu0tw7wyt34j8h4i" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Шымкент педагогикалық техникумы (1926)&lt;br /&gt; 2. БКООК Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебі (1950)
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Бүкілодақтық кәсіби одақтардың орталық кеңесінің Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>ftcs4wmt0w6zx9fzu0tw7wyt34j8h4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сейітқали Жақыпов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782581</id>
    <revision>
      <id>3617976</id>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов  | Шынайы есімі         =   | Суреті               =   |...</comment>
      <origin>3617976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5381" sha1="av6c6dfkkmuuduwsdsohkjrhddr064g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>av6c6dfkkmuuduwsdsohkjrhddr064g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617977</id>
      <parentid>3617976</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5508" sha1="54g9ds09xszpq9ku3mhnw37ezjyrpju" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>54g9ds09xszpq9ku3mhnw37ezjyrpju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617978</id>
      <parentid>3617977</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары|Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5620" sha1="1j0of4jwvxlzyv1g0dkteywnsxulwh1" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>1j0of4jwvxlzyv1g0dkteywnsxulwh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617979</id>
      <parentid>3617978</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары|Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5739" sha1="quw8naohmitviecjdqahi4h0o45kwb5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>quw8naohmitviecjdqahi4h0o45kwb5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617980</id>
      <parentid>3617979</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары|КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5849" sha1="leg3lobaxsfn0fcbszl6nf9krvpbmgz" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>leg3lobaxsfn0fcbszl6nf9krvpbmgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617981</id>
      <parentid>3617980</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары|Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5940" sha1="awoappubw4dofn69a6qahpowm0gq1cf" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>awoappubw4dofn69a6qahpowm0gq1cf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617982</id>
      <parentid>3617981</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6059" sha1="lfqehv5g7u9dvx92u0kpbz384byqjne" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>lfqehv5g7u9dvx92u0kpbz384byqjne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617983</id>
      <parentid>3617982</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3617983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6178" sha1="1hp7ptf6dh6krhkvvh7xh8ax5ch3syj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>1hp7ptf6dh6krhkvvh7xh8ax5ch3syj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617984</id>
      <parentid>3617983</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9078" sha1="nmy951t2i2nitnuk379tr5cbfhfvcaf" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1932—1938 жылдары Алматы облысы Лепсі және Андреев аудандық жер бөлімдерінің аға жерге орналастырушысы болып еңбек етті.

1933 жылы Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумын бітірді.

1938—1942 жылдары Алматы облыстық жер органдары қызметкерлері кәсіподағы төрағасының орынбасары, төрағасы болып жұмыс істеді.

1942—1947 жылдары Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі Хатшылығында кеңесші, меңгеруші көмекшісі, содан соң Қазақ КСР Министрлер Кеңесі ауыл шаруашылығы тобының басшысы болып еңбектенді.

1947—1949 жылдары Талдықорған облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1952 жылдың шілдесінен — 1954 жылдың қаңтарына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1954 жылдың қаңтарынан — 1954 жылдың тамызына дейін Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1954—1957 жылдары Қостанай облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1957—1958 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрінің орынбасары болып еңбек етті.

1958—1960 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңестік бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып еңбектенді.

1961—1966 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Орман шаруашылығы және орманды қорғау бас басқармасының басшысы қызметін атқарды.

1966—1970 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Орман шаруашылығы мемлекеттік комитетінің төрағасы болды.

1970 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>nmy951t2i2nitnuk379tr5cbfhfvcaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617985</id>
      <parentid>3617984</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3617985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9278" sha1="npiaq24tcwwukye0zlvpli7ylrw17k6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1932—1938 жылдары [[Алматы облысы]] Лепсі және Андреев аудандық жер бөлімдерінің аға жерге орналастырушысы болып еңбек етті.

1933 жылы Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумын бітірді.

1938—1942 жылдары Алматы облыстық жер органдары қызметкерлері кәсіподағы төрағасының орынбасары, төрағасы болып жұмыс істеді.

1942—1947 жылдары Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі Хатшылығында кеңесші, меңгеруші көмекшісі, содан соң Қазақ КСР Министрлер Кеңесі ауыл шаруашылығы тобының басшысы болып еңбектенді.

1947—1949 жылдары [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1952 жылдың шілдесінен — 1954 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1954 жылдың қаңтарынан — 1954 жылдың тамызына дейін [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып істеді.

1954—1957 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1957—1958 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрінің орынбасары болып еңбек етті.

1958—1960 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңестік бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып еңбектенді.

1961—1966 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Орман шаруашылығы және орманды қорғау бас басқармасының басшысы қызметін атқарды.

1966—1970 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Орман шаруашылығы мемлекеттік комитетінің төрағасы болды.

1970 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>npiaq24tcwwukye0zlvpli7ylrw17k6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3617986</id>
      <parentid>3617985</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3617986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9521" sha1="buz4n3w741xlchvci32nf25yt7unf4t" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1932—1938 жылдары [[Алматы облысы]] Лепсі және Андреев аудандық жер бөлімдерінің аға жерге орналастырушысы болып еңбек етті.

1933 жылы Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумын бітірді.

1938—1942 жылдары Алматы облыстық жер органдары қызметкерлері кәсіподағы төрағасының орынбасары, төрағасы болып жұмыс істеді.

1942—1947 жылдары Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі Хатшылығында кеңесші, меңгеруші көмекшісі, содан соң Қазақ КСР Министрлер Кеңесі ауыл шаруашылығы тобының басшысы болып еңбектенді.

1947—1949 жылдары [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1952 жылдың шілдесінен — 1954 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1954 жылдың қаңтарынан — 1954 жылдың тамызына дейін [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып істеді.

1954—1957 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1957—1958 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрінің орынбасары болып еңбек етті.

1958—1960 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңестік бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып еңбектенді.

1961—1966 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Орман шаруашылығы және орманды қорғау бас басқармасының басшысы қызметін атқарды.

1966—1970 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Орман шаруашылығы мемлекеттік комитетінің төрағасы болды.

1970 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/DDD/13124.asp Сейітқали Жақыпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>buz4n3w741xlchvci32nf25yt7unf4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-06-16</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782582</id>
    <revision>
      <id>3618045</id>
      <timestamp>2026-06-15T18:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-06-16|POTD 2026-06-16]]: filename only</comment>
      <origin>3618045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="o3icabceu56tg601esffby7tcxlnahq" xml:space="preserve">Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o3icabceu56tg601esffby7tcxlnahq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мың бір түн (телесериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782583</id>
    <revision>
      <id>3618047</id>
      <timestamp>2026-06-15T19:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телехикая|қазақша_атауы = Мың бір түн |түпнұсқа_атауы = Binbir Gece |сурет =  |сипаттамасы =  |түрі = телехикая  |жанры = [[Драма (жанр)|драма]] |режиссері = Кудрет Сабанджы |продюсері = Эрол Авджи |сценарийшісі = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул |басты_рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[...</comment>
      <origin>3618047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5498" sha1="5lej8kpaygc3gm8qr1c1mxhztmbulfs" xml:space="preserve">{{Телехикая|қазақша_атауы = Мың бір түн
|түпнұсқа_атауы = Binbir Gece
|сурет = 
|сипаттамасы = 
|түрі = телехикая

|жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
|режиссері = Кудрет Сабанджы
|продюсері = Эрол Авджи
|сценарийшісі = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
|басты_рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
|композиторы = [[Кырач]]
|ел = {{TUR}}

|тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
|маусым_саны = 3
|бөлім_саны = 90
|өндіруші = TMC Film
|арна = [[Kanal D]]
|алғашқы_көрсетілім = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
|соңғы_көрсетілім = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады. 

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады. 

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі үш ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>5lej8kpaygc3gm8qr1c1mxhztmbulfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618048</id>
      <parentid>3618047</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5501" sha1="qowv3x2oc7abu9yld8feyccvq7h7932" xml:space="preserve">{{Телесериал
|қазақша_атауы = Мың бір түн
|түпнұсқа_атауы = Binbir Gece
|сурет = 
|сипаттамасы = 
|түрі = телехикая

|жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
|режиссері = Кудрет Сабанджы
|продюсері = Эрол Авджи
|сценарийшісі = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
|басты_рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
|композиторы = [[Кырач]]
|ел = {{TUR}}

|тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
|маусым_саны = 3
|бөлім_саны = 90
|өндіруші = TMC Film
|арна = [[Kanal D]]
|алғашқы_көрсетілім = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
|соңғы_көрсетілім = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады. 

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады. 

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі үш ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>qowv3x2oc7abu9yld8feyccvq7h7932</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618049</id>
      <parentid>3618048</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3618049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11597" sha1="bdvbhf3axz6gqrzh3oqpxvifvhipmqq" xml:space="preserve">{{Телесериал
|қазақша_атауы = Мың бір түн
|түпнұсқа_атауы = Binbir Gece
|сурет = 
|сипаттамасы = 
|түрі = телехикая

|жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
|режиссері = Кудрет Сабанджы
|продюсері = Эрол Авджи
|сценарийшісі = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
|басты_рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
|композиторы = [[Кырач]]
|ел = {{TUR}}

|тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
|маусым_саны = 3
|бөлім_саны = 90
|өндіруші = TMC Film
|арна = [[Kanal D]]
|алғашқы_көрсетілім = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
|соңғы_көрсетілім = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады. 

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады. 

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі үш ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]


{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>bdvbhf3axz6gqrzh3oqpxvifvhipmqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618050</id>
      <parentid>3618049</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3618050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6093" sha1="6ttzqmg2bi61jnv1m86g994b2jl2hwg" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>6ttzqmg2bi61jnv1m86g994b2jl2hwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618051</id>
      <parentid>3618050</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7936" sha1="qivlzvmlf9fa7xlbekogvdv1a3rjtvw" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Тарду Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| Бенну Атаман

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| Фюсун Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; {{Evet2|'''Басты'''}}
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>qivlzvmlf9fa7xlbekogvdv1a3rjtvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618052</id>
      <parentid>3618051</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басты кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8866" sha1="8kfuy212dmjb80fmsv06vu19m2dm97m" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>8kfuy212dmjb80fmsv06vu19m2dm97m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618053</id>
      <parentid>3618052</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басты кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19973" sha1="jxra1cskp5giu8zfkacshgyvr2aror0" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2009 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>jxra1cskp5giu8zfkacshgyvr2aror0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618054</id>
      <parentid>3618053</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19657" sha1="k2bmywvrdcxno5j1gqlg9qkmenm37nb" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''</text>
      <sha1>k2bmywvrdcxno5j1gqlg9qkmenm37nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618055</id>
      <parentid>3618054</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3618055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19663" sha1="nbhf1qb0qlnc1e8hdjblu2i2xnglm4t" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}</text>
      <sha1>nbhf1qb0qlnc1e8hdjblu2i2xnglm4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618056</id>
      <parentid>3618055</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19719" sha1="e535gnt183x363k4ohdlzz3behivyic" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>e535gnt183x363k4ohdlzz3behivyic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618057</id>
      <parentid>3618056</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26686" sha1="7q3c3cn9fmbxgh7ep1u7p9y8uzqdyed" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7q3c3cn9fmbxgh7ep1u7p9y8uzqdyed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618058</id>
      <parentid>3618057</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қонақ кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27666" sha1="7nlg3lvww9brtaa6d4e9xg0gvnizc8x" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Nikolai Rimsky-Korsakov-тың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7nlg3lvww9brtaa6d4e9xg0gvnizc8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618059</id>
      <parentid>3618058</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Музыкасы */</comment>
      <origin>3618059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27688" sha1="miesa0va2yim8icxbm33kl43z536hsl" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>miesa0va2yim8icxbm33kl43z536hsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618060</id>
      <parentid>3618059</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33057" sha1="fmfgo67in8w5rq8lwqqdl4z0wzs72wv" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Веб дереккөз | url = http://bbc.co.uk | тақырыбы = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | авторы = | мерзімі = 6 қыркүйек 2014 | баспасы = [[BBC Türkçe]] | қолжеткізілген мерзімі = 6 қыркүйек 2014 | мұрағатталған url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | мұрағатталған мерзімі = 9 қыркүйек 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=https://tvprofil.com |тақырыбы=ponedjeljak, 30. august 2010. |қолжеткізілген мерзімі=23 сәуір 2023 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |мұрағатталған merzimi=4 қаңтар 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=https://tvprofil.com |тақырыбы=petak, 25. mart 2011. |қолжеткізілген мерзімі=23 сәуір 2023 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |мұрағатталған merzimi=4 қаңтар 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=https://tvprofil.com |тақырыбы=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |қолжеткізілген мерзімі=23 сәуір 2023 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |мұрағатталған merzimi=23 сәуір 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=https://tvprofil.com |тақырыбы=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |қолжеткізілген мерзімі=23 сәуір 2023 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |мұрағатталған merzimi=4 қаңтар 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=https://tvprofil.com |тақырыбы=srijeda, 20. juli 2022. |қолжеткізілген мерзімі=23 сәуір 2023 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |мұрағатталған merzimi=4 қаңтар 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=http://uol.com.br |тақырыбы=Mile um Noites |қолжеткізілген мерзімі=31 наурыз 2015 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |мұрағатталған merzimi=26 қаңтар 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MCD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SER}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Веб дереккөз |url=https://blic.rs |тақырыбы=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |қолжеткізілген мерзімі=18 қазан 2024 |мұрағатталған url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |мұрағатталған merzimi=16 қараша 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SLO}} || ''Pink SI'' || 30 қыркүйек 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URU}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{INA}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>fmfgo67in8w5rq8lwqqdl4z0wzs72wv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618061</id>
      <parentid>3618060</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық көрсетілімі */</comment>
      <origin>3618061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32130" sha1="gvuhqx0simxcaoz65ur31ieu47ol3r6" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MCD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SER}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SLO}} || ''Pink SI'' || 30 qyrkúıek 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URU}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{INA}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>gvuhqx0simxcaoz65ur31ieu47ol3r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618062</id>
      <parentid>3618061</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық көрсетілімі */</comment>
      <origin>3618062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32130" sha1="qfrdcm9w5z491iergfr0i9bh6ozgigf" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MKD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SER}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SLO}} || ''Pink SI'' || 30 qyrkúıek 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URU}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{INA}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qfrdcm9w5z491iergfr0i9bh6ozgigf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618063</id>
      <parentid>3618062</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық көрсетілімі */</comment>
      <origin>3618063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32130" sha1="bf1r65ooexdsxmn2bmuo8jzagnq8q1e" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MKD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SER}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SRB}} || ''Pink SI'' || 30 qyrkúıek 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URU}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{INA}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>bf1r65ooexdsxmn2bmuo8jzagnq8q1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618064</id>
      <parentid>3618063</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық көрсетілімі */</comment>
      <origin>3618064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32130" sha1="jthm8r4aqru7j7rhkj7yw2tbghz5w9p" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MKD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SRB}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SLO}} || ''Pink SI'' || 30 qyrkúıek 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URU}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{INA}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jthm8r4aqru7j7rhkj7yw2tbghz5w9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618065</id>
      <parentid>3618064</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық көрсетілімі */</comment>
      <origin>3618065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32130" sha1="lfeu174xzikt7zlp960phfmv8o7y2at" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MKD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SRB}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SVN}} || ''Pink SI'' || 30 qyrkúıek 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URV}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{IDN}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lfeu174xzikt7zlp960phfmv8o7y2at</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618066</id>
      <parentid>3618065</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық көрсетілімі */</comment>
      <origin>3618066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32135" sha1="7czktducv1km2hofue6upyzk1zv3fs2" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MKD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SRB}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SVN}} || ''Pink SI'' || 3 қыркүйек 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URY}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{IDN}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7czktducv1km2hofue6upyzk1zv3fs2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618080</id>
      <parentid>3618066</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Түркия телесериалдары|Түркия телесериалдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32193" sha1="3es4nzv65kkucvnkuw90a63dimzsqqr" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мың бір түн
 | Шынайы атауы = Binbir Gece
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[TMC Film]]
 | рөлдерде = [[Халит Эргенч]]&lt;br&gt;[[Бергюзар Корель]]&lt;br&gt;Тарду Флордун&lt;br&gt;Джейда Дювенджи
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Кудрет Сабанджы
 | операторы = 
 | сценарист = Йылдыз Тунч&lt;br&gt;Мурат Юрдакул
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[7 қараша]] [[2006 жыл]]
 | соңғы reт көрсетілді = [[12 мамыр]] [[2009 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0905593
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Мың бір түн»''' ({{lang-tr|Binbir Gece}}) — [[TMC Film]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[7 қараша]]да жарық көрген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Binbir Gece] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телехикаяның режиссері — Кудрет Сабанджы. Туынды [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая [[2009 жыл]]ғы [[12 мамыр]]да 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Binbir Gece Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая түсірілімі негізінен [[Ыстанбұл]] қаласында өтті. Жобадағы басты кейіпкерлер Онур мен Шехризаттың үйі ретінде [[Еуропа]] жағалауында орналасқан, 1900–1910 жылдары сәулетші Александр Валлоридің жобасымен салынған Ферик Ахмет Афиф Паша жалысы (османлы дәуірінің теңіз жағасындағы зәулім үйі) пайдаланылды&lt;ref name=&quot;yali&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Afif Paşa Yalısı &quot;Binbir Gece&quot;ye sahne oldu] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның барлық музыкасын, соның ішінде негізгі саундтрегін белгілі түрік музыканты [[Кырач]] жазған&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Binbir Gece'nin müzikleri Kıraç'tan] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Бұған қоса, сериалдың кейбір сахналарында орыс композиторы [[Николай Андреевич Римский-Корсаков|Николай Римский-Корсаковтың]] «Шехрезада» симфониялық сюитасы фондық музыка ретінде қолданылды&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Binbir Gece Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Шехризат есімді жас сәулетші патриархалды отбасының ұлына тұрмысқа шығады. Бірақ жігіттің отбасы бұл некеге үзілді-кесілді қарсы болып, өз ұлдарын мұрагерліктен бас тартқызады. Ұлы әлі бір жасқа да толмаған уақытта Шехризаттың күйеуі жол апатынан қайтыс болады. Көп ұзамай жас ана баласының аққан ауруына (лейкоз) шалдыққанын біліп, екінші ауыр соққы алады.

Баласын құтқару үшін оған шұғыл түрде 200 000 АҚШ доллары қажет болады. Өз күшімен тек 50 000 доллар тауып, қалған 150 000 долларды сұрау үшін өзін жек көретін бай атасына барады. Алайда тасжүрек қарт оны үйінен қуып шығады.

Амалсыздан ол жұмысқа орналасқанына әлі üç ай да толмаған «BinYapı Holding» компаниясының басшысы Онур Ақсалдан қарыз сұрайды. Бірақ әйел затына сенбейтін Онур «Мың бір түн» ертегісінің кейіпкері Шахрияр патшаның философиясына сүйеніп, ауыр шарт қояды: ол ақша үшін Шехризаттың өзімен бір түнді бірге өткізуін талап етеді. Бұл түн олардың өмірін мәңгілікке өзгертетін үлкен оқиғалардың бастамасы болады.
=== Басты кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Халит Ергенч]]
| Онур Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Бергюзар Корел]]
| Шехризат Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Тарdu Флордун]]
| Керем Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джейда Дювенджи]]
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Томрис Инжер]]
| Надиде Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Метин Чекмез]]
| Бурхан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Эргюн Демир]]
| Али Кемал Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Йонджа Джевхер Йенел
| ...

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Айтач Озтуна
| Севал Инжеоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Мерал Четинкая
| Периде Ақсал

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Мелахат Аббасова]]
| Михрибан Вахапзаде

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| Эфе Чынар
| Каан Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
| [[Джанан Эргюдер]]
| Эда Акынай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Басты'''
|-
|}
=== Қосалқы кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Kейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| [[Мерт Фырат]]
| Бурак Инжеоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Барту Кючюкчағлаян]]
| Гани Өзчелик

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Мерих Эрмакастар
| Мерт

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Йелиз Аккая
| Мелек Атаман

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Шеннур Ногайлар
| Фирдевс

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Башак Чаллыоғлы
| Хюнер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Ипек Сайгун
| Тугче

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Метин Белгин
| Зафер Гүндүзалп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Айла Алган]]
| Бетүл

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дилара Кавадар
| Нилүфер Ақсал

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Хазал Гүрел
| Бурджу Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фейзан Чапа

| rowspan=&quot;2&quot;|Букет Евлияоғлы
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Гизем Гүнеш]]

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нехир Нил Каракая
| Бурчин Евлияоғлы

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Демет Йекелер
| Нимет

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Бесте Сүрер
| Айше

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Халил Ташдемир
| Адем

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фатих Паят
| Пахидар

| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эге Айдан]]
| Энгин Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Эзги Асароглы]]
| Дуру Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Айче Абана
| Бейза Каяоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Нилүфер Силсүпүр

| rowspan=&quot;2&quot;| Жале Эрйылдыз
| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Аху Сунгур]]

| style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мехмет Полат]]
| Эрдал Карайолджу

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эбру Айкач
| Ясемин Каракуш

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Дуйгу Четинкая
| Сезен Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| [[Нихат Илери]]
| Семих Өзшенер

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фүсун Костак
| Джансел Кылыч

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нурай Услу
| Севги

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Ферди Алвер
| Сонер Ялчынташ

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Зейнеп Конан
| Зейнеп

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Нихан Дурукан
| Айшен

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Султан Юмак
| Сема Дурмаз

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Седа Йылдыз]]

| rowspan=&quot;2&quot;|Селим Текинай
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кубилай Пенбеклиоғлы

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
| Фырат Доғрулоғлы
| Аднан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүлсевен Йылмаз
| Назан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Теоман Кумбараджыбашы]]
| Яман Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Танер Барлас]]
| Кадир Чандар

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қосалқы'''
|-
|}
=== Қонақ кейіпкерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Актер / Актриса
! rowspan=&quot;2&quot;|Кейіпкер
! colspan=&quot;3&quot;|Маусым
|-
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|1
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|2
! style=&quot;width:15.40%;&quot;|3
|-
| Атилла Түркмен
| Ахмет Евлияоғлы

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Исмаил Дювенджи
| Исмаил

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Мурат Серезли]]
| Д-р Атилла

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Рагып Гүлен
| Кенан Карабаш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Таня Литувинова
| Аня

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Карина Селин Гүкрер
| Ишын

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Эдип Санер
| Джем Дербент

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Элиф Сүмбүл Серт
| Эмел Геминиш

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Али Азиз Чолок
| Исмет

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Гүрсан Пири Онурлу
| Чағатай

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Кайра Шеноджак
| Хакан

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Сертач Аккая
| Юсуф

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Михрибан Эр
| Дениз Кескин

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Хүлия Дарджан
| Белма Атаман

| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| Инджи Үлтай
| Кевсер

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Волга Соргу
| Махмут Демир

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Мухаммет Узунер]]
| Комиссар Туғрул

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Селен Учер]]
| Эмел

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| [[Айча Бингөл]]
| Асу

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
| Кузей Юджехан
| Ихсан

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #CC88FF; color:black; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; | '''Қонақ'''
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| [[Мың бір түн (1-маусым)|1-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;21.45 || 7 қараша 2006 || 19 маусым 2007 || 29 || 1-29 || 2006-2007 || rowspan=&quot;3&quot;|[[Kanal D]]
|-

| [[Мың бір түн (2-маусым)|2-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;20.00 /&lt;br&gt;21.45 || 11 қыркүйек 2007 || 3 маусым 2008 || 37 || 30-66 || 2007-2008 
|-

| [[Мың бір түн (3-маусым)|3-маусым]] || Сейсенбі &lt;br&gt;22.00 /&lt;br&gt;22.15 /&lt;br&gt;20.00 || 16 қыркүйек 2008 || 12 мамыр 2009&lt;br&gt; (Финал) || 24 || 67-90 || 2008-2009 
|-
|}
== Халықаралық көрсетілімі ==
Сериал, әсіресе 2014 жылдың наурыз айында [[Чили]]де көрсетіле бастағаннан кейін, басқа да [[Оңтүстік Америка]] елдерінде де жарыққа шыға бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://bbc.co.uk | title = Latin Amerika'da Türk dizisi furyası | date = 6 September 2014 | publisher = [[BBC Türkçe]] | access-date = 6 September 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140909031232/http://bbc.co.uk | archive-date = 9 September 2014 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Мемлекет !! Телеарна !! Көрсетілім мерзімі
|-

| {{TUR}} || ''[[Kanal D]]'' || 7 қараша 2006 - 12 мамыр 2009
|-

| {{ARG}} || ''El Trece'' || 5 қаңтар 2015 - 10 қыркүйек 2015
|-

| {{AZE}} || ''[[Azad Azerbaycan TV|Azad Azerbaycan]]'' || 
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{BIH}} || [[NTV Hayat]] / [[Mreža plus]]
| 30 тамыз 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 30. august 2010. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 25 наурыз 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=petak, 25. mart 2011. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| Federalna televizija || 16 қаңтар 2017 - 25 тамыз 2017
|-
| 29 қаңтар 2018 - 10 қыркүйек 2018
|-

| O Kanal / RTV Slon / TV Alfa&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=1001 noć • Serije • Binbir Gece (2006) |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213113/https://tvprofil.com |archive-date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; || 13 желтоқсан 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=ponedjeljak, 13. decembar 2021. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt; - 20 шілде 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tvprofil.com |title=srijeda, 20. juli 2022. |access-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145148/https://tvprofil.com |archive-date=4 January 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{BRA}} || Rede Bandeirantes &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uol.com.br |title=Mile um Noites |access-date=31 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126122500/http://uol.com.br |archive-date=26 January 2018 }}&lt;/ref&gt;|| 9 наурыз 2015 - 15 қыркүйек 2015
|-

| {{BGR}} || Nova Television / Diema Family || 2008-2009, 2010
|-

| rowspan=&quot;4&quot;| {{CZE}} || ''Nova'' || 2011
|-

|''Nova Cinema'' || 2011
|-

|''Telka'' || 2016
|-

|''Prima Love'' || 2018
|-

| {{HRV}} || ''RTL'' || 22 тамыз 2010 - 4 наурыз 2011
|-

| {{MNE}} || ''TV Vijesti'' || 
|-

| {{CHI}} || ''Mega'' || 3 наурыз 2014 - 4 қаңтар 2015
|-

| {{COL}} || ''Caracol TV'' || 2015
|-

| {{KOS}} || ''KTV'' || 31 қараша 2010 - 11 қазан 2011
|-

| {{KWT}} || || 
|-

| {{HUN}} || ''TV2'' || 
|-

| {{MKD}} || ''A1'' || 
|-

| {{PER}} || ''Latina TV'' || 9 ақпан 2015 - 23 тамыз 2015
|-

| {{POL}} || ''TVP1'' || 31 тамыз 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| {{RUS}} || ''Домашний'' || 23 мамыр 2015 - қазіргі уақытқа дейін
|-

| rowspan=&quot;2&quot;| {{SRB}} || ''Fox Tv'' || 8 наурыз 2010 - 10 желтоқсан 2010
|-

| ''Blic TV'' || 9 қыркүйек 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blic.rs |title=&quot;Šeherezada&quot; koja je osvojila vaša srca PONOVO SE EMITUJE |access-date=18 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116043336/https://blic.rs |archive-date=16 November 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-

| {{SVN}} || ''Pink SI'' || 3 қыркүйек 2010 - 21 маусым 2011
|-

| rowspan=&quot;4&quot;|{{SVK}} || [[TV Markíza]]
| 3 қаңтар 2011 - 29 қараша 2011
|-

| rowspan=&quot;3&quot;|[[TV Doma]] || 7 қаңтар 2013 - 2013
|-
| 18 тамыз 2014 - 19 желтоқсан 2014
|-
| 11 қаңтар 2016 - 8 қыркүйек 2016
|-

| {{UKR}} || ''1+1 TV'' || 
|-

| {{URY}} ||''Canal 10''|| 2015
|-

| {{GRE}} || ''ANT1'' || 
|-

| {{ISR}} || &quot;Viva Plus&quot; || 5 қараша 2014 - 17 қыркүйек 2015 
|-

| {{IDN}} || ''ANTV'' || 3 тамыз 2015 - 10 желтоқсан 2015
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>3es4nzv65kkucvnkuw90a63dimzsqqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қыналы қар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782584</id>
    <revision>
      <id>3618067</id>
      <timestamp>2026-06-15T19:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телесериал  | Қазақша атауы = Қыналы қар  | Шынайы атауы = Kınalı Kar  | суреті =   | тақырыбы =   | suret ені =    | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]  | формат =   | авторы =   | желісі =   | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]  | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз  | баяндауш...</comment>
      <origin>3618067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5408" sha1="54hsz29mq6yg6bx3fy6pvkmd827oyim" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2002 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>54hsz29mq6yg6bx3fy6pvkmd827oyim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618068</id>
      <parentid>3618067</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Түркия телехикаялары|Түркия телехикаялары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5353" sha1="83shj549dhcnrr8jdezvy80w9oghkd5" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2002 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>83shj549dhcnrr8jdezvy80w9oghkd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618069</id>
      <parentid>3618068</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Драмалық телехикаялар|Драмалық телехикаялар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5296" sha1="e5yzuqqja4cxvmw2macn4qw3nud2z64" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:2002 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>e5yzuqqja4cxvmw2macn4qw3nud2z64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618070</id>
      <parentid>3618069</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:2002 жылы басталған телехикаялар|2002 жылы басталған телехикаялар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5223" sha1="qpn4kbkj6ccegoe6jzuk8srnf88rgss" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:2004 жылы аяқталған телехикаялар]]</text>
      <sha1>qpn4kbkj6ccegoe6jzuk8srnf88rgss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618071</id>
      <parentid>3618070</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:2004 жылы аяқталған телехикаялар|2004 жылы аяқталған телехикаялар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="67c2ulspnzyzu4k4gt6lvkxel0i04or" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>67c2ulspnzyzu4k4gt6lvkxel0i04or</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618072</id>
      <parentid>3618071</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Түркия телесериалдары|Түркия телесериалдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="9wom35yo1m15dk0c5f5b023a64tvvef" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>9wom35yo1m15dk0c5f5b023a64tvvef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618073</id>
      <parentid>3618072</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6823" sha1="dfcz6a22q5ss1aedru1nev3kjz1e7jb" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>dfcz6a22q5ss1aedru1nev3kjz1e7jb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618074</id>
      <parentid>3618073</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11123" sha1="9phhgpno2k8dq34cn0dqgtrqx8lbw11" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сенбі 21.45&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Eylül 2002&quot;/&gt; / 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/2003/06/21 | title = Milliyet - 21 Haziran 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20190504225039/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/2003/06/21 | archive-date = 4 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| 21 қыркүйек 2002&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Eylül 2002&quot;/&gt;
| 21 маусым 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2003&quot;/&gt;

| 39&lt;ref name=&quot;www.kanald.com.tr&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | title = Kınalı Kar'da muhteşem final... | website = www.kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20030728032313/http://www.kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | archive-date = 28 July 2003 | access-date = 15 April 2022 }}&lt;/ref&gt; || 1-39&lt;ref name=&quot;www.kanald.com.tr&quot;/&gt; || 2002-2003 || rowspan=&quot;3&quot; | [[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| Дүйсенбі 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet - 15 Eylül 2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/2003/09/15 | title = Milliyet - 15 Eylül 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726045737/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/2003/09/15 | archive-date = 26 July 2018}}&lt;/ref&gt; / 20.30&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2004&quot;&gt;{{Cite web | url = http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/2004/06/21 | title = Milliyet - 21 Haziran 2004 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305153353/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Arsiv/2004/06/21 | archive-date = 5 March 2010}}&lt;/ref&gt;
| 15 қыркүйек 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet - 15 Eylül 2003&quot;/&gt;
| 21 маусым 2004&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2004&quot;/&gt;

| 38&lt;ref name=&quot;www.kanald.com.tr - 2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | title = Kınalı Kar'da muhteşem final | website = www.kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20040813035607/http://www.kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | archive-date = 13 August 2004 | access-date = 15 April 2022 }}&lt;/ref&gt;
| 40-77&lt;ref name=&quot;www.kanald.com.tr - 2&quot;/&gt;
| 2003-2004
|-
| 3-маусым
| Сенбі 22.00 / 23.10&lt;ref name=&quot;arsiv.sabah.com.tr&quot;/&gt;

| 18 қыркүйек 2004&lt;ref name=&quot;Medyatava - 11 Eylül 2004&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=11.09.2004 |title=MEDYATAVA - 11.09.2004 |access-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103202326/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=11.09.2004 |archive-date=3 January 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava - 18 Eylül 2004&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=18.09.2004 |title=MEDYATAVA - 18.09.2004 |access-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104173240/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=18.09.2004 |archive-date=4 January 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yeni Şafak - 18 Eylül 2004&quot;&gt;{{Cite web | url = http://yenisafak.com.tr/arsiv/2004/eylul/18/televizyon.html | title = [ Yeni Şafak Online - Televizyon - 18.9.2004 ] | publisher = Yeni Şafak | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813045453/http://yenisafak.com.tr/arsiv/2004/eylul/18/televizyon.html | archive-date = 13 August 2013}}&lt;/ref&gt;
| 25 желтоқсан 2004&lt;ref name=&quot;arsiv.sabah.com.tr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava - 25 Aralık 2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava - 1 Ocak 2005&quot;/&gt; (Финал)

| 13&lt;ref name=&quot;www.kanald.com.tr - 3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | title = Kınalı Kar'dan muhteşem veda | website = www.kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20041230234517/http://www.kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | archive-date = 30 December 2004 | access-date = 15 April 2022 }}&lt;/ref&gt;
| 78-90&lt;ref name=&quot;www.kanald.com.tr - 3&quot;/&gt;
| 2004
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>9phhgpno2k8dq34cn0dqgtrqx8lbw11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618075</id>
      <parentid>3618074</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10753" sha1="d86csr1o28nibetwaoz0ig0ol6pot60" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сенбі 21.45&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Eylül 2002&quot;/&gt; / 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = ://milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20190504225039/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2019-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| 21 қыркүйек 2002&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Eylül 2002&quot;/&gt;
| 21 маусым 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2003&quot;/&gt;

| 39&lt;ref name=&quot;://kanald.com.tr&quot;&gt;{{Cite web | url = http://://kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | title = Kınalı Kar'da muhteşem final... | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20030728032313/http://://kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | archive-date = 2003-07-28 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt; || 1-39&lt;ref name=&quot;://kanald.com.tr&quot;/&gt; || 2002-2003 || rowspan=&quot;3&quot; | [[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| Дүйсенбі 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet - 15 Eylül 2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://://milliyet.com.tr/Arsiv/2003/09/15 | title = Milliyet - 15 Eylül 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = ://milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726045737/http://://milliyet.com.tr/Arsiv/2003/09/15 | archive-date = 2018-07-26 }}&lt;/ref&gt; / 20.30&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2004&quot;&gt;{{Cite web | url = http://://milliyet.com.tr/Arsiv/2004/06/21 | title = Milliyet - 21 Haziran 2004 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = ://milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305153353/http://://milliyet.com.tr/Arsiv/2004/06/21 | archive-date = 2010-03-05 }}&lt;/ref&gt;
| 15 қыркүйек 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet - 15 Eylül 2003&quot;/&gt;
| 21 маусым 2004&lt;ref name=&quot;Milliyet - 21 Haziran 2004&quot;/&gt;

| 38&lt;ref name=&quot;://kanald.com.tr - 2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://://kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | title = Kınalı Kar'da muhteşem final | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20040813035607/http://://kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | archive-date = 2004-08-13 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 40-77&lt;ref name=&quot;://kanald.com.tr - 2&quot;/&gt;
| 2003-2004
|-
| 3-маусым
| Сенбі 22.00 / 23.10&lt;ref name=&quot;://sabah.com.tr&quot;/&gt;

| 18 қыркүйек 2004&lt;ref name=&quot;Medyatava - 11 Eylül 2004&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 11.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103202326/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava - 18 Eylül 2004&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 18.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104173240/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yeni Şafak - 18 Eylül 2004&quot;&gt;{{Cite web | url = http://yenisafak.com.tr | title = [ Yeni Şafak Online - Televizyon - 18.9.2004 ] | publisher = Yeni Şafak | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813045453/http://yenisafak.com.tr | archive-date = 2013-08-13 }}&lt;/ref&gt;
| 25 желтоқсан 2004&lt;ref name=&quot;://sabah.com.tr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava - 25 Aralık 2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava - 1 Ocak 2005&quot;/&gt; (Финал)

| 13&lt;ref name=&quot;://kanald.com.tr - 3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://://kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | title = Kınalı Kar'dan muhteşem veda | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20041230234517/http://://kanald.com.tr/dizi/kinalikar/ | archive-date = 2004-12-30 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 78-90&lt;ref name=&quot;://kanald.com.tr - 3&quot;/&gt;
| 2004
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>d86csr1o28nibetwaoz0ig0ol6pot60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618076</id>
      <parentid>3618075</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11263" sha1="bwk1fq8ok1gd598fw6w2xonnqfjn7of" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сенбі 21.45&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Eylül 2002 | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20110606000000/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2011-06-06 }}&lt;/ref&gt; / 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20190504225039/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2019-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| 21 қыркүйек 2002&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;/&gt;
| 21 маусым 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;/&gt;

| 39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final... | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20030728032313/http://kanald.com.tr | archive-date = 2003-07-28 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt; || 1-39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;/&gt; || 2002-2003 || rowspan=&quot;3&quot; | [[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| Дүйсенбі 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 15 Eylül 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726045737/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2018-07-26 }}&lt;/ref&gt; / 20.30&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2004 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305153353/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2010-03-05 }}&lt;/ref&gt;
| 15 қыркүйек 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;/&gt;
| 21 маусым 2004&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;/&gt;

| 38&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20040813035607/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-08-13 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 40-77&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;/&gt;
| 2003-2004
|-
| 3-маусым

| Сенбі 22.00 / 23.10&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 25/12/2004 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20081010000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2008-10-10 | access-date = 2022-04-16 }}&lt;/ref&gt;

| 18 қыркүйек 2004&lt;ref name=&quot;Medyatava11Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 11.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103202326/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 18.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104173240/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YeniSafak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://yenisafak.com.tr | title = [ Yeni Şafak Online - Televizyon - 18.9.2004 ] | publisher = Yeni Şafak | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813045453/http://yenisafak.com.tr | archive-date = 2013-08-13 }}&lt;/ref&gt;
| 25 желтоқсан 2004&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 25.12.2004 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava1Ocak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 01.01.2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100106000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt; (Финал)

| 13&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'dan muhteşem veda | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20041230234517/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-12-30 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 78-90&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;/&gt;
| 2004
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>bwk1fq8ok1gd598fw6w2xonnqfjn7of</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618077</id>
      <parentid>3618076</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15285" sha1="926ziw2924yj2ul3m8zi6lld0811af1" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Кыналы кар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сенбі 21.45&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Eylül 2002 | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20110606000000/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2011-06-06 }}&lt;/ref&gt; / 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20190504225039/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2019-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| 21 қыркүйек 2002&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;/&gt;
| 21 маусым 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;/&gt;

| 39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final... | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20030728032313/http://kanald.com.tr | archive-date = 2003-07-28 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt; || 1-39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;/&gt; || 2002-2003 || rowspan=&quot;3&quot; | [[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| Дүйсенбі 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 15 Eylül 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726045737/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2018-07-26 }}&lt;/ref&gt; / 20.30&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2004 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305153353/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2010-03-05 }}&lt;/ref&gt;
| 15 қыркүйек 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;/&gt;
| 21 маусым 2004&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;/&gt;

| 38&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20040813035607/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-08-13 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 40-77&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;/&gt;
| 2003-2004
|-
| 3-маусым

| Сенбі 22.00 / 23.10&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 25/12/2004 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20081010000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2008-10-10 | access-date = 2022-04-16 }}&lt;/ref&gt;

| 18 қыркүйек 2004&lt;ref name=&quot;Medyatava11Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 11.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103202326/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 18.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104173240/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YeniSafak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://yenisafak.com.tr | title = [ Yeni Şafak Online - Televizyon - 18.9.2004 ] | publisher = Yeni Şafak | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813045453/http://yenisafak.com.tr | archive-date = 2013-08-13 }}&lt;/ref&gt;
| 25 желтоқсан 2004&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 25.12.2004 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava1Ocak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 01.01.2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100106000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt; (Финал)

| 13&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'dan muhteşem veda | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20041230234517/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-12-30 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 78-90&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;/&gt;
| 2004
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2002-2003) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|1
|1
|21 қыркүйек 2002

| rowspan=&quot;39&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;39&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;39&quot;|[[Өзгүр Эврен Хептүрк]]
|-
|2
|2
|28 қыркүйек 2002
|-
|3
|3
|5 қазан 2002
|-
|4
|4
|12 қазан 2002
|-
|5
|5
|19 қазан 2002
|-
|6
|6
|26 қазан 2002
|-
|7
|7
|2 қараша 2002
|-
|8
|8
|9 қараша 2002
|-
|9
|9
|16 қараша 2002
|-
|10
|10
|23 қараша 2002
|-
|11
|11
|30 қараша 2002
|-
|12
|12
|7 желтоқсан 2002
|-
|13
|13
|14 желтоқсан 2002
|-
|14
|14
|21 желтоқсан 2002
|-
|15
|15
|28 желтоқсан 2002
|-
|16
|16
|11 қаңтар 2003
|-
|17
|17
|18 қаңтар 2003
|-
|18
|18
|25 қаңтар 2003
|-
|19
|19
|1 ақпан 2003
|-
|20
|20
|8 ақпан 2003
|-
|21
|21
|15 ақпан 2003
|-
|22
|22
|22 ақпан 2003
|-
|23
|23
|1 наурыз 2003
|-
|24
|24
|8 наурыз 2003
|-
|25
|25
|15 наурыз 2003
|-
|26
|26
|22 наурыз 2003
|-
|27
|27
|29 наурыз 2003
|-
|28
|28
|5 сәуір 2003
|-
|29
|29
|12 сәуір 2003
|-
|30
|30
|19 сәуір 2003
|-
|31
|31
|26 сәуір 2003
|-
|32
|32
|3 мамыр 2003
|-
|33
|33
|10 мамыр 2003
|-
|34
|34
|17 мамыр 2003
|-
|35
|35
|24 мамыр 2003
|-
|36
|36
|31 мамыр 2003
|-
|37
|37
|7 маусым 2003
|-
|38
|38
|14 маусым 2003
|-
|39&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|39
|21 маусым 2003
|-
|}

=== 2-маусым (2003-2004) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|40
|1
|15 қыркүйек 2003

| rowspan=&quot;38&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;38&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;38&quot;|[[Өзгүр Эвren Хептүрк]]
|-
|41
|2
|22 қыркүйек 2003
|-
|42
|3
|29 қыркүйек 2003
|-
|43
|4
|6 қазан 2003
|-
|44
|5
|13 қазан 2003
|-
|45
|6
|20 қазан 2003
|-
|46
|7
|27 қазан 2003
|-
|47
|8
|3 қараша 2003
|-
|48
|9
|10 қараша 2003
|-
|49
|10
|17 қараша 2003
|-
|50
|11
|24 қараша 2003
|-
|51
|12
|1 желтоқсан 2003
|-
|52
|13
|8 желтоқсан 2003
|-
|53
|14
|15 желтоқсан 2003
|-
|54
|15
|22 желтоқсан 2003
|-
|55
|16
|19 қаңтар 2004
|-
|56
|17
|26 қаңтар 2004
|-
|57
|18
|2 ақпан 2004
|-
|58
|19
|9 ақпан 2004
|-
|59
|20
|16 ақпан 2004
|-
|60
|21
|23 ақпан 2004
|-
|61
|22
|1 наурыз 2004
|-
|62
|23
|8 наурыз 2004
|-
|63
|24
|15 наурыз 2004
|-
|64
|25
|22 наурыз 2004
|-
|65
|26
|29 наурыз 2004
|-
|66
|27
|5 сәуір 2004
|-
|67
|28
|12 сәуір 2004
|-
|68
|29
|19 сәуір 2004
|-
|69
|30
|26 сәуір 2004
|-
|70
|31
|3 мамыр 2004
|-
|71
|32
|10 мамыр 2004
|-
|72
|33
|17 мамыр 2004
|-
|73
|34
|24 мамыр 2004
|-
|74
|35
|31 мамыр 2004
|-
|75
|36
|7 маусым 2004
|-
|76
|37
|14 маусым 2004
|-
|77&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|38
|21 маусым 2004
|-
|}

=== 3-маусым (2004) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|78
|1
|18 қыркүйек 2004

| rowspan=&quot;13&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;13&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;13&quot;|[[Өзгүр Эврен Хептүрк]]
|-
|79
|2
|25 қыркүйек 2004
|-
|80
|3
|2 қазан 2004
|-
|81
|4
|9 қазан 2004
|-
|82
|5
|16 қазан 2004
|-
|83
|6
|23 қазан 2004
|-
|84
|7
|30 қазан 2004
|-
|85
|8
|6 қараша 2004
|-
|86
|9
|13 қараша 2004
|-
|87
|10
|20 қараша 2004
|-
|88
|11
|27 қараша 2004
|-
|89
|12
|11 желтоқсан 2004
|-
|90&lt;br&gt;(Финал)
|13
|25 желтоқсан 2004
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>926ziw2924yj2ul3m8zi6lld0811af1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618078</id>
      <parentid>3618077</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өндіріс */</comment>
      <origin>3618078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15285" sha1="0ttc52fbscnq6e112vd6qebsjmqhw5g" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Қыналы қар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Кыналы кар ауылы ағасының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Аға күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаббарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сенбі 21.45&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Eylül 2002 | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20110606000000/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2011-06-06 }}&lt;/ref&gt; / 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20190504225039/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2019-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| 21 қыркүйек 2002&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;/&gt;
| 21 маусым 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;/&gt;

| 39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final... | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20030728032313/http://kanald.com.tr | archive-date = 2003-07-28 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt; || 1-39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;/&gt; || 2002-2003 || rowspan=&quot;3&quot; | [[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| Дүйсенбі 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 15 Eylül 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726045737/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2018-07-26 }}&lt;/ref&gt; / 20.30&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2004 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305153353/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2010-03-05 }}&lt;/ref&gt;
| 15 қыркүйек 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;/&gt;
| 21 маусым 2004&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;/&gt;

| 38&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20040813035607/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-08-13 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 40-77&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;/&gt;
| 2003-2004
|-
| 3-маусым

| Сенбі 22.00 / 23.10&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 25/12/2004 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20081010000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2008-10-10 | access-date = 2022-04-16 }}&lt;/ref&gt;

| 18 қыркүйек 2004&lt;ref name=&quot;Medyatava11Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 11.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103202326/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 18.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104173240/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YeniSafak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://yenisafak.com.tr | title = [ Yeni Şafak Online - Televizyon - 18.9.2004 ] | publisher = Yeni Şafak | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813045453/http://yenisafak.com.tr | archive-date = 2013-08-13 }}&lt;/ref&gt;
| 25 желтоқсан 2004&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 25.12.2004 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava1Ocak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 01.01.2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100106000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt; (Финал)

| 13&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'dan muhteşem veda | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20041230234517/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-12-30 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 78-90&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;/&gt;
| 2004
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2002-2003) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|1
|1
|21 қыркүйек 2002

| rowspan=&quot;39&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;39&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;39&quot;|[[Өзгүр Эврен Хептүрк]]
|-
|2
|2
|28 қыркүйек 2002
|-
|3
|3
|5 қазан 2002
|-
|4
|4
|12 қазан 2002
|-
|5
|5
|19 қазан 2002
|-
|6
|6
|26 қазан 2002
|-
|7
|7
|2 қараша 2002
|-
|8
|8
|9 қараша 2002
|-
|9
|9
|16 қараша 2002
|-
|10
|10
|23 қараша 2002
|-
|11
|11
|30 қараша 2002
|-
|12
|12
|7 желтоқсан 2002
|-
|13
|13
|14 желтоқсан 2002
|-
|14
|14
|21 желтоқсан 2002
|-
|15
|15
|28 желтоқсан 2002
|-
|16
|16
|11 қаңтар 2003
|-
|17
|17
|18 қаңтар 2003
|-
|18
|18
|25 қаңтар 2003
|-
|19
|19
|1 ақпан 2003
|-
|20
|20
|8 ақпан 2003
|-
|21
|21
|15 ақпан 2003
|-
|22
|22
|22 ақпан 2003
|-
|23
|23
|1 наурыз 2003
|-
|24
|24
|8 наурыз 2003
|-
|25
|25
|15 наурыз 2003
|-
|26
|26
|22 наурыз 2003
|-
|27
|27
|29 наурыз 2003
|-
|28
|28
|5 сәуір 2003
|-
|29
|29
|12 сәуір 2003
|-
|30
|30
|19 сәуір 2003
|-
|31
|31
|26 сәуір 2003
|-
|32
|32
|3 мамыр 2003
|-
|33
|33
|10 мамыр 2003
|-
|34
|34
|17 мамыр 2003
|-
|35
|35
|24 мамыр 2003
|-
|36
|36
|31 мамыр 2003
|-
|37
|37
|7 маусым 2003
|-
|38
|38
|14 маусым 2003
|-
|39&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|39
|21 маусым 2003
|-
|}

=== 2-маусым (2003-2004) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|40
|1
|15 қыркүйек 2003

| rowspan=&quot;38&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;38&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;38&quot;|[[Өзгүр Эвren Хептүрк]]
|-
|41
|2
|22 қыркүйек 2003
|-
|42
|3
|29 қыркүйек 2003
|-
|43
|4
|6 қазан 2003
|-
|44
|5
|13 қазан 2003
|-
|45
|6
|20 қазан 2003
|-
|46
|7
|27 қазан 2003
|-
|47
|8
|3 қараша 2003
|-
|48
|9
|10 қараша 2003
|-
|49
|10
|17 қараша 2003
|-
|50
|11
|24 қараша 2003
|-
|51
|12
|1 желтоқсан 2003
|-
|52
|13
|8 желтоқсан 2003
|-
|53
|14
|15 желтоқсан 2003
|-
|54
|15
|22 желтоқсан 2003
|-
|55
|16
|19 қаңтар 2004
|-
|56
|17
|26 қаңтар 2004
|-
|57
|18
|2 ақпан 2004
|-
|58
|19
|9 ақпан 2004
|-
|59
|20
|16 ақпан 2004
|-
|60
|21
|23 ақпан 2004
|-
|61
|22
|1 наурыз 2004
|-
|62
|23
|8 наурыз 2004
|-
|63
|24
|15 наурыз 2004
|-
|64
|25
|22 наурыз 2004
|-
|65
|26
|29 наурыз 2004
|-
|66
|27
|5 сәуір 2004
|-
|67
|28
|12 сәуір 2004
|-
|68
|29
|19 сәуір 2004
|-
|69
|30
|26 сәуір 2004
|-
|70
|31
|3 мамыр 2004
|-
|71
|32
|10 мамыр 2004
|-
|72
|33
|17 мамыр 2004
|-
|73
|34
|24 мамыр 2004
|-
|74
|35
|31 мамыр 2004
|-
|75
|36
|7 маусым 2004
|-
|76
|37
|14 маусым 2004
|-
|77&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|38
|21 маусым 2004
|-
|}

=== 3-маусым (2004) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|78
|1
|18 қыркүйек 2004

| rowspan=&quot;13&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;13&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;13&quot;|[[Өзгүр Эврен Хептүрк]]
|-
|79
|2
|25 қыркүйек 2004
|-
|80
|3
|2 қазан 2004
|-
|81
|4
|9 қазан 2004
|-
|82
|5
|16 қазан 2004
|-
|83
|6
|23 қазан 2004
|-
|84
|7
|30 қазан 2004
|-
|85
|8
|6 қараша 2004
|-
|86
|9
|13 қараша 2004
|-
|87
|10
|20 қараша 2004
|-
|88
|11
|27 қараша 2004
|-
|89
|12
|11 желтоқсан 2004
|-
|90&lt;br&gt;(Финал)
|13
|25 желтоқсан 2004
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>0ttc52fbscnq6e112vd6qebsjmqhw5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ащы өмір (телесериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782585</id>
    <revision>
      <id>3618081</id>
      <timestamp>2026-06-15T20:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телесериал  | Қазақша атауы = Ащы өмір  | Шынайы атауы = Acı Hayat  | суреті =   | тақырыбы =   | сурет ені =    | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[Экшн-фильм|экшн]]  | формат = Телевизиялық сериал  | авторы =   | желісі =   | өндіріс = [[Sinegraf]]  | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;Селин Де...</comment>
      <origin>3618081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6674" sha1="g3q3f32oanj1yd4c6xc8dez5au5i9yt" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[Экшн-фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Aytuğ Yargıç&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Оスман Сынав
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз

 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері Осман Сынав болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоглу]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның беташар әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:Экшн телехикаялар]]
[[Санат:2005 жылы басталған телехикаялар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған teleхикаялар]]</text>
      <sha1>g3q3f32oanj1yd4c6xc8dez5au5i9yt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618082</id>
      <parentid>3618081</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6688" sha1="9o8vrla2hp8pnz6x0xo4kqez15u5mp7" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[Экшн-фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Aytuğ Yargıç&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Оスман Сынав
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз

 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері Осман Сынав болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоглу]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның беташар әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Экшн телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>9o8vrla2hp8pnz6x0xo4kqez15u5mp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618083</id>
      <parentid>3618082</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6701" sha1="qbxme6m92xdui4hmlqlpymokg67kpdf" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[Экшн-фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Aytuğ Yargıç&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Оスман Сынав
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз

 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері Осман Сынав болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоглу]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның беташар әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы түсірілген телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>qbxme6m92xdui4hmlqlpymokg67kpdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618084</id>
      <parentid>3618083</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6693" sha1="ec1u4zty7efj4e5yqsn7wjua6veomzv" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[Экшн-фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Aytuğ Yargıç&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Оスман Сынав
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз

 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері Осман Сынав болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоглу]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның беташар әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>ec1u4zty7efj4e5yqsn7wjua6veomzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618085</id>
      <parentid>3618084</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Музыкасы */</comment>
      <origin>3618085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6689" sha1="bsvonwx7iexyyl4pu87h3bez8r07xm3" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[Экшн-фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Aytuğ Yargıç&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Оスман Сынав
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз

 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері Осман Сынав болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоглу]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>bsvonwx7iexyyl4pu87h3bez8r07xm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618086</id>
      <parentid>3618085</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6702" sha1="olrprncdi33d8orwbd3zf9gorbysygx" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Aytuğ Yargıç&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Оスман Сынав
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>olrprncdi33d8orwbd3zf9gorbysygx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618087</id>
      <parentid>3618086</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6710" sha1="4c99xswe7xnr4rbalkeywu30bq55prz" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Hakan Taşıyan - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>4c99xswe7xnr4rbalkeywu30bq55prz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618088</id>
      <parentid>3618087</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6718" sha1="k3rq0cr1yl01lv0bdt8uexzln15p637" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік драмалық және экшн жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>k3rq0cr1yl01lv0bdt8uexzln15p637</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618089</id>
      <parentid>3618088</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6757" sha1="ro5r58u5rzvx2lwlmpjq5cpqfmhveva" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік [[драма]]лық және [[атыс-шабыс фильм|экшн]] жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>ro5r58u5rzvx2lwlmpjq5cpqfmhveva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618090</id>
      <parentid>3618089</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6735" sha1="s654n30ecrju3vsbyk0lyb0ddgvsdvh" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік [[драма]]лық және [[атыс-шабыс фильм|экшн]] жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>s654n30ecrju3vsbyk0lyb0ddgvsdvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618091</id>
      <parentid>3618090</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14163" sha1="a515xug2vnihbmbeyxm38rjscus0azb" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік [[драма]]лық және [[атыс-шабыс фильм|экшн]] жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Бөлімдер
! Ескертулер
|-

| [[Кенан Имирзалыоғлы]] || Мехмет Косовалы || rowspan=&quot;8&quot;|1-59 ||Кеме жасау зауытында (терсана) дәнекерлеуші болған. Керванджыоғлы әулетінен кек алу үшін зауыттан кеткен.
|-

| [[Селин Демиратар]] || Нермин Йылдыз || Мехмет Косовалының бұрынғы қалыңдығы. Эндер Керванджыоғлының әйелі. 52-бөлімде Эндер оны байқаусызда тапаншамен атып алады, дәрігерлердің көмегіне қарамастан аман қалмай, Финалда қайтыс болады.
|-

| Оғуз Галели || Эндер Керванджыоғлы || Белгілі кәсіпкер Сефа Керванджыоғлының ұлы. Нерминнің күйеуі. Нерминге дәрі беріп, оны өз Ортасына түсіріп, үйленген.
|-

| Эбру Коджааға || Филиз Керванджыоғлы || Сефа Керванджыоғлының қызы.
|-

| [[Ахмет Йенилмез]] || Хасан Джин || Мехмет Косовалының ең жақын досы.
|-

| [[Экин Түркмен]] || Өзлем Косовалы || Мехмет Косовалының қарындасы.
|-

| [[Мурат Сойдан]] || Джемал Косовалы || Мехмет Косовалының әкесі.
|-

| Мерал Орхонсай || Султан Косовалы || Мехмет Косовалының өгей шешесі.
|-

| Ферди Мертер || Сефа Керванджыоғлы || 1-56 || «Kervancıoğlu Holding» компаниясының иесі. Түрмеде өзін-өзі асып өлтіреді.
|-

| Анта Торос || Белкис Керванджыоғлы || 1-59 || Сефа Керванджыоғлының әйелі.
|-

| [[Тургай Танүлкү]] || Сабри Йылдыз || 1-8 || Нерминнің әкесі. Шаштараздың алдында қызы Нermin-ді өлтірмекші болғанда жүрек талмасынан қайтыс болады.
|-

| Налан Башаран || Асийе Йылдыз || rowspan=&quot;3&quot;|1-59 || Мелек, кішкентай Мехмет және Нерминнің анасы. Шүкрүнің енесі, Сабридің әйелі.
|-

| Өзлем Турхал || Мүге || Нерминнің ең жақын құрбысы.
|-

| Гүлсевен Йылмаз || Мелек Ахыскалы || Нерминнің әпкесі.
|-

| Текин Темел || Шүкрү Ахыскалы || 1-59 || Мелектің күйеуі. Нермин мен інісі Мехметтің жездесі. Асийеден туған қыздардың күйеу баласы. Мехмет Косовалының досы.
|-

| Уғур Ташдемир || Чағдаш Зафер || 5-57 || «Kervancıoğlu Holding» заңгері (адвокаты). Топал Иззет оның басынан атып өлтіреді.
|-

| [[Мехмет Полат]] || Бекир Карадағ || 6-51 || Мафия. Керванджыоғлы холдингінің заңсыз (көлеңкелі) істеріне жауапты болған. Терзи (Тігінші) оның басынан атып өлтіреді.
|-

| Мурат Ятман || Бетон || 8-58 || Бекир Карадағның оң қолы болған. Кейіннен Терзиге (Тігіншіге) жұмыс істеді. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Сүлейман Арслан || Сүло || rowspan=&quot;2&quot;|8-58 || Бекир Карадағның адамы. Узун (Ұзын) оны өлтіреді.
|-

| Энис Айбар || Узун || Бекир Карадағның ең ұзын бойлы адамы. Шын есімі — Өндер Кемал Данаджы. Сүло оны өлтіреді.
|-

| Шахин Челик || Терзи (Тігінші) || rowspan=&quot;2&quot;|32-58 || Мафия. Сефа Кervancıoğlu-ның 30 жылдық досы. Шын есімі — Нусрет Антакиялы. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Хүсейин Элмалыпынар || Нуман Чайыр || Терзидің оң қолы болған. Кейіннен Мехмет Косовалыға жұмыс істеді. Зираттағы атыста Бетоннан 2 оқ және Аднаннан 1 оқ тиіп қайтыс болады.
|-

| Эрджан Демирел || Рахман Мараш || 9-23 || Шырақшы (түрбедар). Мехмет Косовалының ақылшысы, ұстазы. Отставкадағы Қауіпсіздік басқармасының бастығы. Сефа Керванджыоғлының бұйрығымен Бекир оны өлтірді.
|-

| Халил Ибрахим Калайджыоғлы || Топал Иззет || 10-58 || Сефа Керванджыоғлының жеке кассасы, есепшісі. Узун мен Сүло оны өлтіреді.
|-

| Атилла Эроғлы || Вахдет Челиксой || 29-58 || Мехмет Косовалының досы. Сонымен қатар, Рахман Мараш өлімінде есімі аталған Өмер Челиксойдың ағасы. Эндер оны көліктің жүк салғышында басынан атып тастайды және Мехмет Нерминді іздеген аймақтағы жол жиегіне мәйітін лақтырып кетеді.
|-

| Мухаммет Али Тунджер || Аднан Кая || 42-58 || Терзидің (Тігіншінің) оң қолы. Зираттағы атыста Косовалы оны атып өлтіреді.
|-

| Гөкджан Гөкмен || Аису || 29-59 || Филиз Керванджыоғлының ең жақын құрбысы.
|-

| Бурак Чевик || Кішкентай Мехмет || 1-59 || Нерминнің інісі.
|-

| Атилла Энгин || Прокурор || 4-56 || Сот ісін жүргізуші мемлекеттік айыптаушы.
|- 

| Атилла Челикли || Джевхер Булут || 46-53 || Есірткі тасымалдаушы (контрабандист).
|-

| Фатих Йылдыз || Адвокат Шамил || 20-59 || Мехмет Косовалының қорғаушысы (заңгері).
|- 

| Лейла Башак || Эда || 1-6 || Эндер Керванджыоғлының көңілдесі (сүйіктісі). Кейіннен көзден таса болып, жоғалып кетеді.
|-

| Реджеп Джинисли || Текин Гүр || 3-6 || Кеме зауытында істейтін түнгі формен (шебер). Түрмеге түседі.
|- 

| Ибрахим Гүндоған || Ремзи || 4-5 || Джемал әкенің (Джелал Бабаның) досы.
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>a515xug2vnihbmbeyxm38rjscus0azb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618092</id>
      <parentid>3618091</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18215" sha1="7zdwnni4d5f6mzzx3bhyk3qzik2qe8p" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік [[драма]]лық және [[атыс-шабыс фильм|экшн]] жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Бөлімдер
! Ескертулер
|-

| [[Кенан Имирзалыоғлы]] || Мехмет Косовалы || rowspan=&quot;8&quot;|1-59 ||Кеме жасау зауытында (терсана) дәнекерлеуші болған. Керванджыоғлы әулетінен кек алу үшін зауыттан кеткен.
|-

| [[Селин Демиратар]] || Нермин Йылдыз || Мехмет Косовалының бұрынғы қалыңдығы. Эндер Керванджыоғлының әйелі. 52-бөлімде Эндер оны байқаусызда тапаншамен атып алады, дәрігерлердің көмегіне қарамастан аман қалмай, Финалда қайтыс болады.
|-

| Оғуз Галели || Эндер Керванджыоғлы || Белгілі кәсіпкер Сефа Керванджыоғлының ұлы. Нерминнің күйеуі. Нерминге дәрі беріп, оны өз Ортасына түсіріп, үйленген.
|-

| Эбру Коджааға || Филиз Керванджыоғлы || Сефа Керванджыоғлының қызы.
|-

| [[Ахмет Йенилмез]] || Хасан Джин || Мехмет Косовалының ең жақын досы.
|-

| [[Экин Түркмен]] || Өзлем Косовалы || Мехмет Косовалының қарындасы.
|-

| [[Мурат Сойдан]] || Джемал Косовалы || Мехмет Косовалының әкесі.
|-

| Мерал Орхонсай || Султан Косовалы || Мехмет Косовалының өгей шешесі.
|-

| Ферди Мертер || Сефа Керванджыоғлы || 1-56 || «Kervancıoğlu Holding» компаниясының иесі. Түрмеде өзін-өзі асып өлтіреді.
|-

| Анта Торос || Белкис Керванджыоғлы || 1-59 || Сефа Керванджыоғлының әйелі.
|-

| [[Тургай Танүлкү]] || Сабри Йылдыз || 1-8 || Нерминнің әкесі. Шаштараздың алдында қызы Нermin-ді өлтірмекші болғанда жүрек талмасынан қайтыс болады.
|-

| Налан Башаран || Асийе Йылдыз || rowspan=&quot;3&quot;|1-59 || Мелек, кішкентай Мехмет және Нерминнің анасы. Шүкрүнің енесі, Сабридің әйелі.
|-

| Өзлем Турхал || Мүге || Нерминнің ең жақын құрбысы.
|-

| Гүлсевен Йылмаз || Мелек Ахыскалы || Нерминнің әпкесі.
|-

| Текин Темел || Шүкрү Ахыскалы || 1-59 || Мелектің күйеуі. Нермин мен інісі Мехметтің жездесі. Асийеден туған қыздардың күйеу баласы. Мехмет Косовалының досы.
|-

| Уғур Ташдемир || Чағдаш Зафер || 5-57 || «Kervancıoğlu Holding» заңгері (адвокаты). Топал Иззет оның басынан атып өлтіреді.
|-

| [[Мехмет Полат]] || Бекир Карадағ || 6-51 || Мафия. Керванджыоғлы холдингінің заңсыз (көлеңкелі) істеріне жауапты болған. Терзи (Тігінші) оның басынан атып өлтіреді.
|-

| Мурат Ятман || Бетон || 8-58 || Бекир Карадағның оң қолы болған. Кейіннен Терзиге (Тігіншіге) жұмыс істеді. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Сүлейман Арслан || Сүло || rowspan=&quot;2&quot;|8-58 || Бекир Карадағның адамы. Узун (Ұзын) оны өлтіреді.
|-

| Энис Айбар || Узун || Бекир Карадағның ең ұзын бойлы адамы. Шын есімі — Өндер Кемал Данаджы. Сүло оны өлтіреді.
|-

| Шахин Челик || Терзи (Тігінші) || rowspan=&quot;2&quot;|32-58 || Мафия. Сефа Кervancıoğlu-ның 30 жылдық досы. Шын есімі — Нусрет Антакиялы. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Хүсейин Элмалыпынар || Нуман Чайыр || Терзидің оң қолы болған. Кейіннен Мехмет Косовалыға жұмыс істеді. Зираттағы атыста Бетоннан 2 оқ және Аднаннан 1 оқ тиіп қайтыс болады.
|-

| Эрджан Демирел || Рахман Мараш || 9-23 || Шырақшы (түрбедар). Мехмет Косовалының ақылшысы, ұстазы. Отставкадағы Қауіпсіздік басқармасының бастығы. Сефа Керванджыоғлының бұйрығымен Бекир оны өлтірді.
|-

| Халил Ибрахим Калайджыоғлы || Топал Иззет || 10-58 || Сефа Керванджыоғлының жеке кассасы, есепшісі. Узун мен Сүло оны өлтіреді.
|-

| Атилла Эроғлы || Вахдет Челиксой || 29-58 || Мехмет Косовалының досы. Сонымен қатар, Рахман Мараш өлімінде есімі аталған Өмер Челиксойдың ағасы. Эндер оны көліктің жүк салғышында басынан атып тастайды және Мехмет Нерминді іздеген аймақтағы жол жиегіне мәйітін лақтырып кетеді.
|-

| Мухаммет Али Тунджер || Аднан Кая || 42-58 || Терзидің (Тігіншінің) оң қолы. Зираттағы атыста Косовалы оны атып өлтіреді.
|-

| Гөкджан Гөкмен || Аису || 29-59 || Филиз Керванджыоғлының ең жақын құрбысы.
|-

| Бурак Чевик || Кішкентай Мехмет || 1-59 || Нерминнің інісі.
|-

| Атилла Энгин || Прокурор || 4-56 || Сот ісін жүргізуші мемлекеттік айыптаушы.
|- 

| Атилла Челикли || Джевхер Булут || 46-53 || Есірткі тасымалдаушы (контрабандист).
|-

| Фатих Йылдыз || Адвокат Шамил || 20-59 || Мехмет Косовалының қорғаушысы (заңгері).
|- 

| Лейла Башак || Эда || 1-6 || Эндер Керванджыоғлының көңілдесі (сүйіктісі). Кейіннен көзден таса болып, жоғалып кетеді.
|-

| Реджеп Джинисли || Текин Гүр || 3-6 || Кеме зауытында істейтін түнгі формен (шебер). Түрмеге түседі.
|- 

| Ибрахим Гүндоған || Ремзи || 4-5 || Джемал әкенің (Джелал Бабаның) досы.
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сәрсенбі 20.00&lt;ref name=&quot;Sabah2005&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 14/12/2005 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20060101000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2006-01-01 }}&lt;/ref&gt; / Дүйсенбі 21.15&lt;ref name=&quot;SabahJune2006&quot;&gt;{{Cite web | url = http://arsiv.sabah.com.tr/2006/06/12/gny/tel02-200.html | title = SABAH - 12/06/2006 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | access-date = 2022-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220508142246/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/06/12/gny/tel02-200.html | archive-date = 2022-05-08}}&lt;/ref&gt; 
| 14 желтоқсан 2005&lt;ref name=&quot;Sabah2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava7Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 07.12.2005 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava14Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 14.12.2005 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-02 }}&lt;/ref&gt;
| 12 маусым 2006&lt;ref name=&quot;SabahJune2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava12Haziran&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=12.06.2006 |title=12 Haziran 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103041142/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=12.06.2006 |archive-date=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava19Haziran&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=19.06.2006 |title=19 Haziran 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20110106092958/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=19.06.2006 |archive-date=2011-01-06}}&lt;/ref&gt; 
| 23 || 1-23 || 2005-2006 || rowspan=&quot;2&quot;|[[Show TV]] 
|-

| 2-маусым || Дүйсенбі 20.15&lt;ref name=&quot;SabahOct2006&quot;&gt;{{Cite web | url = http://arsiv.sabah.com.tr/2006/10/09/gny/tel02-200.html | title = SABAH - 09/10/2006 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | access-date = 2022-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220508143547/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/10/09/gny/tel02-200.html | archive-date = 2022-05-08}}&lt;/ref&gt; / 21.45&lt;ref name=&quot;SabahFinal2007&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 18/06/2007 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20070701000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2007-07-01 }}&lt;/ref&gt;
| 9 қазан 2006&lt;ref name=&quot;SabahOct2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava2Ekim&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=02.10.2006 |title=2 Ekim 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103041142/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=02.10.2006 |archive-date=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava9Ekim&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=09.10.2006 |title=9 Ekim 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104033207/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=09.10.2006 |archive-date=2010-01-04}}&lt;/ref&gt;
| 18 маусым 2007 (Финал)&lt;ref name=&quot;SabahFinal2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 18.06.2007 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 25.06.2007 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt;
| 36 || 24-59 || 2006-2007
|-
|}

'''Ескертпе''': Сериал 1-ден 9-бөлімге дейін сәрсенбіде сағат 20.00-де, ал 10-бөлімнен финалдық 59-бөлімге дейін дүйсенбіде сағат 20.00-де көрсетілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>7zdwnni4d5f6mzzx3bhyk3qzik2qe8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618093</id>
      <parentid>3618092</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21476" sha1="842qk7ja1xbw04g3rr5cp1izh7o46m6" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік [[драма]]лық және [[атыс-шабыс фильм|экшн]] жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Бөлімдер
! Ескертулер
|-

| [[Кенан Имирзалыоғлы]] || Мехмет Косовалы || rowspan=&quot;8&quot;|1-59 ||Кеме жасау зауытында (терсана) дәнекерлеуші болған. Керванджыоғлы әулетінен кек алу үшін зауыттан кеткен.
|-

| [[Селин Демиратар]] || Нермин Йылдыз || Мехмет Косовалының бұрынғы қалыңдығы. Эндер Керванджыоғлының әйелі. 52-бөлімде Эндер оны байқаусызда тапаншамен атып алады, дәрігерлердің көмегіне қарамастан аман қалмай, Финалда қайтыс болады.
|-

| Оғуз Галели || Эндер Керванджыоғлы || Белгілі кәсіпкер Сефа Керванджыоғлының ұлы. Нерминнің күйеуі. Нерминге дәрі беріп, оны өз Ортасына түсіріп, үйленген.
|-

| Эбру Коджааға || Филиз Керванджыоғлы || Сефа Керванджыоғлының қызы.
|-

| [[Ахмет Йенилмез]] || Хасан Джин || Мехмет Косовалының ең жақын досы.
|-

| [[Экин Түркмен]] || Өзлем Косовалы || Мехмет Косовалының қарындасы.
|-

| [[Мурат Сойдан]] || Джемал Косовалы || Мехмет Косовалының әкесі.
|-

| Мерал Орхонсай || Султан Косовалы || Мехмет Косовалының өгей шешесі.
|-

| Ферди Мертер || Сефа Керванджыоғлы || 1-56 || «Kervancıoğlu Holding» компаниясының иесі. Түрмеде өзін-өзі асып өлтіреді.
|-

| Анта Торос || Белкис Керванджыоғлы || 1-59 || Сефа Керванджыоғлының әйелі.
|-

| [[Тургай Танүлкү]] || Сабри Йылдыз || 1-8 || Нерминнің әкесі. Шаштараздың алдында қызы Нermin-ді өлтірмекші болғанда жүрек талмасынан қайтыс болады.
|-

| Налан Башаран || Асийе Йылдыз || rowspan=&quot;3&quot;|1-59 || Мелек, кішкентай Мехмет және Нерминнің анасы. Шүкрүнің енесі, Сабридің әйелі.
|-

| Өзлем Турхал || Мүге || Нерминнің ең жақын құрбысы.
|-

| Гүлсевен Йылмаз || Мелек Ахыскалы || Нерминнің әпкесі.
|-

| Текин Темел || Шүкрү Ахыскалы || 1-59 || Мелектің күйеуі. Нермин мен інісі Мехметтің жездесі. Асийеден туған қыздардың күйеу баласы. Мехмет Косовалының досы.
|-

| Уғур Ташдемир || Чағдаш Зафер || 5-57 || «Kervancıoğlu Holding» заңгері (адвокаты). Топал Иззет оның басынан атып өлтіреді.
|-

| [[Мехмет Полат]] || Бекир Карадағ || 6-51 || Мафия. Керванджыоғлы холдингінің заңсыз (көлеңкелі) істеріне жауапты болған. Терзи (Тігінші) оның басынан атып өлтіреді.
|-

| Мурат Ятман || Бетон || 8-58 || Бекир Карадағның оң қолы болған. Кейіннен Терзиге (Тігіншіге) жұмыс істеді. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Сүлейман Арслан || Сүло || rowspan=&quot;2&quot;|8-58 || Бекир Карадағның адамы. Узун (Ұзын) оны өлтіреді.
|-

| Энис Айбар || Узун || Бекир Карадағның ең ұзын бойлы адамы. Шын есімі — Өндер Кемал Данаджы. Сүло оны өлтіреді.
|-

| Шахин Челик || Терзи (Тігінші) || rowspan=&quot;2&quot;|32-58 || Мафия. Сефа Кervancıoğlu-ның 30 жылдық досы. Шын есімі — Нусрет Антакиялы. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Хүсейин Элмалыпынар || Нуман Чайыр || Терзидің оң қолы болған. Кейіннен Мехмет Косовалыға жұмыс істеді. Зираттағы атыста Бетоннан 2 оқ және Аднаннан 1 оқ тиіп қайтыс болады.
|-

| Эрджан Демирел || Рахман Мараш || 9-23 || Шырақшы (түрбедар). Мехмет Косовалының ақылшысы, ұстазы. Отставкадағы Қауіпсіздік басқармасының бастығы. Сефа Керванджыоғлының бұйрығымен Бекир оны өлтірді.
|-

| Халил Ибрахим Калайджыоғлы || Топал Иззет || 10-58 || Сефа Керванджыоғлының жеке кассасы, есепшісі. Узун мен Сүло оны өлтіреді.
|-

| Атилла Эроғлы || Вахдет Челиксой || 29-58 || Мехмет Косовалының досы. Сонымен қатар, Рахман Мараш өлімінде есімі аталған Өмер Челиксойдың ағасы. Эндер оны көліктің жүк салғышында басынан атып тастайды және Мехмет Нерминді іздеген аймақтағы жол жиегіне мәйітін лақтырып кетеді.
|-

| Мухаммет Али Тунджер || Аднан Кая || 42-58 || Терзидің (Тігіншінің) оң қолы. Зираттағы атыста Косовалы оны атып өлтіреді.
|-

| Гөкджан Гөкмен || Аису || 29-59 || Филиз Керванджыоғлының ең жақын құрбысы.
|-

| Бурак Чевик || Кішкентай Мехмет || 1-59 || Нерминнің інісі.
|-

| Атилла Энгин || Прокурор || 4-56 || Сот ісін жүргізуші мемлекеттік айыптаушы.
|- 

| Атилла Челикли || Джевхер Булут || 46-53 || Есірткі тасымалдаушы (контрабандист).
|-

| Фатих Йылдыз || Адвокат Шамил || 20-59 || Мехмет Косовалының қорғаушысы (заңгері).
|- 

| Лейла Башак || Эда || 1-6 || Эндер Керванджыоғлының көңілдесі (сүйіктісі). Кейіннен көзден таса болып, жоғалып кетеді.
|-

| Реджеп Джинисли || Текин Гүр || 3-6 || Кеме зауытында істейтін түнгі формен (шебер). Түрмеге түседі.
|- 

| Ибрахим Гүндоған || Ремзи || 4-5 || Джемал әкенің (Джелал Бабаның) досы.
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сәрсенбі 20.00&lt;ref name=&quot;Sabah2005&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 14/12/2005 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20060101000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2006-01-01 }}&lt;/ref&gt; / Дүйсенбі 21.15&lt;ref name=&quot;SabahJune2006&quot;&gt;{{Cite web | url = http://arsiv.sabah.com.tr/2006/06/12/gny/tel02-200.html | title = SABAH - 12/06/2006 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | access-date = 2022-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220508142246/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/06/12/gny/tel02-200.html | archive-date = 2022-05-08}}&lt;/ref&gt; 
| 14 желтоқсан 2005&lt;ref name=&quot;Sabah2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava7Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 07.12.2005 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava14Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 14.12.2005 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-02 }}&lt;/ref&gt;
| 12 маусым 2006&lt;ref name=&quot;SabahJune2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava12Haziran&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=12.06.2006 |title=12 Haziran 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103041142/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=12.06.2006 |archive-date=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava19Haziran&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=19.06.2006 |title=19 Haziran 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20110106092958/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=19.06.2006 |archive-date=2011-01-06}}&lt;/ref&gt; 
| 23 || 1-23 || 2005-2006 || rowspan=&quot;2&quot;|[[Show TV]] 
|-

| 2-маусым || Дүйсенбі 20.15&lt;ref name=&quot;SabahOct2006&quot;&gt;{{Cite web | url = http://arsiv.sabah.com.tr/2006/10/09/gny/tel02-200.html | title = SABAH - 09/10/2006 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | access-date = 2022-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220508143547/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/10/09/gny/tel02-200.html | archive-date = 2022-05-08}}&lt;/ref&gt; / 21.45&lt;ref name=&quot;SabahFinal2007&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 18/06/2007 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20070701000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2007-07-01 }}&lt;/ref&gt;
| 9 қазан 2006&lt;ref name=&quot;SabahOct2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava2Ekim&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=02.10.2006 |title=2 Ekim 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103041142/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=02.10.2006 |archive-date=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava9Ekim&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=09.10.2006 |title=9 Ekim 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104033207/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=09.10.2006 |archive-date=2010-01-04}}&lt;/ref&gt;
| 18 маусым 2007 (Финал)&lt;ref name=&quot;SabahFinal2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 18.06.2007 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 25.06.2007 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt;
| 36 || 24-59 || 2006-2007
|-
|}

'''Ескертпе''': Сериал 1-ден 9-бөлімге дейін сәрсенбіде сағат 20.00-де, ал 10-бөлімнен финалдық 59-бөлімге дейін дүйсенбіде сағат 20.00-де көрсетілді.
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2005-2006) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім саны
!Продюсер
!Режиссер
!Көрсетілім мерзімі
|-
|1-бөлім

| rowspan=&quot;23&quot;|[[Осман Сынав]]
| rowspan=&quot;23&quot;|Абдүлкадир Джейлан Эде
|14 желтоқсан 2005
|-
|2-бөлім
|21 желтоқсан 2005
|-
|3-бөлім
|28 yellowқсан 2005
|-
|4-бөлім
|4 қаңтар 2006
|-
|5-бөлім
|18 қаңтар 2006
|-
|6-бөлім
|25 қаңтар 2006
|-
|7-бөлім
|8 ақпан 2006
|-
|8-бөлім
|15 ақпан 2006
|-
|9-бөлім
|1 наурыз 2006
|-
|10-бөлім
|13 наурыз 2006
|-
|11-бөлім
|20 наурыз 2006
|-
|12-бөлім
|27 наурыз 2006
|-
|13-бөлім
|3 сәуір 2006
|-
|14-бөлім
|10 сәуір 2006
|-
|15-бөлім
|17 сәуір 2006
|-
|16-бөлім
|24 сәуір 2006
|-
|17-бөлім
|1 мамыр 2006
|-
|18-бөлім
|8 мамыр 2006
|-
|19-бөлім
|15 мамыр 2006
|-
|20-бөлім
|22 мамыр 2006
|-
|21-бөлім
|29 мамыр 2006
|-
|22-бөлім
|5 маусым 2006
|-
|23-бөлім&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|12 маусым 2006
|-
|}

=== 2-маусым (2006-2007) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім саны
!Реттік саны
!Продюсер
!Режиссер
!Көрсетілім мерзімі
|-
|24-бөлім
!1

| rowspan=&quot;12&quot;|[[Осман Сынав]]
| rowspan=&quot;12&quot;|Абдүлкадир Джейлан Эде
|9 қазан 2006
|-
|25-бөлім
!2
|16 қазан 2006
|-
|26-бөлім
!3
|23 қазан 2006
|-
|27-бөлім
!4
|30 қазан 2006
|-
|28-бөлім
!5
|6 қараша 2006
|-
|29-бөлім
!6
|13 қараша 2006
|-
|30-бөлім
!7
|20 қараша 2006
|-
|31-бөлім
!8
|27 қараша 2006
|-
|32-бөлім
!9
|4 желтоқсан 2006
|-
|33-бөлім
!10
|11 желтоқсан 2006
|-
|34-бөлім
!11
|18 yellowқсан 2006
|-
|35-бөлім
!12
|25 желтоқсан 2006
|-
! colspan=&quot;5&quot;|[[Жаңа жыл]]ға байланысты 1 апталық үзіліс берілді.
|-
|36-бөлім
!13

| rowspan=&quot;24&quot;|[[Осман Сынав]]
| rowspan=&quot;24&quot;|Абдүлкадир Джейлан Эде
|8 қаңтар 2007
|-
|37-бөлім
!14
|15 қаңтар 2007
|-
|38-бөлім
!15
|22 қаңтар 2007
|-
|39-бөлім
!16
|29 қаңтар 2007
|-
|40-бөлім
!17
|5 ақпан 2007
|-
|41-бөлім
!18
|12 ақпан 2007
|-
|42-бөлім
!19
|19 ақпан 2007
|-
|43-бөлім
!20
|26 ақпан 2007
|-
|44-бөлім
!21
|5 наурыз 2007
|-
|45-бөлім
!22
|12 наурыз 2007
|-
|46-бөлім
!23
|19 наурыз 2007
|-
|47-бөлім
!24
|26 наурыз 2007
|-
|48-бөлім
!25
|2 сәуір 2007
|-
|49-бөлім
!26
|9 сәуір 2007
|-
|50-бөлім
!27
|16 сәуір 2007
|-
|51-бөлім
!28
|23 сәуір 2007
|-
|52-бөлім
!29
|30 сәуір 2007
|-
|53-бөлім
!30
|7 мамыр 2007
|-
|54-бөлім
!31
|14 мамыр 2007
|-
|55-бөлім
!32
|21 мамыр 2007
|-
|56-бөлім
!33
|28 мамыр 2007
|-
|57-бөлім
!34
|4 маусым 2007
|-
|58-бөлім
!35
|11 маусым 2007
|-
|59-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
!36
|18 маусым 2007
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>842qk7ja1xbw04g3rr5cp1izh7o46m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618120</id>
      <parentid>3618093</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22279" sha1="pn88k9xm58t8724l27txhx25h02e2hp" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Ащы өмір
 | Шынайы атауы = Acı Hayat
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], [[атыс-шабыс фильм|экшн]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Sinegraf]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Селин Демиратар]]&lt;br&gt;Огуз Галели&lt;br&gt;Эбру Коджаага&lt;br&gt;Ферди Мертер&lt;br&gt;Анта Торос&lt;br&gt;Мурат Сойдан&lt;br&gt;Ахмет Йенилмез
 | баяндаушы = 
 | бет басы = Хакан Ташыян - Beyaz Gülüm
 | композиторы = Айтуғ Яргич&lt;br&gt;Aria
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 2
 | сериялар саны = 59
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Осман Сынав]]
 | режиссёрі = Абдүлкадир Джейлан Эде
 | операторы = 
 | сценарист = Айбарс Бора Кахяоглу&lt;br&gt;Сонер Пехливан&lt;br&gt;Тангүл Сынав&lt;br&gt;Иса Йылдыз
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | teleарна = [[Show TV]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[14 желтоқсан]] [[2005 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0487841
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Ащы өмір»''' ({{lang-tr|Acı Hayat}}) — [[Sinegraf]] компаниясы шығарған, продюсері [[Осман Сынав]] болып табылатын түрік [[драма]]лық және [[атыс-шабыс фильм|экшн]] жанрындағы телехикаясы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Acı Hayat] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді [[Кенан Имирзалыоғлы]], Селин Демиратар, Огуз Галели және Эбру Коджаага сомдаған. Телехикая [[2005 жыл]] мен [[2007 жыл]]дар аралығында [[Show TV]] арнасында көрсетілді&lt;ref name=&quot;showtv&quot;&gt;[https://showtv.com.tr Acı Hayat Tanıtımı] Show TV ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жалпы саны 2 маусымнан тұратын туынды 59-шы бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Acı Hayat Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телехикаяның саундтрегі мен музыкасын композитор Айтуг Яргыч пен «Aria» тобы дайындаған. Ал хикаяның интро әні ретінде танымал әнші Хакан Ташыянның орындауындағы «Beyaz Gülüm» (Ақ гүлім) шығармасы қолданылды.

== Сюжеті ==
[[Ыстанбұл]]дың кедей аудандарының бірінде тұратын дәнекерлеуші (сварщик) Мехмет пен маникюрші Нермин бір-бірін қатты жақсы көретін жастар. Олар үйленіп, өз шаңырақтарын көтергісі келгенімен, ақшаның жоқтығынан үнемі қиындықтарға тап болады. Кедейлік олардың өміріне үлкен көлеңке түсіреді. Тағдыр бұл екі ғашықты бір-бірінен ажырату үшін өз торларын құра бастайды. Нермин күн өткен сайын жоқшылық итермелеген үмітсіздікке бой алдырса, Мехмет бар күшін салса да, Нерминді бақытты болашаққа сендіре алмайды.

Нерминнің бақытқа деген сенімі толықтай жоғала бастаған кезеңде, жоғары қоғамның танымал өкілдерінің бірі — Белкыс Керванджыоглу өзіне маникюр жасату үшін Нерминді өзінің зәулім сарайына шақырады. Белкыс бұл салтанатты үйде күйеуі Сефа, қызы Филиз және танымал плейбой ұлы Эндермен бірге тұрады.

Эндер қарындасы Филизбен махаббат тақырыбында дауласып, бәсте жеңіп шығу үшін Нерминді өзіне нысана етіп таңдайды. Бұл оқиға үмітсіз махаббаттың жүгін арқалап жүрген Нерминнің тағдырын мүлдем өзгертеді. Эндер басында зиянсыз көрінгенімен, кейіннен Нерминнің өмірін тозаққа айналдыратын қулықтармен бойжеткеннің өміріне біржолата кіреді.

Жоқшылықтың кесірінен өзінің шынайы махаббатынан айырылған Мехмет осы бай әрі жарқыраған әлемнен кек алуға бел байлайды. Оның жалғыз ғана жолы бар — ол бай болу! Ол елдің ең ықпалды байларының бірі Эндер мен оның отбасын өз алдында тізе бүктіре алатындай зор қуатты байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Acı Hayat'ın Unutulmaz Hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Acı Hayat Bölüm Özetleri] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Қазақша атауы ==
Сериал ең алғаш 2008-2009 жылдары Ел Арна телеарнасында «Ащы өмір» атауымен көрсетілді. Кейіннен дәл осы Ел Арнада «Сұм өмір» атауымен қайталанып көрсетілді. 2015-2016 жылдары «Қазақстан» ұлттық арнасы бұл сериалды қазақ тіліне «Тағдыр тезі» деп аударып таратты. Бертінгі көрермен арасында сериал осы атымен танылды. «31 арна» орыс тілді нұсқасын «Горькая жизнь» деген атаумен ұсынды (бұл түрікше Acı Hayat атауының дәл аудармасы).

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Бөлімдер
! Ескертулер
|-

| [[Кенан Имирзалыоғлы]] || Мехмет Косовалы || rowspan=&quot;8&quot;|1-59 ||Кеме жасау зауытында (терсана) дәнекерлеуші болған. Керванджыоғлы әулетінен кек алу үшін зауыттан кеткен.
|-

| [[Селин Демиратар]] || Нермин Йылдыз || Мехмет Косовалының бұрынғы қалыңдығы. Эндер Керванджыоғлының әйелі. 52-бөлімде Эндер оны байқаусызда тапаншамен атып алады, дәрігерлердің көмегіне қарамастан аман қалмай, Финалда қайтыс болады.
|-

| Оғуз Галели || Эндер Керванджыоғлы || Белгілі кәсіпкер Сефа Керванджыоғлының ұлы. Нерминнің күйеуі. Нерминге дәрі беріп, оны өз Ортасына түсіріп, үйленген.
|-

| Эбру Коджааға || Филиз Керванджыоғлы || Сефа Керванджыоғлының қызы.
|-

| [[Ахмет Йенилмез]] || Хасан Джин || Мехмет Косовалының ең жақын досы.
|-

| [[Экин Түркмен]] || Өзлем Косовалы || Мехмет Косовалының қарындасы.
|-

| [[Мурат Сойдан]] || Джемал Косовалы || Мехмет Косовалының әкесі.
|-

| Мерал Орхонсай || Султан Косовалы || Мехмет Косовалының өгей шешесі.
|-

| Ферди Мертер || Сефа Керванджыоғлы || 1-56 || «Kervancıoğlu Holding» компаниясының иесі. Түрмеде өзін-өзі асып өлтіреді.
|-

| Анта Торос || Белкис Керванджыоғлы || 1-59 || Сефа Керванджыоғлының әйелі.
|-

| [[Тургай Танүлкү]] || Сабри Йылдыз || 1-8 || Нерминнің әкесі. Шаштараздың алдында қызы Нermin-ді өлтірмекші болғанда жүрек талмасынан қайтыс болады.
|-

| Налан Башаран || Асийе Йылдыз || rowspan=&quot;3&quot;|1-59 || Мелек, кішкентай Мехмет және Нерминнің анасы. Шүкрүнің енесі, Сабридің әйелі.
|-

| Өзлем Турхал || Мүге || Нерминнің ең жақын құрбысы.
|-

| Гүлсевен Йылмаз || Мелек Ахыскалы || Нерминнің әпкесі.
|-

| Текин Темел || Шүкрү Ахыскалы || 1-59 || Мелектің күйеуі. Нермин мен інісі Мехметтің жездесі. Асийеден туған қыздардың күйеу баласы. Мехмет Косовалының досы.
|-

| Уғур Ташдемир || Чағдаш Зафер || 5-57 || «Kervancıoğlu Holding» заңгері (адвокаты). Топал Иззет оның басынан атып өлтіреді.
|-

| [[Мехмет Полат]] || Бекир Карадағ || 6-51 || Мафия. Керванджыоғлы холдингінің заңсыз (көлеңкелі) істеріне жауапты болған. Терзи (Тігінші) оның басынан атып өлтіреді.
|-

| Мурат Ятман || Бетон || 8-58 || Бекир Карадағның оң қолы болған. Кейіннен Терзиге (Тігіншіге) жұмыс істеді. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Сүлейман Арслан || Сүло || rowspan=&quot;2&quot;|8-58 || Бекир Карадағның адамы. Узун (Ұзын) оны өлтіреді.
|-

| Энис Айбар || Узун || Бекир Карадағның ең ұзын бойлы адамы. Шын есімі — Өндер Кемал Данаджы. Сүло оны өлтіреді.
|-

| Шахин Челик || Терзи (Тігінші) || rowspan=&quot;2&quot;|32-58 || Мафия. Сефа Кervancıoğlu-ның 30 жылдық досы. Шын есімі — Нусрет Антакиялы. Зираттағы атыста Косовалы оны маңдайынан атып өлтіреді.
|-

| Хүсейин Элмалыпынар || Нуман Чайыр || Терзидің оң қолы болған. Кейіннен Мехмет Косовалыға жұмыс істеді. Зираттағы атыста Бетоннан 2 оқ және Аднаннан 1 оқ тиіп қайтыс болады.
|-

| Эрджан Демирел || Рахман Мараш || 9-23 || Шырақшы (түрбедар). Мехмет Косовалының ақылшысы, ұстазы. Отставкадағы Қауіпсіздік басқармасының бастығы. Сефа Керванджыоғлының бұйрығымен Бекир оны өлтірді.
|-

| Халил Ибрахим Калайджыоғлы || Топал Иззет || 10-58 || Сефа Керванджыоғлының жеке кассасы, есепшісі. Узун мен Сүло оны өлтіреді.
|-

| Атилла Эроғлы || Вахдет Челиксой || 29-58 || Мехмет Косовалының досы. Сонымен қатар, Рахман Мараш өлімінде есімі аталған Өмер Челиксойдың ағасы. Эндер оны көліктің жүк салғышында басынан атып тастайды және Мехмет Нерминді іздеген аймақтағы жол жиегіне мәйітін лақтырып кетеді.
|-

| Мухаммет Али Тунджер || Аднан Кая || 42-58 || Терзидің (Тігіншінің) оң қолы. Зираттағы атыста Косовалы оны атып өлтіреді.
|-

| Гөкджан Гөкмен || Аису || 29-59 || Филиз Керванджыоғлының ең жақын құрбысы.
|-

| Бурак Чевик || Кішкентай Мехмет || 1-59 || Нерминнің інісі.
|-

| Атилла Энгин || Прокурор || 4-56 || Сот ісін жүргізуші мемлекеттік айыптаушы.
|- 

| Атилла Челикли || Джевхер Булут || 46-53 || Есірткі тасымалдаушы (контрабандист).
|-

| Фатих Йылдыз || Адвокат Шамил || 20-59 || Мехмет Косовалының қорғаушысы (заңгері).
|- 

| Лейла Башак || Эда || 1-6 || Эндер Керванджыоғлының көңілдесі (сүйіктісі). Кейіннен көзден таса болып, жоғалып кетеді.
|-

| Реджеп Джинисли || Текин Гүр || 3-6 || Кеме зауытында істейтін түнгі формен (шебер). Түрмеге түседі.
|- 

| Ибрахим Гүндоған || Ремзи || 4-5 || Джемал әкенің (Джелал Бабаның) досы.
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сәрсенбі 20.00&lt;ref name=&quot;Sabah2005&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 14/12/2005 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20060101000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2006-01-01 }}&lt;/ref&gt; / Дүйсенбі 21.15&lt;ref name=&quot;SabahJune2006&quot;&gt;{{Cite web | url = http://arsiv.sabah.com.tr/2006/06/12/gny/tel02-200.html | title = SABAH - 12/06/2006 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | access-date = 2022-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220508142246/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/06/12/gny/tel02-200.html | archive-date = 2022-05-08}}&lt;/ref&gt; 
| 14 желтоқсан 2005&lt;ref name=&quot;Sabah2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava7Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 07.12.2005 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava14Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 14.12.2005 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-02 }}&lt;/ref&gt;
| 12 маусым 2006&lt;ref name=&quot;SabahJune2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava12Haziran&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=12.06.2006 |title=12 Haziran 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103041142/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=12.06.2006 |archive-date=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava19Haziran&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=19.06.2006 |title=19 Haziran 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20110106092958/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=19.06.2006 |archive-date=2011-01-06}}&lt;/ref&gt; 
| 23 || 1-23 || 2005-2006 || rowspan=&quot;2&quot;|[[Show TV]] 
|-

| 2-маусым || Дүйсенбі 20.15&lt;ref name=&quot;SabahOct2006&quot;&gt;{{Cite web | url = http://arsiv.sabah.com.tr/2006/10/09/gny/tel02-200.html | title = SABAH - 09/10/2006 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | access-date = 2022-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220508143547/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/10/09/gny/tel02-200.html | archive-date = 2022-05-08}}&lt;/ref&gt; / 21.45&lt;ref name=&quot;SabahFinal2007&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 18/06/2007 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20070701000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2007-07-01 }}&lt;/ref&gt;
| 9 қазан 2006&lt;ref name=&quot;SabahOct2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava2Ekim&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=02.10.2006 |title=2 Ekim 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103041142/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=02.10.2006 |archive-date=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava9Ekim&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=09.10.2006 |title=9 Ekim 2006 Reyting Sonuçları |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104033207/http://medyatava.com/rating.asp?TARIH=09.10.2006 |archive-date=2010-01-04}}&lt;/ref&gt;
| 18 маусым 2007 (Финал)&lt;ref name=&quot;SabahFinal2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 18.06.2007 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com/ | title = Medyatava - 25.06.2007 | archive-url = https://archive.org | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt;
| 36 || 24-59 || 2006-2007
|-
|}

'''Ескертпе''': Сериал 1-ден 9-бөлімге дейін сәрсенбіде сағат 20.00-де, ал 10-бөлімнен финалдық 59-бөлімге дейін дүйсенбіде сағат 20.00-де көрсетілді.
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2005-2006) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім саны
!Продюсер
!Режиссер
!Көрсетілім мерзімі
|-
|1-бөлім

| rowspan=&quot;23&quot;|[[Осман Сынав]]
| rowspan=&quot;23&quot;|Абдүлкадир Джейлан Эде
|14 желтоқсан 2005
|-
|2-бөлім
|21 желтоқсан 2005
|-
|3-бөлім
|28 yellowқсан 2005
|-
|4-бөлім
|4 қаңтар 2006
|-
|5-бөлім
|18 қаңтар 2006
|-
|6-бөлім
|25 қаңтар 2006
|-
|7-бөлім
|8 ақпан 2006
|-
|8-бөлім
|15 ақпан 2006
|-
|9-бөлім
|1 наурыз 2006
|-
|10-бөлім
|13 наурыз 2006
|-
|11-бөлім
|20 наурыз 2006
|-
|12-бөлім
|27 наурыз 2006
|-
|13-бөлім
|3 сәуір 2006
|-
|14-бөлім
|10 сәуір 2006
|-
|15-бөлім
|17 сәуір 2006
|-
|16-бөлім
|24 сәуір 2006
|-
|17-бөлім
|1 мамыр 2006
|-
|18-бөлім
|8 мамыр 2006
|-
|19-бөлім
|15 мамыр 2006
|-
|20-бөлім
|22 мамыр 2006
|-
|21-бөлім
|29 мамыр 2006
|-
|22-бөлім
|5 маусым 2006
|-
|23-бөлім&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|12 маусым 2006
|-
|}

=== 2-маусым (2006-2007) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім саны
!Реттік саны
!Продюсер
!Режиссер
!Көрсетілім мерзімі
|-
|24-бөлім
!1

| rowspan=&quot;12&quot;|[[Осман Сынав]]
| rowspan=&quot;12&quot;|Абдүлкадир Джейлан Эде
|9 қазан 2006
|-
|25-бөлім
!2
|16 қазан 2006
|-
|26-бөлім
!3
|23 қазан 2006
|-
|27-бөлім
!4
|30 қазан 2006
|-
|28-бөлім
!5
|6 қараша 2006
|-
|29-бөлім
!6
|13 қараша 2006
|-
|30-бөлім
!7
|20 қараша 2006
|-
|31-бөлім
!8
|27 қараша 2006
|-
|32-бөлім
!9
|4 желтоқсан 2006
|-
|33-бөлім
!10
|11 желтоқсан 2006
|-
|34-бөлім
!11
|18 yellowқсан 2006
|-
|35-бөлім
!12
|25 желтоқсан 2006
|-
! colspan=&quot;5&quot;|[[Жаңа жыл]]ға байланысты 1 апталық үзіліс берілді.
|-
|36-бөлім
!13

| rowspan=&quot;24&quot;|[[Осман Сынав]]
| rowspan=&quot;24&quot;|Абдүлкадир Джейлан Эде
|8 қаңтар 2007
|-
|37-бөлім
!14
|15 қаңтар 2007
|-
|38-бөлім
!15
|22 қаңтар 2007
|-
|39-бөлім
!16
|29 қаңтар 2007
|-
|40-бөлім
!17
|5 ақпан 2007
|-
|41-бөлім
!18
|12 ақпан 2007
|-
|42-бөлім
!19
|19 ақпан 2007
|-
|43-бөлім
!20
|26 ақпан 2007
|-
|44-бөлім
!21
|5 наурыз 2007
|-
|45-бөлім
!22
|12 наурыз 2007
|-
|46-бөлім
!23
|19 наурыз 2007
|-
|47-бөлім
!24
|26 наурыз 2007
|-
|48-бөлім
!25
|2 сәуір 2007
|-
|49-бөлім
!26
|9 сәуір 2007
|-
|50-бөлім
!27
|16 сәуір 2007
|-
|51-бөлім
!28
|23 сәуір 2007
|-
|52-бөлім
!29
|30 сәуір 2007
|-
|53-бөлім
!30
|7 мамыр 2007
|-
|54-бөлім
!31
|14 мамыр 2007
|-
|55-бөлім
!32
|21 мамыр 2007
|-
|56-бөлім
!33
|28 мамыр 2007
|-
|57-бөлім
!34
|4 маусым 2007
|-
|58-бөлім
!35
|11 маусым 2007
|-
|59-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
!36
|18 маусым 2007
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:2005 жылы шыққан телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>pn88k9xm58t8724l27txhx25h02e2hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мехмет: Жаһан жаулаушысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782586</id>
    <revision>
      <id>3618094</id>
      <timestamp>2026-06-15T20:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телесериал  | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы  | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi  | суреті =   | тақырыбы =   | сурет ені =    | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]], [[Көркем әдебиет|қиял-ғажайып]]  | формат = Телевизиялық сериал  | авторы =   | желісі =   | өндіріс = [[O3 Medya]]  | рөлд...</comment>
      <origin>3618094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4602" sha1="sy4gm2z0tt6wvrnn43d7nxt692j5u2x" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]], [[Көркем әдебиет|қиял-ғажайып]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Chetin Tekindor]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Aytekin Ataş
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм

 | түсірілім орны = [[Стамбул]], [[Эдирне]]
 | ұзақтығы = ~120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмед: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоглу]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал Осман империясының падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Стамбул]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы Византия астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи teleсериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>sy4gm2z0tt6wvrnn43d7nxt692j5u2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618095</id>
      <parentid>3618094</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4606" sha1="6kr1ifw6kx6ocygwbvbwfaek80bgc7l" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]], [[Көркем әдебиет|қиял-ғажайып]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоглу]]&lt;br&gt;[[Chetin Tekindor]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Aytekin Ataş
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм

 | түсірілім орны = [[Стамбул]], [[Эдирне]]
 | ұзақтығы = ~120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмед: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоглу]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал Осман империясының падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Стамбул]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы Византия астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>6kr1ifw6kx6ocygwbvbwfaek80bgc7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618096</id>
      <parentid>3618095</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4557" sha1="jx9f0mlteg6u1bs6b93xcefafb2ot3z" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Chetin Tekindor]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Эдирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоглу]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал Осман империясының падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Стамбул]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы Византия астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>jx9f0mlteg6u1bs6b93xcefafb2ot3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618097</id>
      <parentid>3618096</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="gfg7gmt6qq9cje20vo8segu4qh986rt" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Эдирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал Осман империясының падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Стамбул]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы Византия астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>gfg7gmt6qq9cje20vo8segu4qh986rt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618098</id>
      <parentid>3618097</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="hzv4fmgfm3aw35rrw4csnhwfxga79i4" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едірне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал Осман империясының падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Стамбул]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы Византия астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>hzv4fmgfm3aw35rrw4csnhwfxga79i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618099</id>
      <parentid>3618098</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="ojav5gltvah7p7wahff18y0pp2k2qyr" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едірне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>ojav5gltvah7p7wahff18y0pp2k2qyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618100</id>
      <parentid>3618099</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="cnrcczgldrmui5ihczg0skb9nkcar00" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>cnrcczgldrmui5ihczg0skb9nkcar00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618101</id>
      <parentid>3618100</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="1k6sc33n3plb4cj1n1fi4bizq11c9oe" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>1k6sc33n3plb4cj1n1fi4bizq11c9oe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618102</id>
      <parentid>3618101</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="96h19jj1jzb1dmu5c80jb3wfu0uw684" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмед|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Османлы империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>96h19jj1jzb1dmu5c80jb3wfu0uw684</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618104</id>
      <parentid>3618102</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="7nrqq444b410gd0hub1ohbaoq3j16s7" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Османлы империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>7nrqq444b410gd0hub1ohbaoq3j16s7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618105</id>
      <parentid>3618104</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7691" sha1="s71n0qow5f4w4coi4es9biw5bsxz0to" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>s71n0qow5f4w4coi4es9biw5bsxz0to</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618106</id>
      <parentid>3618105</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8109" sha1="2wjw2i65wa8u7fd2lb0j1rihdmdup8o" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>2wjw2i65wa8u7fd2lb0j1rihdmdup8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618107</id>
      <parentid>3618106</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8622" sha1="f2n2wx78h4aoj0qtmymwj2i0y1fut04" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — Сұлтан ІІ Мехмедтің (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>f2n2wx78h4aoj0qtmymwj2i0y1fut04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618108</id>
      <parentid>3618107</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8643" sha1="3iuz87snn3hzzeqese1p1spqyo8314a" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>3iuz87snn3hzzeqese1p1spqyo8314a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618111</id>
      <parentid>3618108</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8643" sha1="4pu0s5s1htmiqyrvmgwkbzfb1zliazi" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизаты).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>4pu0s5s1htmiqyrvmgwkbzfb1zliazi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618112</id>
      <parentid>3618111</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8643" sha1="np9wmyspvia0uby0po204ci49ncoudo" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мурад]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>np9wmyspvia0uby0po204ci49ncoudo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618113</id>
      <parentid>3618112</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8643" sha1="lvxbw50ernfftlrjsglvybttbl2wkjm" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір-і ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>lvxbw50ernfftlrjsglvybttbl2wkjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618114</id>
      <parentid>3618113</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8640" sha1="bvb009nrzrr3xcz4bs5w6u90bs09qux" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>bvb009nrzrr3xcz4bs5w6u90bs09qux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618115</id>
      <parentid>3618114</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8634" sha1="pmk40vtx9ywgkdy6mmrwz2pk2i2g91l" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (тәрбиешісі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>pmk40vtx9ywgkdy6mmrwz2pk2i2g91l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618116</id>
      <parentid>3618115</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8628" sha1="8x0sgxsvqc54kkm0fd42l9snqe8jhjp" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>8x0sgxsvqc54kkm0fd42l9snqe8jhjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618117</id>
      <parentid>3618116</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8628" sha1="qpwry0dwy47lif0fg66ty1yv6kud02q" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мурадтың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>qpwry0dwy47lif0fg66ty1yv6kud02q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618118</id>
      <parentid>3618117</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */ қате</comment>
      <origin>3618118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8628" sha1="e3h31pz0nruapbw8qzqjlrgd1n8tpms" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мұраттың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Коркут
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>e3h31pz0nruapbw8qzqjlrgd1n8tpms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618119</id>
      <parentid>3618118</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8628" sha1="s4lt6wc193jvgyqzd1dd5e9jsjsupwd" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды. 

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]] 

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]] 

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]] 

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели 

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе 

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]] 

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]] 

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы 

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]] 

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Стамбулды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман 

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Бурак Тамдоған 

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Каан Чакыр 

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат 

| [[Мара Хатун]] || II Мұраттың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин 

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам 

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи 

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай 

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Қорқұт
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>s4lt6wc193jvgyqzd1dd5e9jsjsupwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618213</id>
      <parentid>3618119</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орфографиялық түзету using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3618213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8612" sha1="615m8k8mv2vqbj61pnvhfe781r3ll2s" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Мехмет: Жаһан жаулаушысы
 | Шынайы атауы = Mehmed: Bir Cihan Fatihi
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Тарихи фильм|тарихи]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[O3 Medya]]
 | рөлдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]]&lt;br&gt;[[Четин Текиндор]]&lt;br&gt;Гюркан Уйгун&lt;br&gt;Бүшра Девели
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Айтекин Аташ
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 6
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Санер Аяр
 | режиссёрі = Джевдет Мерджан
 | операторы = 
 | сценарист = Эрджан Мехмет Эрдэм
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]], [[Едирне]]
 | ұзақтығы = 120 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[20 наурыз]] [[2018 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[1 мамыр]] [[2018 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 7943542
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Мехмет: Жаһан жаулаушысы»''' ({{lang-tr|Mehmed: Bir Cihan Fatihi}}) — [[O3 Medya]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2018 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да жарық көрген түрік тарихи және көркем-қиял жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдаған. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген. Жоба [[2018 жыл]]ғы [[1 мамыр]]да жарық көрген 6-шы бөлімімен өз мәресіне жетіп, көрсетілімін тоқтатты&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериал ең танымал [[Осман империясы]]ның падишахтарының бірі — [[II Мехмет|Сұлтан ІІ Мехмедтің]] (Фатих Сұлтан Мехмед) өмірі мен оның Константинопольді (жаңа тарих бойынша [[Ыстанбұл]] қаласы) жаулап алу жолындағы тарихи күресін баяндайды.

Туындыда Мехмедтің билік басына келуі, таққа отыру жолында оған кедергі болған ішкі және сыртқы саяси күштермен, мемлекет қайраткерлерімен және өз бауыры Орханмен болған текетірестері жан-жақты көрсетіледі. Сұлтан Мехмед өзінің басты арманы — ұлы [[Византия империясы|Византия]] астанасын бағындыруды мақсат етеді. Алайда, осы ұлы арман орындалғанға дейін оның жолында көптеген адамдардың тағдыры сынға түсіп, үлкен шығындар орын алады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Mehmed: Bir Cihan Fatihi Genel Bakış] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Konusu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sabah&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Mehmed: Bir Cihan Fatihi Özeti] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер
! Сипаттама
|-
| [[Кенан Имирзалыоғлы]]

| [[II Мехмет|Фатих Сұлтан Мехмед Хан]] || 7-ші [[Осман империясы|Османлы]] падишахы.
|-
| [[Четин Текиндор]]

| [[Шандарлы Халил Паша]] || Османлы уәзірі ағзамы (бас уәзірі).
|-
| [[Гүркан Уйгун]]

| Делибаш || Фатих Сұлтан Мехмедтің жанқияр қорғаушысы (фидайы).
|-
| Бүшра Девели

| Элени || Лукас Нотарас қолбасшының қызы.
|-
| Хазал Филиз Кючюккёсе

| Мелике || Шандарлы Халил Пашаның қызы. Фатих Сұлтан Мехмедке ғашық.
|-
| [[Эртан Сабан]]

| [[XI Константин Палеолог|Константинос]] || [[Византия империясы|Византия]] императоры.
|-
| [[Фунда Эрйиғит]]

| Евдокья || Лукас Нотарастың бұйрығымен Фатих Сұлтан Мехмедті өлтіруге әрекеттенетін тыңшы.
|-
| Седеф Авджы

| Лейла Хатун || Фатих Сұлтан Мехмедтің әкесі [[II Мұрат]]тың күңі (кәнизагы).
|-
| [[Исмаил Демирджи]]

| Шаһзада Орхан || Османлы шаһзадасы. [[Константинопольдің құлауы|Ыстанбұлды бағындыру]] кезінде Византия жағында соғысқан.
|-
| Атсыз Карадуман

| [[Зағанос Паша]] || Османлы уәзір ағзамы. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Бурак Тамдоған

| [[Хадым Шехабеддин Паша|Шехабеддин Паша]] || Османлы уәзірі. Фатих Сұлтан Мехмедтің лаласы (атабегі).
|-
| Каан Чакыр

| [[Исхак Паша]] || Османлы уәзірі.
|-
| Идил Фырат

| [[Мара Хатун]] || II Мұраттың әйелі. Фатих Сұлтан Мехмедтің өгей шешесі.
|-
| Сердар Орчин

| Димитриос Палеолог || Морея деспоты, Константиностың інісі.
|-
| Топрак Сағлам

| Феодора Асанина || Димитриос Палеологтың әйелі.
|-
| Явуз Сепетчи

| Лукас Нотарас || Византия флот қолбасшысы (мегадук).
|-
| Мехмет Атай

| [[Ақшемседдин]] || Фатих Сұлтан Мехмедтің ұстазы (рухани тәлімгері).
|-
| [[Мерт Языджыоғлы]]
| Қорқұт
| Янычар (жаңа шерік) сарбазы.
|}

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Маусымның басталуы
!Финал
!Түсірілген бөлім саны
!Bөлімдер аралығы
!Көрсетілім жылы
!ТД арнасы
|-
|1-маусым
|Сейсенбі 20.00
|20 наурыз 2018
|1 мамыр 2018
|6
|1-6
|2018
|[[Kanal D]]
|-
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2018) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
!Сценарийші
|-
|1-бөлім
|20 наурыз 2018

| rowspan=&quot;6&quot;|[[Джевдет Мерджан]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[Эрджан Мехмет Эрдем]]
|-
|2-бөлім
|27 наурыз 2018
|-
|3-бөлім
|3 сәуір 2018
|-
|4-бөлім
|10 сәуір 2018
|-
|5-бөлім
|17 сәуір 2018
|-
|6-бөлім&lt;br&gt;(Финал)
|1 мамыр 2018
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Тарихи телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2018 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>615m8k8mv2vqbj61pnvhfe781r3ll2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңбырлы маусым (телесериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782587</id>
    <revision>
      <id>3618121</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телесериал  | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым  | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı  | суреті =   | тақырыбы =   | сурет ені =   | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]  | формат =   | авторы =   | желісі =   | өндіріс =   | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]  | баяндаушы =   | бет бас...</comment>
      <origin>3618121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6609" sha1="bkt9h2pu3af4xbvdl6yei8d4qvsygy5" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстамбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = TMC Film
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «TMC Film» компаниясы шығарған және Түркияның «Show TV» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. Қазақстанда «Хабар» және «Ел арна» телеарналары арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Әйлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Әйлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Әйлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>bkt9h2pu3af4xbvdl6yei8d4qvsygy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618122</id>
      <parentid>3618121</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6624" sha1="h6u4vf7ielfulmpgzf43met5vxnw02f" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстамбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = TMC Film
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «TMC Film» компаниясы шығарған және Түркияның «Show TV» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. Қазақстанда «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» телеарналары арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Әйлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Әйлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Әйлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>h6u4vf7ielfulmpgzf43met5vxnw02f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618123</id>
      <parentid>3618122</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="4cj7mqqfe9h6x9fzbp0u9dyhn1o5f5g" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстамбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = TMC Film
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «TMC Film» компаниясы шығарған және Түркияның «Show TV» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. Қазақстанда «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Әйлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Әйлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Әйлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>4cj7mqqfe9h6x9fzbp0u9dyhn1o5f5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618124</id>
      <parentid>3618123</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6615" sha1="rac16ye6kuh06uvj53xjeenfnxunwwu" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстамбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = TMC Film
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «[[TMC Film]]» компаниясы шығарған және [[Түркия]]ның «[[Show TV]]» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. [[Қазақстан]]да «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Әйлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Әйлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Әйлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>rac16ye6kuh06uvj53xjeenfnxunwwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618125</id>
      <parentid>3618124</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6619" sha1="2oepc5kgw5c6bsdpxtkp00tfkyyre9g" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = [[TMC Film]]
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «[[TMC Film]]» компаниясы шығарған және [[Түркия]]ның «[[Show TV]]» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. [[Қазақстан]]да «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Әйлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Әйлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Әйлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>2oepc5kgw5c6bsdpxtkp00tfkyyre9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618126</id>
      <parentid>3618125</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3618126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6619" sha1="r865ceyraa8pet6dic6qwif7xt9bczb" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = [[TMC Film]]
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «[[TMC Film]]» компаниясы шығарған және [[Түркия]]ның «[[Show TV]]» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. [[Қазақстан]]да «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Ейлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Ейлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Әйлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>r865ceyraa8pet6dic6qwif7xt9bczb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618127</id>
      <parentid>3618126</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлік құрам */</comment>
      <origin>3618127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6619" sha1="om4ulpnl0ak1cmzsnir4mihlg0yyr16" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = [[TMC Film]]
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «[[TMC Film]]» компаниясы шығарған және [[Түркия]]ның «[[Show TV]]» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. [[Қазақстан]]да «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Ейлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Ейлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Ейлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телехикаялары]]
[[Санат:Драмалық телехикаялар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телехикаялар]]</text>
      <sha1>om4ulpnl0ak1cmzsnir4mihlg0yyr16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618128</id>
      <parentid>3618127</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6625" sha1="s9ldxkq36uexu7ozf6m8igmqxh7txfh" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жаңбырлы маусым
 | Шынайы атауы = Yağmur Zamanı
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Драма]], [[Мелодрама]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Тамер Карадаглы]], [[Азра Акын]], [[Дениз Угур]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Кырач]] (Kıraç)
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 57
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Эрол Авджи
 | режиссёрі = Дилек Гёкчин, Өзер Қызылтан
 | операторы = 
 | сценарист = Туна Киремитчи, Мухаррем Бухара
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]]
 | ұзақтығы = 90 мин.
 | студия = [[TMC Film]]
 | статусы = Аяқталды
 | телеарна = Show TV
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 15 желтоқсан 2004
 | соңғы рет көрсетілді = 2006
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0439401
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Жаңбырлы маусым»''' ({{lang-tr|Yağmur Zamanı}}) — 2004–2006 жылдары «[[TMC Film]]» компаниясы шығарған және [[Түркия]]ның «[[Show TV]]» телеарнасында көрсетілген танымал [[Түркия|түрік]] телесериалы. [[Қазақстан]]да «Қазақстан Ұлттық телеарнасы» арқылы қазақ тілінде дубляждалып, отандық көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Телехикая драма жанрында түсірілген, жалпы саны 57 бөлімнен тұрады&lt;ref&gt;[https://themoviedb.org The Movie Database (TMDB) — сериалдың актерлер тізімі мен эпизодтар саны].&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың бас кейіпкері — '''Фырат''' (Тамер Карадаглы). Ол Ыстамбұлдағы ең танымал «Edda» түнгі клубының иесі, дәулетті, бірақ мінезі қатал әрі ашушаң ер адам&lt;ref&gt;[https://sinemalar.com Sinemalar.com түрік кинопорталындағы сериалдың толық сюжеттік сипаттамасы].&lt;/ref&gt;. Фыраттың әйелі қайтыс болған, ол төрт баласына жалғыз өзі әке де, ана да болып отыр. Оның ең үлкен уайымы — анасының қазасынан кейін тұйықталып, психологиялық соққы алған 5 жасар кіші қызы Наз. Назға ешбір бала күтуші шыдамай, жұмыстан кетіп қала береді&lt;ref&gt;[https://kinorium.com Кинориум базасындағы «Во время дождя» (Yağmur Zamanı) профилі].&lt;/ref&gt;.

Екінші бас кейіпкер — '''Ейлүл''' (Азра Акын). Ол балалар үйінде өскен, ата-анасын ешқашан көрмеген жетім қыз. Өмірдің қиындықтарына қарамастан, ол өте мейірімді, сабырлы және өмірге күліп қарайтын жан. Тағдырдың жазуымен Фырат Назға күтуші іздеп жүргенде Әйлүлмен жолығады&lt;ref&gt;[https://kinopoisk.ru Кинопоиск платформасындағы Yağmur Zamanı парақшасы].&lt;/ref&gt;. Ейлүл кішкентай Наздың жүрегіне жол тауып, Фыраттың отбасының ажырамас бөлігіне айналады. Алайда, олардың арасындағы сезімге және отбасының бақытына Фыратқа ғашық болып жүрген асқақ мінезді Аслы (Дениз Угур) үнемі кедергі жасауға тырысады&lt;ref&gt;[https://beyazperde.com Beyazperde.com сайтындағы Yağmur Zamanı жобасы туралы мәлімет].&lt;/ref&gt;.

== Актерлік құрам ==
Телехикаяның түсірілім тобы мен актерлік құрамы Түркияда жоғары бағаланған жобалардың бірі болды&lt;ref&gt;[https://kinofilms.ua KinoFilms.ua сайтындағы сериалдың құрамы мен түсіру тобы].&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерде келесі актерлер ойнады:
* '''Тамер Карадаглы''' ({{lang-tr|Tamer Karadağlı}}) — Фырат Чалар (ауқатты бизнесмен, көпбалалы әке).
* '''Азра Акын''' ({{lang-tr|Azra Akın}}) — Ейлүл (Наздың бала күтушісі, 2002 жылғы «Әлем аруы» титулының иегері).
* '''Дениз Угур''' ({{lang-tr|Deniz Uğur}}) — Аслы (Фыраттың серіктесі, Әйлүлдің басты қарсыласы).
* '''Алптекин Серденгечти''' ({{lang-tr|Alptekin Serdengeçti}}) — Левент.
* '''Левент Йылмаз''' ({{lang-tr|Levent Yılmaz}}) — Сүлеймен.

== Музыкасы ==
Телехикаяның музыкалық сүйемелдеуін Түркияның танымал рок-орындаушысы және композиторы '''Кырач''' ({{lang-tr|Kıraç}}) жазған. Сериалдың басты әуені мен лирикалық композициялары туындының мұңды әрі әсерлі атмосферасын аша түсті және көрермендер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды&lt;ref&gt;[https://eksisozluk.com Ekşi Sözlük платформасындағы сериал туралы алғашқы пікірлер мен деректер (2004)].&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:2004 жылы шыққан телесериалдар]]</text>
      <sha1>s9ldxkq36uexu7ozf6m8igmqxh7txfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белгісіз аймақтар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782588</id>
    <revision>
      <id>3618129</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телесериал  | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар  | Шынайы атауы = Arka Sokaklar  | суреті =   | тақырыбы =   | сурет ені =    | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Экшн-фильм|экшн]], [[Драма (жанр)|драма]], [[Комедия]]  | формат = Телевизиялық сериал  | авторы =   | желісі =   | өндіріс = E...</comment>
      <origin>3618129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8162" sha1="3sk5b7q1w6s5qp5dj6426nm0e5fl5tt" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Экшн-фильм|экшн]], [[Драма (жанр)|драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан

 | түсірілім орны = [[Стамбул]] (негізгі)
 | ұзақтығы = ~130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілімдері ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Стамбул]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия teleсериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Экшн телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>3sk5b7q1w6s5qp5dj6426nm0e5fl5tt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618130</id>
      <parentid>3618129</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11251" sha1="mvp1j7p7gva6qvy8tvrg4l9wvud7gkx" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Экшн-фильм|экшн]], [[Драма (жанр)|драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан

 | түсірілім орны = [[Стамбул]] (негізгі)
 | ұзақтығы = ~130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілімдері ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Стамбул]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия teleсериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Экшн телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>mvp1j7p7gva6qvy8tvrg4l9wvud7gkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618131</id>
      <parentid>3618130</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қосалқы кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15657" sha1="irpwa3b1qpbbhx7lw8oyrojqfyt3vnu" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Экшн-фильм|экшн]], [[Драма (жанр)|драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан

 | түсірілім орны = [[Стамбул]] (негізгі)
 | ұзақтығы = ~130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілімдері ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Стамбул]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия teleсериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Экшн телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>irpwa3b1qpbbhx7lw8oyrojqfyt3vnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618132</id>
      <parentid>3618131</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3618132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15672" sha1="ecpxassp60270ywk4uv1da7tx7xe746" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Экшн-фильм|экшн]], [[Драма (жанр)|драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан

 | түсірілім орны = [[Стамбул]] (негізгі)
 | ұзақтығы = ~130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілімдері ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Стамбул]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>ecpxassp60270ywk4uv1da7tx7xe746</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618133</id>
      <parentid>3618132</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түсірілімдері */</comment>
      <origin>3618133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15674" sha1="33gj3oulvmw35rpdnb05kfwxuz57co7" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Экшн-фильм|экшн]], [[Драма (жанр)|драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан

 | түсірілім орны = [[Стамбул]] (негізгі)
 | ұзақтығы = ~130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілімдері ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Ыстанбұл]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>33gj3oulvmw35rpdnb05kfwxuz57co7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618134</id>
      <parentid>3618133</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15662" sha1="aujsgqfg5cevohh4bjmhi2h84dgsy5d" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Атыс-шабыс фильм|экшн]], [[Драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]] (негізгі)
 | ұзақтығы = 130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілімдері ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Ыстанбұл]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>aujsgqfg5cevohh4bjmhi2h84dgsy5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618135</id>
      <parentid>3618134</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түсірілімдері */</comment>
      <origin>3618135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15671" sha1="pg3l0cy5klb9e68ouzoopv3o8b1eo2m" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Атыс-шабыс фильм|экшн]], [[Драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]] (негізгі)
 | ұзақтығы = 130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілім орындары ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Ыстанбұл]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Арка сокактар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>pg3l0cy5klb9e68ouzoopv3o8b1eo2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618136</id>
      <parentid>3618135</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15680" sha1="gd7wbpktp0yjvu4fwtyarnmwvemnwio" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Атыс-шабыс фильм|экшн]], [[Драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]] (негізгі)
 | ұзақтығы = 130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілім орындары ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Ыстанбұл]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Белгісіз аймақтар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>gd7wbpktp0yjvu4fwtyarnmwvemnwio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618137</id>
      <parentid>3618136</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* РТҮК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар */</comment>
      <origin>3618137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15680" sha1="cu7pxx9a0j3jfqarkuzk5cdoxsr6f7d" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Белгісіз аймақтар
 | Шынайы атауы = Arka Sokaklar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Детектив (проза)|детектив]], [[Атыс-шабыс фильм|экшн]], [[Драма]], [[Комедия]]
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Erler Film]] (2006–2022)&lt;br&gt;[[D Media]] (2023–қазіргі уақыт)
 | рөлдерде = [[Зафер Эргин]]&lt;br&gt;[[Шевкет Чорух]]&lt;br&gt;[[Озгюр Озан]]&lt;br&gt;Илкер Инаноглу
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Мурат Эвгин
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 20
 | сериялар саны = 700+
 | сериялардың тізімі = Arka Sokaklar бөлімдерінің тізімі
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Түркер Инаноглу
 | режиссёрі = Баран Өзчайлан&lt;br&gt;Eray Koçak
 | операторы = 
 | сценарист = Ахмет Юрдакул&lt;br&gt;Озан Юрдакул&lt;br&gt;Синан Юрдакул&lt;br&gt;Баркын Шенүрен&lt;br&gt;Метин Арслан
 | түсірілім орны = [[Ыстанбұл]] (негізгі)
 | ұзақтығы = 130 минут
 | студия = 
 | статусы = Көрсетілуде
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 16:9 [[HDTV]]
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[31 шілде]] [[2006 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0845100
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Белгісіз аймақтар»''' ({{lang-tr|Arka Sokaklar}}) — [[Erler Film]] (2006–2022) және [[D Media]] (2023–қазіргі уақыт) компаниялары шығарған, алғашқы бөлімі [[2006 жыл]]ғы [[31 шілде]]де жарық көрген түрік детективті, экшн, драма және комедия жанрындағы телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Arka Sokaklar Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Эфирге шыққан уақыты, маусымдары мен бөлімдерінің саны жағынан бұл туынды Түркия телевизия тарихындағы ең ұзақ уақыт бойы апта сайын үзіліссіз көрсетіліп келе жатқан апталық телесериал болып табылады&lt;ref name=&quot;sabah_record&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Arka Sokaklar rekor kırmaya devam ediyor] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Жобаның режиссерлері — Баран Өзчайлан мен Эрай Кочак&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Arka Sokaklar Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал тұрақты түрде [[Kanal D]] арнасында көрсетіледі.

== Сюжеті ==
Телесериалда Стамбул қалалық полиция департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік бөліміндегі ({{lang-tr|Asayiş Şube Müdürlüğü}}) арнайы топта қызмет ететін полицейлердің қызметтік бастан кешкендері, Стамбул көшелеріндегі қылмыспен күресі және олардың отбасылық өмірлері қатар баяндалады&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Arka Sokaklar Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. 

Бұл топ өз міндеттерін атқару барысында күнделікті өмірде әртүрлі адамдардың тағдырларымен және қилы оқиғалармен бетпе-бет келеді. Кейде күлкілі, кейде жүрек ауыртарлық бұл оқиғаларға көпжылдық кәсіби тәжірибесімен, әкелік қамқорлығымен қарайтын және топтың жас мүшелеріне үнемі бағыт-бағдар беріп отыратын полиция бастығы — Рыза Сойлу (Рыза Баба) болады&lt;ref name=&quot;milliyet_story&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Arka Sokaklar'ın bitmeyen hikayesi] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Түсірілім орындары ==
Телесериалдың сыртқы түсірілімдері негізінен [[Ыстанбұл]]дың Еуропа жағалауындағы [[Бейоглу]] және [[Шишли]] аудандарында, сондай-ақ Азия жағалауындағы [[Кадыкөй]] және [[Бейкоз]] аудандарында жүргізіледі. Сонымен қатар, сюжет желісіне байланысты арнайы бөлімдер Түркияның басқа да тарихи аймақтарында түсірілген&lt;ref name=&quot;hurriyet_location&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Arka Sokaklar nerede çekiliyor?] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;:
* 324-ші бөлім — [[Мардин]] қаласында;
* 424 және 425-ші бөлімдер — [[Карабүк]] уәлаятында;
* 433, 434, 721 және 749-шы бөлімдер — [[Бурса (қала)|Бурса]] қаласында;
* 448, 449 және 700-ші бөлімдер — [[Шанлыурфа]] қаласында;
* 663-ші бөлім — [[Хатай]] уәлаятында;
* 707-ші бөлім — [[Балыкесир]] уәлаятында;
* 750-ші және 751-ші бөлімдер — [[Невшехир]] (Каппадокия) аймағында таспаланған.

== РТЖК (RTÜK) тарапынан салынған айыппұлдар ==
Телесериал қоғамдық маңызы бар өткір тақырыптарды қозғағаны үшін мемлекеттік бақылау органының назарына ілікті. [[2024 жыл]]дың [[22 қараша]]сында эфирге шыққан 691-ші бөлімінде діни тариқаттар (ағымдар) тақырыбын ашық көрсеткені үшін, Түркияның Радио және телевизия жоғары кеңесі (RTÜK) тарапынан сериалдың көрсетілімін 2 рет уақытша тоқтату және 3% көлемінде әкімшілік қаржылай айыппұл салу жазасы қолданылды&lt;ref name=&quot;rtuk_ceza&quot;&gt;[https://cumhuriyet.com.tr RTÜK'ten Arka Sokaklar'a tarikat cezası] Cumhuriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Негізгі мақала|Белгісіз аймақтар кейіпкерлерінің тізімі}}
Басты кейіпкерлер мен көмекші құрам туралы, сондай-ақ олардың бөлімдер бойынша ауысуы туралы толық мәлімет алу үшін негезігі кейіпкерлер тізімін қараңыз&lt;ref name=&quot;sozcu_cast&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Arka Sokaklar Oyuncu Kadrosu] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
=== Басты кейіпкерлер ===
* '''[[Рыза Сойлу]]''' ([[Зафер Эргин]]): Арнайы топтың негізін қалаушы. [[4-дәрежелі полиция директоры]].
* '''[[Месут Гүнери]]''' ([[Шевкет Чорух]]): Арнайы жасақтан шыққан тәжірибелі [[комиссар]]. Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған.
* '''[[Хүснү Чобан]]''' ([[Өзгүр Озан]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. [[Бас комиссар]].
* '''[[Али Ақдоған]]''' ([[Алп Коркмаз]]): Топқа алғашқылардың бірі болып қосылған. Мерген.
* '''Селин Демирджи''' ([[Оя Окар]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген [[комиссар]].
* '''Хакан Чынар''' ([[Озан Чобаноғлы]]): Бұған дейін Террормен күрес бөлімінде (TEM) жұмыс істеген комиссар.
* '''Джандан Джейланлы''' ([[Эбру ДЖүндүбейоғлы]]): Полиция директоры.
* '''Барыш Бозоғлы''' ([[Сарп Левендоғлы]]): Бұрынғы арнайы жасақ сарбазы. Комиссар.

=== Қосалқы кейіпкерлер ===
* '''Зеки Чевик''' ([[Бурак Сатыбол]]): Комиссар.
* '''Назике Өзчайлан''' ([[Назлы Тосуноғлы]]): Суаттың тәтесі.
* '''Айла Сойлу''' (Хүлия Калебайыр): Рызаның әйелі.
* '''Пынар Сойlu''' (Элван Дишли): Рыза мен Айланың қызы.
* '''Тунч Гүнери''' (Керимхан Думан): Месуттың ұлы.
* '''Эсра Ақсой''' ([[Гайе Гүрсел]]): Хүснүнің әйелі.
* '''Метин Чобан''' (Фуркан Гөксел): Хүснүнің ұлы.
* '''Шуле Чобан''' (Эджем Өз): Хүснүнің қызы. Полиция қызметкері.
* '''Хайдар Берк Чобан''' (Мустафа Эфе Гүнай): Хүснүнің ұлы.
* '''Мелих Демирджан''' (Толга Кандемир): Полиция қызметкері.
* '''Мерве Ялчын''' (Фелиция Сағнак): Компьютер маманы, полиция қызметкері.
* '''Иззет Йылдырым''' (Орхан Алп): Полиция қызметкері.
* '''Уфук Ақгөл''' (Бурак Апак): Полиция қызметкері.
* '''Атийе Чевик''' (Аслы Туран): Зекидің әйелі.
* '''Рыза Эфе Ақдоған''' (Онурджан Сесли): Али мен Пынардың ұлы.
* '''Зейно Ақдоған''' (Ада Байкан): Али мен Пынардың қызы.
* '''Айшеджан Гүнери''' (Мина Ышык): Месут пен Селиннің қызы.

== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні&lt;br&gt;мен уақыты
! Маусымның&lt;br&gt;басталуы
! Маусымның&lt;br&gt;аяқталуы
! Түсірілген&lt;br&gt;бөлім&lt;br&gt;саны 
! Бөлімдер&lt;br&gt;аралығы
! Көрсетілім&lt;br&gt;жылы
! ТД&lt;br&gt;арнасы
|-
| 1-маусым

| Дүйсенбі 20.00 / 22.15&lt;ref name=&quot;YeniSafakJuly2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 31.7.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204926/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/temmuz/31/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;Сейсенбі &lt;br&gt;20.00 / 22.30&lt;ref name=&quot;YeniSafakAug2006&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|title = Yeni Şafak - Televizyon - 8.8.2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20230512204927/https://www.yenisafak.com/arsiv/2006/agustos/08/televizyon.html|archive-date = 2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;
| 31 шілде 2006
| 26 маусым 2007

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 1-43 
| 2006-2007 

| rowspan=&quot;20&quot;|[[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| rowspan=&quot;5&quot;|Дүйсенбі 20.00 
| 3 қыркүйек 2007
| 30 маусым 2008
| 44-86 
| 2007-2008 
|-
| 3-маусым
| 8 қыркүйек 2008
| 29 маусым 2009
| 39 
| 87-125 
| 2008-2009 
|-
| 4-маусым
| 7 қыркүйек 2009
| 28 маусым 2010
| 41 
| 126-166 
| 2009-2010 
|-
| 5-маусым
| 23 тамыз 2010
| 20 маусым 2011
| 43 
| 167-209 
| 2010-2011 
|-
| 6-маусым
| 5 қыркүйек 2011
| 18 маусым 2012
| 41 
| 210-250 
| 2011-2012 
|-
| 7-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 3 қыркүйек 2012
| 28 маусым 2013

| rowspan=&quot;2&quot;|43 
| 251-293 
| 2012-2013 
|-
| 8-маусым
| Сенбі 20.00 
| 7 қыркүйек 2013
| 28 маусым 2014
| 294-336 
| 2013-2014 
|-
| 9-маусым

| rowspan=&quot;9&quot;|Жұма 20.00 
| 12 қыркүйек 2014

| 26 маусым 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |title=Arka Sokaklar 376. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127041046/http://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-376-final-son-bolumunde-macera-sona-erdi-izle-2078879 |archive-date=2020-01-27 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;(Алғашқы финал)
| 40 
| 337-376 
| 2014-2015 
|-
| 10-маусым

| 20 қараша 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |title=Arka Sokaklar 377. bölüm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114082902/https://www.milliyet.com.tr/gundem/arka-sokaklar-377-bolumde-ekip-surgun-edildi-izle-2151369 |archive-date=2025-11-14 }}&lt;/ref&gt;
| 1 шілде 2016
| 32 
| 377-408 
| 2015-2016 
|-
| 11-маусым
| 23 қыркүйек 2016
| 23 маусым 2017
| 39 
| 409-447 
| 2016-2017 
|-
| 12-маусым 
| 15 қыркүйек 2017
| 22 маусым 2018
| 38 
| 448-485 
| 2017-2018 
|-
| 13-маусым 
| 14 қыркүйек 2018
| 14 маусым 2019
| 36 
| 486-521 
| 2018-2019 
|-
| 14-маусым 
| 13 қыркүйек 2019
| 12 маусым 2020
| 35 
| 522-556 
| 2019-2020 
|-
| 15-маусым 
| 18 қыркүйек 2020
| 18 маусым 2021

| rowspan=&quot;2&quot;|38 
| 557-594 
| 2020-2021 
|-
| 16-маусым
| 17 қыркүйек 2021
| 17 маусым 2022
| 595-632
| 2021-2022
|-
| 17-маусым
| 14 қазан 2022
| 18 қараша 2022&lt;br&gt; (Үзіліс берілді)
| 6
| 633-638
| 2022
|-
| 18-маусым
| Дүйсенбі 20.00 /&lt;br&gt;Бейсенбі 20.00 /&lt;br&gt; Жұма 20.00
| 1 қыркүйек 2023
| 28 маусым 2024
| 42
| 639-680
| 2023-2024
|-
| 19-маусым

| rowspan=&quot;2&quot;|Жұма 20.00
| 13 қыркүйек 2024
| 20 маусым 2025 
| 37
| 681-717
| 2024-2025
|-
| 20-маусым
| 12 қыркүйек 2025

| 5 маусым 2026&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | title = Arka Sokaklar’la ilgili yeni gelişme | publisher = Birsen Altuntaş | archive-url = https://web.archive.org/web/20260520191035/https://www.birsenaltuntas.com/dizi/arka-sokaklarla-ilgili-yeni-gelisme/73373/ | archive-date = 2026-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| 34
| 718-751
| 2025-2026
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Детективті телесериалдар]]
[[Санат:Атыс-шабыс телесериалдар]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Комедиялық телесериалдар]]
[[Санат:2006 жылы басталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>cu7pxx9a0j3jfqarkuzk5cdoxsr6f7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Генжо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782589</id>
    <revision>
      <id>3618140</id>
      <timestamp>2026-06-16T03:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Телесериал  | Қазақша атауы = Генджо  | Шынайы атауы = Genco  | суреті =   | тақырыбы =   | сурет ені =    | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], махаббат  | формат = Телевизиялық сериал  | авторы =   | желісі =   | өндіріс = [[D Productions]]  | рөлдерде = Алпай Кемал Аталан&lt;br&gt;Селен Сейвен&lt;br&gt;Хазал К...</comment>
      <origin>3618140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5384" sha1="2lyc872iazuwa20ylz37hk3fl5xqkmg" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Генджо
 | Шынайы атауы = Genco
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], махаббат
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[D Productions]]
 | рөлдерде = Алпай Кемал Аталан&lt;br&gt;Селен Сейвен&lt;br&gt;[[Хазал Кая]]&lt;br&gt;Фаик Эргин&lt;br&gt;Орхан Шимшек
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Гөкхан Кырдар
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 51
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Э. Айше Дурмаз
 | режиссёрі = Кемал Узун
 | операторы = 
 | сценарист = Нуран Эврен Сит

 | түсірілім орны = [[Стамбул]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[14 қазан]] [[2008 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 1113038
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Генджо»''' ({{lang-tr|Genco}}) — [[D Productions]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2007 жыл]]ғы [[18 маусым]]да жарық көрген түрік драмалық телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Genco Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериалдың режиссері — Кемал Узун, ал сценарийін Нуран Эврен Сит жазған&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Genco Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді Алпай Кемал Аталан, Селен Сейвен, [[Хазал Кая]], Фаик Эргин және Орхан Шимшек бөлісіп сомдайды&lt;ref name=&quot;milliyet_cast&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Genco Oyuncu Kadrosu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген және [[2008 жыл]]ғы [[14 қазан]]да шыққан 51-ші бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;hurriyet_final&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Genco Ekranlara Veda Ediyor] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың негізгі өзегі 1999 жылғы жойқын Мармара жер сілкінісінен кейін өмірлері мүлдем өзгерген жастардың тағдырына негізделген&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Genco Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты кейіпкер Генджо — табиғи апат кезінде бүкіл отбасынан айырылып, тек қарындасының тірі қалғанына сенетін жалғызбасты жас жігіт. Ол қарындасын табу мақсатымен Стамбул қаласына келеді&lt;ref name=&quot;sabah_story&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Genco Dizisi Hikayesi] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы ізденіс жолында Генджо өзінің шынайы махаббаты — Пынармен кездеседі. Алайда, олардың арасындағы әлеуметтік теңсіздік пен өткен өмірдің құпиялары екі жастың бақытына үлкен кедергі болады. Сонымен қатар, бұл жоба белгілі актриса Хазал Каяның танымалдылығын арттырған алғашқы үлкен телевизиялық жұмыстарының бірі болып табылады&lt;ref name=&quot;sozcu_hazal&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Hazal Kaya ve Genco Dizisi] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телесериалдың ерекше атмосферасын қалыптастырған эмоционалды музыкасы мен негізгі саундтректерін белгілі түрік композиторы және рок-музыканты Гөкхан Кырдар жазған&lt;ref name=&quot;vatan_music&quot;&gt;[https://gazetevatan.com Gençlik Dizisi Genco'nun Müzikleri] Gazete Vatan. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Мелодрамалық телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2008 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>2lyc872iazuwa20ylz37hk3fl5xqkmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618145</id>
      <parentid>3618140</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Музыкасы */</comment>
      <origin>3618145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6483" sha1="sxjmocy75hpcwiktwgsje8z5lcyp18t" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Генджо
 | Шынайы атауы = Genco
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]], махаббат
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[D Productions]]
 | рөлдерде = Алпай Кемал Аталан&lt;br&gt;Селен Сейвен&lt;br&gt;[[Хазал Кая]]&lt;br&gt;Фаик Эргин&lt;br&gt;Орхан Шимшек
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Гөкхан Кырдар
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 51
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Э. Айше Дурмаз
 | режиссёрі = Кемал Узун
 | операторы = 
 | сценарист = Нуран Эврен Сит

 | түсірілім орны = [[Стамбул]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[14 қазан]] [[2008 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 1113038
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Генджо»''' ({{lang-tr|Genco}}) — [[D Productions]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2007 жыл]]ғы [[18 маусым]]да жарық көрген түрік драмалық телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Genco Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериалдың режиссері — Кемал Узун, ал сценарийін Нуран Эврен Сит жазған&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Genco Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді Алпай Кемал Аталан, Селен Сейвен, [[Хазал Кая]], Фаик Эргин және Орхан Шимшек бөлісіп сомдайды&lt;ref name=&quot;milliyet_cast&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Genco Oyuncu Kadrosu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген және [[2008 жыл]]ғы [[14 қазан]]да шыққан 51-ші бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;hurriyet_final&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Genco Ekranlara Veda Ediyor] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың негізгі өзегі 1999 жылғы жойқын Мармара жер сілкінісінен кейін өмірлері мүлдем өзгерген жастардың тағдырына негізделген&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Genco Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты кейіпкер Генджо — табиғи апат кезінде бүкіл отбасынан айырылып, тек қарындасының тірі қалғанына сенетін жалғызбасты жас жігіт. Ол қарындасын табу мақсатымен Стамбул қаласына келеді&lt;ref name=&quot;sabah_story&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Genco Dizisi Hikayesi] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы ізденіс жолында Генджо өзінің шынайы махаббаты — Пынармен кездеседі. Алайда, олардың арасындағы әлеуметтік теңсіздік пен өткен өмірдің құпиялары екі жастың бақытына үлкен кедергі болады. Сонымен қатар, бұл жоба белгілі актриса Хазал Каяның танымалдылығын арттырған алғашқы үлкен телевизиялық жұмыстарының бірі болып табылады&lt;ref name=&quot;sozcu_hazal&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Hazal Kaya ve Genco Dizisi] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телесериалдың ерекше атмосферасын қалыптастырған эмоционалды музыкасы мен негізгі саундтректерін белгілі түрік композиторы және рок-музыканты Гөкхан Кырдар жазған&lt;ref name=&quot;vatan_music&quot;&gt;[https://gazetevatan.com Gençlik Dizisi Genco'nun Müzikleri] Gazete Vatan. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер 
|-
| [[Алпай Кемал Аталан]]
| Генджо 
|-
| [[Селен Сейвен]]
| Пынар 
|-
| [[Хазал Кая]]
| Өзгле 
|-
| [[Фаик Эргин]]
| Тибет 
|-
| Орхан Шимшек
| Ахмет 
|-
| Джансын Өзйосун  
| Илке 
|-
| Мине Түфекчиоғлы
| Фиген 
|-
| Мелис Гөзен
| Селин 
|-
| Дениз Гөзен
| Дерин 
|-
| Мине Бычакшы
| Сибел 
|-
| [[Эмин Гүрсой]]
| Сефа 
|-
| Мехтап Алтунок
| Түлин 
|-
| [[Энис Арыкан]]
| Джүнейт 
|-
| [[Бурак Демир]]
| Таркан 
|-
| Хүсейин Акшен
| Айдын
|-
| Чиғдем Тунч
| Бихтер 
|-
| Туғче Ташкыран
| Башак 
|-
| [[Кузей Варгын]]
| Хайдар Хашметли 
|-
| Эдже Инже Дурсун
| Аху 
|-
| Уйгар Өзчелик
| Эждер
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Мелодрамалық телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2008 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>sxjmocy75hpcwiktwgsje8z5lcyp18t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618146</id>
      <parentid>3618145</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3618146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6454" sha1="q7knz9j7zozwl7g6761l1mnncm4ytu2" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Генджо
 | Шынайы атауы = Genco
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], лирика
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[D Productions]]
 | рөлдерде = Алпай Кемал Аталан&lt;br&gt;Селен Сейвен&lt;br&gt;[[Хазал Кая]]&lt;br&gt;Фаик Эргин&lt;br&gt;Орхан Шимшек
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Гөкхан Кырдар
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 51
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Э. Айше Дурмаз
 | режиссёрі = Кемал Узун
 | операторы = 
 | сценарист = Нуран Эврен Сит
 | түсірілім орны = [[Стамбул]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[14 қазан]] [[2008 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 1113038
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Генджо»''' ({{lang-tr|Genco}}) — [[D Productions]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2007 жыл]]ғы [[18 маусым]]да жарық көрген түрік драмалық телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Genco Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериалдың режиссері — Кемал Узун, ал сценарийін Нуран Эврен Сит жазған&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Genco Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді Алпай Кемал Аталан, Селен Сейвен, [[Хазал Кая]], Фаик Эргин және Орхан Шимшек бөлісіп сомдайды&lt;ref name=&quot;milliyet_cast&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Genco Oyuncu Kadrosu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген және [[2008 жыл]]ғы [[14 қазан]]да шыққан 51-ші бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;hurriyet_final&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Genco Ekranlara Veda Ediyor] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың негізгі өзегі 1999 жылғы жойқын Мармара жер сілкінісінен кейін өмірлері мүлдем өзгерген жастардың тағдырына негізделген&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Genco Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты кейіпкер Генджо — табиғи апат кезінде бүкіл отбасынан айырылып, тек қарындасының тірі қалғанына сенетін жалғызбасты жас жігіт. Ол қарындасын табу мақсатымен Стамбул қаласына келеді&lt;ref name=&quot;sabah_story&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Genco Dizisi Hikayesi] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы ізденіс жолында Генджо өзінің шынайы махаббаты — Пынармен кездеседі. Алайда, олардың арасындағы әлеуметтік теңсіздік пен өткен өмірдің құпиялары екі жастың бақытына үлкен кедергі болады. Сонымен қатар, бұл жоба белгілі актриса Хазал Каяның танымалдылығын арттырған алғашқы үлкен телевизиялық жұмыстарының бірі болып табылады&lt;ref name=&quot;sozcu_hazal&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Hazal Kaya ve Genco Dizisi] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телесериалдың ерекше атмосферасын қалыптастырған эмоционалды музыкасы мен негізгі саундтректерін белгілі түрік композиторы және рок-музыканты Гөкхан Кырдар жазған&lt;ref name=&quot;vatan_music&quot;&gt;[https://gazetevatan.com Gençlik Dizisi Genco'nun Müzikleri] Gazete Vatan. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер 
|-
| [[Алпай Кемал Аталан]]
| Генджо 
|-
| [[Селен Сейвен]]
| Пынар 
|-
| [[Хазал Кая]]
| Өзгле 
|-
| [[Фаик Эргин]]
| Тибет 
|-
| Орхан Шимшек
| Ахмет 
|-
| Джансын Өзйосун  
| Илке 
|-
| Мине Түфекчиоғлы
| Фиген 
|-
| Мелис Гөзен
| Селин 
|-
| Дениз Гөзен
| Дерин 
|-
| Мине Бычакшы
| Сибел 
|-
| [[Эмин Гүрсой]]
| Сефа 
|-
| Мехтап Алтунок
| Түлин 
|-
| [[Энис Арыкан]]
| Джүнейт 
|-
| [[Бурак Демир]]
| Таркан 
|-
| Хүсейин Акшен
| Айдын
|-
| Чиғдем Тунч
| Бихтер 
|-
| Туғче Ташкыран
| Башак 
|-
| [[Кузей Варгын]]
| Хайдар Хашметли 
|-
| Эдже Инже Дурсун
| Аху 
|-
| Уйгар Өзчелик
| Эждер
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Мелодрамалық телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2008 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>q7knz9j7zozwl7g6761l1mnncm4ytu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618147</id>
      <parentid>3618146</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Актерлер құрамы мен кейіпкерлер */</comment>
      <origin>3618147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7176" sha1="2by17ubecpomnboutn2o3buopq9nxwc" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Генджо
 | Шынайы атауы = Genco
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], лирика
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[D Productions]]
 | рөлдерде = Алпай Кемал Аталан&lt;br&gt;Селен Сейвен&lt;br&gt;[[Хазал Кая]]&lt;br&gt;Фаик Эргин&lt;br&gt;Орхан Шимшек
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Гөкхан Кырдар
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 51
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Э. Айше Дурмаз
 | режиссёрі = Кемал Узун
 | операторы = 
 | сценарист = Нуран Эврен Сит
 | түсірілім орны = [[Стамбул]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[14 қазан]] [[2008 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 1113038
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Генджо»''' ({{lang-tr|Genco}}) — [[D Productions]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2007 жыл]]ғы [[18 маусым]]да жарық көрген түрік драмалық телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Genco Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериалдың режиссері — Кемал Узун, ал сценарийін Нуран Эврен Сит жазған&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Genco Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді Алпай Кемал Аталан, Селен Сейвен, [[Хазал Кая]], Фаик Эргин және Орхан Шимшек бөлісіп сомдайды&lt;ref name=&quot;milliyet_cast&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Genco Oyuncu Kadrosu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген және [[2008 жыл]]ғы [[14 қазан]]да шыққан 51-ші бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;hurriyet_final&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Genco Ekranlara Veda Ediyor] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың негізгі өзегі 1999 жылғы жойқын Мармара жер сілкінісінен кейін өмірлері мүлдем өзгерген жастардың тағдырына негізделген&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Genco Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты кейіпкер Генджо — табиғи апат кезінде бүкіл отбасынан айырылып, тек қарындасының тірі қалғанына сенетін жалғызбасты жас жігіт. Ол қарындасын табу мақсатымен Стамбул қаласына келеді&lt;ref name=&quot;sabah_story&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Genco Dizisi Hikayesi] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы ізденіс жолында Генджо өзінің шынайы махаббаты — Пынармен кездеседі. Алайда, олардың арасындағы әлеуметтік теңсіздік пен өткен өмірдің құпиялары екі жастың бақытына үлкен кедергі болады. Сонымен қатар, бұл жоба белгілі актриса Хазал Каяның танымалдылығын арттырған алғашқы үлкен телевизиялық жұмыстарының бірі болып табылады&lt;ref name=&quot;sozcu_hazal&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Hazal Kaya ve Genco Dizisi] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телесериалдың ерекше атмосферасын қалыптастырған эмоционалды музыкасы мен негізгі саундтректерін белгілі түрік композиторы және рок-музыканты Гөкхан Кырдар жазған&lt;ref name=&quot;vatan_music&quot;&gt;[https://gazetevatan.com Gençlik Dizisi Genco'nun Müzikleri] Gazete Vatan. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер 
|-
| [[Алпай Кемал Аталан]]
| Генджо 
|-
| [[Селен Сейвен]]
| Пынар 
|-
| [[Хазал Кая]]
| Өзгле 
|-
| [[Фаик Эргин]]
| Тибет 
|-
| Орхан Шимшек
| Ахмет 
|-
| Джансын Өзйосун  
| Илке 
|-
| Мине Түфекчиоғлы
| Фиген 
|-
| Мелис Гөзен
| Селин 
|-
| Дениз Гөзен
| Дерин 
|-
| Мине Бычакшы
| Сибел 
|-
| [[Эмин Гүрсой]]
| Сефа 
|-
| Мехтап Алтунок
| Түлин 
|-
| [[Энис Арыкан]]
| Джүнейт 
|-
| [[Бурак Демир]]
| Таркан 
|-
| Хүсейин Акшен
| Айдын
|-
| Чиғдем Тунч
| Бихтер 
|-
| Туғче Ташкыран
| Башак 
|-
| [[Кузей Варгын]]
| Хайдар Хашметли 
|-
| Эдже Инже Дурсун
| Аху 
|-
| Уйгар Өзчелик
| Эждер
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні мен уақыты
! Маусымның басталуы
! Финал
! Түсірілген бөлім саны
! Бөлімдер аралығы
! Көрсетілім жылы
! ТД арнасы
|-
| 1-маусым
| Сейсенбі &lt;br&gt; 20.00 &lt;br&gt;/ Сенбі 20.00
| 3 шілде 2007
| 28 маусым 2008
| 51
| 1-51
| 2007-2008
| [[Kanal D]]
|-
|}

* '''Ескертпе''': Сериал 1-ден 11-бөлімге дейін сейсенбіде сағат 20.00-де, ал 12-бөлімнен финалдық 51-бөлімге дейін сенбі күндері кешке көрсетілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Мелодрамалық телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2008 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>2by17ubecpomnboutn2o3buopq9nxwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618148</id>
      <parentid>3618147</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрсетілім кестесі */</comment>
      <origin>3618148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9056" sha1="6r9519jap1ppidbq5lp5ns6t40funjj" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Генджо
 | Шынайы атауы = Genco
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[драма]], лирика
 | формат = Телевизиялық сериал
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[D Productions]]
 | рөлдерде = Алпай Кемал Аталан&lt;br&gt;Селен Сейвен&lt;br&gt;[[Хазал Кая]]&lt;br&gt;Фаик Эргин&lt;br&gt;Орхан Шимшек
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Гөкхан Кырдар
 | мемлекет = {{TUR}}
 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 51
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Э. Айше Дурмаз
 | режиссёрі = Кемал Узун
 | операторы = 
 | сценарист = Нуран Эврен Сит
 | түсірілім орны = [[Стамбул]]
 | ұзақтығы = ~90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 4:3
 | дыбыс форматы = Stereo
 | көрсете бастады = [[18 маусым]] [[2007 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[14 қазан]] [[2008 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 1113038
 | tv_com_id = 
 | сайт = https://kanald.com.tr
}}

'''«Генджо»''' ({{lang-tr|Genco}}) — [[D Productions]] компаниясы шығарған, алғашқы бөлімі [[2007 жыл]]ғы [[18 маусым]]да жарық көрген түрік драмалық телесериалы&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Genco Resmi Sayfası] Kanal D. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериалдың режиссері — Кемал Узун, ал сценарийін Нуран Эврен Сит жазған&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Genco Künyesi] SinemaTürk. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты рөлдерді Алпай Кемал Аталан, Селен Сейвен, [[Хазал Кая]], Фаик Эргин және Орхан Шимшек бөлісіп сомдайды&lt;ref name=&quot;milliyet_cast&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Genco Oyuncu Kadrosu] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Телесериал [[Kanal D]] арнасында көрсетілген және [[2008 жыл]]ғы [[14 қазан]]да шыққан 51-ші бөлімімен өз мәресіне жетті&lt;ref name=&quot;hurriyet_final&quot;&gt;[https://hurriyet.com.tr Genco Ekranlara Veda Ediyor] Hürriyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Сюжеті ==
Телесериалдың негізгі өзегі 1999 жылғы жойқын Мармара жер сілкінісінен кейін өмірлері мүлдем өзгерген жастардың тағдырына негізделген&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Genco Özet ve Detaylar] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Басты кейіпкер Генджо — табиғи апат кезінде бүкіл отбасынан айырылып, тек қарындасының тірі қалғанына сенетін жалғызбасты жас жігіт. Ол қарындасын табу мақсатымен Стамбул қаласына келеді&lt;ref name=&quot;sabah_story&quot;&gt;[https://sabah.com.tr Genco Dizisi Hikayesi] Sabah. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;. Осы ізденіс жолында Генджо өзінің шынайы махаббаты — Пынармен кездеседі. Алайда, олардың арасындағы әлеуметтік теңсіздік пен өткен өмірдің құпиялары екі жастың бақытына үлкен кедергі болады. Сонымен қатар, бұл жоба белгілі актриса Хазал Каяның танымалдылығын арттырған алғашқы үлкен телевизиялық жұмыстарының бірі болып табылады&lt;ref name=&quot;sozcu_hazal&quot;&gt;[https://sozcu.com.tr Hazal Kaya ve Genco Dizisi] Sözcü. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.

== Музыкасы ==
Телесериалдың ерекше атмосферасын қалыптастырған эмоционалды музыкасы мен негізгі саундтректерін белгілі түрік композиторы және рок-музыканты Гөкхан Кырдар жазған&lt;ref name=&quot;vatan_music&quot;&gt;[https://gazetevatan.com Gençlik Dizisi Genco'nun Müzikleri] Gazete Vatan. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;.
== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Актер / Актриса
! Кейіпкер 
|-
| [[Алпай Кемал Аталан]]
| Генджо 
|-
| [[Селен Сейвен]]
| Пынар 
|-
| [[Хазал Кая]]
| Өзгле 
|-
| [[Фаик Эргин]]
| Тибет 
|-
| Орхан Шимшек
| Ахмет 
|-
| Джансын Өзйосун  
| Илке 
|-
| Мине Түфекчиоғлы
| Фиген 
|-
| Мелис Гөзен
| Селин 
|-
| Дениз Гөзен
| Дерин 
|-
| Мине Бычакшы
| Сибел 
|-
| [[Эмин Гүрсой]]
| Сефа 
|-
| Мехтап Алтунок
| Түлин 
|-
| [[Энис Арыкан]]
| Джүнейт 
|-
| [[Бурак Демир]]
| Таркан 
|-
| Хүсейин Акшен
| Айдын
|-
| Чиғдем Тунч
| Бихтер 
|-
| Туғче Ташкыран
| Башак 
|-
| [[Кузей Варгын]]
| Хайдар Хашметли 
|-
| Эдже Инже Дурсун
| Аху 
|-
| Уйгар Өзчелик
| Эждер
|-
|}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Көрсетілім күні мен уақыты
! Маусымның басталуы
! Финал
! Түсірілген бөлім саны
! Бөлімдер аралығы
! Көрсетілім жылы
! ТД арнасы
|-
| 1-маусым
| Сейсенбі &lt;br&gt; 20.00 &lt;br&gt;/ Сенбі 20.00
| 3 шілде 2007
| 28 маусым 2008
| 51
| 1-51
| 2007-2008
| [[Kanal D]]
|-
|}

* '''Ескертпе''': Сериал 1-ден 11-бөлімге дейін сейсенбіде сағат 20.00-де, ал 12-бөлімнен финалдық 51-бөлімге дейін сенбі күндері кешке көрсетілді.
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2007-2008) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Көрсетілім күні мен уақыты
!Бөлім саны
!Көрсетілім мерзімі
!Сценарий
!Режиссер
!Арна
|-
! rowspan=&quot;11&quot;|Сейсенбі 20.00
!1
|3 шілде 2007

| rowspan=&quot;51&quot;|Илкер Барыш
| rowspan=&quot;51&quot;|[[Кемал Узун]]
| rowspan=&quot;51&quot;|[[Kanal D]]
|-
!2
|10 шілде 2007
|-
!3
|17 шілде 2007
|-
!4
|24 шілде 2007
|-
!5
|31 шілде 2007
|-
!6
|7 тамыз 2007
|-
!7
|14 тамыз 2007
|-
!8
|21 тамыз 2007
|-
!9
|28 тамыз 2007
|-
!10
|4 қыркүйек 2007
|-
!11
|11 қыркүйек 2007
|-
! rowspan=&quot;40&quot;|Сенбі 20.00
!12
|22 қыркүйек 2007
|-
!13
|29 қыркүйек 2007
|-
!14
|6 қазан 2007
|-
!15
|20 қазан 2007
|-
!16
|27 қазан 2007
|-
!17
|3 қараша 2007
|-
!18
|10 қараша 2007
|-
!19
|17 қараша 2007
|-
!20
|24 қараша 2007
|-
!21
|1 желтоқсан 2007
|-
!22
|8 желтоқсан 2007
|-
!23
|15 желтоқсан 2007
|-
!24
|22 желтоқсан 2007
|-
!25
|29 yellowқсан 2007
|-
!26
|5 қаңтар 2008
|-
!27
|12 қаңтар 2008
|-
!28
|19 қаңтар 2008
|-
!29
|26 қаңтар 2008
|-
!30
|2 ақпан 2008
|-
!31
|9 ақпан 2008
|-
!32
|16 ақпан 2008
|-
!33
|23 ақпан 2008
|-
!34
|1 наурыз 2008
|-
!35
|8 наурыз 2008
|-
!36
|15 наурыз 2008
|-
!37
|22 наурыз 2008
|-
!38
|29 наурыз 2008
|-
!39
|5 сәуір 2008
|-
!40
|12 сәуір 2008
|-
!41
|19 сәуір 2008
|-
!42
|26 сәуір 2008
|-
!43
|3 мамыр 2008
|-
!44
|10 мамыр 2008
|-
!45
|17 мамыр 2008
|-
!46
|24 мамыр 2008
|-
!47
|31 мамыр 2008
|-
!48
|7 маусым 2008
|-
!49
|14 маусым 2008
|-
!50
|21 маусым 2008
|-
!51&lt;br&gt;(Финал)
|28 маусым 2008
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]
[[Санат:Драмалық телесериалдар]]
[[Санат:Мелодрамалық телесериалдар]]
[[Санат:2007 жылы басталған телесериалдар]]
[[Санат:2008 жылы аяқталған телесериалдар]]</text>
      <sha1>6r9519jap1ppidbq5lp5ns6t40funjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаусы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782591</id>
    <revision>
      <id>3618174</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3618174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="eo0rw40newuxel416bzptimpkhv7qj1" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>eo0rw40newuxel416bzptimpkhv7qj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618175</id>
      <parentid>3618174</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="h9xcw2z51zatalwiynzv8fp7gwov5v5" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>h9xcw2z51zatalwiynzv8fp7gwov5v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618177</id>
      <parentid>3618175</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="9u7re1xnpwkyldefm0qqvwtgas36bkx" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9u7re1xnpwkyldefm0qqvwtgas36bkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618178</id>
      <parentid>3618177</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3618178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="0j6ngibzweoloq42ogr8a3spadhoshb" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0j6ngibzweoloq42ogr8a3spadhoshb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618181</id>
      <parentid>3618178</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="2tu9qu3ft8jl0wkzlc6a0l8fd2hoa1e" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), [[Русиновка]] және [[Костюковичи]] қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2tu9qu3ft8jl0wkzlc6a0l8fd2hoa1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618182</id>
      <parentid>3618181</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3618182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="9sjdyp19cct4cqdcxu8ljh07mmwrfrr" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9sjdyp19cct4cqdcxu8ljh07mmwrfrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618183</id>
      <parentid>3618182</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3056" sha1="ev90iqbiv00tmmvnmjycn48dbp54u0p" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ev90iqbiv00tmmvnmjycn48dbp54u0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618184</id>
      <parentid>3618183</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3618184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="c3zjt6nkfspj0yh4a1tyj1zkp20tiu4" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c3zjt6nkfspj0yh4a1tyj1zkp20tiu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618185</id>
      <parentid>3618184</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3618185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="42q767v53m5xemw57s1gu2est654kc6" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>42q767v53m5xemw57s1gu2est654kc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618186</id>
      <parentid>3618185</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3618186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4439" sha1="34qbewnfe8h8luyhpj9gfcqiv7rmf4b" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>34qbewnfe8h8luyhpj9gfcqiv7rmf4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618187</id>
      <parentid>3618186</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5388" sha1="r6y0iwx6vcjmzlfn5d752e7j1zsplc9" xml:space="preserve">'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>r6y0iwx6vcjmzlfn5d752e7j1zsplc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618193</id>
      <parentid>3618187</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3618193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7794" sha1="lru4afw30pc7fw8xogwln04d6s7mcdy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lru4afw30pc7fw8xogwln04d6s7mcdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618194</id>
      <parentid>3618193</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3618194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7813" sha1="cpz38p4763x9vhboz9oljxzb8kpt1b2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cpz38p4763x9vhboz9oljxzb8kpt1b2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618195</id>
      <parentid>3618194</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7828" sha1="hlyltr5r5pgnlt85ggp6sf8ffd9v1mz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hlyltr5r5pgnlt85ggp6sf8ffd9v1mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618196</id>
      <parentid>3618195</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7851" sha1="qsj2jhnspx2hju0wq86y1sm98rv4ez8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qsj2jhnspx2hju0wq86y1sm98rv4ez8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618198</id>
      <parentid>3618196</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7875" sha1="a0d4ie5qs67oxg4m6ou1fy5sgl1lchy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a0d4ie5qs67oxg4m6ou1fy5sgl1lchy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618200</id>
      <parentid>3618198</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7945" sha1="r9eqoi76h79ltuxje48p6kd3z02s70z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>r9eqoi76h79ltuxje48p6kd3z02s70z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618201</id>
      <parentid>3618200</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7972" sha1="ah2hdmrhlec9cd7uylify4qyd7mj5kz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2242
 |пошта индексі           = 213206
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Čavusy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ah2hdmrhlec9cd7uylify4qyd7mj5kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618202</id>
      <parentid>3618201</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8000" sha1="c4dqkfu8oaq22jmlehuoapltuw8b2yg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1604	
 |алғашқы дерек           = 1581	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1604
 |жер аумағы              = 1471	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 176
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 554
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2242
 |пошта индексі           = 213206
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Čavusy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c4dqkfu8oaq22jmlehuoapltuw8b2yg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618203</id>
      <parentid>3618202</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3618203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8135" sha1="2p2sawzfy0xbzky6jlq5x3n10jwkveb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1604	
 |алғашқы дерек           = 1581	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1604
 |жер аумағы              = 1471	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 176
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 554
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2242
 |пошта индексі           = 213206
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Čavusy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Train station in Chausy3.jpg|Теміржол стансасы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2p2sawzfy0xbzky6jlq5x3n10jwkveb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618205</id>
      <parentid>3618203</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3618205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8177" sha1="ip78m0stadtdlk0cy0x8yttlzq636yn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1604	
 |алғашқы дерек           = 1581	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1604
 |жер аумағы              = 1471	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 176
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 554
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2242
 |пошта индексі           = 213206
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Čavusy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Train station in Chausy3.jpg|Теміржол стансасы
ChausyBusStation.JPG|Автрстанса

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ip78m0stadtdlk0cy0x8yttlzq636yn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618207</id>
      <parentid>3618205</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3618207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8302" sha1="ap364uyl7s4d406pdfzt8s987hbhq2h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1604	
 |алғашқы дерек           = 1581	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1604
 |жер аумағы              = 1471	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 176
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 554
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2242
 |пошта индексі           = 213206
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Čavusy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Train station in Chausy3.jpg|Теміржол стансасы
ChausyBusStation.JPG|Автрстанса
Чаусы, Чаусский район, Могилёвская область, Беларусь 04.jpg|Қала көшесі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ap364uyl7s4d406pdfzt8s987hbhq2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618210</id>
      <parentid>3618207</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3618210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8410" sha1="cdixuy1xfcp7yl39mns8jmj70tuoyys" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Чаусы
 |шынайы атауы            = ({{lang-be|Чавусы}})
 |сурет                   = Chausy s visoty.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Chausy coat of arms.svg
 |ту                      = Chausy flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =48 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =58 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Могилёв облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Чаусы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1604	
 |алғашқы дерек           = 1581	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1604
 |жер аумағы              = 1471	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 176
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 554
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2242
 |пошта индексі           = 213206
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Čavusy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Чаусы''' ({{lang-be|Чавусы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чаусы ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чаусы қаласының халқы 9 554 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Чаусы — [[Могилёв]]тен 40 шақырым жерде, [[Костюковичи]]ден шығатын R122 тас жолының бойымен орналасқан. [[Славгород (Беларусь)|Славгород]], [[Могилёв]], [[Кричев]], [[Мстиславль]] (Ресей шекарасындағы Косково), Русиновка және Костюковичи қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Чаусы стансасы Могилев-Кричев теміржол желісінде орналасқан. Қаланың шығыс бөлігі Бася өзені аңғарының (Проняның сол жақ саласы) екі жағалауын алып жатыр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9384-Chausy.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чаусский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чаусы алғаш рет шежірелерде XVI ғасырда Чаусовичи ауылы ретінде аталған. 1560 жылы Ұлы Герцог Сигизмунд Август ауылды Литваның Ұлы Герцогы Витовтқа адал қызмет еткен Немирдің атасы Василий Немировичке сыйға тартты. Ауыл тез дамып, 1604 жылға қарай қоныс қалаға айналды, ал 1634 жылы Чаусыға Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасы берілді. 
1654 жылы Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу арасындағы 13 жылдық соғыс кезінде орыс әскерлері Чаусыды басып алды. Қалада орыс патшасына қызмет еткен беларусь дворяны Кастус Поклонский казак отрядын ұйымдастырды. Уақыт өте келе Кастус Поклонский тәуелсіз саясат жүргізе бастады.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чаусы Ресей империясының құрамына кірді. Ресей императрицасы II Екатерина Чаусыды граф Дмитрий Толстойға сыйға тартты, ол қаланы өзінің резиденцияларының біріне айналдырды, сарай салды және саябақ құрды. Өкінішке орай, бүгінгі күнге дейін бүкіл сарай мен саябақ кешенінен тек бір ғана қосымша ғимарат қалды. 1919 жылы Чаусы РСФСР Гомель губернаторлығының құрамына кірді, ал 1924 жылдан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кіріп, аудан орталығы қызметін атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=96_Chausi&amp;ysclid=mqg6v47wq4275347820|title=История развития - Чаусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала кәсіпорындары сүт өнімдерін және құрылыс материалдарын шығарады. Құрылыс материалдарын Чаусы бетон зауыты (ол құрама бетон конструкцияларын, дайын бетон қоспаларын, сондай-ақ ағаш ұстасы мен тігін бұйымдарын шығарады) шығарады. Сүт өнімдерін өндіруді «Бабушкина Крынка» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады.

Қалада екі орта мектеп бар: спорт бастауыш мектебі, мектеп-интернат және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, екі кітапхана және өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;145&quot;&gt;
Train station in Chausy3.jpg|Теміржол стансасы
ChausyBusStation.JPG|Автрстанса
Чаусы, Чаусский район, Могилёвская область, Беларусь 04.jpg|Қала көшесі
Чавусы. Свята-Узнясенская царква.jpg|Әулие Вознесен шіркеуі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cdixuy1xfcp7yl39mns8jmj70tuoyys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Yelzhas Abdi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782594</id>
    <revision>
      <id>3618189</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3618189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="ppvyjnpjke4eaoy4yxq5masw3q99mht" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Yelzhas Abdi}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 11:39, 2026 ж. маусымның 16 (+05)</text>
      <sha1>ppvyjnpjke4eaoy4yxq5masw3q99mht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Жайлау Хан-Тоғас</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782595</id>
    <revision>
      <id>3618218</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3618218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338" sha1="3qoxw7wwkj21dfytdzc9omlekzvqyh6" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жайлау Хан-Тоғас}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 13:01, 2026 ж. маусымның 16 (+05)</text>
      <sha1>3qoxw7wwkj21dfytdzc9omlekzvqyh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Жайлау Хан-Тоғас/Байбатшанов Мұхтар Қасенұлы</title>
    <ns>2</ns>
    <id>782596</id>
    <revision>
      <id>3618219</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жайлау Хан-Тоғас</username>
        <id>182582</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: Байбатшанов Мұхтар Қасенұлы  Халықаралық ақпаранттандыру академиясының академигі. ҚР Ұлттық аграрлық ғылым академиясының корреспондент мүшесі. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты. Қауымдастырылған профессор. Бөдене құсын зерттеп Қазақстанда тұңғыш...</comment>
      <origin>3618219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23215" sha1="8bry50v8jmuo741azysyefolw8lw9nt" xml:space="preserve">Байбатшанов Мұхтар Қасенұлы

Халықаралық ақпаранттандыру академиясының академигі. ҚР Ұлттық аграрлық ғылым академиясының корреспондент мүшесі. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты. Қауымдастырылған профессор. Бөдене құсын зерттеп Қазақстанда тұңғыш кандидаттық диссертация қорғаған - ғалым. 
1977 жылы 26-желтоқсанда Алматы облысы Алакөл ауданы Екпінді ауылында дүниеге келген. 2005 жылы Қазақ ұлттық аграрлық университетін «Аңшылықтану және аң шаруашылығы» мамандығы бойынша үздік дипломмен тәмамдаған (осы мамандықтан қазақ тобында бірінші қызыл диплом алған қазақ). 2005 жылы қыркүйек-желтоқсан айларында Қазақ ұлттық аграрлық университеттің физиология және морфология кафедрасының ассистенті. 2005-2008 жылдары 3-жылдық күндізгі бөлімде аспирантурада оқыған. 2008 жылы 12-желтоқсанда «Жергілікті бөдене популяциясының өнімділік қасиеттері» тақырыбындағы кандидаттық диссертация қорғаған. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым және жоғары білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті төрағасының 2024 жылғы 07 маусымдағы  № 522 бұйрығымен Байбатшанов Мухтар Касенулына 40100 – Ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығы ғылыми бағыты бойынша қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағын алған. 2009-2010 жылдары «Аңшылықтану және балық шаруашылығы» кафедрасының ассистенті. 2009-2012 жылдары 3-жылдық күндізгі бөлімде PhD докторантурада оқыған. 2012-2013 жылдары Мал және балық шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» кафедрасының ассистенті. 2013-2016 жылдары орман ресурстары және аңшылықтану кафедрасының аға оқытушысы. 
2017 жылдан бастап орман ресурстары және аңшылықтану кафедрасының қауымдастырылған профессоры. 
01.03.2019- 15.01.2025 жылдар аралығында Алматы хайуанаттар бағының ғылыми әдістемелік бөлімін басқарды.
190-нан астам жарияланымдары жарық көрді. «Жалпы аң шаруашылығы», «Аңшылық - жануарларды есепке алу», «Аңдар мен құстарды аулау техникасы», «Орнитология», «Жануарлардың мінез құлқы және тіршілік белгілерін анықтау», «Аңшылық шаруашылығын құру және таксациялық жұмыстар», «Жануарлар туралы ілім», «Зоогеография», «Ара шаруашылығы», «Қоян шаруашылығы», «Аңшылықтанудағы шетел терминологиясы», «Аңшылықтану және аң шаруашылығы мамандығы бойынша орысша-қазақша-ағылшынша-латынша аударма сөздік», «Экологиялық зоогеография негіздері», «Птицеводство», «Ауыл шаруашылық құстарының түрлері мен кросстары», «Нетрадиционное птицеводство Казахстана», «Краткий терминологический словарь в птицеводстве», «Общая зоотехния», «Частная зоотехния», «Балық шаруашылығы 1-2 томдығының», «Краткий терминологический словарьв птицеводстве», «Бөдене шаруашылығы», «Бөдене өсіру ерекшеліктері», «Перепеловодство», «Quail production», «Биология разведение перепелов» «Рекомендация по технологии производства яиц и мяса перепелов», «Рекомендация по разведению перепелов», «Рекомендация по инкубации перепелиных яиц», «Рекомендация по разведению перепелов в различных условиях хозяйствования» оқулықтарымен оқу құралдарының және бірнеше әдістемелік нұсқаулықтың авторы. 
Қазақстан республикасы Әділет министрлігінде «Экологиялық зоогеография негіздері» (ЭЕМ-ге арналған бағдарлама- электрондық оқулық) тіркелеген. №2903, 4 желтоқсан 2017 жыл
2006-2008 жылдары «Создание племенного поголовья перепелов и разработка стандартов на племенную и товарную продукцию» 042 «Прикладные научные исследования в области агропромышленного комплекса» атты жұмыста ғылыми қызметкер болды.
2008-2012 жылдары Дүниежүзілік банктың қаржысындағы «Разработка и внедрение биотехнологии искусственного  разведения рачка артемии при прудовых хозяйствах для  получения их цист (яиц) – монокорма для выращивания личинок ценных и исчезающих видов рыб (осетровых, лососевых, карповых и т.д.)» атты ғылыми жобада (12500000) ғылыми қызметкер болды.
2012-2015 жылдары ҚР АШМ 212 «Агроөнеркәсіптік кешені облысындағы ғылыми зерттеулер және іс-шаралар» бюджеттік бағдарламасына сәйкес «ҚР-ғы әр түрлі аумақтарындағы ауыл шаруашылығы жануарларын, құстарды, балық және ареалды ұлғайту, ұстау, азықтандыру технологиясын жетілдіру, өнімділіктің генетикалық потенциалын жоғарлату» №2 приоритеттік бағыты бойынша ғылыми қызметкер болды.
15-магистрантқа жетекші болған. Қәзіргі уақытта 7М08301- «Аңшылықтану және аң шаруашылығы» білім беру бағдарламасы бойынша 1-магистрантқа және 8D08301 – Аңшылықтану және аң шаруашылығы» білім беру бағдарламасы бойынша 4 докторант жетекшісі.
Қазақстан Республикасы Білім беру ісіне қосқан үлесі үшін «Алаш ұстазы» медалімен және  «Отан патриоты» медалімен марапатталған. Қазақ ұлттық аграрлық университетіне 85 жыл мерейтойлық алтын медальмен, Қазақстанның жоғары орман біліміне 70 жыл мерейтойлық алтын медальмен, «Аграрлық білімге, ғылымға және өндіріске қосқан үлесі үшін» төсбелгісімен марапатталған.  2022 жылы Қазақстан Республикасы «Экология, геология және табиғи ресурстар» министрлігі «Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің» Құрмет граматосымен марапатталды. 2022 жылы «Bilim-orkenieti» ұлттық инновациялық ғылыми-зерттеу орталығы ұйымдастырған республикалық байқаудың нәтижесінде Қазақстан Республисаның құрметті азаматы атанды.


Байбатшанов Мухтар Касенулы

Академик Международной академии информатизации, член-корреспондент Национальной академии аграрных наук Республики Казахстан, кандидат сельскохозяйственных наук, доцент (ассоциированный профессор). Учёный, первым в Казахстане защитивший кандидатскую диссертацию, посвящённую исследованию перепелов.
Родился 26 декабря 1977 года в селе Екпенди Алакольского района Алматинской области.
В 2005 году с отличием окончил Казахский национальный аграрный университет по специальности «Охотоведение и звероводство», став первым казахом, получившим диплом с отличием по данной специальности в казахской группе.
С сентября по декабрь 2005 года работал ассистентом кафедры физиологии и морфологии Казахского национального аграрного университета. В 2005–2008 годах обучался в очной аспирантуре. 12 декабря 2008 года защитил кандидатскую диссертацию на тему «Продуктивные качества перепелов местной популяции». Тем самым стал первым учёным в Казахстане, защитившим диссертацию, посвящённую исследованию перепелов.
В 2009–2010 годах - ассистент кафедры «Охотоведение и рыбное хозяйство». В 2009–2012 годах обучался в очной PhD-докторантуре. В 2012–2013 годах ассистент кафедры «Технология производства продуктов животноводства и рыбоводства». В 2013–2016 годах - старший преподаватель кафедры «Лесные ресурсы и охотоведение». 
С 2017 года — ассоциированный профессор кафедры лесных ресурсов и охотоведения.
В период с 01.03.2019 по 15.01.2025 возглавлял научно-методический отдел Алматинского зоопарка.
Опубликовано более 190 научных работ. Автор учебников, учебных пособий и методических рекомендаций, в том числе: «Общее охотоведение», «Учёт животных в охотничьем хозяйстве», «Техника добычи зверей и птиц», «Орнитология», «Поведение животных и определение следов жизнедеятельности», «Организация охотничьего хозяйства и таксационные работы», «Учение о животных», «Зоогеография», «Пчеловодство», «Кролиководство», «Иностранная терминология в охотоведении», «Русско-казахско-англо-латинский словарь по специальности охотоведение и охотничье хозяйство», «Основы экологической зоогеографии», «Птицеводство», «Виды и кроссы сельскохозяйственной птицы», «Нетрадиционное птицеводство Казахстана», «Краткий терминологический словарь в птицеводстве», «Общая зоотехния», «Частная зоотехния», «Рыбное хозяйство (1–2 том)», «Бөдене шаруашылығы (перепеловодство)», «Особенности разведения перепелов», «Quail production», «Биология и разведение перепелов», а также рекомендации по технологии производства яиц и мяса перепелов, по разведению перепелов, по инкубации перепелиных яиц и по разведению перепелов в различных условиях хозяйствования.
Зарегистрирована в Министерстве юстиции Республики Казахстан электронная учебная программа «Основы экологической зоогеографии» (электронный учебник для ЭВМ). №2903, 4 декабря 2017 года.
В 2021 году разработал и открыл образовательную программу 8D08301 – «Охотоведение и звероводство», по которой осуществляется подготовка докторов философии (PhD). Под его научным руководством защищено 15 магистерских диссертаций, продолжается подготовка PhD-докторантов.
Приказом председателя Комитета по обеспечению качества в сфере науки и высшего образования Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан № 522 от 7 июня 2024 года Байбатшанову Мухтару Касенулы присвоено учёное звание ассоциированного профессора (доцента) по научному направлению 40100 – «Сельское, лесное и рыбное хозяйство».
Награждён медалями «Алаш ұстазы» и «Отан патриоты» за вклад в развитие образования Республики Казахстан, юбилейной золотой медалью Казахского национального аграрного университета (к 85-летию), золотой медалью «К 70-летию высшего лесного образования Казахстана», а также нагрудным знаком «За вклад в аграрное образование, науку и производство».
В 2022 году награждён Почётной грамотой Комитета лесного хозяйства и животного мира Министерства экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан, а также удостоен звания «Почётный гражданин Республики Казахстан» по итогам республиканского конкурса, организованного Национальным инновационным научно-исследовательским центром «Bilim-orkenieti».
Помимо научной деятельности, занимается творчеством - пишет стихи и рассказы. В 2003 году выпустил поэтический сборник «Мен қонақпын» (первый поэтический сборник среди студентов университета), является дипломантом VI Международного фестиваля творческой молодёжи («Шабыт» г. Астана 2003 г.).
Активно занимается спортом — победитель многочисленных соревнований по казахской борьбе, армрестлингу, гиревому спорту и перетягиванию каната.
Член Казахстанского общества авторов.


Baibatshanov Mukhtar Kasenuly

Academician of the International Academy of Informatization, Corresponding Member of the National Academy of Agrarian Sciences of the Republic of Kazakhstan, Candidate of Agricultural Sciences, Associate Professor (Docent).
A scientist who became the first in Kazakhstan to defend a candidate dissertation dedicated to quail research.
Mukhtar Kasenuly Baibatshanov was born on December 26, 1977, in the village of Ekpendi, Alakol district, Almaty region. In 2005, he graduated with honors from the Kazakh National Agrarian University, majoring in “Game Management and Fur Farming”, becoming the first Kazakh student in this specialty to earn a diploma with distinction in the Kazakh-language group. From September to December 2005, he worked as an assistant at the Department of Physiology and Morphology of the Kazakh National Agrarian University.
From 2005 to 2008, he studied full-time in postgraduate school (aspirantura).
On December 12, 2008, he defended his candidate dissertation on the topic “Productive Qualities of the Local Quail Population”, thus becoming the first researcher in Kazakhstan to defend a dissertation on quail.
From 2009 to 2010, he worked as an assistant at the Department of Game Management and Fisheries. From 2009 to 2012, he pursued full-time PhD doctoral studies. From 2012 to 2013, he served as an assistant at the Department of Technology of Livestock and Fisheries Production. From 2013 to 2016, he was a senior lecturer at the Department of Forest Resources and Game Management. Since 2017, he has been working as an Associate Professor at the same department.
Dr. Baibatshanov is the author of more than 190 scientific publications. He was the first in Kazakhstan to scientifically substantiate the theoretical and technological system of quail farming, thereby laying the foundation for the development of this field in the country.
Based on his research, he has published a number of monographs and educational works, including: “Bөdene өsіru tekhnologiyasy” (Technology of Quail Breeding), “Bөdene sharuashylygy” (Quail Farming), “Bөdene өsіru erekshelikteri” (Peculiarities of Quail Breeding), “Perepelovodstvo” (Quail Farming), “Quail Production”, “Biology and Breeding of Quails”, “Recommendations on the Technology of Quail Egg and Meat Production”, “Recommendations on Quail Breeding”, “Recommendations on Incubation of Quail Eggs”,
“Recommendations on Quail Breeding under Various Economic Conditions”, and others.
He has made a significant contribution to the development of Kazakhstan’s science in game management, animal husbandry, and ecology. His research has provided scientific and methodological foundations for the ex-situ conservation of the gene pool of wild animals, successfully implemented in practice.
He is the author of many textbooks and educational manuals, including: “Game Management – Animal Accounting”, “Techniques for Hunting Mammals and Birds”,
“Ornithology”, “Fundamentals of Ecological Zoogeography”, “Poultry Farming”, “Nontraditional Poultry Farming in Kazakhstan”, “General Game Management”,
“Russian–Kazakh–English–Latin Dictionary for Game Management and Fur Farming”,
“Technology of Sheep and Goat Production” (2 volumes), “Karakul Sheep Breeding”,
“Beekeeping”, “General Zootechnics”, “Private Zootechnics”, “Rabbit Breeding”, “Fish Farming” (2 volumes), and others.
In 2021, he developed and launched the doctoral educational program 8D08301 – “Game Management and Fur Farming”, which prepares PhD Doctors of Philosophy. Under his supervision, 15 master’s theses have been successfully defended, and he continues supervising PhD students.
By Order No. 522 of June 7, 2024, of the Chairman of the Committee for Quality Assurance in the Field of Science and Higher Education of the Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Kazakhstan, Mukhtar Kasenuly Baibatshanov was awarded the academic title of Associate Professor (Docent) in the scientific field 40100 – Agriculture, Forestry and Fisheries.
He has been awarded the medals “Alash ustazy” (Teacher of the Nation) and “Otan Patryoty” (Patriot of the Fatherland) for his contribution to education in Kazakhstan, the Gold Jubilee Medal of the Kazakh National Agrarian University (85th Anniversary), the Gold Medal “70 Years of Higher Forestry Education in Kazakhstan”, and the Badge of Honor “For Contribution to Agrarian Education, Science, and Industry”.
In 2022, he was awarded the Honorary Diploma of the Committee of Forestry and Wildlife of the Ministry of Ecology, Geology and Natural Resources of the Republic of Kazakhstan, and was named an “Honorary Citizen of the Republic of Kazakhstan” following a national competition organized by the National Innovation Scientific Research Center “Bilim-orkenieti”.
In addition to his scientific work, Dr. Baibatshanov is also a creative writer. He writes poetry and short stories. In 2003, he published his poetry book “Men qonaqpyn” (“I Am a Guest”) — the first poetry collection among university students. He is a laureate of the VI International Festival of Creative Youth “Shabyt” (Astana, 2003).
He is actively involved in sports and is a winner of numerous competitions in Kazakh wrestling, arm wrestling, kettlebell lifting, and tug-of-war. Member of the Kazakhstan Authors’ Society.</text>
      <sha1>8bry50v8jmuo741azysyefolw8lw9nt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618220</id>
      <parentid>3618219</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жайлау Хан-Тоғас</username>
        <id>182582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3618220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23335" sha1="kuys0iprgbbe10yiom1ck53432gtfuy" xml:space="preserve">'''Байбатшанов Мұхтар Қасенұлы'''

Халықаралық ақпаранттандыру академиясының академигі. ҚР Ұлттық аграрлық ғылым академиясының корреспондент мүшесі. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты. Қауымдастырылған профессор. Бөдене құсын зерттеп Қазақстанда тұңғыш кандидаттық диссертация қорғаған - ғалым. 
1977 жылы 26-желтоқсанда Алматы облысы Алакөл ауданы Екпінді ауылында дүниеге келген. 2005 жылы Қазақ ұлттық аграрлық университетін «Аңшылықтану және аң шаруашылығы» мамандығы бойынша үздік дипломмен тәмамдаған (осы мамандықтан қазақ тобында бірінші қызыл диплом алған қазақ). 2005 жылы қыркүйек-желтоқсан айларында Қазақ ұлттық аграрлық университеттің физиология және морфология кафедрасының ассистенті. 2005-2008 жылдары 3-жылдық күндізгі бөлімде аспирантурада оқыған. 2008 жылы 12-желтоқсанда «Жергілікті бөдене популяциясының өнімділік қасиеттері» тақырыбындағы кандидаттық диссертация қорғаған. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым және жоғары білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті төрағасының 2024 жылғы 07 маусымдағы  № 522 бұйрығымен Байбатшанов Мухтар Касенулына 40100 – Ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығы ғылыми бағыты бойынша қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағын алған. 2009-2010 жылдары «Аңшылықтану және балық шаруашылығы» кафедрасының ассистенті. 2009-2012 жылдары 3-жылдық күндізгі бөлімде PhD докторантурада оқыған. 2012-2013 жылдары Мал және балық шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» кафедрасының ассистенті. 2013-2016 жылдары орман ресурстары және аңшылықтану кафедрасының аға оқытушысы. 
2017 жылдан бастап орман ресурстары және аңшылықтану кафедрасының қауымдастырылған профессоры. 
01.03.2019- 15.01.2025 жылдар аралығында Алматы хайуанаттар бағының ғылыми әдістемелік бөлімін басқарды.
190-нан астам жарияланымдары жарық көрді. «Жалпы аң шаруашылығы», «Аңшылық - жануарларды есепке алу», «Аңдар мен құстарды аулау техникасы», «Орнитология», «Жануарлардың мінез құлқы және тіршілік белгілерін анықтау», «Аңшылық шаруашылығын құру және таксациялық жұмыстар», «Жануарлар туралы ілім», «Зоогеография», «Ара шаруашылығы», «Қоян шаруашылығы», «Аңшылықтанудағы шетел терминологиясы», «Аңшылықтану және аң шаруашылығы мамандығы бойынша орысша-қазақша-ағылшынша-латынша аударма сөздік», «Экологиялық зоогеография негіздері», «Птицеводство», «Ауыл шаруашылық құстарының түрлері мен кросстары», «Нетрадиционное птицеводство Казахстана», «Краткий терминологический словарь в птицеводстве», «Общая зоотехния», «Частная зоотехния», «Балық шаруашылығы 1-2 томдығының», «Краткий терминологический словарьв птицеводстве», «Бөдене шаруашылығы», «Бөдене өсіру ерекшеліктері», «Перепеловодство», «Quail production», «Биология разведение перепелов» «Рекомендация по технологии производства яиц и мяса перепелов», «Рекомендация по разведению перепелов», «Рекомендация по инкубации перепелиных яиц», «Рекомендация по разведению перепелов в различных условиях хозяйствования» оқулықтарымен оқу құралдарының және бірнеше әдістемелік нұсқаулықтың авторы. 
Қазақстан республикасы Әділет министрлігінде «Экологиялық зоогеография негіздері» (ЭЕМ-ге арналған бағдарлама- электрондық оқулық) тіркелеген. №2903, 4 желтоқсан 2017 жыл
2006-2008 жылдары «Создание племенного поголовья перепелов и разработка стандартов на племенную и товарную продукцию» 042 «Прикладные научные исследования в области агропромышленного комплекса» атты жұмыста ғылыми қызметкер болды.
2008-2012 жылдары Дүниежүзілік банктың қаржысындағы «Разработка и внедрение биотехнологии искусственного  разведения рачка артемии при прудовых хозяйствах для  получения их цист (яиц) – монокорма для выращивания личинок ценных и исчезающих видов рыб (осетровых, лососевых, карповых и т.д.)» атты ғылыми жобада (12500000) ғылыми қызметкер болды.
2012-2015 жылдары ҚР АШМ 212 «Агроөнеркәсіптік кешені облысындағы ғылыми зерттеулер және іс-шаралар» бюджеттік бағдарламасына сәйкес «ҚР-ғы әр түрлі аумақтарындағы ауыл шаруашылығы жануарларын, құстарды, балық және ареалды ұлғайту, ұстау, азықтандыру технологиясын жетілдіру, өнімділіктің генетикалық потенциалын жоғарлату» №2 приоритеттік бағыты бойынша ғылыми қызметкер болды.
15-магистрантқа жетекші болған. Қәзіргі уақытта 7М08301- «Аңшылықтану және аң шаруашылығы» білім беру бағдарламасы бойынша 1-магистрантқа және 8D08301 – Аңшылықтану және аң шаруашылығы» білім беру бағдарламасы бойынша 4 докторант жетекшісі.
Қазақстан Республикасы Білім беру ісіне қосқан үлесі үшін «Алаш ұстазы» медалімен және  «Отан патриоты» медалімен марапатталған. Қазақ ұлттық аграрлық университетіне 85 жыл мерейтойлық алтын медальмен, Қазақстанның жоғары орман біліміне 70 жыл мерейтойлық алтын медальмен, «Аграрлық білімге, ғылымға және өндіріске қосқан үлесі үшін» төсбелгісімен марапатталған.  2022 жылы Қазақстан Республикасы «Экология, геология және табиғи ресурстар» министрлігі «Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің» Құрмет граматосымен марапатталды. 2022 жылы «Bilim-orkenieti» ұлттық инновациялық ғылыми-зерттеу орталығы ұйымдастырған республикалық байқаудың нәтижесінде Қазақстан Республисаның құрметті азаматы атанды.


'''Байбатшанов Мухтар Касенулы'''

Академик Международной академии информатизации, член-корреспондент Национальной академии аграрных наук Республики Казахстан, кандидат сельскохозяйственных наук, доцент (ассоциированный профессор). Учёный, первым в Казахстане защитивший кандидатскую диссертацию, посвящённую исследованию перепелов.
Родился 26 декабря 1977 года в селе Екпенди Алакольского района Алматинской области.
В 2005 году с отличием окончил Казахский национальный аграрный университет по специальности «Охотоведение и звероводство», став первым казахом, получившим диплом с отличием по данной специальности в казахской группе.
С сентября по декабрь 2005 года работал ассистентом кафедры физиологии и морфологии Казахского национального аграрного университета. В 2005–2008 годах обучался в очной аспирантуре. 12 декабря 2008 года защитил кандидатскую диссертацию на тему «Продуктивные качества перепелов местной популяции». Тем самым стал первым учёным в Казахстане, защитившим диссертацию, посвящённую исследованию перепелов.
В 2009–2010 годах - ассистент кафедры «Охотоведение и рыбное хозяйство». В 2009–2012 годах обучался в очной PhD-докторантуре. В 2012–2013 годах ассистент кафедры «Технология производства продуктов животноводства и рыбоводства». В 2013–2016 годах - старший преподаватель кафедры «Лесные ресурсы и охотоведение». 
С 2017 года — ассоциированный профессор кафедры лесных ресурсов и охотоведения.
В период с 01.03.2019 по 15.01.2025 возглавлял научно-методический отдел Алматинского зоопарка.
Опубликовано более 190 научных работ. Автор учебников, учебных пособий и методических рекомендаций, в том числе: «Общее охотоведение», «Учёт животных в охотничьем хозяйстве», «Техника добычи зверей и птиц», «Орнитология», «Поведение животных и определение следов жизнедеятельности», «Организация охотничьего хозяйства и таксационные работы», «Учение о животных», «Зоогеография», «Пчеловодство», «Кролиководство», «Иностранная терминология в охотоведении», «Русско-казахско-англо-латинский словарь по специальности охотоведение и охотничье хозяйство», «Основы экологической зоогеографии», «Птицеводство», «Виды и кроссы сельскохозяйственной птицы», «Нетрадиционное птицеводство Казахстана», «Краткий терминологический словарь в птицеводстве», «Общая зоотехния», «Частная зоотехния», «Рыбное хозяйство (1–2 том)», «Бөдене шаруашылығы (перепеловодство)», «Особенности разведения перепелов», «Quail production», «Биология и разведение перепелов», а также рекомендации по технологии производства яиц и мяса перепелов, по разведению перепелов, по инкубации перепелиных яиц и по разведению перепелов в различных условиях хозяйствования.
Зарегистрирована в Министерстве юстиции Республики Казахстан электронная учебная программа «Основы экологической зоогеографии» (электронный учебник для ЭВМ). №2903, 4 декабря 2017 года.
В 2021 году разработал и открыл образовательную программу 8D08301 – «Охотоведение и звероводство», по которой осуществляется подготовка докторов философии (PhD). Под его научным руководством защищено 15 магистерских диссертаций, продолжается подготовка PhD-докторантов.
Приказом председателя Комитета по обеспечению качества в сфере науки и высшего образования Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан № 522 от 7 июня 2024 года Байбатшанову Мухтару Касенулы присвоено учёное звание ассоциированного профессора (доцента) по научному направлению 40100 – «Сельское, лесное и рыбное хозяйство».
Награждён медалями «Алаш ұстазы» и «Отан патриоты» за вклад в развитие образования Республики Казахстан, юбилейной золотой медалью Казахского национального аграрного университета (к 85-летию), золотой медалью «К 70-летию высшего лесного образования Казахстана», а также нагрудным знаком «За вклад в аграрное образование, науку и производство».
В 2022 году награждён Почётной грамотой Комитета лесного хозяйства и животного мира Министерства экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан, а также удостоен звания «Почётный гражданин Республики Казахстан» по итогам республиканского конкурса, организованного Национальным инновационным научно-исследовательским центром «Bilim-orkenieti».
Помимо научной деятельности, занимается творчеством - пишет стихи и рассказы. В 2003 году выпустил поэтический сборник «Мен қонақпын» (первый поэтический сборник среди студентов университета), является дипломантом VI Международного фестиваля творческой молодёжи («Шабыт» г. Астана 2003 г.).
Активно занимается спортом — победитель многочисленных соревнований по казахской борьбе, армрестлингу, гиревому спорту и перетягиванию каната.
Член Казахстанского общества авторов.


'''Baibatshanov Mukhtar Kasenuly'''

Academician of the International Academy of Informatization, Corresponding Member of the National Academy of Agrarian Sciences of the Republic of Kazakhstan, Candidate of Agricultural Sciences, Associate Professor (Docent).
A scientist who became the first in Kazakhstan to defend a candidate dissertation dedicated to quail research.
Mukhtar Kasenuly Baibatshanov was born on December 26, 1977, in the village of Ekpendi, Alakol district, Almaty region. In 2005, he graduated with honors from the Kazakh National Agrarian University, majoring in “Game Management and Fur Farming”, becoming the first Kazakh student in this specialty to earn a diploma with distinction in the Kazakh-language group. From September to December 2005, he worked as an assistant at the Department of Physiology and Morphology of the Kazakh National Agrarian University.
From 2005 to 2008, he studied full-time in postgraduate school (aspirantura).
On December 12, 2008, he defended his candidate dissertation on the topic “Productive Qualities of the Local Quail Population”, thus becoming the first researcher in Kazakhstan to defend a dissertation on quail.
From 2009 to 2010, he worked as an assistant at the Department of Game Management and Fisheries. From 2009 to 2012, he pursued full-time PhD doctoral studies. From 2012 to 2013, he served as an assistant at the Department of Technology of Livestock and Fisheries Production. From 2013 to 2016, he was a senior lecturer at the Department of Forest Resources and Game Management. Since 2017, he has been working as an Associate Professor at the same department.
Dr. Baibatshanov is the author of more than 190 scientific publications. He was the first in Kazakhstan to scientifically substantiate the theoretical and technological system of quail farming, thereby laying the foundation for the development of this field in the country.
Based on his research, he has published a number of monographs and educational works, including: “Bөdene өsіru tekhnologiyasy” (Technology of Quail Breeding), “Bөdene sharuashylygy” (Quail Farming), “Bөdene өsіru erekshelikteri” (Peculiarities of Quail Breeding), “Perepelovodstvo” (Quail Farming), “Quail Production”, “Biology and Breeding of Quails”, “Recommendations on the Technology of Quail Egg and Meat Production”, “Recommendations on Quail Breeding”, “Recommendations on Incubation of Quail Eggs”,
“Recommendations on Quail Breeding under Various Economic Conditions”, and others.
He has made a significant contribution to the development of Kazakhstan’s science in game management, animal husbandry, and ecology. His research has provided scientific and methodological foundations for the ex-situ conservation of the gene pool of wild animals, successfully implemented in practice.
He is the author of many textbooks and educational manuals, including: “Game Management – Animal Accounting”, “Techniques for Hunting Mammals and Birds”,
“Ornithology”, “Fundamentals of Ecological Zoogeography”, “Poultry Farming”, “Nontraditional Poultry Farming in Kazakhstan”, “General Game Management”,
“Russian–Kazakh–English–Latin Dictionary for Game Management and Fur Farming”,
“Technology of Sheep and Goat Production” (2 volumes), “Karakul Sheep Breeding”,
“Beekeeping”, “General Zootechnics”, “Private Zootechnics”, “Rabbit Breeding”, “Fish Farming” (2 volumes), and others.
In 2021, he developed and launched the doctoral educational program 8D08301 – “Game Management and Fur Farming”, which prepares PhD Doctors of Philosophy. Under his supervision, 15 master’s theses have been successfully defended, and he continues supervising PhD students.
By Order No. 522 of June 7, 2024, of the Chairman of the Committee for Quality Assurance in the Field of Science and Higher Education of the Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Kazakhstan, Mukhtar Kasenuly Baibatshanov was awarded the academic title of Associate Professor (Docent) in the scientific field 40100 – Agriculture, Forestry and Fisheries.
He has been awarded the medals “Alash ustazy” (Teacher of the Nation) and “Otan Patryoty” (Patriot of the Fatherland) for his contribution to education in Kazakhstan, the Gold Jubilee Medal of the Kazakh National Agrarian University (85th Anniversary), the Gold Medal “70 Years of Higher Forestry Education in Kazakhstan”, and the Badge of Honor “For Contribution to Agrarian Education, Science, and Industry”.
In 2022, he was awarded the Honorary Diploma of the Committee of Forestry and Wildlife of the Ministry of Ecology, Geology and Natural Resources of the Republic of Kazakhstan, and was named an “Honorary Citizen of the Republic of Kazakhstan” following a national competition organized by the National Innovation Scientific Research Center “Bilim-orkenieti”.
In addition to his scientific work, Dr. Baibatshanov is also a creative writer. He writes poetry and short stories. In 2003, he published his poetry book “Men qonaqpyn” (“I Am a Guest”) — the first poetry collection among university students. He is a laureate of the VI International Festival of Creative Youth “Shabyt” (Astana, 2003).
He is actively involved in sports and is a winner of numerous competitions in Kazakh wrestling, arm wrestling, kettlebell lifting, and tug-of-war. Member of the Kazakhstan Authors’ Society.


https://academy.kz/iia-members/baybatshanov

https://on.kz/omir/muxtar-qasenuly-baibatsanov-59839/</text>
      <sha1>kuys0iprgbbe10yiom1ck53432gtfuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Надия Селиханқызы Ахтаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782597</id>
    <revision>
      <id>3618230</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Надия Селиханқызы Ахатаева  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 02.01.1952  |Туған жері          = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, Новопокровк...</comment>
      <origin>3618230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5204" sha1="hpwcnyiaytyjhd4ux8u7uq6xw04no8b" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Надия Селиханқызы Ахатаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 02.01.1952
 |Туған жері          = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Психология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Психология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Семей педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Надия Селиханқызы Ахтаева''' — психология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2012 жыл|2012]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1952 жыл|1952]] жылы 2 қаңтарда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылында туған.&lt;br&gt;

Семей педагогикалық институтын ([[1974 жыл|1974]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Семей техникумында комсомол комитетінің хатшысы ([[1975 жыл|1975]]-[[1979 жыл|79]]), Мəскеу педагогикалық мемлекеттік университетінде стажер-зерттеуші (1979-[[1981 жыл|81]]), аспирант (1981-[[1984 жыл|84]]), Семей педагогикалық институтында оқытушы, Қарағанды мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1984-[[1993 жыл|93]]), Қазақ ұлттық аграрлық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]) доцент (1993-[[1996 жыл|96]]), [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде аға ғылми қызметкер, доцент (1996-[[2001 жыл|2001]]), [[2002 жыл|2002]] жылдан [[Қазақ ұлттық университеті]]нде профессор.

== Ғылыми бағыты ==
&quot;Системно-психологическая подготовка современного преподавателя вуза&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
200-ден аса ғылыми еңбектің, олардың ара­сын­да импакт-факторы жо­ға­ры бірқатар халықаралық дең­гейдегі мақалалардың, 3 мо­­нография, 20 оқу құралдарының авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).&lt;ref&gt;[https://farabi.university/news/90386 Гуманитарлық мәдениеттің жаршысы.]&lt;/ref&gt;
  
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/106/359/1465/%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Надия Селиханқызы Ахтаева.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Психология ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>hpwcnyiaytyjhd4ux8u7uq6xw04no8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618235</id>
      <parentid>3618230</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3618235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5810" sha1="fjij3r5pdoy4iiyrox79s6r1ayl8mf1" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Надия Селиханқызы Ахатаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 02.01.1952
 |Туған жері          = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Психология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Психология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Семей педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Надия Селиханқызы Ахтаева''' — психология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2012 жыл|2012]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1952 жыл|1952]] жылы 2 қаңтарда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылында туған.&lt;br&gt;

Семей педагогикалық институтын ([[1974 жыл|1974]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Семей техникумында комсомол комитетінің хатшысы ([[1975 жыл|1975]]-[[1979 жыл|79]]), Мəскеу педагогикалық мемлекеттік университетінде стажер-зерттеуші (1979-[[1981 жыл|81]]), аспирант (1981-[[1984 жыл|84]]), Семей педагогикалық институтында оқытушы, Қарағанды мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1984-[[1993 жыл|93]]), Қазақ ұлттық аграрлық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]) доцент (1993-[[1996 жыл|96]]), [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде аға ғылми қызметкер, доцент (1996-[[2001 жыл|2001]]), [[2002 жыл|2002]] жылдан [[Қазақ ұлттық университеті]]нде профессор.

== Ғылыми бағыты ==
&quot;Системно-психологическая подготовка современного преподавателя вуза&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
200-ден аса ғылыми еңбектің, олардың ара­сын­да импакт-факторы жо­ға­ры бірқатар халықаралық дең­гейдегі мақалалардың, 3 мо­­нография, 20 оқу құралдарының авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).&lt;ref&gt;[https://farabi.university/news/90386 Гуманитарлық мәдениеттің жаршысы.]&lt;/ref&gt;
  
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/106/359/1465/%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Надия Селиханқызы Ахтаева.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Психология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>fjij3r5pdoy4iiyrox79s6r1ayl8mf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618238</id>
      <parentid>3618235</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3618238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5942" sha1="i28ymcrf6x2efpk4yms1slg0hfw9ykf" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Надия Селиханқызы Ахатаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 02.01.1952
 |Туған жері          = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Психология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Психология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Семей педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Надия Селиханқызы Ахтаева''' — психология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2012 жыл|2012]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1952 жыл|1952]] жылы 2 қаңтарда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылында туған.&lt;br&gt;

Семей педагогикалық институтын ([[1974 жыл|1974]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Семей техникумында комсомол комитетінің хатшысы ([[1975 жыл|1975]]-[[1979 жыл|79]]), Мəскеу педагогикалық мемлекеттік университетінде стажер-зерттеуші (1979-[[1981 жыл|81]]), аспирант (1981-[[1984 жыл|84]]), Семей педагогикалық институтында оқытушы, Қарағанды мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1984-[[1993 жыл|93]]), Қазақ ұлттық аграрлық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]) доцент (1993-[[1996 жыл|96]]), [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде аға ғылми қызметкер, доцент (1996-[[2001 жыл|2001]]), [[2002 жыл|2002]] жылдан [[Қазақ ұлттық университеті]]нде профессор.

== Ғылыми бағыты ==
&quot;Системно-психологическая подготовка современного преподавателя вуза&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
200-ден аса ғылыми еңбектің, олардың ара­сын­да импакт-факторы жо­ға­ры бірқатар халықаралық дең­гейдегі мақалалардың, 3 мо­­нография, 20 оқу құралдарының авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).&lt;ref&gt;[https://farabi.university/news/90386 Гуманитарлық мәдениеттің жаршысы.]&lt;/ref&gt;
  
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/106/359/1465/%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Надия Селиханқызы Ахтаева.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Психология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]]</text>
      <sha1>i28ymcrf6x2efpk4yms1slg0hfw9ykf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618241</id>
      <parentid>3618238</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3618241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5960" sha1="fvvcu2n8f362j27c0hfsne1ve2i8345" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Надия Селиханқызы Ахтаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 02.01.1952
 |Туған жері          = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Психология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Психология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Семей педагогикалық институты (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Надия Селиханқызы Ахтаева''' — психология ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор ([[2012 жыл|2012]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1952 жыл|1952]] жылы 2 қаңтарда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Новопокровка (Абай облысы)|Новопокровка]] ауылында туған.&lt;br&gt;

Семей педагогикалық институтын ([[1974 жыл|1974]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
Семей техникумында комсомол комитетінің хатшысы ([[1975 жыл|1975]]-[[1979 жыл|79]]), Мəскеу педагогикалық мемлекеттік университетінде стажер-зерттеуші (1979-[[1981 жыл|81]]), аспирант (1981-[[1984 жыл|84]]), Семей педагогикалық институтында оқытушы, Қарағанды мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1984-[[1993 жыл|93]]), Қазақ ұлттық аграрлық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]) доцент (1993-[[1996 жыл|96]]), [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде аға ғылми қызметкер, доцент (1996-[[2001 жыл|2001]]), [[2002 жыл|2002]] жылдан [[Қазақ ұлттық университеті]]нде профессор.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Системно-психологическая подготовка современного преподавателя вуза&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
200-ден аса ғылыми еңбектің, олардың ара­сын­да импакт-факторы жо­ға­ры бірқатар халықаралық дең­гейдегі мақалалардың, 3 мо­­нография, 20 оқу құралдарының авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* Пси­хо­логия теориясы мен прак­ти­касын дамытуға қосқан ерен үле­сі үшін Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет грамотасы&quot; (2010); 
* &quot;Жоғары оқу ор­ны­ның үздік оқытушысы&quot; (2016); 
* Психология ғылым­да­рының халықаралық академиясы президиумының &quot;Құр­мет&quot; медалінің иегері (2017).&lt;ref&gt;[https://farabi.university/news/90386 Гуманитарлық мәдениеттің жаршысы.]&lt;/ref&gt;
  
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/106/359/1465/%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Надия Селиханқызы Ахтаева.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Психология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]]</text>
      <sha1>fvvcu2n8f362j27c0hfsne1ve2i8345</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Автокөлік конструкциясы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782598</id>
    <revision>
      <id>3618339</id>
      <timestamp>2026-06-16T09:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: &lt;includeonly&gt;{{Navbox | name      = Автомобиль конструкциясы | title     = [[Автомобиль]] конструкциясы | state     = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | groupstyle = text-align: left;  | group1 = [[Қозғалтқыш]] | list1  =  * [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]] * [[Дизельді қозғалтқыш|Дизель]] * Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванке...</comment>
      <origin>3618339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="cqii95o7jjm4aps9jzmp361bb4rdld1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизельді қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқыш]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Беріліс қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Тұтандыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqii95o7jjm4aps9jzmp361bb4rdld1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618409</id>
      <parentid>3618339</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="4kcn1thl5izr6b2per7w8mmzldv0nhv" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизельді қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқыш]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Беріліс қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Тұтандыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kcn1thl5izr6b2per7w8mmzldv0nhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618412</id>
      <parentid>3618409</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="281hk0pwb39bm4qcb4x9ltrk633wmjl" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизель қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқыш]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Беріліс қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Тұтандыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>281hk0pwb39bm4qcb4x9ltrk633wmjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618417</id>
      <parentid>3618412</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3480" sha1="rsiewr7ik7rid9rfuuz06wfcnynu7vp" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизель қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқышы]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Беріліс қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Тұтандыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsiewr7ik7rid9rfuuz06wfcnynu7vp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618419</id>
      <parentid>3618417</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="a7rogt7twjzr68kzjn9yhsdxce0dt4v" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизель қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқышы]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Берілістер қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Тұтандыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7rogt7twjzr68kzjn9yhsdxce0dt4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618420</id>
      <parentid>3618419</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="qj1emi1xxifkflpf68ewax0aqldwrpq" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизель қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқышы]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Берілістер қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Оталдыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qj1emi1xxifkflpf68ewax0aqldwrpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618434</id>
      <parentid>3618420</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:Навигациялық үлгілер:Автокөліктер]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3618434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="lgh8deydf6qohgnzyga0jdctivehjtq" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Автомобиль конструкциясы
| title     = [[Автомобиль]] конструкциясы
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left;

| group1 = [[Қозғалтқыш]]
| list1  = 
* [[Іштен жану қозғалтқышы|ІЖҚ]]
* [[Дизель қозғалтқыш|Дизель]]
* [[Роторлы-поршеньді қозғалтқыш|Ванкель қозғалтқышы]]
* [[Газтурбиналы қозғалтқыш|Газтурбина]]
* [[Электр қозғалтқышы]]
* [[Бу қозғалтқышы|Бу машинасы]]
* [[Гибридті автомобиль|Гибридті күштік қондырғы]]

| group2 = [[Трансмиссия]]
| list2  = 
* [[Ілінісу (механика)|Ілінісу (Сцепление)]]
* [[Берілістер қорабы]]
** [[Механикалық беріліс қорабы|Механикалық]]
** [[Автоматты беріліс қорабы|Автоматты]]
** [[Роботтандырылған беріліс қорабы|Робот]]
** [[Вариатор]]
* [[Карданды беріліс]]
* [[Дифференциал (механика)|Дифференциал]]
* [[Жетекші белдік]]
* [[Доңғалақ тоғыны]]

| group3 = [[Автомобиль жүріс бөлігі|Жүріс бөлігі]]
| list3  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal;
  | group1 = Аспа (Подвеска)
  | list1  = 
* [[Тәуелді аспа]]
* [[Тәуелсіз аспа]]
* [[Макферсон аспасы|МакФерсон]]
* [[Пневматикалық аспа]]
* [[Гидропневматикалық аспа]]
* [[Амортизатор]]
* [[Серіппе]]
* [[Рессор]]
* [[Торсион]]

  | group2 = Басқалары
  | list2  = 
* [[Рама (автомобиль)|Рама]]
* [[Көпір (автомобиль)|Көпір]]
* [[Доңғалақ (автомобиль)|Доңғалақ]]
* [[Шина (автомобиль)|Шина]]
  }}

| group4 = Басқару жүйелері
| list4  = 
* [[Рөлдік басқару]]
* [[Тежегіш жүйесі]]
** [[Дискілі тежегіш|Дискілі]]
** [[Барабанды тежегіш|Барабанды]]
* [[Тежеуге қарсы халықаралық жүйе|ABS]]
* [[Тұрақтылықты электронды бақылау жүйесі|ESP]]

| group5 = [[Шанақ (автомобиль)|Шанақ (Кузов)]]
| list5  = 
* [[Седан]]
* [[Хэтчбек]]
* [[Универсал (шанақ)|Универсал]]
* [[Купе (шанақ)|Купе]]
* [[Кабриолет]]
* [[Пикап]]
* [[Фургон]]
* [[Жол талғамайтын көлік|Жол талғамайтын көлік (Внедорожник)]]
* [[Минивэн]]
* [[Кроссовер (автомобиль)|Кроссовер]]

| group6 = Электр жабдықтары
| list6  = 
* [[Аккумулятор батареясы|Аккумулятор]]
* [[Генератор (автомобиль)|Генератор]]
* [[Оталдыру жүйесі]]
* [[Стартер]]
* [[Автомобиль жарық техникасы|Жарық техникасы (Фаралар)]]
* [[Борттық компьютер]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Автомобильдер туралы үлгілер]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Автокөліктер]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgh8deydf6qohgnzyga0jdctivehjtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782599</id>
    <revision>
      <id>3618421</id>
      <timestamp>2026-06-16T10:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Navbox | name      = Хабар телеарнасының телехикаялары | title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары | state     = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | groupstyle = text-align: left; font-weight: bold;  | group1 = Классика және танымал туындылар | list1  =  * [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]] * Б...</comment>
      <origin>3618421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9045" sha1="kgp0vbzmbpia4pawy38h04mhjbn8ivm" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left; font-weight: bold;

| group1 = Классика және танымал туындылар
| list1  = 
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]]
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]]
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]]
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]]
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]]

| group2 = Франшизалар мен топтамалар
| list2  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal; text-align: left;
  | group1 = «Келінжан» топтамасы
  | list1  = 
* [[Келінжан (телехикая)|«Келінжан»]]
* [[Келінжан 2|«Келінжан» ІІ маусым]]
* [[Келінжан 3|«Келінжан» ІІІ маусым]]
* [[Келінжан 4|«Келінжан - 4»]]
* [[Келінжан 5|«Келінжан - 5»]]

  | group2 = «Пәленшеевтер» топтамасы
  | list2  = 
* [[Пәленшеевтер (телехикая)|«Пәленшеевтер»]]
* [[Пәленшеевтер 2|«Пәленшеевтер 2»]]
* [[Пәленшеевтер 3|«Пәленшеевтер 3»]]
* [[Пәленшеевтер 4|«Пәленшеевтер 4»]]
  }}

| group3 = Драмалық және әлеуметтік
| list3  = 
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен»)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Өгей жүрек (телехикая)|«Өгей жүрек»]]
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]]

| group4 = Детектив және криминал
| list4  = 
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]

| group5 = Өмірбаяндық және тарихи
| list5  = 
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]

| group6 = Басқа да сериалдар
| list6  = 
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]]
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]]
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]]
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgp0vbzmbpia4pawy38h04mhjbn8ivm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618422</id>
      <parentid>3618421</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8995" sha1="8y8jo90tenhds9puyj1dtf33724pecg" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist
| groupstyle = text-align: left; font-weight: bold;

| group1 = Классика және танымал туындылар
| list1  = 
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]]
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]]
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]]
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]]
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]]

| group2 = Франшизалар мен топтамалар
| list2  = {{Navbox|child
  | groupstyle = font-weight: normal; text-align: left;
  | group1 = «Келінжан» топтамасы
  | list1  = 
* [[Келінжан]]
* [[Келінжан|«Келінжан» ІІ маусым]]
* [[Келінжан|«Келінжан» ІІІ маусым]]
* [[Келінжан|«Келінжан - 4»]]
* [[Келінжан|«Келінжан - 5»]]

  | group2 = «Пәленшеевтер» топтамасы
  | list2  = 
* [[Пәленшеевтер (телехикая)|«Пәленшеевтер»]]
* [[Пәленшеевтер 2|«Пәленшеевтер 2»]]
* [[Пәленшеевтер 3|«Пәленшеевтер 3»]]
* [[Пәленшеевтер 4|«Пәленшеевтер 4»]]
  }}

| group3 = Драмалық және әлеуметтік
| list3  = 
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен»)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Өгей жүрек (телехикая)|«Өгей жүрек»]]
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]]

| group4 = Детектив және криминал
| list4  = 
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]

| group5 = Өмірбаяндық және тарихи
| list5  = 
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]

| group6 = Басқа да сериалдар
| list6  = 
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]]
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]]
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]]
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8y8jo90tenhds9puyj1dtf33724pecg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618427</id>
      <parentid>3618422</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8616" sha1="t1txpbybcrcn6141hjreysq9cheqw78" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

| list1  = 
* [[Перекресток (телехикая)|«Перекресток»]] &lt;small&gt;(1998—2001)&lt;/small&gt;
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]] &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдар, 2010—2012)&lt;/small&gt;
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]] &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Өгей жүрек (телехикая)|«Өгей жүрек»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары, 2017)&lt;/small&gt;
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]] &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2017—2018)&lt;/small&gt;
* [[Пәленшеевтер (телехикая)|«Пәленшеевтер»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4-маусымдар, 2017—2020)&lt;/small&gt;
* [[Келінжан|«Келінжан»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4, 5-маусымдар, 2018—2023)&lt;/small&gt;
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]] &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен», 2020—2021)&lt;/small&gt;
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1txpbybcrcn6141hjreysq9cheqw78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618428</id>
      <parentid>3618427</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8595" sha1="85ghqtfxeybcbgyu8lc6la6dglkxf0w" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

| list1  = 
* [[Перекресток (телехикая)|«Перекресток»]] &lt;small&gt;(1998—2001)&lt;/small&gt;
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]] &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдар, 2010—2012)&lt;/small&gt;
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]] &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Өгей жүрек (телехикая)|«Өгей жүрек»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары, 2017)&lt;/small&gt;
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]] &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2017—2018)&lt;/small&gt;
* [[Пәленшеевтер|«Пәленшеевтер»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4-маусымдар, 2017—2020)&lt;/small&gt;
* [[Келінжан|«Келінжан»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4, 5-маусымдар, 2018—2023)&lt;/small&gt;
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]] &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен», 2020—2021)&lt;/small&gt;
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85ghqtfxeybcbgyu8lc6la6dglkxf0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618430</id>
      <parentid>3618428</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8574" sha1="ek46k4gckdys79nhsam73rwbhzwfk37" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

| list1  = 
* [[Перекресток (телехикая)|«Перекресток»]] &lt;small&gt;(1998—2001)&lt;/small&gt;
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]] &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдар, 2010—2012)&lt;/small&gt;
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]] &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Өгей жүрек|«Өгей жүрек»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары, 2017)&lt;/small&gt;
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]] &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2017—2018)&lt;/small&gt;
* [[Пәленшеевтер|«Пәленшеевтер»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4-маусымдар, 2017—2020)&lt;/small&gt;
* [[Келінжан|«Келінжан»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4, 5-маусымдар, 2018—2023)&lt;/small&gt;
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]] &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен», 2020—2021)&lt;/small&gt;
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ek46k4gckdys79nhsam73rwbhzwfk37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618431</id>
      <parentid>3618430</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) істеген нөмір 3618430 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3618431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8595" sha1="85ghqtfxeybcbgyu8lc6la6dglkxf0w" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

| list1  = 
* [[Перекресток (телехикая)|«Перекресток»]] &lt;small&gt;(1998—2001)&lt;/small&gt;
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]] &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдар, 2010—2012)&lt;/small&gt;
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]] &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Өгей жүрек (телехикая)|«Өгей жүрек»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары, 2017)&lt;/small&gt;
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]] &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2017—2018)&lt;/small&gt;
* [[Пәленшеевтер|«Пәленшеевтер»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4-маусымдар, 2017—2020)&lt;/small&gt;
* [[Келінжан|«Келінжан»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4, 5-маусымдар, 2018—2023)&lt;/small&gt;
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]] &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен», 2020—2021)&lt;/small&gt;
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85ghqtfxeybcbgyu8lc6la6dglkxf0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618432</id>
      <parentid>3618431</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3618432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8598" sha1="hhc4pprhw9nm7egq3wenet5kef0mnm8" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Хабар телеарнасының телехикаялары
| title     = [[Хабар (телеарна)|«Хабар» телеарнасының]] телехикаялары
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

| list1  = 
* [[Перекресток (телехикая)|«Перекресток»]] &lt;small&gt;(1998—2001)&lt;/small&gt;
* [[Астана – махаббатым менің (телехикая)|«Астана – махаббатым менің»]] &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
* [[Жаным (телехикая)|«Жаным»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдар, 2010—2012)&lt;/small&gt;
* [[Әселдің құрбы-құрдастары (телехикая)|«Әселдің құрбы-құрдастары»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Көршілер (телехикая)|«Көршілер»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Күләш (телехикая)|«Күләш»]] &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
* [[Алдар Көсе (телехикая)|«Алдар Көсе»]] &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
* [[Бауыржан Момышұлы (телехикая)|«Бауыржан Момышұлы»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Тракторшының махаббаты (телехикая)|«Тракторшының махаббаты»]] &lt;small&gt;(2013)&lt;/small&gt;
* [[Бәсеке (телехикая)|«Бәсеке»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Махаббатым жүрегімде (телехикая)|«Махаббатым жүрегімде»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2014—2015)&lt;/small&gt;
* [[Ничего личного - Бақытыма сенемін (телехикая)|«Ничего личного - Бақытыма сенемін»]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
* [[ӘН-АҒА (телехикая)|«ӘН-АҒА»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Құстар әні (телехикая)|«Құстар әні»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Өгей жүрек (мини-сериал)|«Өгей жүрек»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Зәуре (телехикая)|«Зәуре»]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
* [[Көкжал (телехикая)|«Көкжал»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары, 2017)&lt;/small&gt;
* [[Абзал жан (телехикая)|«Абзал жан»]] &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;
* [[Қарлығаш ұя салғанда (телехикая)|«Қарлығаш ұя салғанда»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері, 2017—2018)&lt;/small&gt;
* [[Пәленшеевтер|«Пәленшеевтер»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4-маусымдар, 2017—2020)&lt;/small&gt;
* [[Келінжан|«Келінжан»]] &lt;small&gt;(1, 2, 3, 4, 5-маусымдар, 2018—2023)&lt;/small&gt;
* [[Қаламгер (телехикая)|«Қаламгер»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бозторғай (телехикая)|«Бозторғай»]] &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
* [[Бекзат (телехикая)|«Бекзат»]] &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
* [[Рауза (телехикая)|«Рауза»]] &lt;small&gt;(2-маусым, «Сакура - жас өркен», 2020—2021)&lt;/small&gt;
* [[Абай жолы (телехикая)|«Абай жолы»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Аға (телехикая)|«Аға»]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
* [[Ұлболсын (телехикая)|«Ұлболсын»]]
* [[Әпке (телехикая)|«Әпке»]]
* [[Жаңбырлы ғұмыр (телехикая)|«Жаңбырлы ғұмыр»]]
* [[Гүлдер жыламайды (телехикая)|«Гүлдер жыламайды»]]
* [[Ана жүрегі (телехикая)|«Ана жүрегі»]]
* [[Қақпан (телехикая)|«Қақпан»]]
* [[Противостояние (телехикая)|«Противостояние»]]
* [[Бөрі (телехикая)|«Бөрі»]]
* [[Тергеушілер (телехикая)|«Тергеушілер»]]
* [[Детектив әже (телехикая)|«Детектив әже»]]
* [[Агент Z (телехикая)|«Агент Z»]]
* [[Құсайыновтар. Өмір жолы (телехикая)|«Құсайыновтар. Өмір жолы»]]
* [[Дулати (телехикая)|«Дулати»]]
* [[Теміртас (телехикая)|«Теміртас»]]
* [[Полигон (телехикая)|«Полигон»]]
* [[Дос пен дұшпан (телехикая)|«Дос пен дұшпан»]]
* [[Несібелі несие (телехикая)|«Несібелі» несие]]
* [[Үлкен үй. Алаяқ Аман (телехикая)|«Үлкен үй. Алаяқ Аман»]]
* [[Күзде келген көктем (телехикая)|«Күзде келген көктем»]]
* [[Тасқын (телехикая)|«Тасқын»]]
* [[Күзгі аспан (телехикая)|«Күзгі аспан»]]
* [[Соңғы үміт (телехикая)|«Соңғы үміт»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ақ пен қара (телехикая)|«Ақ пен қара»]]
* [[Шымкент – менің махаббатым (телехикая)|«Шымкент – менің махаббатым»]]
* [[Бұлбұл (телехикая)|«Бұлбұл»]]
* [[Тұмар (телехикая)|«Тұмар»]]
* [[Орындалмас арман (телехикая)|«Орындалмас арман»]]
* [[Алпыстан асып барамын (телехикая)|«Алпыстан асып барамын»]]
* [[Батырлар (телехикая)|«Батырлар»]]
* [[Бақталас (телехикая)|«Бақталас»]]
* [[Дала қырандары (телехикая)|«Дала қырандары»]]
* [[Армандастар (телехикая)|«Армандастар»]]
* [[Кебенек (телехикая)|«Кебенек»]]
* [[Мәдениет үйі (телехикая)|«Мәдениет үйі»]]
* [[Балтакөлде бақытым (телехикая)|«Балтакөлде бақытым»]]
* [[Өз үйім (телехикая)|«Өз үйім»]] &lt;small&gt;(1, 2-маусымдары)&lt;/small&gt;
* [[Жалғыз жауқазын (телехикая)|«Жалғыз жауқазын»]]
* [[Шашу (телехикая)|«Шашу»]]
* [[Менің тағдырым (телехикая)|«Менің тағдырым»]]
* [[Тағы да сүй (телехикая)|«Тағы да сүй»]]
* [[Көне жетігеннің сыры (телехикая)|«Көне жетігеннің сыры»]]
* [[Ғашықтар (телехикая)|«Ғашықтар»]]
* [[Сырластар (телехикая)|«Сырластар»]]
* [[Ұшқыштар (телехикая)|«Ұшқыштар»]]
* [[Тасөткел (телехикая)|«Тасөткел»]]
* [[Arman jolynda|«Арман жолында»]]
* [[Мезгілсіз махаббат (телехикая)|«Мезгілсіз махаббат»]]
* [[Қария (телехикая)|«Қария»]]
* [[Тайталас (телехикая)|«Тайталас»]]
* [[ЖЖЖ корпоратив (телехикая)|«ЖЖЖ корпоратив»]]
* [[Көрімдік (телехикая)|«Көрімдік»]]
* [[Сапарластар хикаясы (телехикая)|«Сапарластар хикаясы»]]
* [[Ақылдың кілті. Өмірдастан (телехикая)|«Ақылдың кілті. Өмірдастан»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Тікелей эфир (телехикая)|«Тікелей эфир»]]
* [[Қыз жолы (телехикая)|«Қыз жолы»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[25 шақырым (телехикая)|«25 шақырым»]] &lt;small&gt;(1, 2-бөлімдері)&lt;/small&gt;
* [[Ғашық жүрек (телехикая)|«Ғашық жүрек»]]
* [[Перекресток в Астане (телехикая)|«Перекресток в Астане»]]
* [[Жігіттер хикаясы (телехикая)|«Жігіттер хикаясы»]]
* [[Күн сақшылары (телехикая)|«Күн сақшылары»]]
* [[Құрбылар (телехикая)|«Құрбылар»]]
* [[Ұзақ жол (телехикая)|«Ұзақ жол»]]
* [[Достық жәрменкесі (телехикая)|«Достық жәрменкесі»]]
* [[Кеңесшілер (телехикая)|«Кеңесшілер»]]
* [[Бажалар (телехикая)|«Бажалар»]]
* [[Сүрбойдақ (телехикая)|«Сүрбойдақ»]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhc4pprhw9nm7egq3wenet5kef0mnm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:&quot;Хабар&quot; телеарнасының телехикаялары/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782600</id>
    <revision>
      <id>3618424</id>
      <timestamp>2026-06-16T10:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Құжаттама беті}} &lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt; {{Documentation subpage}} [[Санат:Қазақстан телеарналарының үлгілері]]  == Қолданылуы == Бұл үлгі «Хабар» телеарнасы шығарған немесе көрсеткен телехикаялар туралы мақалалардың ең астына қойылад...</comment>
      <origin>3618424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="g3dula55ojforc7tqp9j5ppep5zjne7" xml:space="preserve">{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
{{Documentation subpage}}
[[Санат:Қазақстан телеарналарының үлгілері]]

== Қолданылуы ==
Бұл үлгі «Хабар» телеарнасы шығарған немесе көрсеткен телехикаялар туралы мақалалардың ең астына қойылады.

Мақаланың ең астына, сыртқы сілтемелер мен санаттардың (категориялардың) алдына мына кодты қойыңыз:

&lt;pre&gt;{{Хабар телеарнасының телехикаялары}}&lt;/pre&gt;

== Параметрлері ==
* '''state''' — үлгінің мақала ішінде қалай көрінетінін басқарады (collapsed / expanded / autocollapse).</text>
      <sha1>g3dula55ojforc7tqp9j5ppep5zjne7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Хабар телеарнасының телехикаялары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782601</id>
    <revision>
      <id>3618429</id>
      <timestamp>2026-06-16T10:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Хабар телеарнасының телехикаялары]]</comment>
      <origin>3618429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="fhrzae82d7nha6mnhdbr0ulz44901h9" xml:space="preserve">[[Санат:Хабар телеарнасының телехикаялары]]</text>
      <sha1>fhrzae82d7nha6mnhdbr0ulz44901h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чериков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782602</id>
    <revision>
      <id>3618439</id>
      <timestamp>2026-06-16T11:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="cv7jhn121g6g0x89ashqm6m9m2gtbsz" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cv7jhn121g6g0x89ashqm6m9m2gtbsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618440</id>
      <parentid>3618439</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3618440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="17apay1ps17abot4efgqw530f3wey2d" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>17apay1ps17abot4efgqw530f3wey2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618442</id>
      <parentid>3618440</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="b3vja9lqkit7mreye8keqfhwsrgthfc" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>b3vja9lqkit7mreye8keqfhwsrgthfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618444</id>
      <parentid>3618442</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3618444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="l2yzyxccnf66uui39ev93supu5eoi1c" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l2yzyxccnf66uui39ev93supu5eoi1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618446</id>
      <parentid>3618444</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1369" sha1="dg609u7xtar9mbhvhvwnsn8ndjsx2iq" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dg609u7xtar9mbhvhvwnsn8ndjsx2iq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618448</id>
      <parentid>3618446</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3618448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1635" sha1="p400e2ae56nluc415q2v47gle2dd052" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>p400e2ae56nluc415q2v47gle2dd052</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618451</id>
      <parentid>3618448</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2279" sha1="pwnk7fki77vz28tv2945hz40u9pj7ak" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чериков туралы алғашқы жазбаша дерек 1460 жылға жатады. XVII ғасырдың басында Чериков қала мәртебесін алды, ал 1641 жылы патша және Ұлы Герцог Владислав Васа қалаға Магдебург құқығы мен елтаңбасын берді. XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың басына дейін Чериков және оның айналасы аймақта болған көптеген әскери қақтығыстардан қатты зардап шекті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pwnk7fki77vz28tv2945hz40u9pj7ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618453</id>
      <parentid>3618451</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3618453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="7kbrnvwm572y8npvxk0vxwxs180kkvz" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чериков туралы алғашқы жазбаша дерек 1460 жылға жатады. XVII ғасырдың басында Чериков қала мәртебесін алды, ал 1641 жылы патша және Ұлы Герцог Владислав Васа қалаға Магдебург құқығы мен елтаңбасын берді. XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың басына дейін Чериков және оның айналасы аймақта болған көптеген әскери қақтығыстардан қатты зардап шекті.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чериков Ресей империясының құрамына местечко (жартылай қалалық қоныс) ретінде кірді, бірақ 1773 және 1781 жылдары Чериков қала мәртебесін және жаңа елтаңбасын қайтарып алды. 1863-1864 жылдардағы көтеріліс кезінде Я.Жуковскийдің көтерілісші отряды Чериковта жұмыс істеді. XX ғасырдың басында қалада өзен айлағы, жылқы жәрмеңкелері, қант зауыты, шарап зауыты, ағаш кесетін зауыт, ұн диірмені және ұн диірмені жұмыс істеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7kbrnvwm572y8npvxk0vxwxs180kkvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618454</id>
      <parentid>3618453</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3618454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3851" sha1="19iw7g19kn2asgp5s2dznhoihbnzxb0" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чериков туралы алғашқы жазбаша дерек 1460 жылға жатады. XVII ғасырдың басында Чериков қала мәртебесін алды, ал 1641 жылы патша және Ұлы Герцог Владислав Васа қалаға Магдебург құқығы мен елтаңбасын берді. XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың басына дейін Чериков және оның айналасы аймақта болған көптеген әскери қақтығыстардан қатты зардап шекті.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чериков Ресей империясының құрамына местечко (жартылай қалалық қоныс) ретінде кірді, бірақ 1773 және 1781 жылдары Чериков қала мәртебесін және жаңа елтаңбасын қайтарып алды. 1863-1864 жылдардағы көтеріліс кезінде Я.Жуковскийдің көтерілісші отряды Чериковта жұмыс істеді. XX ғасырдың басында қалада өзен айлағы, жылқы жәрмеңкелері, қант зауыты, шарап зауыты, ағаш кесетін зауыт, ұн диірмені және ұн диірмені жұмыс істеді.

1919 жылы Беларусь Коммунистік партиясының (большевиктер) бірінші съезінің қарарына сәйкес Чериков Беларусь КСР құрамына кірді, бірақ көп ұзамай қала Шығыс Беларусьтің басқа аумақтарымен бірге РСФСР құрамына берілді. 1924 жылы Чериков Беларусь КСР-іне қайтарылды.&lt;br /&gt; 
Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 1 қазанына дейін Чериков неміс оккупациясында болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>19iw7g19kn2asgp5s2dznhoihbnzxb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618455</id>
      <parentid>3618454</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3618455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="bc1z2dlf22ur38mo6hextp02o5kp8v0" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чериков туралы алғашқы жазбаша дерек 1460 жылға жатады. XVII ғасырдың басында Чериков қала мәртебесін алды, ал 1641 жылы патша және Ұлы Герцог Владислав Васа қалаға Магдебург құқығы мен елтаңбасын берді. XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың басына дейін Чериков және оның айналасы аймақта болған көптеген әскери қақтығыстардан қатты зардап шекті.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чериков Ресей империясының құрамына местечко (жартылай қалалық қоныс) ретінде кірді, бірақ 1773 және 1781 жылдары Чериков қала мәртебесін және жаңа елтаңбасын қайтарып алды. 1863-1864 жылдардағы көтеріліс кезінде Я.Жуковскийдің көтерілісші отряды Чериковта жұмыс істеді. XX ғасырдың басында қалада өзен айлағы, жылқы жәрмеңкелері, қант зауыты, шарап зауыты, ағаш кесетін зауыт, ұн диірмені және ұн диірмені жұмыс істеді.

1919 жылы Беларусь Коммунистік партиясының (большевиктер) бірінші съезінің қарарына сәйкес Чериков Беларусь КСР құрамына кірді, бірақ көп ұзамай қала Шығыс Беларусьтің басқа аумақтарымен бірге РСФСР құрамына берілді. 1924 жылы Чериков Беларусь КСР-іне қайтарылды.&lt;br /&gt; 
Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 1 қазанына дейін Чериков неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=97_Cherikov&amp;ysclid=mqgj7szmid253715316|title=История развития - Чериков|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bc1z2dlf22ur38mo6hextp02o5kp8v0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618456</id>
      <parentid>3618455</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3618456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5100" sha1="2pmk6s3of4bmr1x0au7c5l1p704mpn7" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чериков туралы алғашқы жазбаша дерек 1460 жылға жатады. XVII ғасырдың басында Чериков қала мәртебесін алды, ал 1641 жылы патша және Ұлы Герцог Владислав Васа қалаға Магдебург құқығы мен елтаңбасын берді. XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың басына дейін Чериков және оның айналасы аймақта болған көптеген әскери қақтығыстардан қатты зардап шекті.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чериков Ресей империясының құрамына местечко (жартылай қалалық қоныс) ретінде кірді, бірақ 1773 және 1781 жылдары Чериков қала мәртебесін және жаңа елтаңбасын қайтарып алды. 1863-1864 жылдардағы көтеріліс кезінде Я.Жуковскийдің көтерілісші отряды Чериковта жұмыс істеді. XX ғасырдың басында қалада өзен айлағы, жылқы жәрмеңкелері, қант зауыты, шарап зауыты, ағаш кесетін зауыт, ұн диірмені және ұн диірмені жұмыс істеді.

1919 жылы Беларусь Коммунистік партиясының (большевиктер) бірінші съезінің қарарына сәйкес Чериков Беларусь КСР құрамына кірді, бірақ көп ұзамай қала Шығыс Беларусьтің басқа аумақтарымен бірге РСФСР құрамына берілді. 1924 жылы Чериков Беларусь КСР-іне қайтарылды.&lt;br /&gt; 
Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 1 қазанына дейін Чериков неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=97_Cherikov&amp;ysclid=mqgj7szmid253715316|title=История развития - Чериков|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қазіргі Чериков — болашаққа бағытталған, әдемі және жақсы күтілген қала. Чериков ауданы ауыл шаруашылығымен айналысқандықтан өнеркәсіптік әлеуеті төмен. Негізінен ірімшік зауыты, жеміс консервілеу зауыты, кооперативтік өнеркәсіптік зауыт, ағаш өңдеу зауыты және орман шаруашылығы кәсіпорны бар.

Қалада екі орта мектеп бар: кешкі мектеп, спорт мектебі және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, тарих мұражайы және кітапхана жұмыс жасайды. Ауданның денсаулық сақтау жүйесін Чериков орталық аудандық ауруханасы ұсынады.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2pmk6s3of4bmr1x0au7c5l1p704mpn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3618457</id>
      <parentid>3618456</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3618457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="j10jc61a64lb31bvz6d9iha4krw7pzj" xml:space="preserve">'''Чериков''' ({{lang-be|Чэрыкаў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Чериков ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Чериков қаласының халқы 7 611 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Могилёв]]тен 76 км және [[Минск]]іден 272 км қашықтықта, Беларусь-Ресей шекарасына жақын жерде, Кричев теміржол стансасынан 32 км жерде Сож өзенінің жағасында орналасқан. Қала арқылы Могилевті Костюковичимен және Бабруйскіді Кричевпен байланыстыратын тас жолдар өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9385-Cherikov.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Чериковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Чериков туралы алғашқы жазбаша дерек 1460 жылға жатады. XVII ғасырдың басында Чериков қала мәртебесін алды, ал 1641 жылы патша және Ұлы Герцог Владислав Васа қалаға Магдебург құқығы мен елтаңбасын берді. XVII ғасырдың ортасынан XVIII ғасырдың басына дейін Чериков және оның айналасы аймақта болған көптеген әскери қақтығыстардан қатты зардап шекті.

1772 жылы Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінің нәтижесінде Чериков Ресей империясының құрамына местечко (жартылай қалалық қоныс) ретінде кірді, бірақ 1773 және 1781 жылдары Чериков қала мәртебесін және жаңа елтаңбасын қайтарып алды. 1863-1864 жылдардағы көтеріліс кезінде Я.Жуковскийдің көтерілісші отряды Чериковта жұмыс істеді. XX ғасырдың басында қалада өзен айлағы, жылқы жәрмеңкелері, қант зауыты, шарап зауыты, ағаш кесетін зауыт, ұн диірмені және ұн диірмені жұмыс істеді.

1919 жылы Беларусь Коммунистік партиясының (большевиктер) бірінші съезінің қарарына сәйкес Чериков Беларусь КСР құрамына кірді, бірақ көп ұзамай қала Шығыс Беларусьтің басқа аумақтарымен бірге РСФСР құрамына берілді. 1924 жылы Чериков Беларусь КСР-іне қайтарылды.&lt;br /&gt; 
Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 1 қазанына дейін Чериков неміс оккупациясында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=97_Cherikov&amp;ysclid=mqgj7szmid253715316|title=История развития - Чериков|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қазіргі Чериков — болашаққа бағытталған, әдемі және жақсы күтілген қала. Чериков ауданы ауыл шаруашылығымен айналысқандықтан өнеркәсіптік әлеуеті төмен. Негізінен ірімшік зауыты, жеміс консервілеу зауыты, кооперативтік өнеркәсіптік зауыт, ағаш өңдеу зауыты және орман шаруашылығы кәсіпорны бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/cherikov/|title=Чериков|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-16|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Қалада екі орта мектеп бар: кешкі мектеп, спорт мектебі және көркемсурет мектебі. Мәдениет орталығы, тарих мұражайы және кітапхана жұмыс жасайды. Ауданның денсаулық сақтау жүйесін Чериков орталық аудандық ауруханасы ұсынады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Могилёв облысы}}
[[Санат:Могилёв облысы қалалары]]</text>
      <sha1>j10jc61a64lb31bvz6d9iha4krw7pzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вера Түкенқызы Әбішева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782603</id>
    <revision>
      <id>3618443</id>
      <timestamp>2026-06-16T11:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Вера Түкенқызы Әбішева  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 29.05.1952  |Туған жері          = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Қарқаралы|Қарқаралыда}} қаласы.  |Қайтыс болған күні  =   |Қайтыс...</comment>
      <origin>3618443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5635" sha1="l3z8fxm2487khotarbm196wujuwewyb" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Вера Түкенқызы Әбішева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 29.05.1952
 |Туған жері          = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Қарқаралы|Қарқаралыда}} қаласы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]); Алматы Жоғары партия мектебі.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   =  
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* &quot;Ерен еңбегі үшін&quot; медалі (1982);
* Ресей Жаратылыстану Академиясының корреспондент-мүшесі (2015);
* Ресей Жаратылыстану Академиясының &quot;Еңбек сіңірген ғылым және білім қайраткері&quot; атағы (2015);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; республикалық грантының иегері (2016);
* ҚарМУ филология ғылымдарының докторы, профессор А. Н. Тен атындағы
* сыйлық (2016);
* Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ &quot;Еңбек сіңірген қызметкері&quot; атағы (2017).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Вера Түкенқызы Әбішева''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1952 жыл|1952]] жылы 29 мамырда [[Қарағанды облысы]], [[Қарқаралы]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1973 жыл|1973]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]), Алматы Жоғары партия мектебін ([[1985 жыл|1985]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1977 жыл|1977]]-[[1991 жыл|91]] жылдары Қарағанды облысы комсомол жəне партия органдарында жауапты қызметтер атқарды. 1991-[[1995 жыл|95]] жылдары мұражай бастығы, 1995 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Қазіргі журналистиканың деонтологиясы: қалыптасу мəселелері (орыс тілді баспа материалынан)&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
Негізгі ғылыми бағыты – журналистің сөйлеу мəдениеті, БАҚ тілі мен стилі, журналистикалық деонтология.&lt;br&gt;
80-нен астам ғылыми еңбектің, 1 монография, 2 оқу-əдістемелік құралдың авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапттары, атақтары ==
* &quot;Ерен еңбегі үшін&quot; медалі (1982);
* Ресей Жаратылыстану Академиясының корреспондент-мүшесі (2015);&lt;ref&gt;[https://www.rae.ru/ru/member/3 Список ученых, имеющих звание &quot;Член-корреспондент РАЕ&quot;.]&lt;/ref&gt;
* Ресей Жаратылыстану Академиясының &quot;Еңбек сіңірген ғылым және білім қайраткері&quot; атағы (2015);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; республикалық грантының иегері (2016);
* ҚарМУ филология ғылымдарының докторы, профессор А. Н. Тен атындағы
* сыйлық (2016);
* Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ &quot;Еңбек сіңірген қызметкері&quot; атағы (2017).&lt;ref&gt;[https://up.buketov.edu.kz/buketov/profile_journalism/Abisheva_kz.pdf Вера Түкенқызы Әбішева]&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://scholar.google.com/citations?user=i6BVL3QAAAAJ&amp;hl=ru Вера Абишева.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>l3z8fxm2487khotarbm196wujuwewyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба:Инкубатор/Дүйсенов Бағдат</title>
    <ns>102</ns>
    <id>782604</id>
    <revision>
      <id>3618445</id>
      <timestamp>2026-06-16T11:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35102-88</username>
        <id>182586</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; = Дүйсенов Бағдат Қадыржанұлы =  '''Дүйсенов Бағдат Қадыржанұлы''' (23 ақпан 1979 жыл, Қырғызсай ауылы, Ұйғыр ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық құқық қорғау органдарын...</comment>
      <origin>3618445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6117" sha1="s2mnv3snppn9epymgqndh1pnc5cevhh" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
= Дүйсенов Бағдат Қадыржанұлы =

'''Дүйсенов Бағдат Қадыржанұлы''' (23 ақпан 1979 жыл, Қырғызсай ауылы, Ұйғыр ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық құқық қорғау органдарының қызметкері, полиция подполковнигі, заң ғылымдарының магистрі, спортшы. Қазақстан Республикасы Президентінің І және ІІ дәрежелі «Айбын» ордендерінің иегері, «Айбын» орденінің толық кавалері.

== Өмірбаяны ==

Бағдат Қадыржанұлы Дүйсенов 1979 жылы 23 ақпанда Алматы облысы Ұйғыр ауданының Қырғызсай ауылында дүниеге келген.

1996 жылы Қырғызсай орта мектебін тәмамдаған. Сол жылы еңбек жолын ауылдағы «Намыс» кооперативінде бастап, 1996–1997 жылдары жұмыс істеген.

1997–2001 жылдары Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясында білім алып, «жаттықтырушы» мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген.

2001–2022 жылдары Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметінің құрамында әскери борышын атқарған. Қызметін Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданының Мақаншы елді мекеніндегі 2086 әскери бөлімінде бастаған.

2005–2007 жылдары Қазақ мемлекеттік заң университетінде оқып, «заңгер» мамандығын меңгерген. Кейін заң ғылымдарының магистрі дәрежесін алған.

2004 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Ішкі істер органдарында қызмет атқарып келеді. Арнайы атағы – полиция подполковнигі.

Спорт саласында «Самбо» және «Джиу-джитсу» күрес түрлерінен спорт шеберіне үміткер.

== Марапаттары ==

=== Ордендері ===

* 2011 жылы – Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен ІІ дәрежелі «Айбын» ордені;
* 2017 жылы – Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен І дәрежелі «Айбын» ордені;
* 2014 жылы – Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдық «Бірлік» медалі;
* 2021 жылы – «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі.

=== Құрмет грамоталары мен дипломдары ===

* 2005 жылы – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің Алғыс хаты;
* 2009 жылы – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің грамотасы;
* 2011 жылы – ҚР Ішкі істер министрлігінің Құрмет грамотасы;
* 2012 жылы – «Елімнің тағдыры – менің тағдырым» республикалық форумының арнайы дипломы;
* 2012 жылы – «Менің Қазақстаным» V Жалпыұлттық патриоттар форумының «Асқақ азаматтық» номинациясы бойынша дипломы;
* 2012 жылы – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің грамотасы;
* 2013 жылы – «Қоғамдық құрмет» ұлттық премиясының жүлдегері;
* 2013 жылы – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Құрмет грамотасы.

=== Медальдары мен төсбелгілері ===

* 2012 жылы – «Қазақстан полициясына 20 жыл» төсбелгісі;
* 2013 жылы – ҚР ІІМ «Құқық тәртібін қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» медалі;
* 2014 жылы – ІІ дәрежелі «Ішкі істер органдарының үздігі» төсбелгісі;
* 2014 жылы – ІІІ дәрежелі «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» төсбелгісі;
* 2016 жылы – «ҚР ІІМ «Сұңқар» АМЖ-ның 20 жылдығы» төсбелгісі;
* 2017 жылы – «Қазақстан полициясына 25 жыл» төсбелгісі;
* 2018 жылы – «ҚР ІІМ «Арлан» АМЖ-ның 1998–2018» естелік төсбелгісі;
* 2019 жылы – ІІ дәрежелі «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» төсбелгісі;
* 2021 жылы – «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі;
* 2022 жылы – «Қазақстан полициясына 30 жыл» төсбелгісі.

== Отбасы ==

Отбасылы. Төрт баланың әкесі.

Жұбайы – Маханбет Алуа, журналист және тележүргізуші, «Хабар» агенттігі» акционерлік қоғамында қызмет атқарады.

== Тұрғылықты жері ==

Қазіргі уақытта Астана қаласында тұрады.</text>
      <sha1>s2mnv3snppn9epymgqndh1pnc5cevhh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>